Bölümler 70Şu an: Yirmi Üçüncü Bölüm.
- 1 Birinci Kitap—şımartılmış Çocuk. — Birinci Bölüm.2.251 kelime
- 2 İkinci Bölüm.1.803 kelime
- 3 Üçüncü Bölüm.4.601 kelime
- 4 Dördüncü Bölüm.1.186 kelime
- 5 Beşinci Bölüm.2.528 kelime
- 6 Altıncı Bölüm.3.611 kelime
- 7 Yedinci Bölüm.5.025 kelime
- 8 Sekizinci Bölüm.1.697 kelime
- 9 Dokuzuncu Bölüm.2.436 kelime
- 10 Onuncu Bölüm.2.513 kelime
- 11 İkinci Kitap—akarsuların Buluşması — On Birinci Bölüm.3.829 kelime
- 12 On İkinci Bölüm.1.340 kelime
- 13 On Üçüncü Bölüm.4.042 kelime
- 14 Ondördüncü Bölüm.2.955 kelime
- 15 On Beşinci Bölüm.2.156 kelime
- 16 On Altıncı Bölüm.5.940 kelime
- 17 On Yedinci Bölüm.3.024 kelime
- 18 On Sekizinci Bölüm.1.667 kelime
- 19 Üçüncü Kitap—seçim Yapan Genç Kadınlar — On Dokuzuncu Bölüm974 kelime
- 20 Yirminci Bölüm5.369 kelime
- 21 Yirmi Birinci Bölüm.2.732 kelime
- 22 Yirmi İkinci Bölüm.3.566 kelime
- 23 Yirmi Üçüncü Bölüm.4.343 kelime · Okuduğun bölüm
- 24 Yirmi Dördüncü Bölüm.3.049 kelime
- 25 Yirmi Beşinci Bölüm.2.662 kelime
- 26 Yirmi Altıncı Bölüm1.944 kelime
- 27 Yirmi Yedinci Bölüm.2.646 kelime
- 28 Dördüncü Kitap—gwendolen İstediğini Elde Ediyor. — Yirmi Sekizinci Bölüm.4.464 kelime
- 29 Yirmi Dokuzuncu Bölüm.3.354 kelime
- 30 Otuzuncu Bölüm.4.041 kelime
- 31 Otuz Birinci Bölüm.1.988 kelime
- 32 Otuz İkinci Bölüm.5.749 kelime
- 33 Otuz Üçüncü Bölüm.3.983 kelime
- 34 Otuz Dördüncü Bölüm.1.892 kelime
- 35 Beşinci Kitap—mordecaı. — Otuz Beşinci Bölüm.8.024 kelime
- 36 Otuz Altıncı Bölüm.6.525 kelime
- 37 Otuz Yedinci Bölüm.4.269 kelime
- 38 Otuz Sekizinci Bölüm.2.750 kelime
- 39 Otuz Dokuzuncu Bölüm.2.596 kelime
- 40 Kırkıncı Bölüm.4.336 kelime
- 41 Altıncı Kitap—açığa Çıkanlar — Kırk Birinci Bölüm.2.045 kelime
- 42 Kırk İkinci Bölüm.6.572 kelime
- 43 Kırk Üçüncü Bölüm.1.951 kelime
- 44 Kırk Dördüncü Bölüm.2.532 kelime
- 45 Kırk Beşinci Bölüm.2.706 kelime
- 46 Kırk Altıncı Bölüm.3.097 kelime
- 47 Kırk Yedinci Bölüm.1.443 kelime
- 48 Kırk Sekizinci Bölüm.7.797 kelime
- 49 Kırk Dokuzuncu Bölüm.581 kelime
- 50 Yedinci Kitap—anne ve Oğul — Ellinci Bölüm.1.870 kelime
- 51 Elli Birinci Bölüm.4.775 kelime
- 52 Elli İkinci Bölüm.5.321 kelime
- 53 Elli Üçüncü Bölüm.2.215 kelime
- 54 Elli Dördüncü Bölüm.4.093 kelime
- 55 Elli Beşinci Bölüm.1.056 kelime
- 56 Elli Altıncı Bölüm.3.045 kelime
- 57 Elli Yedinci Bölüm.1.086 kelime
- 58 Sekizinci Kitap—meyve ve Tohum. — Elli Sekizinci Bölüm.2.510 kelime
- 59 Elli Dokuzuncu Bölüm.1.655 kelime
- 60 Altmışıncı Bölüm.1.652 kelime
- 61 Altmış Birinci Bölüm.2.894 kelime
- 62 Altmış İkinci Bölüm.2.214 kelime
- 63 Altmış Üçüncü Bölüm.3.018 kelime
- 64 Altmış Dördüncü Bölüm.2.774 kelime
- 65 Altmış Beşinci Bölüm.2.081 kelime
- 66 Altmış Altıncı Bölüm.1.614 kelime
- 67 Altmış Yedinci Bölüm.1.973 kelime
- 68 Altmış Sekizinci Bölüm.1.664 kelime
- 69 Altmış Dokuzuncu Bölüm.4.029 kelime
- 70 Yetminci Bölüm.988 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
YİRMİ ÜÇÜNCÜ BÖLÜM.
Vaat edilmiş toprakların bölüşümünde olduğu gibi, Sanat’ın mirasçıları da paylarını çetin bir mücadeleyle kazanmak zorundadır: payın verileceği kehanet edilir, ama bu bir mülkiyet değil, yalnızca hak iddiasıdır. Henüz ele geçirilmemiş bir mülkün haritasını cebinde taşımak, pek zavallı bir intifa hakkıdır. Cennete ayakkabısını fırlatmış olmak da insanın orada kendine ait bir dönüm toprağa ayağını basacağına pek güvence sayılmaz.
İnsanların kendileri hakkında beslediği en inatçı inançlar, sürekli ve kendiliğinden kabarıp duran öz memnuniyetlerinden başka hiçbir kanıtı olmayanlardır; sanki gizli bir delilik tohumu, nerede durduğunu ya da hangi manivelayı kullanacağını bilmeden dünyayı yerinden oynatabileceğine dair bir güven.
“Ne olur kiliseye git anne,” dedi Gwendolen ertesi sabah. “Herr Klesmer’le yalnız görüşmeyi tercih ederim.” (Notuna verdiği yanıtta saat on birde yanında olacağını yazmıştı.)
“Bunun pek doğru olduğunu sanmıyorum,” dedi Bayan Davilow kaygıyla.
“İşimiz, böyle saçma kuralları düşünemeyecek kadar ciddi,” dedi Gwendolen küçümseyerek. “Hem aşağılayıcı hem de gülünçler.”
“Isabel’in yanında oturması seni rahatsız etmez mi? Bir köşede kitap okur.”
“Hayır, oturamaz; tırnaklarını yer, bir de dik dik bakar. Çok sinir bozucu olur. Bana güven anne, yalnız kalmam gerek. Hepsini kiliseye götür.”
Elbette Gwendolen dediğini yaptırdı; yalnız Bayan Merry ile kızlardan ikisi, yemek odasının pencerelerinde oturup eve yaşam belirtisi vermek için evde kaldı.
Pazar sabahı nefis bir sabahtı. Sonbaharın hüzünlü, solgun güneş ışığı, yer yer serpilmiş çimenlerin üzerine düşüyor; pencerelerden usulca içeri süzülüp eski mobilyaların ve onları yansıtan camlı bölmenin üzerine eğik aydınlık şeritler halinde vuruyordu. Solmuş çiçek çelenkleriyle süslü duvar halısı kaplı sandalyelerin, karanlık ve esrarengiz tabloların, Gwendolen’in ilk neşeli gelişinde Azize Cecilia rolünü oynayarak kendini eğlendirdiği eski orgun, Hermione olarak Yunan giysisini giymeyi başardığı antreden açık kapıların ardında görünen solgun, tozlu biblolar kalabalığının üzerine düşüyordu ışık. Bu son anı o sırada zihnini hayli meşgul ediyordu; çünkü Klesmer o zaman onun duruşuna ve yüz ifadesine hayran kalmamış mıydı? Ne söylemiş olursa olsun, onun ne düşündüğünü hayal etmiş olursa olsun, şimdi bunlar Gwendolen için son derece önemliydi: Belki de hayatında ilk kez içten içe bir başkasına bu kadar bağımlı olduğunu, bir başkasının yargısına bu kadar bilinçli biçimde ihtiyaç duyduğunu hissediyordu. İçinde yeni bir ruh kıpırtısı, şimdiye dek sezginin mutlu bir armağanı olan öz değerlendirmesinde yeni bir düşünme unsuru belirmişti. Yine de iç konuşmasının dönüp dolaşıp vardığı düşünce, Klesmer’in onu pek az tanımış olduğu ve onun hakkında varacağı olumsuz bir yargının fazla dar bir temele dayanacağıydı. Gerçekten de kendini her şeyi becerecek kadar yetenekli hissediyordu.
Vakit geçirmek için kitaplarını ve nota parçalarını topladı, piyanonun üzerine koyup sınıflandırmaya girişti. Sonra camlı bölmede hareketlerinin yansımasını görünce dikkati görüntüsüne kaydı ve ona doğru yürüdü. Tek bir süs takmadan siyahlar içinde, açık kahverengi saçlarının taç gibi çevrelediği başıyla kare kesimli giysisinin yakası arasında kalan teninin sıcak beyazlığıyla, bir sanatçıyı siyah, beyaz ve sarımsı kahverengi mermerden bir heykel yapma denemesine yeniden yöneltebilirdi. Görüntüsünün yavaşça kendisine doğru yaklaştığını görünce, “Güzelim,” diye düşündü; bunu coşkuyla değil, ciddi bir kesinlikle söylüyordu. Ne de olsa güzel olmak, en çok başkalarının onayına ihtiyaç duyduğu özellikti. Biri burnunun kıvrımına ya da boynunun ve çenesinin biçimine kusur bulsa, kadınsı mükemmelliğin bu alanlarındaki yeteneğini hemen gösterebileceğinden emin değildi.
Tekerlek sesleri, yüksek sesli kapı zili ve kapıların açılması, herhangi bir aksilik yüzünden hayal kırıklığına uğramayacağını ona bildirene kadar bu şekilde oyalanacak pek vakit geçmedi. Bu, içindeki kıpırtıyı biraz daha artırdı. Kendine güvenmesine rağmen Klesmer’den korkuyordu; o, dileklerinden bağımsız, denetleyemediği dünyanın bir parçasıydı; insan gülümseyince ya da kaşlarını çatınca yanmayı bırakmayan yakıcı bir şey. Zavallı kız! Kadınlık yazgısının daha ağır bir dönemeçindeydi şimdi; Grandcourt’la yaşadığı son deneyimindekinden bile ağır. O zaman kendine sorduğu soru, belli bir adamı koca olarak seçip seçmemesiydi. Şimdiyse sorusunun en derininde, koca almak zorunda olup olmadığı, kendi başına kayda değer işler başarıp tutkularını tatmin edemeyeceği yatıyordu.
Klesmer, geniş antre kapısında en derin saygısını gösteren bir selam verdi; ince gri yünlü pantolonu ve kusursuz eldivenleri de bu saygıyı tamamlıyordu (“bilenlerin ustaları” neyse ki bütünüyle insandır). Gwendolen onu alışılmadık bir ciddiyetle karşıladı, elini uzatıp, “Geldiğiniz için çok naziksiniz Herr Klesmer. Umarım haddimi aştığımı düşünmemişsinizdir,” dedi.
“Dileğinizi bana onur veren bir buyruk saydım,” dedi Klesmer aynı ciddiyetle. Gwendolen’in söyleyeceklerine bütün dikkatini vermek için kendi işlerini gerçekten bir kenara bırakmıştı; ama mizacı hâlâ dünkü olayların yarattığı heyecanın etkisindeydi ve bu, sözlerine her zamankinden daha keskin bir hava verebilirdi.
Gwendolen, duygusal gerginliğinin fazlalığından, bu kez görgü kurallarını hatırlayamadı. Piyanonun yanında ayakta durmayı sürdürdü; Klesmer de piyanonun öteki ucunda, ışığı arkasına alıp o her şeyi bilen korkunç gözlerini ona dikerek yerini aldı. Yapmacıklığın faydası yoktu; Gwendolen hiç oyalanmadan söze başladı.
“Size danışmak istiyorum Herr Klesmer. Bütün servetimizi kaybettik; hiçbir şeyimiz yok. Kendi ekmeğimi kazanmalıyım, annemin de sıkıntı çekmemesi için geçimini sağlamam gerek. Aklıma gelen tek yol—hem her şeyden çok bunu isterim—oyuncu olmak, sahneye çıkmak. Ama elbette yüksek bir konum edinmek isterim; şöyle düşündüm—eğer sizin de bunu yapabileceğimi düşünüyorsanız—” burada Gwendolen biraz daha heyecanlandı—“şarkıcı olmamın, şan da çalışmamın daha iyi olacağını düşündüm.”
Klesmer şapkasını piyanonun üzerine koyup kendini toplamak istercesine kollarını kavuşturdu.
“Biliyorum,” diye sürdürdü Gwendolen, yüzü solup yeniden pembeleşirken. “Şarkı söyleme tarzımın çok kusurlu olduğunu biliyorum; ama kötü eğitim aldım. Daha iyi eğitim alabilirim, çalışabilirim. Ne istediğimi de anlarsınız: Grisi gibi hem şarkı söyleyip hem oyunculuk yapmak çok daha yüksek bir konum. Doğal olarak ulaşabileceğim en yüksek mevkiyi isterim. Yargınıza güvenebilirim. Bana gerçeği söyleyeceğinizden eminim.”
Gwendolen, böylesine ciddi bir ricada bulunduğuna göre gerçeğin kendisini destekleyeceğine bir şekilde inanıyordu.
Klesmer yine de konuşmadı. Eldivenlerini çabucak çıkarıp şapkasına attı, ellerini kalçalarına dayadı ve odanın öteki ucuna yürüdü. Bu kıza derin bir şefkat duyuyordu; sözlerini dizginlemek istiyordu. Yeniden döndüğünde ona hafifçe kaşlarını çatıp sorgular gibi baktı ve nazik ama seri bir sesle, “Sanatçıları ve hayatlarını hiç tanımadınız, değil mi? Müzisyenleri, oyuncuları, bu tür sanatçıları kastediyorum,” dedi.
“Hayır, hiç,” dedi Gwendolen; bugüne dek her türlü imkânı sağlanmış genç bir kadının hayatındaki bu apaçık gerçeğin dile getirilmesinden rahatsız olmamıştı.
“Bir sonuca varırken—bağışlayın,” dedi Klesmer, yine piyanonun yanında duraklayarak, “böyle bir konuda her şeyi göz önünde bulundurmak gerekir. Belki yirmi yaşındasınız?”
“Yirmi bir yaşındayım,” dedi Gwendolen; içine hafif bir korku düşmüştü. “Sizce çok mu yaşlıyım?”
Klesmer alt dudağını öne çıkarıp uzun parmaklarını tümüyle anlaşılmaz bir biçimde yukarı doğru salladı.
“Birçok kişi başkalarından daha geç başlıyor,” dedi Gwendolen; başkalarına aktaracak değerli bilgileri olduğuna dair alışılmış inancı onu ele vermişti.
Klesmer bunu dikkate almadı, ama her zamankinden daha özenli bir yumuşaklıkla, “Herhalde şimdiye kadar sanatçı olmayı düşünmediniz; bu sıkıntı başınıza gelene dek böyle bir düşünceniz, özleminiz—nasıl desem—oyuncu ya da benzeri bir şey olma isteğiniz yoktu, değil mi?” dedi.
“Tam olarak değil; ama oyunculuğu severdim. Oynadım da; hatırlarsanız beni görmüştünüz: Burada sessiz sinema oyunlarında, Hermione rolünde,” dedi Gwendolen; Klesmer’in bunu unutmuş olmasından gerçekten korkuyordu.
“Evet, evet,” diye çabucak yanıtladı. “Hatırlıyorum, çok iyi hatırlıyorum.” Yine odanın öteki ucuna yürüdü. Sesli ya da sessiz bir tartışmanın içindeyken böyle hareket etmekten kaçınması zordu.
Gwendolen tartıldığını hissediyordu. Bekleyiş can sıkıcıydı. Ama terazinin yanlış tarafa eğilebileceği henüz aklına gelmiyordu; “Bana öğüt vermek için zahmete girdiğiniz için, ne olursa olsun size çok minnettar kalacağım,” demenin zarif olacağını düşündü.
“Miss Harleth,” dedi Klesmer ona dönüp hafifçe vurgulu konuşarak, “bu konuda sizden hiçbir şeyi saklamayacağım. İşleri olduğundan daha karanlık ya da daha aydınlık göstererek gerçeğe sahte bir yüz takınsaydım kendimi suçlu sayardım. Tanrılar, bile bile bir başkasına yanlış yolu göstereni lanetler. Bu kadar genç, bu kadar güzel birini yanıltırsam—ki umarım doğru yolda mutluluğunu bulacaktır—kendimi bir… alçak sayarım.” Son sözcükte Klesmer’in sesi yüksek sesli bir fısıltıya dönüştü.
Gwendolen bu beklenmedik ciddiyet karşısında yüreğinin burkulduğunu hissetti ve Klesmer konuşmayı sürdürürken yüzüne büyülenmişçesine bakakaldı.
“Güzel bir genç kadınsınız; rahatlık içinde yetiştirildiniz; canınız ne isterse onu yaptınız; kendinize, ‘Bunu kesin olarak bilmeliyim,’ ‘Bunu kesin olarak anlamalıyım,’ ‘Bunu kesin olarak yapmalıyım,’ demediniz.” Klesmer bu üç korkunç ‘-malı’yı söylerken uzun parmaklarından üçünü sırayla kaldırdı. “Kısacası, kusur bulmanın kabalık sayılacağı sevimli bir genç kadın olmaktan başka bir şey olmanız istenmedi.”
Bir an durdu; sonra parmaklarını yeniden kalçalarına dayayıp güçlü çenesini öne çıkararak konuştu:
“Öyleyse, bu hazırlıkla sanatçı hayatını denemek istiyorsunuz; zorlu, durmaksızın çalışmayı ve belirsiz övgüleri göze alıyorsunuz. Övgüyü de ekmeğiniz gibi kazanmanız gerekecek; ikisi de yavaş yavaş, kıt kanaat gelecek. Ne diyorum? Belki hiç gelmeyecek.”
Klesmer, daha tatsız bir şey söylemesine gerek kalmadan Gwendolen’i vazgeçirmeye yeteceğini umduğu bu cesaret kırıcı üslubuyla onda bir miktar karşı koyma isteği uyandırdı. Başını hafifçe ondan yana çevirip alınmış bir tavırla şöyle dedi:
“Sanatçı olduğunuz için bu hayatı en onurlu ve en güzel hayatlardan biri sayarsınız sanmıştım. Daha iyi bir şey yapamazsam ne olacak? Sanırım ben de herkes gibi aynı riskleri göze alabilirim.”
“Daha iyi bir şey yapamazsanız mı?” dedi Klesmer, biraz öfkelenerek. “Hayır, sevgili Miss Harleth; türünün en iyisini ya da iyisini yapabilecek olsaydınız bundan daha iyi bir şey yapamazdınız; ne bir erkek ne de bir kadın daha iyisini yapabilirdi. Gerçek sanatçının hayatını kötülemiyorum. Onu yüceltiyorum. Diyorum ki bu hayat, yalnızca seçkin yaradılışlara, mükemmelliği sevmek ve onun için çalışmak üzere biçimlenmiş, bütün gerçek âşıklar gibi dayanıp beklemeye, ‘Henüz layık değilim ama o—metresim Sanat—layık; onun hak ettiği kişi olmak için yaşayacağım,’ demeye hazır olanlara açıktır. Onurlu bir hayat mı? Evet. Ama onuru, insanın içindeki çağrı ve güçlükle kazanılmış başarı getirir; bu hayatı bir üniforma gibi üzerine geçirmekle onur kazanılmaz.”
Dünkü heyecanın bir kısmı Klesmer’de yeniden canlanmış, onu o anki dostça amacından biraz uzaklaştırarak konuşmaya sürüklemişti. Gwendolen’de tehlikeli ve güç bir yola uygun olmadığı duygusunu olabildiğince incelikle uyandırmak istemişti; ama beceriksiz insanların iddialarına öfkelenmesi âdetiydi ve sinirlenmek üzereydi. Bunun farkına varınca birden sustu. Gwendolen’in aklında kalan başlıca şeyse, Klesmer’in henüz kendisinin o işin iyisini yapma gücünü inkâr etmemiş olduğuydu. Klesmer’in coşkusu, onun genel olarak her şeye yaymaya yatkın olduğu bir tür parıltı gibi geliyordu; Gwendolen’in ona anlatmak istediği, başlangıçtaki bazı zorluklardan korkmadığıydı. Halkın önünde sahneye çıkmanın, özel hayatında alıştığı kesin etkiyi yaratacağı inancı, etinden bir parçaymış gibiydi; kolayca soyulup çıkarılamaz, kan ve acı çekerek koparılabilirdi. Biraz ısrarcı bir sesle şöyle dedi:
“Başlangıçta sıkıntılara katlanmaya hazırım. Elbette kimse bir anda ünlenemez. Herkesin birinci sınıf olması da gerekmez; ne oyuncuların ne şarkıcıların. Bana atmam gereken adımları söyleyecek kadar nazik olursanız, bunları atacak cesareti bulurum. Yokuş çıkmaktan çekinmem. Bu, mürebbiyeliğin dümdüz, cansız hayatından kolay olur. Önerdiğiniz her adımı atarım.”
Klesmer artık açık konuşması gerektiğine karar vermişti.
“Önereceğim adımları değil, yapmak zorunda kalacağın adımları söyleyeceğim. Şimdilik hedefinin ne olacağı fark etmez: mükemmellik, ün, ikinci ya da üçüncü sınıf olmak; hepsi aynı. Annenin koruması altında şehre gitmelisin. Kendini müzik, dram ve tiyatro eğitimine vermelisin; ne yapmak istiyorsan öğrenmen gerekir”—Gwendolen konuşacak gibi göründü, ama Klesmer elini kaldırıp kesin bir tavırla sürdürdü: “Biliyorum. Yeteneklerini kullandın; ezberden okuyorsun, şarkı söylüyorsun—bunları salonun bakış açısından yaptın. Sevgili Fräulein, bütün bunları unutmalısın. Mükemmelliğin ne olduğunu henüz kavramadın; yanlış hayranlıklarından vazgeçmelisin. Uğruna çabalayacağın şeyi bilmeli, sonra zihnini ve bedenini kesintisiz bir disipline sokmalısın. Zihnini diyorum. Çünkü ününü düşünmemelisin; o mumu gözlerinin önünden çek ve yalnızca mükemmelliğe bak. Elbette para kazanamazsın; uzun süre hiçbir iş bulamazsın. Kendin ve ailen için paraya ihtiyacın olacak. Ama,” dedi Klesmer, önemsiz bir şeyi başından savar gibi kaşlarını çatıp parmaklarını sallayarak, “bu belki bulunabilir.”
Bu konuşma boyunca Gwendolen’in yüzü kızarıp soldu. Gururu keskin bir bıçak ağzına dayanmıştı; son cümle acısını daha da artırdı. Duygularının yüzüne vurduğunu fark etti ve birden yürüyüp koltuğa oturarak Klesmer’e de bir sandalye gösterdi; böylece bu zayıflığından sıyrılmaya çalıştı. Klesmer sandalyeye oturmadı; ona dönmek için biraz yana kaydı ve piyanoya yaslandı. O an, onu çağırmamış olmayı diledi: toplumsal konumu ve güzelliği dışında bir ölçüte göre değerlendirilmenin bu ilk deneyimi canını yakmaya başlamıştı. Ciddi bir amaçla meşgul olan Klesmer, ses tonunu değiştirmeden konuşmayı sürdürdü.
“Peki bütün bu özverilerin sonunda nasıl bir sonuç beklenebilir? Bunu soracaksınız. Gözünüzün açık olması doğru. Size gerçeği olduğu gibi söyleyeceğim. Sonuç belirsiz olurdu ve büyük olasılıkla pek bir değeri olmazdı.”
Bu acımasız sözleri söylerken Klesmer dudağını öne çıkardı ve güzelliğin işleyemediği bir canavar edasıyla gözlüğünün ardından baktı.
Gwendolen’in gözleri yanmaya başladı; ama zayıf görüneceği korkusu onu kendini daha da sıkı denetlemeye itti. Kendini, sert bir sesle şunu söylemeye zorladı:
“Yeteneğim olmadığını ya da başlamak için fazla yaşlı olduğumu düşünüyorsunuz.”
Klesmer mırıldanır gibi bir ses çıkardı, sonra vurgulu bir “Evet!”le söze girdi. “İstek de eğitim de yedi yıl önce başlamalıydı; hatta epey daha önce. Babasına altı yaşındayken şilin kazandırmaya yardım eden bir cambazın çocuğu; uzun bir koro şarkıcısı soyundan şarkı söyleme yeteneği miras kalan ve konuşmayı öğrenir gibi şarkı söylemeyi öğrenen bir çocuk, işe daha elverişli bir başlangıç yapar. Oyunculukta ya da müzikteki her büyük başarı, insanla birlikte gelişir. Bir sanatçı ‘Geldim, gördüm, yendim’ diyebildiyse, bu hep sabırlı bir çalışmanın sonunda olmuştur. Deha başlangıçta, disipline girebilme yeteneğinden pek fazlası değildir. Şarkı söylemek ve oyunculuk, hokkabazın bardaklarıyla topları üzerindeki ince mahareti gibi, etkiyi gittikçe daha kesin kılacak biçimde organları eğitmeyi gerektirir. Kasların, bütün bedenin saat gibi işlemeli; tamı tamına, kıl payı şaşmadan. Alışkanlıklar yerleşmeden önce, gençlik çağında yapılması gereken iş budur.”
“Deha sahibi olduğumu iddia etmedim,” dedi Gwendolen; Klesmer’in imkânsız diye göstermeye çalıştığı şeyi bir şekilde yapabileceğini hâlâ düşünüyordu. “Yalnızca biraz yeteneğim olabileceğini, gelişmeye yetecek kadar yeteneğim bulunduğunu sanıyorum.”
“Bunu inkâr etmiyorum,” dedi Klesmer. “Birkaç yıl önce doğru yola sokulup iyi çalışsaydınız, şimdi halk önünde şarkı söyleyen biri olabilirdiniz; yine de sesinizin geniş kitleler önünde pek bir değer taşıyacağını sanmıyorum. Sahne içinse kişisel çekiciliğiniz ve zekânız, bugünkü deneyimsizliğinizin, disiplinsizliğinizin ve eğitimsizliğinizin önünüze çıkardığı engeller olmaksızın, o zaman işe yarayabilirdi.”
Klesmer kesinlikle acımasız görünüyordu, ama duygusu bunun tam tersiydi. En iyi niyetli olduğumuz zamanlarda bile sözlerimiz tek bir dürtünün izinden bütünüyle gidemez; Klesmer’in sözlerini ise, elinden geldiğince, yoksul Gwendolen’in bilgisizce duyduğu heves karşısında acıma duygusu yönlendiriyordu. Gwendolen’i, girişmek üzere olduğu yolun bütün sefil ayrıntılarıyla, Klesmer’in zihninde öylesine belirgin biçimde canlandırdığı hâlde, bunları onun aklına dilediği gibi aktarması mümkün değildi.
Yine de Gwendolen ikna olmamıştı. Kendine güveni yeniden toparlandı; çağırdığı danışman böylesine kesin ve sert bir hüküm verince, onun yargısının yanılabilir olmanın ötesinde taraflı olduğunu düşünmeye yöneldi. Londra’daki bir tiyatronun müdürüne postayla mektup gönderip bir görüşme ayarlamasını istemenin daha basit ve akıllıca bir adım olacağını düşündü. Şarkı söylemesinden bir daha söz etmeyecekti; Klesmer’in şarkı söylemesine karşı çıktığını anlamıştı. Ama sahneye çıkma konusunda onunla tartışabileceğini hissediyordu; dirençli bir sesle karşılık verdi:
“Elbette kimse bir anda usta bir oyuncu olamaz, bunu biliyorum. Başarıp başaramayacağımı önceden anlamak imkânsız olabilir; ama bana kalırsa bu, denemem için bir neden. Bu arada hem para kazanıp hem de öğrenmek için bir tiyatroda işe girebileceğimi sanırdım.”
“Olmaz, sevgili Miss Harleth; açık konuşuyorum, olmaz. Zihninizi gerçeklikle bir pandomim oyunu kadar ilgisi olan bu düşüncelerden arındırmalıyım. Hanımlar ve beyler tuvaletlerini yapıp eldivenlerini giyince, salondaki kadar sahnede de kendilerini gösterebileceklerini sanırlar. Hiçbir tiyatro müdürü böyle düşünmez. Bütün zarafetiniz ve çekiciliğinizle sahneye çıkmak için başvursanız, bir müdür ya amatör olarak sahneye çıkmanıza izin vermesi karşılığında sizden para ister ya da size gidip eğitim almanızı, sahnede nasıl durup davranacağınızı öğrenmenizi söyler. Ne kadar güzel olursa olsun, bir atın sirkte gösteri yapabilmesi için eğitilmesi gerektiği gibi. Bir karakteri tutarlı biçimde canlandırıp yüzünüzün, jestlerinizin ve ses tonunuzun doğal diliyle ona hayat vermenizi sağlayacak çalışmayı saymıyorum bile. Size uygun bir işe hemen alınmanız söz konusu olamaz.”
“Bunu gerçekten anlayamıyorum,” dedi Gwendolen, biraz kibirli bir tavırla; sonra kendini tutup başka bir ses tonuyla ekledi: “Bu kadar kötü oyuncuların nasıl işe alındığını açıklarsanız minnettar olurum. Tiyatroya birkaç kez gittim; bana hiç iyi oynamıyor gibi görünen, üstelik pek de güzel olmayan oyuncular olduğuna eminim.”
“Ah, sevgili Miss Harleth, bu alıcının kolay yargısıdır. Biz terlik alanlar şu çifti, bu çifti hantal diye bir kenara atarız; oysa her birinin yapımında bir çıraklık dönemi vardır. Bağışlayın, şu anda o oyunculardan birine ders veremezsiniz; ama onun size öğretebileceği çok şey var. Örneğin sesini duyulacak biçimde ayarlayabilir; sizin bunu birçok denemeden önce yapmanız mümkün olmayabilir. Sahnede öylece durmak ve hareket etmek bile bir sanattır; çalışmayı gerektirir. Şimdi, küçük bir tiyatroda dikişçi ücreti alan figüranlardan söz etmediğimiz açık. Böyle bir iş sizin için söz konusu olamaz.”
“Elbette bundan fazlasını kazanmalıyım,” dedi Gwendolen; çürütülmüş olmaktan çok incinmiş hissederek. “Ama sözünü ettiğiniz o küçük şeyleri kısa sürede yeterince iyi yapmayı öğrenebileceğimi sanıyorum. O kadar da aptal değilim. Paris’te bile önemli hanım rollerini oynayan, hiç de hanım gibi görünmeyen ve oldukça çirkin iki oyuncu gördüğüme eminim. Özel bir yeteneğim olmadığını varsayıyorum; ama sahnede bile hanımefendi olmanın, korkunç derecede çirkin olmamaktan daha iyi olduğunu düşünmeliyim.”
“Ah, birbirimizi anlayalım,” dedi Klesmer, yeni bir anlam parıltısıyla. “Gerçek bir sanatçı olmayı hedeflerseniz, müziği ve tiyatroyu mükemmelliğin peşinden gideceğiniz daha yüksek bir uğraş olarak seçerseniz, katlanmanız gerekenlerden söz ediyordum. Bu konuda söylediklerim geçerlidir. Yirmi bir yıl boyunca her şeyi gevşekçe yapmaya alıştıktan sonra öğrenirken büyük güçlüklerle karşılaşırdınız; becerinizle öne çıkmaya çalıştığınızda göreceğiniz muamele sizi incitirdi. Sınavlardan geçirilirdiniz; artık hatalarınızı görmezden geliyormuş gibi yapmazlardı. Başlangıçta ancak deneme süresiyle kabul edilirdiniz. Göz önünde, apaçık biçimde önemsiz kalmaya katlanmanız gerekirdi; herhangi bir başarıyı ancak son derece sabırlı davranarak kazanabilirdiniz. Kalabalığın içinde yerinizi korumaya çalışırdınız; ama sonunda büyük olasılıkla yerinizi kaybeder, gözden kaybolurdunuz. Bu zorluklarla yüzleşmeye ve yine de denemeye karar verirseniz, talihsiz bir seçim yapmış olsanız bile, yüce bir amacı benimsemenin saygınlığına sahip olursunuz. Ödül kazanmasanız da bir değeriniz olur. Kazanma şansınız hakkındaki yargımı sordunuz. Kesin konuştuğumu ileri sürmüyorum; ama olasılıkları tarttığımda vardığım yargı şu: sıradanlığın pek üstüne çıkamayacaksınız.”
Klesmer sözlerini vurgulu ve hızlı bir biçimde söylemiş, şimdi bir an durmuştu. Gwendolen, kucağında üst üste duran ellerine bakarak hareketsiz kaldı. Klesmer konuşmaya yeniden koyulup derin ve uzatarak “Ama” deyince irkildi ve yeniden ona baktı.
“Ama genç bir hanımın, kendisini halkın önüne çıkaracak bir sanatla uğraşmaya başlayabileceği başka düşünceler, başka eğilimler de vardır. Güzelliğinin tartışılmaz gücünü bir geçiş belgesi gibi kullanabilir. Kendini, beceri gerektirmeyen bir hayranlığın nesnesi olarak sergilemek isteyebilir. Bu, sahnede bir yere kadar işe yarar; müzikte değil. Ama sahnede, daha etkileyici bir şey bulunmadığında güzellik kabul görür. Yine de biraz eğitim gerekir; daha önce söylediğim gibi, teknik ayrıntılar her durumda öğrenilmelidir. Bunları bir yana bırakırsak, burada sanatla hiçbir ilgimiz kalmaz. Bu yolu seçen kadın sanatçı değildir; genellikle kısa ve kolay bir yoldan, belki evlilik yoluyla, lüks bir hayata girmeyi düşünen biridir. En parlak şansı budur; hem de en ender rastlananı. Yine de başlangıçta lüks içinde yaşamayacaktır: kendi yoksul ekmeğini hemen, tek başına kazanması pek mümkün değildir; katlanmak zorunda kalacağı aşağılayıcı davranışlardan ise söz etmeyeceğim.”
“Bağımsız olmak istiyorum,” dedi Gwendolen; Klesmer’in sözlerinde kendine yöneltilmiş bir küçümseme sezerek derinden incinmiş, ne demek istediğini tam kavrayamamıştı. “Hemen bir işe girip giremeyeceğimi sormamın nedeni buydu. Tiyatrolarda işlerin nasıl yürüdüğünü elbette bilemem. Ama kendi geçimimi sağlayabileceğimi sanmıştım. Hiç param yok ve kimseden yardım kabul etmeyeceğim.”
İncinmiş gururu, bunu açıkça söylemeden duramıyordu. Klesmer’in ondan öğütten başka bir yardım beklediğini sanması dayanılmazdı.
“Bu, dostlarınız için ağır bir söz,” dedi Klesmer; konuşmaya başlarkenki yumuşak ses tonuna dönmüştü. “Canınızı yaktım. Bu kaçınılmazdı. Gerçeği, süslemeden, önünüze koymak zorundaydım. Sanat uğruna çalışan bir sanatçının zorlu yokuşunu seçmeniz yanlış olur demedim; demeyeceğim de. O yolun güçlüklerini, önünüzde açılan daha az tehlikeli, daha özel bir yolun güçlükleriyle karşılaştırmalısınız. Daha cesur olan bu kararı verirseniz, hepimizin sanat hizmetine adandığı ve ona hizmet eden herkese yardım etmeye söz verdiği sanat kardeşliğimiz adına elinizi sıkmama izin vermenizi isteyeceğim.”
Gwendolen yine ellerine bakarak sustu. Kabul etmeyi gerektirecek kararı vermekten hâlâ çok uzakta olduğunu hissediyordu. Bir iki dakika bekledikten sonra Klesmer daha da ciddileşerek konuşmasını sürdürdü.
“Hizmet etme görevi varsa, bu hizmeti kabul etme görevi de vardır. Bu, kişisel bir yükümlülük meselesi değil. Geleceğinizi hemen etkileyen pratik konularla ilgili olarak, bana ait bir meseleyi gizlilik içinde anmama izin verin. Londra’da eğitim görme ve kalma fırsatlarınızı artırmak için sizin yararınıza çaba göstermemi kolaylaştıracak bir gelişme bekliyorum; elbette ailenizin gözetiminde ve sizin kaygılanmanıza gerek kalmadan. Geçiminizi sağlamak için sanat eğitimi almaya karar verirseniz, başlangıçta yalnızca eğitiminizi üstlenmeniz yeterli; geçiminiz kolayca karşılanır. Sözünü ettiğim gelişme evliliğim; aslında, bunu aramızda bir sır olarak saklayacağınıza güvenerek söylüyorum: Bayan Arrowpoint’le evliliğim. Bu evlilik, dost olarak bana güvenmeniz için zaten sahip olduğum hakkı iki katından da fazla artıracak. Bu cömert emeği benimsemeniz, onun gözünde dostluğunuzun değerini çok yükseltecek.”
Gwendolen’in yüzü yanmaya başlamıştı. Klesmer’in Bayan Arrowpoint’le evlenecek olması onu şaşırtmadı; başka bir anda Quetcham’da yaşanmış olması gereken sahneleri hemen zihninde canlandırıp eğlenebilirdi. Ama şimdi duygularını asıl kaplayan, hayal gücünü dolduran şey, Klesmer’in sözlerinin önünde açtığı kendi yakın geleceğinin manzarasıydı. Bayan Arrowpoint’in bir koruyucu olarak anılması, bu geleceğin iticiliğini artıran başka bir ayrıntıdan ibaretti. Klesmer’in ona yardım etme önerisi, yetenekleri hakkındaki aşağılayıcı yargısının ardından gelen ek bir eziyet gibi görünüyordu. Sözleri özgüvenini gerçekten derinden yaralamış, onu kanayan bir yaranın acısına çevirmişti; başka yargıçların karşısına çıkma düşüncesine de onların da acımasız olabileceği, kendinde farkında olduğu yeteneği onların da göremeyeceği korkusu zehir katmıştı. Ama kendini tuttu ve yanıt vermeden önce ayağa kalktı. Duraksaması doğal görünüyordu. Piyanoya gidip dalgın dalgın nota sayfalarına baktı, köşelerini kıvırdı. Sonunda Klesmer’e döndü ve bu görüşme sırasında şimdiye dek belli olmayan, neredeyse alışılmış o gururlu eşitlik havasıyla konuştu.
“Sizi içtenlikle kutlarım, Herr Klesmer. Bayan Arrowpoint kadar hayranlık uyandıran birini hiç görmediğimi sanıyorum. Bu sabah gösterdiğiniz her türlü nezaket için de size teşekkür etmeliyim. Ama şimdi karar veremem. Sözünü ettiğiniz kararı verirsem, izninizi kullanıp size haber vereceğim. Yine de engellerin çok büyük olmasından korkuyorum. Her hâlükârda size yürekten minnettarım. Sizden böyle bir zahmete katlanmanızı istemem büyük cüretkârlıktı.”
Klesmer içinden, “Bana asla haber vermeyecek,” diye geçirdi. Ama son derece saygılı bir tavırla, “Dilediğiniz zaman bana başvurabilirsiniz. Bu karttaki adrese yazarsanız bana kısa sürede ulaşır,” dedi.
Şapkasını alıp selam vermeye hazırlanırken, her şeyi açıkça gören Klesmer’in mutlaka sezmiş olacağı nankörlük duygusuyla yüzleşen Gwendolen’in iyi yanı, bencil hayal kırıklığı ve öfkesinin boğucu katmanlarını aşıp üste çıkmak için son bir çaba gösterdi. Eski neşesini taşıyan bir bakışla ona bakıp elini uzattı ve gülümseyerek, “Yanlış yola saparsam, bunun nedeni sizin beni pohpohlamanız olmayacak,” dedi.
“Tanrı sizi, mutluluğu bulup başkalarına da mutluluk vereceğiniz bir yoldan başka bir yola saptırmasın!” dedi Klesmer içtenlikle. Sonra yabancı âdetine uyarak parmaklarına hafifçe dudaklarını dokundurdu. Bir dakika geçmeden Gwendolen, uzaklaşan tekerleklerinin çakıllı yoldaki sesini işitti.
Gwendolen hayatında hiç bu kadar mutsuz olmamıştı. İçini rahatlatacak bir hıçkırık, bir gözyaşı nöbeti gelmedi. Gözleri yanıyordu; öğle vakti, hayatındaki ilgi yokluğunu daha da kasvetli bir açıklıkla gözler önüne seriyordu. Bütün anılar, bütün eşyalar, sergilenmiş nota parçaları, açık piyano, hatta aynadaki kendi yansıması bile, panayır dağılırken toplanıp kaldırılan gösteri eşyalarından farksız görünüyordu. Bilinci oluştuğundan beri ilk kez kendini sıradan insanların arasında görüyordu; hor görülmemesi, itilip kakılmaması, kendi itirazlarına rağmen üçüncü sınıf biletli bir yolcu gibi davranış görmemesi için nedenler bulunduğuna dair doğuştan gelen duygusunu yitirmişti. Yerinden kalkmadı; hayal kırıklığının doğurduğu olasılıklar zihnini fazlasıyla eziyordu. Divanın en kuytu köşesine kendini bıraktı, yanan gözkapaklarının üzerine parmaklarını bastırdı. Klesmer’in söylediği her söz belleğine kazınmış gibiydi; yeni izlenimler getirip hayatımızda bir dönüm noktası oluşturan sözler çoğu zaman böyle belleğe kazınır. Daha birkaç saat önce, isteklerine uygun bir geleceği belli belirsiz hayal ederken, kendinden hoşnutluğun ilk gülümsemesi dudaklarında belirmişti: O dönemin en beğenilen Juliet’i olması bir iki yıl alacak bir işmiş gibi görünüyordu; ya da Klesmer şarkıcı olma düşüncesini teşvik ederse, arada sırada sahneye çıkıp para ve alkış kazanırken, daha yavaş adımlarla operadaki yerine ilerleyebilirdi. Neden olmasındı? Evde, okulda, tanıdıkları arasında, üstünlüğünün kabul edilmesine alışmıştı; üstelik düşük düzeyli aritmetikten yüksek sanata kadar her şeyin amatörce yapıldığı bir çevrede yaşamıştı. Hanımlar ve beylerin istediklerinden fazlasını yapmak zorunda olmadıkları için bu işlerin mükemmellikten yoksun kaldığı nazikçe varsayılırdı; yoksa herhâlde daha yetkin yazılar yazar, dünyanın şu anda katlanmak zorunda kaldığı sanatçılardan daha etkileyici sanatçılar olduklarını gösterirlerdi. Onu baştan çıkaran özgüvenli hayaller pek sıra dışı değildi; en çok şey bilen ve onu en az pohpohlayan kişiye danışmakla en azından biraz akıllıca davranmıştı. Yine de Klesmer’e öğüt sorarken, onun gizli hayranlığına inanarak kendini yüceltmişti; şarkı söylemesine dair hafif itirazlarının ardında, daha da aleyhinde ne olabileceğini öğrenmeye pek hevesli değildi. Beklentisi hoşuna gidecek bir yanıt almakken istediği gerçek, derisini parçalayan bir kırbaç gibi inmişti.
“Çok yaşlı—yedi yıl önce başlamalıydınız—en iyi ihtimalle vasatlıktan öteye gidemezsiniz—yorucu, aralıksız çalışma, belirsiz övgüler—ekmek parası yavaş yavaş, kıt kanaat kazanılacak, belki de hiç kazanılamayacak—küçük düşmeler, insanların artık hatalarınızı görmezden geliyormuş gibi yapmaması—apaçık önemsizlik”... Bütün bu sözler içine dert olmuştu; daha da dokunaklı olan, sahnede ancak koca bulmayı uman bir güzel olarak kabul edilebileceği imasıydı. Uğrayabileceği “aşağılanmalar” gözünde pek belirgin bir biçim almıyordu; ama “aşağılanma” denen herhangi bir şeyin kendisiyle ilişkilendirilmesi bile öfkeli bir kaygı uyandırıyordu. O can yakıcı sözlerin zihninde uyandırdığı belirsiz imgelerin yanı sıra, deneyiminin gözünde canlandırmasına yardım ettiği tatsızlıkların somut düşüncesi de belirmişti. Hemen para kazanması mümkün olmazsa annesini ve dört kız kardeşini Londra’ya nasıl götürebilirdi? Bir koruma altına girmeye razı olmak, annesinden de Bayan Arrowpoint’in desteğiyle yaşamanın aşağılanmasına katlanmasını istemek, mürebbiye olmaktan farksızdı; hayır, daha beterdi. Diyelim ki bütün çalışmasının sonunda elde ettiği şey Klesmer’in açıkça beklediği gibi değersiz çıkacaktı; o zaman alınan, hiçbir zaman karşılığı verilmeyen iyiliklerin yükü, hayal kırıklığının acısını katlayacaktı. Klesmer’in sanatçılara yardım etme konusunda kuşkusuz yüce fikirleri vardı; ama bu gibi meselelerde hanımların neler hissettiğini nereden bilebilirdi? Her şey bitmişti: boşuna bir umuda kapılmıştı; artık yapacak bir şey yoktu.
“Artık yapacak bir şey yok!” dedi Gwendolen, annesiyle kız kardeşlerinin kiliseden dönüşteki ayak seslerini ve konuşmalarını duyunca yerinden sıçrayıp yüksek sesle. Aceleyle piyanonun başına geçti, yapmacık bir gayretle nota parçalarını toplamaya koyuldu; solgun yüzündeki ve yanan gözlerindeki ifade, öfkesini belli edemeyeceği ama muhtemelen öcünü alacağı bir haksızlığa uğrayan kadına yaraşırdı.
“Ee, canım benim,” dedi nazik Bayan Davilow içeri girerken. “Tekerlek izlerinden Klesmer’in geldiğini anlıyorum. Görüşmenizden memnun kaldın mı?” Görüşmenin amacıyla ilgili bazı tahminleri vardı ama bunları ima etmekten çekiniyordu.
“Memnun mu kaldım, anne? Ah, evet,” dedi Gwendolen sert ve yüksek bir sesle. Duygusal bir sahne çıkmasından korktuğu için bu tavrı hoş görülmeliydi. Gururlu bir kayıtsızlık takınmak için kendini kararlı biçimde zorlamazsa, çaresizlik içinde öyle tutkulu bir taşkınlığa kapılacağını hissediyordu ki annesini, başlarına gelen bütün öteki felaketlerden daha derinden yaralayacaktı.
“Amcanla teyzen seni göremedikleri için hayal kırıklığına uğradılar,” dedi Bayan Davilow, piyanonun yanına gelip Gwendolen’in hareketlerini izleyerek. “Yalnızca dinlenmek istediğini söyledim.”
“Çok iyi etmişsin, anne,” dedi Gwendolen aynı ses tonuyla, bazı notaları kaldırmak için dönerek.
“Artık hiçbir şey öğrenmeyecek miyim, Gwendolen? Hep karanlıkta mı kalacağım?” dedi Bayan Davilow. Kızının tavrına ve yüzündeki ifadeye karşı o kadar duyarlıydı ki acı verici bir şey olduğunu düşünmeden edemiyordu.
“Artık anlatacak gerçekten hiçbir şey yok, anne,” dedi Gwendolen, sesi daha da yükselerek. “Yapabileceğim bir şey hakkında yanlış bir fikre kapılmıştım. Herr Klesmer gözümü açtı. Hepsi bu.”
“Böyle bakıp böyle konuşma, sevgili çocuğum; dayanamıyorum,” dedi Bayan Davilow, kendini tutamayarak. Belirsiz bir dehşete kapılmıştı.
Gwendolen bir an sessizce ona baktı, alt dudağını ısırdı; sonra yanına gidip ellerini annesinin omuzlarına koydu ve sesini en kısık tona indirerek şöyle dedi: “Anne, şimdi benimle konuşma. Değiştiremeyeceğimiz şeyler için ağlayıp gücümüzü tüketmenin faydası yok. Sen Sawyer’s Cottage’da yaşayacaksın, ben de piskoposun kızlarının yanına gideceğim. Söylenecek başka bir şey yok. Hiçbir şey değiştirilemez; kimin umurunda? Ne yaptığımız başkalarını hiç etkilemiyor. Biz de umursamamaya çalışmalıyız. Kendimizi bırakmamalıyız. Kendimi bırakmaktan korkuyorum. Sakinleşmeme yardım et.”
Bayan Davilow, kızının yüzü ve sesi karşısında korkmuş bir çocuk gibiydi; gözyaşları kesildi ve sessizce oradan ayrıldı.
Bölüm etkileşimi
