Bölümler 70Şu an: Yirmi Dördüncü Bölüm.
- 1 Birinci Kitap—şımartılmış Çocuk. — Birinci Bölüm.2.251 kelime
- 2 İkinci Bölüm.1.803 kelime
- 3 Üçüncü Bölüm.4.601 kelime
- 4 Dördüncü Bölüm.1.186 kelime
- 5 Beşinci Bölüm.2.528 kelime
- 6 Altıncı Bölüm.3.611 kelime
- 7 Yedinci Bölüm.5.025 kelime
- 8 Sekizinci Bölüm.1.697 kelime
- 9 Dokuzuncu Bölüm.2.436 kelime
- 10 Onuncu Bölüm.2.513 kelime
- 11 İkinci Kitap—akarsuların Buluşması — On Birinci Bölüm.3.829 kelime
- 12 On İkinci Bölüm.1.340 kelime
- 13 On Üçüncü Bölüm.4.042 kelime
- 14 Ondördüncü Bölüm.2.955 kelime
- 15 On Beşinci Bölüm.2.156 kelime
- 16 On Altıncı Bölüm.5.940 kelime
- 17 On Yedinci Bölüm.3.024 kelime
- 18 On Sekizinci Bölüm.1.667 kelime
- 19 Üçüncü Kitap—seçim Yapan Genç Kadınlar — On Dokuzuncu Bölüm974 kelime
- 20 Yirminci Bölüm5.369 kelime
- 21 Yirmi Birinci Bölüm.2.732 kelime
- 22 Yirmi İkinci Bölüm.3.566 kelime
- 23 Yirmi Üçüncü Bölüm.4.343 kelime
- 24 Yirmi Dördüncü Bölüm.3.049 kelime · Okuduğun bölüm
- 25 Yirmi Beşinci Bölüm.2.662 kelime
- 26 Yirmi Altıncı Bölüm1.944 kelime
- 27 Yirmi Yedinci Bölüm.2.646 kelime
- 28 Dördüncü Kitap—gwendolen İstediğini Elde Ediyor. — Yirmi Sekizinci Bölüm.4.464 kelime
- 29 Yirmi Dokuzuncu Bölüm.3.354 kelime
- 30 Otuzuncu Bölüm.4.041 kelime
- 31 Otuz Birinci Bölüm.1.988 kelime
- 32 Otuz İkinci Bölüm.5.749 kelime
- 33 Otuz Üçüncü Bölüm.3.983 kelime
- 34 Otuz Dördüncü Bölüm.1.892 kelime
- 35 Beşinci Kitap—mordecaı. — Otuz Beşinci Bölüm.8.024 kelime
- 36 Otuz Altıncı Bölüm.6.525 kelime
- 37 Otuz Yedinci Bölüm.4.269 kelime
- 38 Otuz Sekizinci Bölüm.2.750 kelime
- 39 Otuz Dokuzuncu Bölüm.2.596 kelime
- 40 Kırkıncı Bölüm.4.336 kelime
- 41 Altıncı Kitap—açığa Çıkanlar — Kırk Birinci Bölüm.2.045 kelime
- 42 Kırk İkinci Bölüm.6.572 kelime
- 43 Kırk Üçüncü Bölüm.1.951 kelime
- 44 Kırk Dördüncü Bölüm.2.532 kelime
- 45 Kırk Beşinci Bölüm.2.706 kelime
- 46 Kırk Altıncı Bölüm.3.097 kelime
- 47 Kırk Yedinci Bölüm.1.443 kelime
- 48 Kırk Sekizinci Bölüm.7.797 kelime
- 49 Kırk Dokuzuncu Bölüm.581 kelime
- 50 Yedinci Kitap—anne ve Oğul — Ellinci Bölüm.1.870 kelime
- 51 Elli Birinci Bölüm.4.775 kelime
- 52 Elli İkinci Bölüm.5.321 kelime
- 53 Elli Üçüncü Bölüm.2.215 kelime
- 54 Elli Dördüncü Bölüm.4.093 kelime
- 55 Elli Beşinci Bölüm.1.056 kelime
- 56 Elli Altıncı Bölüm.3.045 kelime
- 57 Elli Yedinci Bölüm.1.086 kelime
- 58 Sekizinci Kitap—meyve ve Tohum. — Elli Sekizinci Bölüm.2.510 kelime
- 59 Elli Dokuzuncu Bölüm.1.655 kelime
- 60 Altmışıncı Bölüm.1.652 kelime
- 61 Altmış Birinci Bölüm.2.894 kelime
- 62 Altmış İkinci Bölüm.2.214 kelime
- 63 Altmış Üçüncü Bölüm.3.018 kelime
- 64 Altmış Dördüncü Bölüm.2.774 kelime
- 65 Altmış Beşinci Bölüm.2.081 kelime
- 66 Altmış Altıncı Bölüm.1.614 kelime
- 67 Altmış Yedinci Bölüm.1.973 kelime
- 68 Altmış Sekizinci Bölüm.1.664 kelime
- 69 Altmış Dokuzuncu Bölüm.4.029 kelime
- 70 Yetminci Bölüm.988 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
YİRMİ DÖRDÜNCÜ BÖLÜM.
“Sorgularım her şeyi, ama bulamam
Aklıma yatan tek bir yanıt:
Bütün dünya da düşman görünür bana.”
—WORDSWORTH.
Gwendolen, amcası ve teyzesiyle görüşmeden önce Klesmer’le görüşmesini aradan çıkardığına seviniyordu. Artık önünde yalnız tatsızlıklar olduğuna karar vermişti ve karşısına çıkabilecek her türlü aşağılanma karşısında inatçı bir sükûneti koruyabileceğini hissediyordu.
Görüşme pazartesi gününe kadar gerçekleşmedi; o gün Gwendolen annesiyle papaz evine gitti. Yolda Sawyer’s Cottage’a uğramış, panjur ve perdelerin yumuşatmadığı öğle ışığında daracık odaların her köşesini görmüşlerdi; çünkü papaz evinden artan eşyalarla döşeme işi henüz başlamamıştı.
“Anne, buna nasıl dayanacaksın?” dedi Gwendolen, oradan yürüyerek uzaklaşırken. Çıplak duvarlara ve döşemelere, lahana saplarının ve içi tozla örümcek ağı kaplı porsuk çardaklarının bulunduğu küçük bahçeye bakarlarken ağzını açmamıştı. “Sen ve dört kızın, gözlerini ezen yeşil sarı duvar kâğıtlı o dolap gibi odada... Ben olmadan?”
“Senin de buna katlanmak zorunda olmaman bir teselli olacak, canım.”
“Para kazanmam gerekmeseydi, mürebbiye olmaya gitmektense orada kalmayı tercih ederdim.”
“Daha baştan buna karşı çıkma, Gwendolen. Saraya gidersen çevrende her türlü lüks olacak. Bunun senin için ne kadar önemli olduğunu bilirsin. Dik ve dar merdivenleri inip çıkmak, evin içinde tabak çanak şıngırtılarını ve sevgili kızların konuşmalarını duymak kadar zor gelmeyecek.”
“Kötü bir rüya gibi,” dedi Gwendolen aceleyle. “Amcamın seni böyle bir yere göndermesine izin vereceğine inanamıyorum. Başka bir yol bulmalıydı.”
“Mantıksız olma, sevgili çocuğum. Ne yapabilirdi ki?”
“Onu bulmak ona düşerdi. Bizim durumumuzdaki insanların bir anda böyle dibe vurması gerekiyorsa, bana dünya çok tuhaf görünüyor,” dedi Gwendolen. Tanıdığı başka dünyalar, kendi geleceğini hoşnut olacağı biçimde düzenleyen bir uygunluk duygusuyla kurulmuştu.
Bu tümüyle yeni dertlerin baskısı altında cümlelerini biçimlendiren, onun mizacıydı. Başkalarının hayatındaki değişimler hakkında daha yerinde konuşabilirdi; yine de erdemli görünmekten çok zekice konuşmaya hevesliydi. Genellikle kendisinden daha kötü olan sözlerini mazur görürken bunu akılda tutmak gerekir.
Kendi yaralarının acısını derinden hissetmesine rağmen, amcası ve teyzesi onu daha önce hiç göstermedikleri kadar şefkatli bir sıcaklıkla karşılayınca bir miktar pişmanlık duyması da mümkündü. Yaşamlarındaki ve erkek çocukların eğitimindeki kaçınılmaz tasarruflardan ağırbaşlı bir neşeyle söz etmeleri onu etkilemeden kalamazdı. Bay Gascoigne’in karakterindeki değer, tıpkı kadınların şiirsel güzelliğinin moda giysilerin gerekleriyle gölgelenmesi gibi, dünyadaki fırsatların gölgesinde biraz kalmıştı; şimdi talihi birdenbire böyle azalınca kendini çok iyi gösteriyordu. Hemen ve yöntemli biçimde harekete geçmişti: yalnızca arabasını kaldırmakla kalmayıp eskimiş giysilerini gözden geçiriyor, kahvaltıda et yemekten vazgeçiyor, dergilere para vermiyor, Edwy’yi okuldan alıyor, bütün oğlanların çalışma saatlerini kendisi düzenliyor ve evin tüm işlerini mümkün olan en tutumlu biçime sokuyordu. Sağlıklı herkes için tutumlu yaşamanın kendine özgü zevkleri vardır; papazın ruhu bütün haneye yayılmıştı. Babalarını her zaman örnek alan Bayan Gascoigne ile Anna, kendilerinin önem verdiği hiçbir şeyden gerçekten yoksun kalmıyorlardı; ailenin kayıpları arasında en üzücü buldukları şeyin Bayan Davilow ve çocuklarının durumundaki değişiklik olduğunu içtenlikle hissediyorlardı.
Anna, Rex adına duyduğu öfkeyi ilk kez Gwendolen’e duyduğu yakınlıkla bir arada tutabildi; Bayan Gascoigne de sıkıntının yeğeni üzerinde iyi bir etkisi olacağını umuyordu ama bu etkiyi artırmak için ona ayrıca acı çektirmeyi görevi saymıyordu. Kulübedeki pencerelere evdeki eşyalardan panjur ve perde ayarlamakla ikisi de meşgul olmuştu; ancak ince düşünceleriyle bu konuyu arka planda bıraktılar. Önce Gwendolen’in yolculuğundan ve annesinin onun yeniden eve dönmesinden duyduğu mutluluktan söz ettiler.
Aslında Gwendolen’in, olaylara duyduğu hoşnutsuzluğu hemen çevresindeki insanlara yöneltmesini haklı gösterecek hiçbir şey yoktu. Amcası ona, mümkün olduğunca çok avantaj sunacak bir iş bulmak için gösterdiği çabaları kararlı ve sevecen bir sesle anlatmaya başlayınca Gwendolen’in dikkati, sanki herkesin uyduğu bir talim çağrısı duymuş gibi sarsılıp keskinleşti. Bay Gascoigne Grandcourt’u unutmamıştı ama o taraftan yeni bir adım gelmesi ihtimali, sağduyulu bir adamın kararını ona göre vermesi için fazlasıyla belirsizdi. Bu tür belirsizlikler, yeğeni için mevcut koşullarda elinden gelenin en iyisini yaparken artık onu yavaşlatmamalıydı.
“Vakit kaybedemeyeceğimizi düşündüm, Gwendolen; iyi bir ailede, değer göreceğin bir yere hemen girilmez. Ne kadar beklersek bekleyelim, Piskopos Mompert’ın yanından daha iyi durumda olacağın bir yer bulmamız pek mümkün değildi. Hem onu hem Bayan Mompert’ı tanıyorum; bu elbette senin için bir avantaj. Yazışmalarımız olumlu ilerledi ama Bayan Mompert’ın kesin bir anlaşma yapmadan önce seni görmek istemesine şaşırmamalıyım. Kasabaya giderken Wanchester’da seninle görüşmeyi düşünüyor. Görüşme seni biraz zorlayacak diye tahmin ediyorum, canım; ama zihnini hazırlamak için biraz vaktin olacak.”
“Beni neden görmek istediğini biliyor musun, amca?” dedi Gwendolen. Zihninden hayalî Bayan Mompert’ın üç kızıyla birlikte öne sürebileceği çeşitli nedenler hızla geçmişti; kendisini incelemeye sunan kişi açısından hepsi de tatsız nedenlerdi.
Papaz gülümsedi. “Telaşlanma, canım. Benim anlatabileceklerimden daha kesin bir fikre varmak istiyor. Bir anne, kızlarına eşlik edecek biri konusunda doğal olarak titiz davranır. Ona çok genç olduğunu söyledim. Ama kızlarının eğitimini yakından kendisi denetliyor; bu da yaş konusunda daha az kaygılanmasını sağlıyor. Zevk sahibi, ilkeleri sağlam bir kadın; evinde Fransız birinin bulunmasını istemiyor. Tavır ve becerilerini, bulabileceği en iyiler kadar iyi bulacağından eminim; eğitimin dinî ve ahlaki havasını da o, hatta bizzat piskopos belirleyecek.”
Gwendolen yanıt vermeye cesaret edemedi; ama bu olasılığın tamamına duyduğu güçlü hoşnutsuzluğu bastırınca yüzüyle boynuna alışılmadık ölçüde koyu bir kızarıklık yayıldı ve geldiği gibi hızla söndü. Şefkatli kaygılar içindeki Anna, küçük elini kuzeninin eline koydu. Bay Gascoigne, bu ani değişikliğin Gwendolen gibi bir genç kız için ne kadar zorlayıcı olacağını anlayamayacak kadar duygusuz değildi. Olaylara neşeli bir açıdan bakmasını sağlamak için varsayılan itirazlara yanıt verir gibi değil, rahat bir sohbet havasıyla sözünü sürdürdü:
“Bu işi o kadar iyi buluyorum ki, Bayan Mompert’ın aradıklarına uygun düşme ihtimali olsaydı Anna için de elde etmeye çalışırdım. Gerçekten bir yuva; eğitimin en yüksek anlamıyla devam etmesi demek. ‘Mürebbiye’ sözü bu işi doğru anlatmıyor. Piskoposun görüşleri benimkinden çok daha belirgin biçimde Düşük Kilise çizgisinde; Lord Grampian’ın yakın dostudur. Ama özel yaşamında katı olsa da kamu meselelerinde kesinlikle dar görüşlü değildir. Doğrusu, piskoposluk bölgesinde kurul üyelerindeki diğer piskoposların herhangi biri kadar az antipati çekmiştir. Benimle dostluğunu hep sürdürdü; o terfi etmeden önce, bu piskoposluk bölgesinde görevliyken, Kutsal Kitap Cemiyeti konusunda aramızda ufak bir tartışma çıkmıştı.”
Papazın sözleri kendisi için öylesine tatmin edici anlamlar taşıyordu ki yeğeninin zihninde yaratacağı etkiyi hayal bile edemezdi. “Eğitimin devamı”, “piskoposun görüşleri”, “özel yaşamında katı”, “Kutsal Kitap Cemiyeti”... Sanki bunların hepsinin zehir keseleri olduğunu düşünen hanımlara öğretmek için birkaç yılanı ortalığa salmıştı; yılanlar da keyiflerine göre ısırıyor ya da sokuyorlardı. Önünde açılan ihtimalden zaten ürken Gwendolen için bu sözler, iyi amcası için oluşturdukları ikna edici düşünce zincirinin halkaları olarak değil, yanan bir merceğin giderek artan ısısı gibi geliyordu. Umutsuzca başka bir seçenek aramaya başladı.
“Anne, sözünü ettiğin başka bir iş daha vardı, değil mi?” dedi, kendini kararlılıkla denetleyerek.
“Evet,” dedi papaz, biraz mahcup bir tavırla. “Ama o bir okulda. Oraya gitmeni istemek bana aynı ölçüde iç rahatlığı vermezdi. Çok daha fazla çalışman gerekecek, biliyorsun; başka hiçbir açıdan da o kadar iyi değil. Üstelik o işi alma şansın aynı ölçüde yüksek değil.”
“Aman, hayır,” dedi Bayan Gascoigne, “senin için çok daha zor olur, canım; sana hiç uygun düşmez. Kendine ait bir yatak odan bile olmayabilir.” Gwendolen’in okul anıları başka ayrıntıları da aklına getirdi; bu seçeneğin rahatlık sağlamayacağını kabul etmek zorunda kaldı. Görünüşe göre amcasının düşüncelerini kabul etmişçesine ona dönüp sordu:
“Bayan Mompert’ın beni çağırması ne zamana kalır?”
“Bu biraz belirsiz ama seni görmeden başka hiçbir teklifi kabul etmemeye söz verdi. Senin durumunu büyük bir duyarlılıkla anlamış. Muhtemelen önümüzdeki iki hafta içinde olur. Ama artık çıkmalıyım. Papazlık arazimin bir kısmını olağanüstü iyi bir fiyata kiraya vereceğim.”
Papaz son derece neşeli bir havayla sözünü bitirip odadan çıktı. Gwendolen’in aklı başında bir genç kız gibi koşullara uyum sağlayacağına dair iç rahatlatıcı bir inancı vardı. Yerinde konuştuğuna göre sonuçların da yerinde olacağını doğal olarak varsayıyordu; evin ve cemaatin otoritesi olarak, başına buyruk kişilere ahlaki baskı uygulanacağını bilerek onlarla “konuşması” istendiğine alışkındı.
“Henry hepimize ne büyük destek oluyor!” dedi Bayan Gascoigne, kocası odadan çıkınca.
“Gerçekten öyle,” dedi Bayan Davilow içtenlikle. “Neşeli olmak başlı başına bir servet. Keşke bende de olsaydı.”
“Rex de tıpkı onun gibi,” dedi Bayan Gascoigne. “Bize yazdığı mektuptan ne kadar teselli bulduğumuzu anlatmalıyım. Birazını okumam gerek,” diye ekledi, mektubu cebinden çıkarırken. Anna biraz korkmuş görünüyordu; nedenini bilmiyordu, yalnız Rex’ten Gwendolen’in yanında söz etmemesi gerektiği kuralını benimsemişti.
Gururlu anne, sesli okumak için cümleler arayarak mektubu gözden geçirdi. Ama mektupta yakın geçmişe, istediğinden daha doğrudan göndermeler bulmuş gibiydi; başını kaldırdı, mektubu katladı ve şöyle dedi:
“Neyse, başlarına gelen sıkıntının onu adam ettiğini söylüyor; her türlü çalışmak için bir neden görüyormuş. Akademik üyelik alacak, özel ders verecek, kardeşlerinden birini işe girişmesi için destekleyecek, olağanüstü işlere imza atan biri olacakmış. Mektup şakalarla dolu, tam ona göre. ‘Anneye söyle, tam zamanında gemiye binmeme engel olmak için çalışkan, neşeli bir oğul ilanı vermiş; ben de bu işe talibim,’ diyor. Mektup cuma günü geldi. Kocamı Rex doğduğundan beri hiçbir şeye bu kadar duygulanmış görmemiştim. Kaybımızı dengeleyecek bir kazanç gibiydi.”
Gerçekten de Bayan Gascoigne ile Anna’nın Gwendolen’e bütünüyle içten bir nezaket göstermelerine yardım eden, bu mektup olmuştu. Gwendolen’in kendisi de mektuba karşı pek iyi duygular besliyordu; Anna’ya gülümseyip çenesini hafifçe sıktı, sanki “Artık hiçbir sorun yok, değil mi?” der gibiydi. Erkekleri mutsuz etmekten doğan nedensiz bir kötücül haz ya da bencil bir zevk duymuyordu. Yalnız onların kendisini mutsuz etmesine şiddetle karşı çıkıyordu.
Ama konuşma kır evi için alınacak eşyalara gelince Gwendolen’in en ufak bir ilgisi bile uyanmadı. O sabah kendisinden beklenebilecek her şeyi yaptığını düşünüyordu; üstelik içinde kopan mücadeleyi kendine saklayarak kahramanca bir çaba gösterdiğini hissediyordu. Önüne konan tek belirgin olasılıktan zihninin geri çekilişi, önceden tahmin ettiğinden bile güçlüydü. Önce Bayan Mompert’in karşısına çıkarılıp beğenilmesi ya da beğenilmemesi, zaten acıyan bir yaranın üzerine baskı yapılması gibiydi; mürebbiye olarak bile sınanacak ve reddedilebilecekti. Piskoposu ve karısını kabul etmek için kendine bunca eziyet ettikten sonra, şimdi onların da onu kabul edip etmeyeceklerine karar vermeleri gerekiyordu; bakması, konuşması ya da susması bile tehlike taşıyordu. Üstelik sürekli eğitip bilgilendirmek zorunda olduğu üç kızın arasındaki o iç karartıcı kendini tutma görevine başladığında da aynı denetim sürecekti: Bayan Mompert hep başında olacaktı; hiç istemediği bir şey mutlaka kendisinden beklenecek, belki piskopos ona ciddi konularda sorular soracaktı. Yakın zamana dek güzel bir genç kız olarak toplum içinde başarı kazanmaya alışmıştı; canlı, gözü pek konuşmaları zekâ gibi algılanıyordu. Daha altı hafta önce piskoposun sıkıcılığına utanmak yerine acıyacak olan Gwendolen, önündeki hayatı bir cezaevine giriş gibi görüyordu. Klesmer’in sözlerine rağmen oyuncu olmak için kaçıp gitme düşüncesi, özgürlük vaadiyle aklına geliyordu; ama Klesmer’in sözleri hâlâ ruhuna ağır geliyordu. Gururunu, hatta genç bir kadına özgü onur duygusunu incitmişti: görgüsüz insanların arasına düşeceğini, bunların ona kaba bir aşinalıkla davranacağını belli belirsiz hayal ediyordu; iğrenç erkeklerin sırıtışları ve sinsi gülümsemeleri artık kibar toplumun sağlam parmaklıklarının arkasından görülmeyecekti. Gwendolen’in gözü pekliği maceraperest bir kadınınki değildi; hanımefendi sayılma talebi iliklerine kadar işlemişti. Kumar masasının kahramanı olabileceğini düşlediğinde bile, kimsenin ona daha az saygı göstermeyeceğini, Deronda’nın yaptığı gibi alaycı gözlerle bakmaya kalkışmayacağını varsaymıştı. Korunup el üstünde tutulmak, her ayrıntıda hassasiyetlerinin gözetilmesi, hayatında yemek ve giyim kadar doğal şeylerdi. Klesmer’in uyarısı olmasa bile, yabancıların kuşkulu nezaketine tek başına muhtaç bırakılmayı çekici bir özgürlük sayamazdı. Piskoposun evindeki cezaevi hayatına katlanmak, bundan daha az iticiydi; gerçi orada da kimse onu el üstünde tutmayacak, hassasiyetlerini gözetmeyecekti. Dünyadaki herkesin arasında bu katı zorunluluğun tam da onun başına gelmesine, bütün koşulların onu bambaşka bir hayata hazırlamış olmasına duyduğu öfke, saatler geçtikçe azalmıyor, tersine büyüyordu; talihinden bekleyebilecekleriyle gerçekten yaşayacağı hayat arasındaki uçurumu durmadan düşünüyordu. Ailelerinin başındaki sıkıntılar, herkese ondan daha hafif geliyordu; zavallı sevgili annesine bile, çünkü annesi hiçbir şeyden zevk almamaya kendini alıştırmıştı. Mompert’lerin yanına gidip biraz sabrederse işlerin düzelebileceğini ummaya gelince, başına gelenlerden sonra kendisi için umut beslemek aptallık olurdu. Yetenekleri belli ki hiçbir zaman kayda değer bulunmayacaktı; olasılıklar, dileklerini gerçekleştirecek tek bir yönde bile görünmüyordu. Onun gibi romanlarda sade görünümlü mürebbiyelerin bile ilgi odağı olduğu ve evlilik teklifi aldığı hikâyeleri okumuş bazı güzel kızlar, bu hayalleri kendi geleceklerine taşıyarak avunabilirdi. Gwendolen’in deneyimi onu aşkı ve evliliği mutluluğun doruğu saymaya yöneltmiş olsaydı bile, geçmişten ve gelecekten üzerine çöken yakın sıkıntılar, beklentilerini uzaklara taşımasına engel oluyordu. Dünyadan usanmıştı ve hayatı boyunca yaşamak istemesi için hiçbir neden göremiyordu. Dertlere dinsel bir bakışla yaklaşmak ona yardımcı olmuyordu: ona göre bütün dertlerine başkalarının tatsız ya da kötü davranışları yol açmıştı; dünyada güvenilecek hoş bir şey de yoktu. Hissettiği buydu; sıkıntılar hakkında duyduğu öteki her söz, benimseyip tekrarlayacağı kadar çekici olmayan kuru laftan ibaretti. Çalışmanın ve yükümlülükleri yerine getirmenin tatlılığı; içsel ve dışsal uğraşların verdiği haz; hayatı durmadan yeni şeyler keşfetmenin kişisel çıkarlardan bağımsız sevinci olarak görmek; herkesin ortak yüküne karşı cesaret, metanet ve çalışkanlık borcunu ödemek—ödememek düpedüz alçaklıktır—ve öğretmenlik mesleğinin yüce değeri... Bunlar ona etkileyici sözlerle anlatılmış olsaydı bile, ancak silik birtakım öğretiler olarak kavrayabilirdi. Onu asıl etkileyen, bir hanımefendinin mürebbiye olup “bir işe girmesinin” hayatta aşağı düşmek ve en iyi ihtimalle acıyan, üstten bakan bir himayeyle karşılanmak anlamına geldiğini durmadan görmüş olmasıydı. Zavallı Gwendolen mutluluğu kişisel üstünlükten ve parlak başarıdan hiç ayrı düşünmemişti. Bunları yitirme tehlikesi baş gösterdiğinde hayatı yaşamaya değmez sayması, onu geri kalan kadınlardan ve erkeklerden öyle farklı kılmaz ki şefkatimizi esirgeyelim. Hepimizde genel olarak hayata küçümseyerek bakma eğilimi çoğu zaman kendimize ilişkin bir hassasiyetten ve başkalarının daha önemli sayacağı konulara karşı duyduğumuz kayıtsızlıktan kaynaklanır. Önünde hayatın labirenti uzanan, yolunu bulmasına yardım edecek hiçbir ipucu olmayan; kendine ve talihine duyduğu güven birden, umursamazca yürüdüğü yolu boydan boya yaran bir çatlak gibi sarsılan genç bir insana elbette acınır.
Bedeni sağlıklı olmasına rağmen, uzlaşmaz tiksintisi onu fiziksel olarak da etkiliyordu; bir tür uyuşukluk hissediyor, hiçbir işe başlayamıyordu. Yemek yemesi gerektiğinin hatırlatılması bile onu sinirlendiriyordu. Başkalarının her konuda söyledikleri akla aykırı geliyordu; çünkü onun ne hissettiğini hesaba katmıyor, bilmedikleri bir konuda hak iddia ediyorlardı. Hayal kırıklığına uğrayan gençlerin aklına düşen intihar düşünceleri onun tabiatında yoktu; zihnini meşgul edip öfkelendiren, nefret ettiği bir hayatı sürdürmekten başka seçeneği olmadığını bilmesiydi. Papaz evine yeniden gitmekten kaçınıyordu: uyum sağlıyormuş gibi bakıp konuşmak zorunda kalmak katlanılmazdı; o korkunç kır evi için alınacak eşyalarla ilgilenmeye de kendini veremiyordu. Bayan Merry yardıma bilerek orada kalıyordu; Jocosa gibi insanlar da bu tür işlerden hoşlanırdı. Anna onu görmeye geldiğinde bile annesi, kızının görünmemesi için mazeret bulmak zorunda kalıyordu. Gwendolen’in koruyacağına söz verdiği o sakinlik, nedensiz bir bitkinliğe dönüşmüştü. “Herhalde er geç rol yapmaya başlayacağım ama şimdi niye yapayım ki?” diye düşünüyordu.
Annesi onu sessiz bir üzüntüyle izliyordu. Sevecen ve hoşgörülü davranma alışkanlığına geri dönünce, Gwendolen’in ne düşündüğünü hayal etmeye, gözdesini biraz olsun daha az mutsuz edecek bir ihtimal uğruna her şeyin yolundan çekilmesini dilemeye başladı.
Bir gün, siyah sarı yatak odasındayken annesi Gwendolen’in giysilerini gözden geçirip düzenleme bahanesiyle yanında oyalanıyordu. Gwendolen birden kendini toparlayıp takıların durduğu mücevher kutusunu almaya gitti.
“Anne,” diye söze başladı, üstteki takılara göz gezdirerek, “bunları unutmuşum. Bana neden hatırlatmadın? Satılmalarını ayarlasana. Onlardan ayrılmana üzülmezsin. Hepsini yıllar önce bana vermiştin.”
Üstteki tepsiyi kaldırıp altına baktı.
“Onlarsız idare edebilirsek senin için saklamayı tercih ederim, canım,” dedi Bayan Davilow. Gwendolen’in yanına otururken kızının bir şeylerden söz etmeye başlamış olmasına seviniyordu. Aralarındaki alışılmış ilişki tersine dönmüştü. Artık kızını neşelendirmeye çalışan anneydi. “Aaa, mendilini buraya nasıl koydun?”
Bu, Gwendolen’in turkuaz kolyeyle birlikte içine sıkıştırdığı, köşesi yırtık mendildi.
“Kolye meselesi de öyle oldu—acelem vardı,” dedi Gwendolen. Mendili alıp cebine koydu. “Kolyeyi satma, anne,” diye ekledi; kolyenin bir zamanlar kendisini çok rahatsız etmiş olan bu kurtarılışına ilişkin duygusu değişmişti.
“Yok canım, yok; babacığının zincirinden yapılmıştı o. Öteki şeyleri de satmamayı tercih ederim. Hiçbiri pek değerli değil. En güzel takılarımı çoktan elimden aldılar.”
Bayan Davilow’un yüzü kızardı. Gwendolen’in üvey babasının karısının mücevherlerini alıp sattığı gibi konulardan söz etmekten genellikle kaçınırdı. Bir an durduktan sonra devam etti:
“Üstelik bu takılar, masraflarımızı karşılayacak şeyler arasında sayılmadı. Yanında götür.”
“Hiçbir işe yaramaz, anne,” dedi Gwendolen soğukça. “Mürebbiyeler takı takmaz. Bana gri kaba kumaştan bir üniforma ile halamın yoksul çocuklarına giydirdiği türden hasır bir şapka alsan daha iyi.”
“Yok canım, öyle düşünme. Mompert’lerin seni zarif ve şık bulunca daha çok seveceklerine eminim.”
“Mompert’lerin nasıl biri olmamı isteyeceklerinden hiç emin değilim. Benden, onların istediği kişi olmamın beklendiğini bilmem yeter,” dedi Gwendolen acı acı.
“Piskoposun evine gitmene göre daha az itiraz edeceğin bir şey varsa, yapılabilecek başka bir şey... Ne olur söyle, Gwendolen. İçinde ne varsa anlat. Ne istersen onun için uğraşırım,” dedi annesi yalvarırcasına. “Benden saklama. Beraber göğüs gerelim.”
“Ah anne, anlatacak bir şey yok. Bundan iyisini yapamam. Beni kabul ederlerse kendimi şanslı saymalıyım. Sana biraz para kazandıracağım. Düşünebildiğim tek şey bu. Bu yıl hiç para harcamayacağım; seksen poundun hepsi senin. Ev masraflarını ne kadar karşılar bilmiyorum ama zavallı parmaklarını kemiğe kadar dikip durmana, gözyaşlarının bıraktığı son görmeyi de sevgili gözlerinden silip atmana gerek kalmayacak.”
Gwendolen sözleriyle eskiden yaptığı gibi annesini okşamadı. Ona bakmadı bile; turkuaz kolyeyi parmaklarının arasında çevirerek inceliyordu.
“Şefkatin için Tanrı seni korusun, canım kızım!” dedi Bayan Davilow’un gözleri yaşlarla dolarak. “Şimdi bulutlar var diye umudunu kesme. Daha çok gençsin. Önünde büyük mutluluklar olabilir.”
“Bunu beklemek için hiçbir neden göremiyorum, anne,” dedi Gwendolen sertçe. Bayan Davilow sustu ve daha önce de sık sık düşündüğü şeyi aklından geçirdi: “Grandcourt’la arasında ne yaşandı acaba?”
“Bu kolyeyi saklayacağım, anne,” dedi Gwendolen. Kolyeyi bir kenara koyup kutuyu kapattı. “Ama öteki şeyleri, çok para etmeyecek olsalar bile, sattır. Onlarla ne yapmam gerektiğini amcama sor. Bir daha kullanmayacağım kesin. Peçeyi takacağım. Peçeyi takmış bütün o zavallılar benim gibi hissetmiş midir acaba, merak ediyorum.”
“Kötülükleri büyütme, canım.”
“Kendi hislerimden söz ediyorsam onları abarttığımı kim bilebilir? Başkalarının ne hissettiğini söylemedim ki.”
Yırtık mendili yeniden cebinden çıkarıp kolyenin çevresine özenle sardı. Bayan Davilow bu hareketi biraz şaşkınlıkla izledi ama kızının son sözlerindeki ton, soru sormaktan onu caydırdı.
Gwendolen’in trajik bir tavırla söz ettiği “his”, sırf mürebbiye olacak olmasıyla açıklanamazdı: genel bir hayal kırıklığı duygusuna kapılmıştı. Yapması istenen şeyden hoşlanmamakla kalmıyordu; hoşnutsuzluğu cezaevinin dışındaki dünyaya da yayılıyordu, çünkü özgür olsa bile elde edebileceği, gözüne hoş görünen bir şey bulamıyordu. Güçlerini dar bir mesleğin sınırladığına inanan, gizli yeteneklerini ortaya koymaya değmeyeceğini daha baştan düşünen yaşıtı bazı erkeklere kıyasla kendi yakınmalarını daha hafif görmesi beklenemezdi. Onların eğitiminden daha ucuza mal olmuş olması, daha geniş duygulara ya da daha keskin bir kavrayışa sahip olması gerektiği anlamına gelmiyordu. Dertleri kadıncaydı; ama bir kadın olarak bunları daha az ağır yaşamıyordu ve Prometheus gibi isyan etme hakkını kendinde görüyordu.
Ama kolyeyi saklamasına, mendile sarmasına, sonra da kolyenin geri verildiğinde ilk konduğu nécessaire’e koymak için kalkmasına yol açan zihin hareketi daha kendine özgüydü ve akla daha az yatkın bulunurdu. Bu, onda hem güvenine hem de korkusuna bağlanan batıl inanç kırıntısından kaynaklanıyordu. Kuram ve bilime rağmen yoğun kişiliğin içinde varlığını sürdüren bu inançta, insanın kendisi için duyduğu korku ya da umudun gücü, onu destekleyen ya da çürüten bütün gerekçeleri aşar. Kolyeyi elden çıkarmamaya neden birden karar verdiği, kimi zaman tarlalarda tek başına kalmaktan neden korktuğu kadar kendisine de belirsizdi. Deronda’ya karşı karmaşık duygular içindeydi: incinmiş gurur ve öfke mi, yoksa belli belirsiz bir hayranlık ve olağanüstü bir güven mi? Kolyeyle ilgili bu davranışa onu sürükleyen şey belirsizdi ama üzerinde hâkimiyet kurmuştu. İçimizde, esip gürlemelerimizi açıklarken hesaba katmamız gereken, haritası çıkarılmamış koca bir bölge vardır.
Bölüm etkileşimi
