Daniel Deronda kitap kapağı

6. bölüm / 70

Altıncı Bölüm.

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 70Şu an: Altıncı Bölüm.
  1. 1 Birinci Kitap—şımartılmış Çocuk. — Birinci Bölüm.2.251 kelime
  2. 2 İkinci Bölüm.1.803 kelime
  3. 3 Üçüncü Bölüm.4.601 kelime
  4. 4 Dördüncü Bölüm.1.186 kelime
  5. 5 Beşinci Bölüm.2.528 kelime
  6. 6 Altıncı Bölüm.3.611 kelime · Okuduğun bölüm
  7. 7 Yedinci Bölüm.5.025 kelime
  8. 8 Sekizinci Bölüm.1.697 kelime
  9. 9 Dokuzuncu Bölüm.2.436 kelime
  10. 10 Onuncu Bölüm.2.513 kelime
  11. 11 İkinci Kitap—akarsuların Buluşması — On Birinci Bölüm.3.829 kelime
  12. 12 On İkinci Bölüm.1.340 kelime
  13. 13 On Üçüncü Bölüm.4.042 kelime
  14. 14 Ondördüncü Bölüm.2.955 kelime
  15. 15 On Beşinci Bölüm.2.156 kelime
  16. 16 On Altıncı Bölüm.5.940 kelime
  17. 17 On Yedinci Bölüm.3.024 kelime
  18. 18 On Sekizinci Bölüm.1.667 kelime
  19. 19 Üçüncü Kitap—seçim Yapan Genç Kadınlar — On Dokuzuncu Bölüm974 kelime
  20. 20 Yirminci Bölüm5.369 kelime
  21. 21 Yirmi Birinci Bölüm.2.732 kelime
  22. 22 Yirmi İkinci Bölüm.3.566 kelime
  23. 23 Yirmi Üçüncü Bölüm.4.343 kelime
  24. 24 Yirmi Dördüncü Bölüm.3.049 kelime
  25. 25 Yirmi Beşinci Bölüm.2.662 kelime
  26. 26 Yirmi Altıncı Bölüm1.944 kelime
  27. 27 Yirmi Yedinci Bölüm.2.646 kelime
  28. 28 Dördüncü Kitap—gwendolen İstediğini Elde Ediyor. — Yirmi Sekizinci Bölüm.4.464 kelime
  29. 29 Yirmi Dokuzuncu Bölüm.3.354 kelime
  30. 30 Otuzuncu Bölüm.4.041 kelime
  31. 31 Otuz Birinci Bölüm.1.988 kelime
  32. 32 Otuz İkinci Bölüm.5.749 kelime
  33. 33 Otuz Üçüncü Bölüm.3.983 kelime
  34. 34 Otuz Dördüncü Bölüm.1.892 kelime
  35. 35 Beşinci Kitap—mordecaı. — Otuz Beşinci Bölüm.8.024 kelime
  36. 36 Otuz Altıncı Bölüm.6.525 kelime
  37. 37 Otuz Yedinci Bölüm.4.269 kelime
  38. 38 Otuz Sekizinci Bölüm.2.750 kelime
  39. 39 Otuz Dokuzuncu Bölüm.2.596 kelime
  40. 40 Kırkıncı Bölüm.4.336 kelime
  41. 41 Altıncı Kitap—açığa Çıkanlar — Kırk Birinci Bölüm.2.045 kelime
  42. 42 Kırk İkinci Bölüm.6.572 kelime
  43. 43 Kırk Üçüncü Bölüm.1.951 kelime
  44. 44 Kırk Dördüncü Bölüm.2.532 kelime
  45. 45 Kırk Beşinci Bölüm.2.706 kelime
  46. 46 Kırk Altıncı Bölüm.3.097 kelime
  47. 47 Kırk Yedinci Bölüm.1.443 kelime
  48. 48 Kırk Sekizinci Bölüm.7.797 kelime
  49. 49 Kırk Dokuzuncu Bölüm.581 kelime
  50. 50 Yedinci Kitap—anne ve Oğul — Ellinci Bölüm.1.870 kelime
  51. 51 Elli Birinci Bölüm.4.775 kelime
  52. 52 Elli İkinci Bölüm.5.321 kelime
  53. 53 Elli Üçüncü Bölüm.2.215 kelime
  54. 54 Elli Dördüncü Bölüm.4.093 kelime
  55. 55 Elli Beşinci Bölüm.1.056 kelime
  56. 56 Elli Altıncı Bölüm.3.045 kelime
  57. 57 Elli Yedinci Bölüm.1.086 kelime
  58. 58 Sekizinci Kitap—meyve ve Tohum. — Elli Sekizinci Bölüm.2.510 kelime
  59. 59 Elli Dokuzuncu Bölüm.1.655 kelime
  60. 60 Altmışıncı Bölüm.1.652 kelime
  61. 61 Altmış Birinci Bölüm.2.894 kelime
  62. 62 Altmış İkinci Bölüm.2.214 kelime
  63. 63 Altmış Üçüncü Bölüm.3.018 kelime
  64. 64 Altmış Dördüncü Bölüm.2.774 kelime
  65. 65 Altmış Beşinci Bölüm.2.081 kelime
  66. 66 Altmış Altıncı Bölüm.1.614 kelime
  67. 67 Altmış Yedinci Bölüm.1.973 kelime
  68. 68 Altmış Sekizinci Bölüm.1.664 kelime
  69. 69 Altmış Dokuzuncu Bölüm.4.029 kelime
  70. 70 Yetminci Bölüm.988 kelime

ALTINCI BÖLÜM.
“Bana Dünya’nın Güneş’in çevresinde döndüğünü öğreterek beni aşağıladığınızı mı sanıyorsunuz? Yemin ederim, bu yüzden kendime daha az değer vermiyorum.”

—FONTENELLE: Dünyaların Çokluğu.

Bu yüce gönüllü eleştiri Gwendolen’e bambaşka türden bir acı vermişti. Herr Klesmer’in zevkini derinlemesine bilgi sahibi olmanın verdiği güvenle sorgulayabilmek için Bayan Arrowpoint’in müzik eğitimi olanaklarına sahip olamamış olmayı ne kadar talihsizlik saydığını itiraf etmeyi seçmezdi; onunla her karşılaşmasında Bayan Arrowpoint’in kendisinde alışılmadık bir kıskançlık uyandırdığını kendine bile söylemek şöyle dursun. Bunun nedeni hiç de onun bir mirasçı olması değildi; asıl sinir bozucu olan, görünüşünü ancak ince yapılı, orta boylu, küçük yüzlü, idare eder gözlü ve soluk benizli diye tarif edebileceğiniz bir kızın yine de açıklayıp geçiştirilemeyecek belli bir zihinsel üstünlüğe sahip olmasıydı: müzikte insanı çileden çıkaran bir yetkinlik, genel zevklerinde öyle ince bir ayırt etme gücü vardı ki hayranlığı zorla elde etmek imkânsızdı ve insanı onun ölçütleri karşısında ister istemez ürkek bırakıyordu. Yirmi dört yaşındaki bu gösterişsiz görünümlü genç kadının, Bayan Arrowpoint olmasaydı herkesin gözünün kayıtsızca üzerinden geçeceği düşünülebilirdi; Bayan Harleth’in bilgi ve becerilerinin epey sıradan olduğuna gizliden gizliye kanaat getirdiğinden de kuşkulanılabilirdi. Bu kanaatin kusursuz bir nezaketin ardına saklanması, onu düşünmeyi hiç de hoş kılmıyordu.

Ama Gwendolen, kendisi hakkında olumsuz bir ışık tutan gerçekler üzerinde durmayı sevmezdi. Ufuklarını böylesine ansızın genişleten müzikal bilge her zaman ortalıkta değildi; onun Londra ile Quetcham arasında sürekli gidip gelmesi de kısa zamanda, kendisini daha hayran bir ruh hâline getirmeye çalışmak için fırsat sunuyor diye düşünülmeye başlandı. Bu arada, Brackenshaw Şatosu’nda, The Firs’ta ve başka yerlerde şarkı söylemesinin uyandırdığı açık beğeniyle yeniden huzur buldu; itirazdan çok onayın güvenilir olduğuna inanıyordu ve komşularının talep etmediği bir kusursuzluk için kavurucu bir susuzluk duyan istisnai kişilerden değildi. O zamanlar iç dünyasında ne kadar istisnai biri olduğunu ya da onda alışılmadık olanın ender zarif hareket ve tavırlarından, pek sıradan bir bencil hırsa çeşni katan cüretkârlığından öteye geçip geçmediğini söylemek belki de acelecilik olurdu. Böyle bir hırs nice hantal dış görünüşün altında bulunur, ama kimsenin dikkatini çekmez. Çünkü başın duruşu, insanın iç benliğindeki üstünlük açlığını gerçekten belirlemez sanırım; yalnızca bazen bu üstünlüğe nasıl erişilebilir görüldüğünü, biraz da ne ölçüde erişilebildiğini değiştirir. Özellikle de aç olan bir kızsa: dikkat çekici işler yapma tutkusu, en yüksek görgüyle ve gelir kaygısının bayağılığından bütünüyle uzak kalmakla bağdaşan ideal bir sınıra sahiptir. Gwendolen, aile koşullarının getirdiği kısıtlamalara içten içe en azılı biçimde başkaldırıyor, yükümlülüklerin ötesine bakıp onlara karşı duygu yoksunluğunun köküne kadar inmeye de en az o kadar hazır duruyordu; sanki onu en gözü kara spekülasyonlar besliyormuş gibi. Oysa böyle spekülasyonları gerçekten yoktu ve kuram peşindeki ya da toplumu fiilen düzeltmeye çalışan her tür kadından kendini hemen alay ederek ayırırdı. İstisnai biri olduğunu hissetmekten sevinç duyuyordu; ama ufku, kahramanın günlüğüne dökülen ruhunun belirsiz güç, özgünlük ve genel bir başkaldırıyla dolu olduğu, buna karşılık hayatının moda çevresinde sıkı sıkıya sürdüğü zarif aşk romanlarının ufkuydu. Bataklığa saplanırsa acınası olanın bir yanı da, tabiri caizse, saten ayakkabılarının ayağında olmasıydı. Doğa ile toplum, çarpıcı serüven arayışına böyle bir sınır koymuştur: evrenin ne olmadığı duygusuyla yanan, tüm varoluşu kendine yakıt etmeye hazır bir ruh bile toplumsal biçimlerin sıradan tel örgüsüne tutsak düşer ve kayda değer hiçbir şey yapmaz.

Gwendolen, Offendene’deki ilk kışın yeniliği içinde bile kendisini tehdit eder bulduğu sonuç, işte bu sıradan sonuçtu. Emin olduğu tek şey, sıradan genç hanımlar gibi bir hayat sürmek istemediğiydi; emin olmadığıysa başka türlü bir hayatı nasıl kuracağı, özgürlüğünü hangi belirli eylemlerle ortaya koyacağıydı. Bir şey olacaksa Offendene iyi bir arka plan olmayı sürdürüyordu; ama genel olarak kusur çevredeydi.

İlk tanıştırılışında güzelliğinin yarattığı etki dışında, ilk davetlerinden pek heyecan çıkmamıştı. Bayan Arrowpoint’i gücendiren küçük alay ve bilmişlik gösterilerinin ardından eve dönüyor, aradaki günleri en kız işi uğraşlarla dolduruyordu. Kişisel taleplerini ortaya koyabildiği en güçlü biçimde Alice’in derslerini kaldırdı (Alice’in bilgisizlikte daha başarılı olacağı düşüncesiyle) ve onu, Bayan Merry’yle ve bütün hanımların hizmetinde olduğu bilinen hizmetçiyle birlikte, Gwendolen’in gelecekteki kelime canlandırma oyunlarında ya da tiyatro gösterilerinde kullanmak üzere hazır bulundurmaktan hoşlandığı çeşitli sahne kostümlerini düzenlemeye verdi. Bu gösterileri iradesiyle ya da bir düzen kurarak gerçekleştirmeyi kafasına koymuştu. Hiç sahneye çıkmamıştı; okulda yalnızca canlı tabloların bir parçası olmuştu. Yine de iyi oyunculuk edebileceğine güveniyordu. Théâtre Français’ye bir iki kez gitmiş, annesinin Rachel’dan söz ettiğini de duymuştu; uyanık düşleriyle yazgısını nasıl yöneteceğine dair düşünceleri zaman zaman, o sıska Yahudi kadınından daha güzel olduğuna göre Rachel gibi bir oyuncu olup olmayacağı sorusuna dönüyordu. Bu arada Noel öncesinin yağmurlu günleri, Yunan, Doğulu ve karma tarzda kostümler hazırlamakla hoşça geçiyordu. Gwendolen bu kostümler içinde ev halkından oluşan seyircinin önünde pozlar verip söylevler çekiyor, alkışları artırmak için bir kez içeri alınan kahya kadın da seyirciler arasına katılıyordu. Ne var ki Bayan Harleth’in kendi giysileri içindeyken kraliçeye, kolları apaçıkta bırakan o torba gibi giysiden çok daha fazla benzediğini söyleyerek davete layık olmadığını göstermişti; bu yüzden bir daha çağrılmadı.

Bir gün Yunan giysisiyle Anna’ya görünmüş ve trajik bir edayla sahnelerden parçalar canlandırmıştı. “Anne, Rachel kadar güzel görünüyor muyum?” diye sordu Gwendolen.

“Kolların Rachel’ınkinden güzel,” dedi Bayan Davilow. “Kolların her işe yarar, Gwen. Ama sesin onunki kadar trajik değil; o kadar pes değil.”

“İstersem sesimi kalınlaştırabilirim,” dedi Gwendolen, şimdilik böyle bir olasılığa açık kapı bırakarak. Sonra kararlı bir sesle ekledi: “Bence ince ses daha trajik; daha kadınsı. Bir kadın ne kadar kadınsıysa, korkunç işler yaptığında o kadar trajik görünüyor.”

“Bunda bir doğruluk payı olabilir,” dedi Bayan Davilow kayıtsızca. “Ama insanın kanını dondurmanın ne yararı var, bilmiyorum. Korkunç bir şey yapılacaksa, bunu erkeklere bırakmak isterim.”

“Ah anne, ne kadar da korkunç derecede düzyazıcısın! Büyük, şiirsel suçluların hepsi kadın değilmiş gibi konuşuyorsun! Bence erkekler zavallı, temkinli yaratıklar.”

“Peki canım, geceleri yalnız kalmaktan korkan senin suç işlemekte pek cesur olacağını sanmıyorum, çok şükür.”

“Gerçeklikten söz etmiyorum anne,” dedi Gwendolen sabırsızca. Annesi odadan çağrılınca fırsat bulmuş gibi hemen kuzenine döndü ve, “Anna, amcama papaz evinde bir kelime canlandırma oyunu düzenlememize izin vermesini söyler misin? Bay Middleton ile Warham bizimle oynayabilir; yalnızca alıştırma olsun. Annem, Bay Middleton’ın burada hazırlık yapıp prova etmesinin olmayacağını söylüyor. Ama dümdüz biri; ona uygun roller bulabiliriz. Sen söyle, yoksa ben söylerim,” dedi.

“Hayır, Rex gelene kadar bekleyelim. Çok zeki, bir de çok sevimli, tatlı ihtiyar; denize bakarken Napolyon’u oynar. Tıpkı Napolyon’a benziyor. Rex her şeyi yapabilir.”

“Anna, senin Rex’ine hiç inanmıyorum,” dedi Gwendolen ona gülerek. “Yatak odana asıp önünde tapındığın o berbat mavi sarı suluboyaları gibi çıkacak.”

“Pekâlâ, göreceksin,” dedi Anna. “Neyin zekice olduğunu bildiğimden değil ama şimdiden burs kazandı; babam da üniversitede akademik bir görev alacağını söylüyor. Oyunlarda da kimseden geri kalmaz. Bay Middleton’dan daha zeki; üstelik senin dışında herkes Bay Middleton’a zeki diyor.”

“Belki karanlık fener tarzında öyledir. Ama dümdüz biri. ‘Lanet olsun canıma, ama onu seviyorum,’ demesi gerekse, bunu ‘İkinci ders burada sona eriyor’ derkenki tonuyla söylerdi.”

“Ah Gwendolen!” dedi Anna, bu gelişigüzel göndermeler karşısında irkilerek. “Onun hakkında böyle konuşman da çok acımasızca; çünkü sana çok hayran. Bir gün Warham’ın anneme, ‘Middleton, Gwendolen’e fena hâlde tutulmuş,’ dediğini duydum. Annem ona çok kızdı ama ben ne anlama geldiğini biliyorum. Üniversitede âşık olmak için böyle derlermiş.”

“Elimden ne gelir?” dedi Gwendolen biraz küçümseyerek. “Onu seviyorsam canıma lanet olsun.”

“Yok, tabii ki; sanırım babam da bunu istemez. Zaten yakında gidecek. Ama onunla alay edince üzülüyorum.”

“Rex’le alay ettiğimde bana ne yapacaksın?” diye sordu Gwendolen yaramazca.

“Gwendolen canım, yapmazsın, değil mi?” dedi Anna’nın gözleri yaşlarla dolarken. “Buna dayanamazdım. Ama onda gerçekten alay edilecek bir şey yok. Yalnız, bazı şeyleri fark edebilirsin. Çünkü senin öncesinde kimse Bay Middleton’a gülmeyi düşünmemişti. Herkes yakışıklı ve kusursuz tavırlı olduğunu söylerdi. Bilgisi, kare kesimli ceketi, bir de piskoposun yeğeni olması filan yüzünden ben bile ondan hep korkmuşumdur. Ama Rex’le alay etmeyeceksin; söz ver.” Anna’nın bu yalvaran bakışı Gwendolen’i etkilemişti.

“Sevgili küçük kuzenim,” dedi; Anna’nın çenesinin ucuna başparmağıyla işaretparmağını hafifçe dokundurdu. “Seni üzecek hiçbir şey yapmak istemem. Hele Rex her şeyi, kelime canlandırma oyunlarını filan ayarlayacaksa.”

Rex sonunda geldiğinde, Offendene’de ve papaz evinde hayata kattığı canlılık, Gwendolen’in tasarılarına hemen ortak olması ve Gwendolen’in açıkça dalkavukça olan, Rex’in de hoşlandığı türdeki alayları dışında hiçbir alaya heves bırakmadı. Yüreği açık, yakışıklı yüzü babasınınkine ve Anna’nınkine çok benzeyen, ama babasınınkinden daha yumuşak ifadeli, Anna’nınkinden daha iri yapılı, iyi huylu bir gençti. Sağlıklı, sevgi dolu yaradılışı sıradan masum şeylerden öylesine büyük zevk alıyordu ki kötülük onu baştan çıkaramıyordu; kötülük hakkında bildikleri de zihninin dış avlularında ve pek uğramadığı odalarında öyle tümüyle kalmıştı ki ondan büyük bir tiksintiyle söz etmiyordu. Kötü alışkanlıklar onun için “bazı delikanlıların yaptığı şeyler,” “uzak durmayı sevdiği aptalca işler”di. Anna’nın sevgisine, kendisinden ayrı zevkleri Anna’nınkilerin toplamından daha fazla olan bir erkek kardeşten beklenebileceği ölçüde karşılık veriyordu; daha güçlü bir sevgi de hiç tatmamıştı.

Kuzenler durmadan bir evde ya da ötekinde birlikteydi; çoğunlukla Offendene’de, çünkü orada daha özgürlerdi, ya da daha doğrusu, Gwendolen’in sözü daha çok geçiyordu. Rex için Gwendolen’in her isteği bir amaç hâline geliyordu. Kelime canlandırma oyunları onun tasarılarına göre oynandı; ayrıca, planlamadığı bazı küçük sahneler de oynandı ve bu sahnelerdeki oyunculuğu daha doğaçlamaydı. Kelime canlandırma oyunlarıyla canlı tablolar Offendene’de prova edilip sunuldu. Bayan Davilow artık Bay Middleton’ın da katılmasına bir sakınca görmüyordu; Rex de oradaydı ve hele onun yardımı gerekliydi. Hindistan’a gitmek için Wanchester’da özel öğretmenle çalışan Warham’ın ayıracak vakti yoktu; yaklaşan sınavda gereken yanıtlardan başka her şeyin sıkıştırıldığı ders programı altında da genellikle karamsardı. Sınav, Hindistan İmparatorluğu’nun refahının bir şekilde Browne’ın Pastoral Şiirleri hakkında aktarılabilir bilgiye bağlı olduğunu ortaya çıkarabilirdi.

Gwendolen, yüzünü oynatmadan durabilmesini kıskanılacak bir özellik diye överek Bay Middleton’ı çeşitli ağırbaşlı rolleri oynamaya ikna etmişti. Başlangıçta Rex’le arkadaşlığı onu biraz incitip kıskandırmıştı; ama bu kuzen yakınlığının ciddi bir tutkuyu dışladığını düşününce cesaret buldu. Hatta zaman zaman, Gwendolen’in kendisine daha resmî davranmasını öyle bir iltifat sayıyordu ki Pennicote’tan ayrılmadan ona yaklaşmasını haklı gösterebilirdi; oysa konumu daha güvenceye kavuşana kadar duygularını saklı tutmaya niyetlenmişti. Soluk favorili, yakası kare kesimli bu kusursuz genç din adamının kendisine taparcasına hayran olduğunun pekâlâ farkında olan Miss Gwendolen, bu konuda yalnızca hayranlık görmekten hoşnutsuz olmadığını hissediyordu. Soğukkanlı bir acımasızlıkla gözlerini ona çeviriyor, onunla sahnede karşılaşmaktan hep kaçınıyormuş gibi görünerek içinde hafifçe heyecan uyandıran nice umut doğuruyordu; çünkü bütün anlamlar, bildiğimiz gibi, yorum anahtarına bağlıdır.

Bazıları önceden, küçük şeylerde de büyük şeylerde olduğu kadar kutsallık gözeten, kutsal duyguları güçlü, nezaketen gülmek dışında pek gülmeyen ve şeyleri açıkça kendi adlarıyla anmayı biraz kaba bulan Anglikan eğilimli bir gencin, alaycılıkta cüretkâr olan ve din adamının eşinden beklenen özel inceliklerden hiçbirini göstermeyen bir kızı kendine uygun eş saymayacağını düşünebilirdi. Ya da teoloji okumuş bir gencin, Miss Harleth gibi canlı ve huzursuz bir genç hanımın beğenisini kazanamayacağını akıl edeceği sanılabilirdi. Ama gerçeklerin neden bazılarının önceden düşündüğü gibi çıkmadığını açıklamak zorunda mıyız her zaman? Özür dilemesi gerekenler, yanlış düşünme biçimine sahip olanlardır.

Rex’e gelince, kusursuz yardımcının iç çatışmasını bilseydi belki zavallı Middleton için üzülebilirdi; ama ilk aşkına öylesine gömülmüştü ki hiç kimseyi, hiçbir şeyi gözlemleyecek hâli yoktu. Gwendolen’i gözlemlemiyordu; yalnızca onun söylediklerini ve yaptıklarını hissediyordu. Başının arkası bile onun odada olup olmadığını bildiren iyi bir organa dönüşmüş gibiydi. İlk iki haftanın sonuna gelmeden öyle derinden âşık oldu ki hayatını Gwendolen’inkine bağlı olmadan düşünemez hâle geldi. Zavallı çocuk hiçbir engel göremiyordu; kendi sevgisi, onun da sevgisinin güvencesi gibiydi. Gwendolen’in görüntüsüne duyduğu sarsılmaz hazla bir olmuştu; bir Mısırlı nasıl kar yağacağını aklından geçiremezse, o da Gwendolen’in kendisine acı çektireceğini düşünemezdi. Ne zaman istese ona şarkı söyleyip piyano çalıyor, binmek için ödünç aldığı atlar çoğu zaman gülünç olsa da onunla ata binmekten hep hoşlanıyor, eğlencelerine katılmaya hazır duruyor ve Anna’ya hak ettiği değeri veriyordu. Anlayış ve yakınlık belirtilerinden hiçbiri eksik değildi. Gwendolen dünyanın en kusursuz yaratığı olduğuna göre parlak bir evlilik yapacağı düşüncesi aklına gelmemişti. Kendini beğenmişliği yoktu; en azından sağlam bir kişiliği oluşturmak için gereken ölçüden fazlası değil. Genç aşk mutluluğu içinde Gwendolen’in kusursuzluğunu, hayatın kendisiyle bir görünen o iyiliğin parçası sayıyordu; çünkü bu kusursuzluk, mutlu ve bedeniyle ruhu uyumlu bir yaradılışın ürünüydü.

Tiyatro denemeleri sırasında yaşanan bir olay, Rex’i onun alışılmadık duyarlılığının işareti olarak etkilemişti. Bu olay, onun doğası hakkında, yalnızca etkin uğraşlardaki alışıldık korkusuzluğunu ve toplum içindeki neşeli hâlini görmüş Rex’in önceden kestiremeyeceği bir yanını ortaya koyuyordu.

Uzun provaların ardından oyuncuları fazlasıyla memnun eden gösterileri izlemeleri için özel olarak seçilmiş bir davetli topluluğunun Offendene’e çağrılmasına karar verildi. Anna hoş bir sürpriz yaratmıştı: küçük rollerini bundan daha zarif oynayamazdı; insan onun saflığının altında kurnaz bir gözlem gücünü sakladığından bile kuşkulanırdı. Bay Middleton da komiklik yapmaya çalışmayarak rolünün hakkını vermişti. Kararsızlık ve gecikmenin başlıca nedeni, Gwendolen’in Yunan giysisiyle görünme isteğiydi. Uyanıkken de düşünde de, bu gözde kostümle heykel gibi bir poz almasını sağlayacak oyunda canlandırabileceği hiçbir sözcük aklına gelmiyordu. Racine’den bir konu seçmek işe yaramazdı; çünkü Rex ile ötekiler Fransızca şiir okuyamazdı, doğaçlama konuşmalar da sahneyi kaba bir fars gösterisine çevirirdi. Üstelik Bay Gascoigne oyunlardan sahnelerin canlandırılmasını yasaklamıştı. Başkaları için uygun olan bir eğlencenin bir din adamına yakışmayacağı düşüncesine genellikle itiraz ederdi; ama bu konuda, Wessex’in o bölgesinde belirlenmiş edep sınırını aşmak istemiyordu. Bu sınır, gençlerin yengesinin evinde kelime canlandırma oyunları oynamasına izin vermesini engellemiyordu; bu da sözcüğün tam anlamıyla özel tiyatro gösterilerinden çok farklı bir şeydi.

Elbette herkes Gwendolen’in bu isteğini yerine getirmeyi dert edinmişti. Rex de, kimsenin konuşması onun heybetini bozmasın diye gösteriyi bir canlı tabloyla bitirmeyi önerdi. Gwendolen’in hoşuna gitti; tek mesele tablonun hangisi olacağıydı.

“Rica ederim çocuklar, hoş bir şey olsun,” dedi Bayan Davilow. “Yunan usulü kötülük istemiyorum.”

“Hristiyan usulü kötülükten daha beter değil anne,” dedi, Rachel benzeri kadın kahramanlardan söz etmiş olduğu için bu karşılıkla karşılaşan Gwendolen.

“Üstelik daha az skandallı,” dedi Rex. “Bir de olup bitmiş, geride kalmış şeyler diye düşünüyoruz. Briseis’in götürülmesi nasıl olur? Ben Akhilleus olurum, sen de papaz evindeki gravüre bakarak bana bakakalırsın.”

“Bu benim için iyi bir duruş olur,” dedi Gwendolen, kabul eder gibi. Ama sonra kararlılıkla, “Hayır, olmaz. Uygun kostümler giymiş üç erkek olmalı, yoksa gülünç olur,” dedi.

“Buldum,” dedi Rex, biraz düşündükten sonra. “Kış Masalı’ndaki heykel Hermione olsun mu? Ben Leontes olurum, Bayan Merry de Paulina; ikimiz de Hermione’nin bir yanında dururuz. Kıyafetlerimizin önemi yok,” diye gülerek devam etti. “Leontes Napolyon’a, Paulina da modern bir evlenmemiş kadına benzerse daha Shakespearevari ve romantik olur.”

Hermione seçildi; yaşı önemsememekte herkes hemfikirdi. Gwendolen ise yalnızca canlı tabloyu sunmak yerine, sahneyi oynayıp müziğin başlamasını sağlayacak kadar rol yapılmasını, böylece bunun kendisi için sahneden inip öne çıkma işareti olmasını istedi. Leontes’in onu kucaklaması değil, diz çöküp giysisinin eteğini öpmesi ve ardından perdenin kapanması gerekiyordu. Çift kanatlı kapıları olan ön oda sahne olmaya son derece elverişliydi. Köyün marangozu Jarrett’ın da katılmasıyla ev halkının tamamı, oyunculuğun taklidi olduğu düşünülürse başarılı olma ihtimali yüksek bir eğlencenin hazırlıklarına koyulmuştu; çünkü eski bir efsaneden biliyoruz ki taklidin başarı şansı asılından daha yüksek olabilir.

Gwendolen bu etkinliğin yaklaşmasından ayrıca büyük bir sevinç duyuyordu; çünkü Herr Klesmer’in Quetcham’da yine bulunduğunu biliyor ve onu da davetliler arasına katmayı ihmal etmemişti.

Klesmer geldi. Sakin ve sessiz olduğu dönemlerden birindeydi; huzur içinde oturup seyrediyor, kendisine yöneltilen her söze iyiliksever tınlayan, az çok anlaşılır hecelerle karşılık veriyordu. Sanki amatörlerin dünyayı sardığı bu yerde, kendi çarmıhını uysallıkla taşıyordu; ya da kükreyip duran bir fareyi ezmemek için aslan pençelerini nasıl oynattığına dikkat ediyordu.

Doğaçlanan ve rastlantıyla gelişen her şey makul ölçüde ilerlediğinden, her şey gerçekten de beklendiği gibi sorunsuz gitti; ta ki Gwendolen’in duygularının beklenmedik bir yanını ortaya çıkaran olay yaşanana dek. Bunun nasıl olduğu başlangıçta bir sırdı.

Hermione’nin canlı tablosu, önceki gösterilerden bütünüyle farklı olduğu için iki kat etkileyiciydi: Tam yerini bulmuştu. Leontes, Paulina’nın elindeki bütün hüneri kullanıp heykeli hareket ettirmesine izin verirken, giderek yükselen alkış mırıltısı yavaş yavaş kesilmişti.

Hermione’nin kolu bir sütuna dayanıyordu; yaklaşık on beş santim yükseltilmişti. Verilen işaretle öne çıkıp aşağı ineceği sırada güzel ayağını ve ayak sırtını gösterebileceğini düşünmüştü.

“Müzik, uyandır onu; başla!” dedi Paulina (Bayan Davilow, özel ricayla beyaz bir burnus ve başlık içinde bu rolü oynamayı kabul etmişti).

Piyanoya oturacak kadar iyi yürekli davranan Herr Klesmer, gök gürültüsünü andıran bir akor bastı. Ama aynı anda, Hermione ayağını öne uzatamadan, piyanoyla aynı hizadaki hareketli panel sahnenin karşısında sağ tarafta açılıverdi. Mumların konumu sayesinde solgun bir açıklıkla seçilen ölü yüzün ve kaçan kişinin resmini gözler önüne serdi. Herkes irkildi; ancak panelin açılmasına dönen bütün bakışlar, Gwendolen’in tiz çığlığıyla yeniden ona çevrildi. Gwendolen duruşunu değiştirmemişti ama yüzündeki ifade, dehşetiyle korkunçtu. Sanki içine Korku’nun ruhunun girdiği bir heykele benziyordu: solgun dudakları aralanmış, uzun kirpiklerinin altında her zamanki gibi kısık duran gözleri büyüyüp sabitlenmişti. Annesi korkudan çok telaşla ona doğru koştu; Rex de yanına gitmekten kendini alamadı. Ama annesinin kolunun dokunuşu elektrik çarpmış gibi etki etti; Gwendolen dizlerinin üzerine çöktü ve ellerini yüzünün önüne kapadı. Hâlâ titriyordu ama ses çıkarmıyordu. Dehşet belirtilerini kontrol etmeye çalışacak kadar kendinin farkında görünüyordu; çünkü biraz sonra diz çökmüş hâlde durmasına izin verdi, kaldırılıp götürüldü. Bu sırada davetliler de olan biteni açıklayarak rahatlamaya çalışıyordu.

“Muhteşem bir plastik sanat eseri!” dedi Klesmer, Bayan Arrowpoint’e. Alçak sesli soru ve cevaplar hızla birbirini izledi.

“Oyunun bir parçası mıydı?”

“Ah, hayır, olamaz. Bayan Harleth çok etkilendi. Ne kadar hassas bir yaratık!”

“Aman Tanrım! Panelin arkasında bir resim olduğunu bilmiyordum; siz biliyor muydunuz?”

“Hayır; nereden bilebilirdim? Sanırım yıllar önce kontun ailesinden birinin tuhaf bir kaprisiymiş.”

“Ne kadar üzücü! Lütfen kapatın şunu.”

“Kapı kilitli miydi? Çok gizemli. Ruhların işi olmalı.”

“Ama burada medyum yok.”

“Nereden biliyorsunuz? Böyle şeyler olunca burada bir medyum bulunduğu sonucuna varmalıyız.”

“Yok canım, kapı kilitli değildi; herhalde piyanonun ani titreşimi açılmasına yol açtı.”

Bu açıklamayı yapan Bay Gascoigne’di; Bayan Merry’den mümkünse anahtarı bulmasını rica etti. Bayan Vulcany’ye göre gizemi böyle kolayca açıklamaya çalışmak bir din adamına yakışmıyordu; alçak sesle Bay Gascoigne’in kendi zevkine göre her zaman biraz fazla dünyevi olduğunu söyledi. Neyse ki anahtar bulundu. Papaz, kilidi özellikle vurgularcasına, fazlasıyla akılcı bir tavırla çevirdi; sanki “Bir daha kendiliğinden açılmaz,” diyordu. Önlem olarak anahtarı cebine koydu.

Ne var ki Gwendolen kısa süre sonra geri döndü; her zamanki neşeli hâlindeydi ve Hermione rolünde sergilediği çarpıcı değişikliği elinden geldiğince görmezden gelmeye kararlı olduğu belliydi.

Ama Klesmer ona, “Kusursuz bir doruk noktası tasarladığınız için size teşekkür etmeliyiz; bundan daha etkileyici bir plastik sanat eseri seçemezdiniz,” deyince yüzü memnuniyetle kızardı. Aslında ince bir nezaketten ibaret olan şeyi gerçek bir inanç gibi kabul etmek hoşuna gidiyordu. Klesmer, korku tutkusuna kapılıp kendini ele vermenin Gwendolen’i utandırdığını sezmiş, onun bu durumu başarılı bir oyunculuk saydığını anlamasını istemişti. Gwendolen, artık onun hem yeteneğine hem güzelliğine hayran kaldığını düşündü; Klesmer’in fikriyle ilgili huzursuzluğu da biraz olsun hoşnutluğa dönüştü.

Ne var ki provalara nelerin dâhil edildiğini, nelerin edilmediğini bilen çok kişi vardı; Klesmer dışında hiç kimse Gwendolen’in hayalî mahcubiyetini yatıştırmaya çalışmadı. Genel kanı, bu olayın üstünde durmamaktı.

Panelin ilk kez açılmasına gerçekten biri aracılık etmişti: Vicdan azabıyla telaş içinde odadan çıkıp yatağına kaçan biri. Bu, Offendene’e geldikleri gün tuhaf resme kısacık bir bakış atmakla merakı dinmeyen küçük Isabel’di. Gwendolen’in anahtarı nereye koyduğunu bulma fırsatını kollamış, ailenin geri kalanı dışarıdayken anahtarı bulduğu çekmeceden çalmış ve bir tabureye çıkıp paneli açmıştı. Bilgiye duyduğu susuzluğu böyle giderirken yaklaşan ayak sesi sandığı bir gürültüden ürktü. Kapıyı kapatıp aceleyle kilitlemeye çalıştı ama başaramadı; oyalanmaya da cesaret edemeyince anahtarı çekip aldı ve panelin, kapanmaya yatkın göründüğünden, kapalı kalacağına güvendi. Anahtarı eski yerine koyarken, kapının kilitsiz olduğu anlaşılırsa kimsenin nasıl açıldığını bilemeyeceği düşüncesiyle kaygısını bastırdı. Başka suçlular gibi, baş belası Isabel de sonunda itiraf etme dürtüsüne kapılacağını öngörememişti. Bu kaçınılmaz son, davetten sonraki sabah, Gwendolen kahvaltı masasında şöyle deyince geldi: “Kapı evin kahyası bana anahtarı vermeden önce kilitliydi, bundan eminim; sonra kendim denedim. Biri çekmeceme girip anahtarı almış olmalı.”

Isabel, Gwendolen’in korkunç gözlerinin öteki kız kardeşlerinden çok kendisine baktığını sandı ve karar vermeye fırsat bulamadan titreyen dudaklarla şöyle dedi:

“Lütfen beni bağışla, Gwendolen.”

Gwendolen’in bağışlaması, kendi belleğinden ve herkesin belleğinden, korkuya kapılabildiğini gösteren her olayı silmek istemeseydi, bu kadar çabuk gelmezdi. Kısa süreli bir delilik gibi gelen, normal hayatının açıklanamaz bir istisnası olan bu deneyimler karşısında kendine şaşıyordu. Bu olayda, çaresiz korkusunu her zamanki gibi yalnızken değil, ışıl ışıl aydınlatılmış bir kalabalığın ortasında göstermiş olmaktan özellikle rahatsızlık duydu. İdealinde hem sözleriyle cüretkâr olmak hem de ahlaki ve fiziksel tehlikelere düşüncesizce göğüs germek vardı. Gerçek hayatta bu idealin çok gerisinde kalmasını, koşulların sıradanlığına, yirmi yaşındaki bir kızın hayatının sunduğu dar sahneye bağlıyordu. Kendini bir hanımefendiden başka biri olarak ya da saygı görmeyeceği bir konumda düşünemiyordu. Başka prangaların ya da daha manevi kısıtlamaların varlığını sürekli hissetmiyordu. Din adı altında önüne konan her şeyden, bazılarının aritmetik ve muhasebeden hoşlanmaması gibi, hep hoşlanmamıştı. Din onda başka bir duygu uyandırmamıştı: ne korku ne özlem. Dolayısıyla inanıp inanmadığı sorusu, ailesinin servetinin dayandığı sömürge mülkiyeti ve bankacılık koşullarını araştırmayı aklına getirmediği gibi aklına gelmemişti; oysa bu koşulları öğrenmek için birçok fırsatı olmuştu. Kendisi hakkındaki bütün bu gerçekleri kabul etmeye, hatta az çok dolaylı biçimde dile getirmeye hazırdı. İstemeden kabul ettiği ve başkalarının bilmemesini tercih edeceği şey, manevi dehşet nöbetlerine yatkınlığıydı. İçindeki bu korku kaynağı, kendisine öğretilen dinle ya da herhangi bir insan ilişkisiyle bağlantı kurmamıştı. Yalnız kaldığını birden fark ettiğinde kapıldığı titremeyi hatırlarken, bunun yeniden başına gelebileceğinden utanıyor ve korkuyordu. Örneğin tek başına yürürken ışık ansızın hızla değiştiğinde böyle olurdu. Geniş bir manzarada yalnız kalmak, ondan uzak duran, ölçülemez bir varoluşun ortasında kendini ortaya koymaktan çaresizce aciz olduğu belirsiz bir duygu uyandırırdı. Okulda öğrendiği biraz astronomi bazen hayal gücünü öyle çalıştırırdı ki titremeye başlardı. Ama yanına biri gelince, sanki sürgünü olduğu o uçsuz bucaksızlığa karşı kayıtsızlığına hemen dönerdi. İradesinin bir işe yaradığı alışılmış dünyasını yeniden bulurdu; bu dünyaya ait dinî adlandırmalar da onun için, papaz evinde kullanılmadığı zaman gördüğü amcasının cüppeleri kadar az, o huzursuz dehşet izlenimleriyle bağlantılıydı. Şimdiye dek çevresinde insanların kulakları ve gözleri varken güvenini hep yeniden kazanmış, nüfuz sahibi olabileceğini hissetmişti.

Annesi ve ötekiler, onun ürkeklik ya da dehşet nöbetlerini “hassaslığına” veya “tabiatının aşırı heyecanlı oluşuna” bağlamakla yetiniyordu; ama bu açıklamaların, boş bir kayıtsızlık ya da ender görülen bir özdenetim gibi duran pek çok şeyle uzlaştırılması gerekiyordu. Isı önemli bir etkendir ve açıklayıcı bir sözcük olarak kullanışlıdır; fakat evreni açıklamaya gelince farklılıkları iyi bilmeyi gerektirir. “Hassaslık” da karakteri açıklarken benzer bir güçlük çıkarır. Ama Gwendolen gibi birini seven kim, onun her özelliğini üstünlüğünün işareti saymaya yatkın olmaz ki? Rex de öyle yaptı. Hermione sahnesinden sonra, onun her türlü duyguyla dolu olduğuna ve taparcasına seven birinin sevgisine yalnızca daha çabuk karşılık vermekle kalmayıp başka kızlardan daha iyi sevebileceğine her zamankinden fazla inandı. Rex, genç kanatlarında yazı hissediyor ve mutlulukla süzülüyordu.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…