Bölümler 70Şu an: Yirmi İkinci Bölüm.
- 1 Birinci Kitap—şımartılmış Çocuk. — Birinci Bölüm.2.251 kelime
- 2 İkinci Bölüm.1.803 kelime
- 3 Üçüncü Bölüm.4.601 kelime
- 4 Dördüncü Bölüm.1.186 kelime
- 5 Beşinci Bölüm.2.528 kelime
- 6 Altıncı Bölüm.3.611 kelime
- 7 Yedinci Bölüm.5.025 kelime
- 8 Sekizinci Bölüm.1.697 kelime
- 9 Dokuzuncu Bölüm.2.436 kelime
- 10 Onuncu Bölüm.2.513 kelime
- 11 İkinci Kitap—akarsuların Buluşması — On Birinci Bölüm.3.829 kelime
- 12 On İkinci Bölüm.1.340 kelime
- 13 On Üçüncü Bölüm.4.042 kelime
- 14 Ondördüncü Bölüm.2.955 kelime
- 15 On Beşinci Bölüm.2.156 kelime
- 16 On Altıncı Bölüm.5.940 kelime
- 17 On Yedinci Bölüm.3.024 kelime
- 18 On Sekizinci Bölüm.1.667 kelime
- 19 Üçüncü Kitap—seçim Yapan Genç Kadınlar — On Dokuzuncu Bölüm974 kelime
- 20 Yirminci Bölüm5.369 kelime
- 21 Yirmi Birinci Bölüm.2.732 kelime
- 22 Yirmi İkinci Bölüm.3.566 kelime · Okuduğun bölüm
- 23 Yirmi Üçüncü Bölüm.4.343 kelime
- 24 Yirmi Dördüncü Bölüm.3.049 kelime
- 25 Yirmi Beşinci Bölüm.2.662 kelime
- 26 Yirmi Altıncı Bölüm1.944 kelime
- 27 Yirmi Yedinci Bölüm.2.646 kelime
- 28 Dördüncü Kitap—gwendolen İstediğini Elde Ediyor. — Yirmi Sekizinci Bölüm.4.464 kelime
- 29 Yirmi Dokuzuncu Bölüm.3.354 kelime
- 30 Otuzuncu Bölüm.4.041 kelime
- 31 Otuz Birinci Bölüm.1.988 kelime
- 32 Otuz İkinci Bölüm.5.749 kelime
- 33 Otuz Üçüncü Bölüm.3.983 kelime
- 34 Otuz Dördüncü Bölüm.1.892 kelime
- 35 Beşinci Kitap—mordecaı. — Otuz Beşinci Bölüm.8.024 kelime
- 36 Otuz Altıncı Bölüm.6.525 kelime
- 37 Otuz Yedinci Bölüm.4.269 kelime
- 38 Otuz Sekizinci Bölüm.2.750 kelime
- 39 Otuz Dokuzuncu Bölüm.2.596 kelime
- 40 Kırkıncı Bölüm.4.336 kelime
- 41 Altıncı Kitap—açığa Çıkanlar — Kırk Birinci Bölüm.2.045 kelime
- 42 Kırk İkinci Bölüm.6.572 kelime
- 43 Kırk Üçüncü Bölüm.1.951 kelime
- 44 Kırk Dördüncü Bölüm.2.532 kelime
- 45 Kırk Beşinci Bölüm.2.706 kelime
- 46 Kırk Altıncı Bölüm.3.097 kelime
- 47 Kırk Yedinci Bölüm.1.443 kelime
- 48 Kırk Sekizinci Bölüm.7.797 kelime
- 49 Kırk Dokuzuncu Bölüm.581 kelime
- 50 Yedinci Kitap—anne ve Oğul — Ellinci Bölüm.1.870 kelime
- 51 Elli Birinci Bölüm.4.775 kelime
- 52 Elli İkinci Bölüm.5.321 kelime
- 53 Elli Üçüncü Bölüm.2.215 kelime
- 54 Elli Dördüncü Bölüm.4.093 kelime
- 55 Elli Beşinci Bölüm.1.056 kelime
- 56 Elli Altıncı Bölüm.3.045 kelime
- 57 Elli Yedinci Bölüm.1.086 kelime
- 58 Sekizinci Kitap—meyve ve Tohum. — Elli Sekizinci Bölüm.2.510 kelime
- 59 Elli Dokuzuncu Bölüm.1.655 kelime
- 60 Altmışıncı Bölüm.1.652 kelime
- 61 Altmış Birinci Bölüm.2.894 kelime
- 62 Altmış İkinci Bölüm.2.214 kelime
- 63 Altmış Üçüncü Bölüm.3.018 kelime
- 64 Altmış Dördüncü Bölüm.2.774 kelime
- 65 Altmış Beşinci Bölüm.2.081 kelime
- 66 Altmış Altıncı Bölüm.1.614 kelime
- 67 Altmış Yedinci Bölüm.1.973 kelime
- 68 Altmış Sekizinci Bölüm.1.664 kelime
- 69 Altmış Dokuzuncu Bölüm.4.029 kelime
- 70 Yetminci Bölüm.988 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
YİRMİ İKİNCİ BÖLÜM.
Hayalimizde kurarız yeniliklerle dolu
İdeal dokumaları; oysa yaşamımız
Tezgâhtadır, orada işleyen tutkular
Mekiklerini bir o yana bir bu yana atar,
Eylemlerimize alışılmış deseni verir.
Gwendolen’in notu “tam vaktinde, ne erkenden ne de geç” Klesmer’in eline geçti; tam Quetcham’dan ayrılmak üzereydi. Klesmer, onun nazikçe yardım etme ricasını yerine getirmek için kendisine biraz zahmet vererek geceyi Wanchester’da geçirdi. Quetcham’da kalmaması için nedenleri vardı.
En büyük masraflar gözetilerek döşenmiş bu görkemli konak, aslında Klesmer’e fazla sıcak gelmeye başlamıştı. Sahipleri de bazı büyük siyasetçiler gibi, yerleşik düzene karşı bir ayaklanmanın patlak vermesine şaşırmışlardı; oysa biz sıradan insanlar, olaydan sonra bu ayaklanmanın gözlerinin önünde hazırlandığını fark edebiliyoruz.
Evde her zamanki gibi pek çok konuk vardı. Aralarında Bayan Arrowpoint’in, kendisine talip çıkacağını öngördüğü biri de bulunuyordu: iyi bir aileden gelen, soyluluk unvanını almayı kesin gözüyle bekleyen ve bu unvanı gerektiği gibi taşıyabilmek için daha büyük bir servete ihtiyacı olduğunu toplumsal gerekçelerle düşünen bir siyasetçi. Zengin mirasçı kızlar türlü türlü olur; onlardan birine göz koyanlar, kızın fazla sarı ya da fazla kızıl, uzun ve yalpalayan ya da kısa ve tıknaz, hırçın ve kaprisli ya da dalgın ve tatsız çıkmasına hazırlıklıdır. Ama her durumda, kızın kendini servetine eklenmiş bir parça sayacağı ve başkalarının servetinin gitmesi gerektiğini düşündüğü yere evlenerek gideceği varsayılır. Oysa Doğa, “tek çocukların” kız olmasına yol açarak sevdiğimiz alışkanlıkları bozmakla kalmaz; bazen de yanlış yere düşmüş bu kızlara açık bir zihin ve güçlü bir irade verir. Arrowpointler, Catherine’lerinin bu özelliklerinden ötürü şimdiden kaygılanmaya başlamışlardı. Toplumsal görevinin, muhtaç bir soyluyla ya da soyluluk merdivenini tırmanan sıradan bir adamla evlenmek olduğunu kabul etmiyordu; uygun görülen teklifleri ısrarla geri çevirmesinden de endişe duyuyorlardı. Klesmer’e âşık olma ihtimalinden ise hiç kaygılanmıyorlardı; bu, çok sık rastlanan bir körlüktür. Çünkü insanlar, ortaya çıkması için ellerinden gelen her şeyi yaptıkları bir sonucun varlığına ve yalnızca arzuladıkları, gerçekleşmesi için hiçbir şey yapmadıkları bir sonucun yokluğuna şaşmakta pek ustadır. Ana babalar, oğullarının cahilliğine şaşar; oysa bunu sağlamak için geleneksel, masraflı yöntemlerin en iyilerini kullanmışlardır. Karı koca, korumak için hiçbir çaba göstermedikleri sevgilerinin yitip gitmesine şaşar; hepimiz de komşularımızın bize hayran olmamasına şaşmaya meyilliyizdir. Böylece gerçek, pek akla sığmaz görünür. Gerçek, dileklerimizin doğurduğu, alışkanlık hâline gelmiş tembel düşünce zincirlerinden başkadır. Arrowpointlerin şaşırma vakti gelmişti.
Zengin bir mirasçıyla gururlu, bağımsız ruhlu bir adam arasında tutku varsa, birbirlerini anlamaları güçtür. Ama gururlu adam sürekli bir mazeretle kendini erişilmez kılmıyorsa bu güçlüklerin üstesinden gelmeleri olasıdır. Bilinçli biçimde uzak durduktan sonra yapılan kısa görüşmeler, duyguları açığa çıkarmada etkilidir; ama daha da etkilisi, zevklerin ve her iki tarafın hayranlık uyandıran niteliklerinin bütünüyle paylaşıldığı sık birlikteliktir. Hele biri öğretmen konumundayken öteki öğrenme yeteneğinin farkında olmaktan mutluluk duyuyor, bu yeteneği görmek öğretmeni de sevindiriyorsa. Bu durum tarihte ünlüdür; Abelard dönemindeki çekiciliğinden bugün de hiçbir şey yitirmemiştir.
Arrowpointler Klesmer’i Quetcham’a davet ettiklerinde böyle bir benzetme akıllarına gelmemişti. Evinizde birinci sınıf bir müzisyenin bulunması zenginliğin ayrıcalığıdır; Catherine’in müzik yeteneği her türlü olanağı hak ediyordu ve kırda geçireceği sakin zamanı daha derinlemesine çalışmaya ayırmayı özellikle istiyordu. Klesmer henüz, Laplandiya dışındaki bütün Avrupa ülkelerinin hanımlarınca tapılınacağına inanılan Liszt değildi. Kaldı ki insanlar böyle düşünse bile bunun Klesmer’in bir mirasçıya evlenme teklif edeceği anlamına gelmesi gerekmezdi. Onurlu hiçbir müzisyen böyle bir şey yapmazdı. Catherine’in böyle bir cürete en ufak bir bahane verebileceği ise hiç düşünülemezdi. Bay Arrowpoint’in Klesmer adına düzenleyeceği yüklü çek, onu bir uşak kadar güvenli bir ev sakini gibi gösteriyordu. Evlilik düşünülemez olduğunda, genç kızın duyguları güvendedir.
Klesmer son derece onurlu bir adamdı; ama evlilikler nadiren resmî tekliflerle başlar. Üstelik Catherine’in düşünülebilir saydığı şeylerin sınırı, annesininkiyle tam olarak örtüşmüyordu.
Miss Arrowpoint herkesçe kabul gören bir güzellik olsaydı, dışarıdan bakanlar Klesmer’in konumunu kendisi açısından daha tehlikeli bulabilirdi; böyle bir güzelliğin en güçlü hâlinin, duygudaşlık kurulduktan sonra ortaya çıkıp ondan önce gelmediğini hesaba katmasalar bile. İnce bir kavrayışı ya da sağlam bir yargıyı gösteren her küçük ifadeyle, gösterişsiz her söz ya da başkalarına açık bir yüreği belli eden gülümsemeyle gözde ve dudakta beliren bir çekicilik vardır. Bir kişinin, karşımızdaki kişinin hiçbir niyetimizi gözden kaçırmayacağına duyulan güveni yeniden kuran bu varlık hissi, giysinin savruluşundan ya da bedenin dönüşünden daha tatmin edicidir. Yanlış yerde görülmeyen kaş çatışlarda ve gülüşlerde anlamın saygınlığı nasıl birikir; zihni anlayışla parlayabilen, elleri incelikle iş görebilen bir insan bedeninde nasıl bir sevilesilik belirir! Daha göze çarpan güzellik de kimi zaman sevimlidir —bunu kutsala saygısızlık etmeden söyleyebiliriz— ama önce budalalığa mazeret olur, sonra da başka mazeretler gibi yinelenip durmaktan usandırır. Klesmer’in güzelliğe pek kapılan biri olmasına rağmen Miss Arrowpoint’e tutkulu bir bağlılık duyması, çok yönlü bir duygudaşlığın tekdüze bir çekime üstün gelmesinden daha şaşırtıcı değildi. Tutkularımızın bizi esir eden aşırılığından dolayı kınanmaya, daha geniş bir tutku yoksunluğumuz yüzünden kınanmaktan daha az içerleriz. Oysa gerçek bilinse, bize atfedilen yoğunluk çoğu kez kendimizle ne yapacağımızı bilememenin donukluğudur. Tannhäuser’in hayal gücü kıt, sohbeti iri yapılı bir Muhafız askerinin sohbetini pek aşmayan bir şövalye olduğundan kuşkulanılır. Merlin en iyi günlerini çoktan geride bırakmıştı; o umutsuz esarete düştüğünde yalnızca kendini tekrarlıyordu. Ulysses’in de benzer koşullarda öyle belirgin bir can sıkıntısı duyduğunu biliyoruz ki Kalypso bile gitmesini kolaylaştırmıştı. Sonradan Penelope’yi terk ettiğine dair bir söylenti var. Ama Penelope durmadan yün işiyle uğraştığı ve Telemakhos’un o dar kafalı, kılı kırk yaran, mülkün ve gündelik et tüketiminin hesabını tutan yaradılışını muhtemelen ondan aldığı düşünüldüğü için, zaten kuşkulu olan bu dedikodudan birliktelikle sadakat arasındaki ilişkiye dair bir sonuç çıkarılamaz.
Yeterince tanındığında Klesmer, genç bir Ulysses kadar çok yönlü ve büyüleyiciydi. Doğa onu sanki önce cömertçe yaratmış, sonra da bütün o zengin boşluğu kullanacak baskın bir güç olarak müziği eklemişti; Mendelssohn’da olduğu gibi, bu güç yalnızca icranın en yüksek yetkinliğinde değil, bir yaşamın bütün geleceğini uyumlu ve adanmış bir amacın sevinciyle kuşatan yaratıcı çalışmanın ve kuramsal inancın ateşinde de kendini gösteriyordu. Kibir ve kendini beğenmişlik kusurları, en iyi İngiliz ailelerinde rastlanabilecek ölçüyü aşmıyordu; Catherine Arrowpoint’te de bunlarla çatışacak bir huzursuzluk yoktu: doğuştan nazik olmasına rağmen belki fazla soğukkanlı, kararlı ve kendi kendine yeten biriydi. Ama o, sohbeti keşif hazzı veren, yeteneklerinin ve ifadelerinin dürüstlüğü insana her konuda ne söyleyeceğini, giriştiği her işi nasıl yapacağını merak ettiren o tatmin edici insanlardandı; öyle ki sonunda yalnızca sürekli bir beklenti değil, sürekli bir doyum duygusu da uyandırırdı—mutlu beraberliğin kasılması ve gevşemesi gibi. Böyle durumlarda dış görünüş, tapınan kişi için suretin taşıdığı anlamı kolayca kazanır. İkisi de birbirinin ilgisini çektiğini kısa sürede fark etti; ama bunun “ne ölçüde” olduğu belirsizliğini korudu. Klesmer, Miss Arrowpoint’in onu muhtemel bir sevgili olarak düşünebileceğine ihtimal vermiyordu; o da kendisini dostça bir ilgiden fazlasını uyandırabilecek biri saymaya ya da servetine kapılmamış bir erkeğin daha fazlasını dile getirmesinden korkmaya alışkın değildi. Her biri, ötekinin arkadaşlığından biraz fazla zevk almak uğruna, karşılıksız kalmış bir yoksunluk duygusuna katlanmaya razıydı; bu koşullarda Klesmer’in son bir yıldaki kır ziyaretlerini de kent ziyaretlerini de sınırlamaya gerek duyulmamıştı. Miss Arrowpoint yoksul olsaydı, piyanodan bir fırtına koparmak ya da kollarını kavuşturup Kuzey Kutbu kadar kişisel olmayan bir konu hakkında abartılı bir tirat döktürmek yerine ona ateşli bir aşk ilan edeceğini çok iyi biliyordu; Catherine de Klesmer’in elini istemesi mümkün olsaydı, ona vermek için karşı konulmaz nedenler bulacağını biliyordu. İşte taşmaya karşı yarı boş kaplar kadar güvenli olan dolu kapların emniyeti buydu; elbette hiçbir sarsıntı olmadığını varsayarsak. Sessiz duygular da gizlice ilerleyen saat ibresi gibi yerinde saymamıştı; Quetcham’a yaptığı bu ziyarette Klesmer artık bir daha gelmeyeceğini düşünmeye başlamıştı. Catherine ise onun sık sık sert çıkışlarına daha duyarlı olmuş, her bakımdan üstünlüğünü kanıtlamak için gösterdiği gereksiz çaba saydığı bu tavırlara içerlemişti.
Bu sırada, bekleyiş içindeki soylu Bay Bult sahneye çıktı. Saygın bir parti mensubu olan Bult, özel yaşamında pek taraf tutmazdı; ama Nijer bölgeleri hakkında kesin görüşleri vardı, Brezilya’da da kendini evinde hisseder, Güney Denizi’ndeki meseleler hakkında kararlılıkla konuşurdu. Parlamento konuşmalarına ve gezilerinde yaptığı hitabelere özen gösterir, yaşamının orta dönemindeki sağlıklı bir Britanyalının genel sağlamlığına ve her yanına yayılmış pembeliğine sahipti. Catherine, onun bir varis için tartışmasız bir koca sayıldığı yolunda üstü kapalı bir anlayış bulunduğunun farkındaydı; onun hakkında söyleyecek tek olumsuz şeyi, kendisini büsbütün sıktığıydı. Bay Bult sevimli bir özgüven içindeydi ve karşı ezgi duygusundan yoksunluğunun kendisine karşı kullanılabileceğini aklına bile getirmiyordu. Klesmer’i oy kullanması gereken ciddi bir insan olarak pek görmüyordu; Miss Arrowpoint’in müziğe düşkünlüğü de antika dantellere yapacağı muhtemel masraflar kadar umurunda değildi. Bu yüzden, akşam yemeğinden sonra Klesmer’in İngiliz siyasetinde idealizm bulunmadığı yolundaki çıkışına biraz şaşırdı. Klesmer’e göre İngiliz siyaseti, uzak halklar arasındaki her türlü karşılıklı ilişkiyi yalnızca pazar ihtiyacına indirgiyordu. Haçlı seferlerinin en azından bir mazereti vardı: cömert duyguların çevresinde toplanabileceği bir duygu sancağı taşımışlardı. Elbette alçaklar da o sancağın altında toplanmıştı; ne olmuş yani? Onlar da “ucuza al, pahalıya sat” diye bağıran reklam arabasının çevresinde aynı güçle toplanıyorlardı. Bu konuda Klesmer’in sözlü ve bedensel hitabeti bir süre, kazara tutuşmuş başıboş havai fişekler gibi sürüp gitti, sonra da hareketsiz bir sessizliğe gömüldü. Klesmer’in görüşlerinin havada kaldığına Bay Bult şaşırmamıştı; fakat İngilizce deyimlere hâkimiyetine ve bir sözü, seçmenlerle verilen bir yemekte etkili olacak biçimde söyleyebilmesine hayret etmişti. Bunu muhtemelen onun Polonyalı, Çek ya da o mayalıp duran halklardan birinden oluşuna, siyasal mülteci durumunun da onu müziği meslek edinmeye mecbur bırakmış olmasına bağlıyordu. O akşam salonda, Miss Arrowpoint yakınındayken, ilk kez piyanonun başındaki Klesmer’in yanına gidip şöyle dedi:
“Önceden sizin siyasetle uğraştığınızı hiç bilmiyordum.”
Klesmer’in tek yanıtı kollarını kavuşturup alt dudağını öne çıkarmak ve Bay Bult’a dik dik bakmak oldu.
“Herhâlde topluluk önünde konuşmaya alışkınsınızdır. Olağanüstü iyi konuşuyorsunuz, gerçi size katılmıyorum. Duygular hakkında söylediklerinizden, Panslavist olduğunuzu sanıyorum.”
“Hayır; benim adım Elijah. Ben Gezgin Yahudi’yim,” dedi Klesmer; Miss Arrowpoint’e gülümseyerek, piyanoda birden gizemli, rüzgârı andıran bir ileri geri koşuşturmayla tuşlara dokundu. Bay Bult bu şaklabanlığı biraz saldırgan ve Polonyalı işi buldu; ama Miss Arrowpoint oradayken kalkıp gitmek istemedi.
“Herr Klesmer kozmopolit düşüncelere sahip,” dedi Miss Arrowpoint, durumu olabildiğince iyi göstermeye çalışarak. “Irkların kaynaşmasını umuyor.”
“Bütün kalbimle,” dedi Bay Bult, nazik davranmaya istekli olarak. “Sıradan bir müzisyenden fazlası olabilecek kadar yetenekli olduğundan emindim.”
“Ah efendim, burada yanılıyorsunuz,” dedi Klesmer, öfkelenerek. “Hiç kimse müzisyen olmak için fazla yetenekli değildir. Çoğu insanın yeteneği yetersizdir. Yaratıcı bir sanatçı, büyük bir devlet adamının sıradan bir siyasetçi olmasından daha fazla sıradan bir müzisyen değildir. Biz, bir kutunun içinde yaşayıp dünya eğlenmek için ağzını açtığında dışarı bakan hünerli kuklalar değiliz, efendim. Ulusları yönetmeye, çağı biçimlendirmeye, öteki kamu insanları kadar katkıda bulunuruz. Kendimizi yasa koyucularla aynı düzeyde görürüz. Müzikle etkili biçimde konuşan bir insanın, parlamentoda güzel söz söylemekten daha zor bir şey yapması gerekir.”
Klesmer son sözüyle birlikte piyanodan döndü ve uzaklaştı.
Miss Arrowpoint kızardı; Bay Bult her zamanki ağırbaşlı, duygusuz tavrıyla, “Piyanistiniz kendini pek küçümsemiyor,” dedi.
“Herr Klesmer piyanistten fazlasıdır,” dedi Miss Arrowpoint özür dilercesine. “Sözcüğün tam anlamıyla büyük bir müzisyendir. Schubert ve Mendelssohn’la aynı düzeyde anılacaktır.”
“Ah, hanımlar bu işlerden anlar,” dedi Bay Bult. Klesmer’in kendini beğenmiş biri olduğu ortaya çıktığına göre, bu işlerin önemsiz olduğuna inancı daha da sarsılmamıştı.
Klesmer’in kendini beğenmiş tavırlar takınmasına her zaman üzülen Catherine, ertesi gün müzik odasında fırsatını bulup, “Dün gece Bay Bult’a neden öyle öfkelendin? Kötü niyeti yoktu,” dedi.
“Ona karşı nazik davranmamı mı istiyorsun?” dedi Klesmer, biraz hırçınlıkla.
“Kibar davranmaktan başka türlü davranmaya değmez, diye düşünüyorum.”
“Demek ona tahammül etmekte zorlanmıyorsun? Her şeyi siyasal kazanca çeviremediğinde öküz kadar duyarsız kalan siyasal bir basmakalıpçıya saygı duyuyorsun. Anıtsal anlayışsızlığının İngiliz beyefendisinin vakarına yakıştığını düşünüyorsun.”
“Öyle demedim.”
“Yani vakarsız davrandığımı ve bana gücendiğini söylüyorsun.”
“Şimdi gerçeğe biraz daha yaklaştın,” dedi Catherine, gülümseyerek.
“Öyleyse cenaze giysilerimi valizime koyup hemen yola çıkayım.”
“Bunu yapman gerektiğini sanmıyorum. Ben operetimi eleştirmene katlanıyorsam, sen de sabırsızlığımı eleştirmeme aldırmamalısın.”
“Ama aldırıyorum. ‘Sıradan bir müzisyen’ hakkındaki cahilce küstahlığını, haddini bildirmeden sineye çekmemi isterdin. Tanrılarıma sövülmesini de kendime hakaret edilmesini de dinlemem gerekiyor. Ama özür dilerim. Konuyu benim gördüğüm gibi görmen imkânsız. Sanatçının öfkesini sen bile anlayamazsın: senin gözünde o başka bir kasttan.”
“Doğru,” dedi Catherine, duygularını biraz açığa vurarak. “Benim başımı kaldırıp baktığım, benimkinden üstün bir kasttan.”
Partisyonları gözden geçirerek masada oturan Klesmer ayağa fırlayıp biraz uzağa yürüdü ve oradan şöyle dedi:
“Bunu çok güzel hissettin—minnettarım. Ama yine de gitsem iyi olacak. Kesin olarak gitmeye karar verdim. Bensiz de gayet iyi idare edebilirsin: operetin rayına oturmuş, kendi kendine ilerler. Bir de Bay Bult’un dostluğu bana ‘wie die Faust ins Auge’—yumruğun göze oturması gibi—uyuyor. Taahhütlerimi ihmal ediyorum. Petersburg’a gitmeliyim.”
Yanıt gelmedi.
“Gitmemin daha iyi olacağı konusunda benimle aynı fikirde misin?” diye sordu Klesmer, biraz sinirlenerek.
“Elbette; işin ve duyguların bunu gerektiriyorsa. Son bir yılda bize bu kadar zaman ayırmayı kabul etmiş olmana şaşmaktan başka bir şey yapamıyorum. Başka bir yerde ilgin en az üç kat fazla olmalı. Buraya gelmeyi bir fedakârlık dışında hiçbir şey olarak düşünmedim.”
“Neden fedakârlık edeyim?” dedi Klesmer, piyanonun başına oturup tuşlara dokunarak, uzaktaki bir yankı kadar ince bir ezgi çaldı. Ezgiyi Heine’nin “Ich hab’ dich geliebet und liebe dich noch” şiirine bestelemişti.
“İşte gizem bu,” dedi Catherine; bir şey yapıyormuş gibi görünmek istemediğinden değil, sırf heyecandan. Aynı nedenle bir kâğıt parçasını minicik kırıntılara ayırıyordu; sanki zalim bir perinin ona verdiği, mümkün olan en fazla parçaya bölme işiymiş gibi.
“Hiçbir neden düşünemiyor musun?” dedi Klesmer, kollarını kavuşturarak.
“En ufak bir olasılığa sahip görünen hiçbir neden yok.”
“Öyleyse söyleyeyim. Çünkü benim için dünyanın baş kadını sensin—kalbinle zırhımın arasında renklerini taşıdığım, tahtında oturan hanımefendi.”
Catherine’in elleri öyle titriyordu ki kâğıdı artık parçalayamıyordu; dudaklarıysa tek kelime bile söyleyemiyordu. Klesmer devam etti:
“Bununla bir şey elde etmeye kalkışsaydım, yaptığım son küstahlık olurdu. Böyle bir şey söz konusu değil. Öyle bir niyetim yoktu. Ama bir zamanlar, sana kur yapan her erkeğin bir maceracı olduğundan kuşkulanmanın kaderin olduğunu; seni en çok öfkelendiren şeyin de erkeklerin, sana sırf sen olduğun için kur yaptıklarına inanacak kadar budala olduğunu yakıştırmaları olduğunu söylemiştin. Öyle demedin mi?”
“Muhtemelen,” diye yanıtladı alçak sesle.
“Acı bir sözdü. Yine de, en azından Mayıs çiçekleri kadar çok kadın görmüş bir adam, senin yanında kendi iyiliğin için oyalanıp kaldı. Onunla asla evlenemeyeceğin için ona inanacaksın. Bu, başka bir erkek lehine bir kanıttır. Ama kendini Bult gibi bir minotorun sofrasına yemek diye sunma. Şimdi gidip eşyalarımı toplayacağım. Bayan Arrowpoint’ten özür dileyeceğim.” Klesmer sözünü bitirince ayağa kalktı ve hızla kapıya yöneldi.
Catherine birden çaresizce çabalayarak, “Şu elyazması yığınını da almalısın,” dedi. Öteki masadan yığını getirmek için ayağa kalkmıştı. Klesmer geri döndü; aralarında folyo boyutundaki kâğıtların uzunluğu kadar mesafe vardı.
“Ben de onu seviyorsam, beni seven adamla neden evlenmeyeyim?” dedi Catherine. Bu çaba ona, bir kadının gemi güvertesinden cankurtaran sandalına atlayışını andırıyordu.
“Bu sana fazla ağır gelir—imkânsız—başaramazsın. Karşılaşacağın şeylere katlanmaya değmem. Bu fedakârlığı kabul etmeyeceğim. Senin için bir denk olmayan evlilik sayılacak ve en ağır suçlamalara maruz kalacağım.”
“Korktuğun şey suçlamalar mı? Ben yalnızca birlikte geçirebileceğimiz yaşamı kaçırmaktan korkuyorum.”
Kesin söz söylenmişti: ikisinin de istediği sonuca dair kuşku kalmamıştı; geriye yalnızca oraya nasıl ulaşacakları kalıyordu. Catherine mümkün olan en kestirme yolu seçmeye karar verdi. Kütüphanede annesiyle babasının yanına gidip Klesmer’le evlenmeye söz verdiğini söyledi.
Bayan Arrowpoint’in ruh hâli acınacak durumdaydı. Sanatların yozlaştırıcı etkisi üzerine denemesini yazdıktan sonra Jean-Jacques’ın, kahvaltıda önüne koydukları çiğ kemiği ilkel bir çakmaktaşı bıçakla kızartmayı akıl etmeyen doğa çocuklarının arasında uyandığını düşünün. Ya da üstünlüğün her türlü kabulünü ateşli bir biçimde kınayan Saint-Just’ün, en donuk yurtseverlerin bile aynı uzunlukta konuşmasına imkân veren, sözünün kesintisiz sıradanlığı için teşekkür oyu aldığını. “Tasso”nun yazarı da, ölü Leonora’dan güvenle istediği şeyi kendi Catherine’i yapınca benzer bir durumla karşılaştı. Sağlam zeminde yürüyüp ağır yemeklere mahkûmken kendi belagatimizin düzeyinde yaşamak, kanatlı sözlerimizin hızına yetişmek zordur. Üstelik edebiyatın görgü kurallarının gündelik yaşamınkilerden farklı olduğu öteden beri bilinir. Bayan Arrowpoint doğal olarak her şeyin en iyisini isterdi. Yalnızca çevresindeki hanımlardan daha yüksek bir edebî duyarlılık düzeyinde olduğunu hissetmekten hoşlanmıyordu; toplumsal itibar bakımından da onlardan geri kalmak istemiyordu. Klesmer, himaye edilen bir müzisyen olarak görüldüğünde kendine özgü yanları sevimli ve kabul edilebilirdi; ama birdenbire damadı gözüyle görünmesi, dünyanın ne diyeceğini düşününce içine yakıcı bir kaygı saldı. Zavallı kadın Catherine’i kusursuzluğun örneği diye sunmaya alışmıştı.
İlk sarsıntıyla öfkesi dışında her şeyi unuttu; silah olarak kullanabileceği herhangi bir söze sarıldı.
“Klesmer sana evlenme teklif etme cüretini gösterdiyse baban onu kırbaçlayarak araziden kovacak. Lütfen konuşun, Bay Arrowpoint.”
Baba purosunu ağzından çıkarıp duruma uygun tek bir söz söyledi: “Bu iş olmaz, Cath.”
“Olmaz mı!” diye haykırdı Bayan Arrowpoint. “Aklı başında olan kim bunun olacağını düşündü? Zehirlemekle boğmanın olmayacağını söylemekten farkı yok. Catherine, bu senin kurduğun bir komedi. Yoksa delirmişsin.”
“Aklım başımda ve ciddiyim anne; Herr Klesmer’in suçu yok. Benimle evlenmeyi hiç düşünmedi. Beni sevdiğini anladım ve ben de onu sevdiğim için onunla evleneceğimi söyledim.”
“Bunu söyleme, Catherine,” dedi Bayan Arrowpoint acı acı. “Herkes senin adına söyleyecek. Herkesin dilinde bir hikâye olacaksın. Herkes, eve gelmesi için para ödenmiş—kim olduğu bilinmeyen—bir Çingene, bir Yahudi, yeryüzünde bir hiç olan adama senin evlenme teklif etmiş olman gerektiğini söyleyecek.”
“Boş ver anne,” dedi Catherine, bu kez öfkelenerek. “Hepimiz onun Tasso gibi bir dâhi olduğunu biliyoruz.”
“O zamanlar başka, şimdi başka; Klesmer de Tasso değil,” dedi Bayan Arrowpoint, öfkesi artarak. “Bu alayda tek bir iğne var, o da evlat saygısızlığının iğnesi.”
“Seni incittiğim için üzgünüm anne. Ama hayatımın mutluluğundan, inanmadığım düşünceler ve saygı duymadığım gelenekler uğruna vazgeçmeyeceğim.”
“Öyleyse bütün görev duygunu yitirmişsin. Tek çocuğumuz olduğunu—büyük bir mülkü doğru ellere bırakmanın sana düştüğünü unuttun mu?”
“Doğru eller hangileri? Mülkü ticaretle dedem kazandı.”
“Bay Arrowpoint, oturup bunu söylemeden dinleyecek misiniz?”
“Ben bir beyefendiyim, Cath. Senin de bir beyefendiyle evlenmeni bekliyoruz,” dedi baba, kendini zorlayarak.
“Üstelik bu ülkenin kurumlarıyla bağlantısı olan biriyle,” dedi annesi. “Senin konumundaki bir kadının ciddi görevleri vardır. Görevle istek çatıştığında görevini yerine getirmelidir.”
“Bunu inkâr etmiyorum,” dedi Catherine, annesinin öfkesi arttıkça soğuyarak. “Ama çok doğru şeyler söyleyip onları yanlış yere uygulamak mümkündür. İnsanlar kutsal görev sözcüğünü, başkasının ne yapmasını istediklerine ad olarak kolayca kullanabilir.”
“Öyleyse anne babanın isteği sana görev yüklemiyor mu?”
“Makul sınırlar içinde yükler. Ama hayatımın mutluluğundan vazgeçmeden önce—”
“Catherine, Catherine, bu sana mutluluk getirmeyecek,” dedi Bayan Arrowpoint, en karga sesini andıran tonuyla.
“Peki, bana mutluluk gibi görünen şeyden vazgeçmeden önce, bir soyluyla ya da bir gün soylu olabilmek için bir partiyle birlikte oy kullanan biriyle evlenmem gerektiği isteğinden daha iyi bir neden görmeliyim. Sevdiğim ve değerli bulduğum adamla evlenmekte özgür olduğumu düşünüyorum; daha yüce bir görev bunu yasaklamıyorsa.”
“Yasaklıyor Catherine; ama gözün kör olduğu için göremiyorsun. Bir kadının görevi, kendini alçaltmamaktır. Sen kendini alçaltıyorsun. Bay Arrowpoint, kızınıza görevinin ne olduğunu söyler misiniz?”
“Klesmer’in sana uygun adam olmadığını görmelisin Catherine,” dedi Bay Arrowpoint. “Mülklerin başında iş göremez. Fazlasıyla yabancı görünüyor—pratik bir adam değil.”
“Bunun konuyla ne ilgisi olduğunu gerçekten göremiyorum baba. İngiltere toprakları sık sık yabancıların eline geçti: Hollandalı askerlerin, kötü şöhretli yabancı kadınların oğullarının eline. Topraklarımız yarın satılsa büyük olasılıkla borsadaki yabancı bir tüccarın eline geçer. Başarılı dolandırıcıların ülkenin yarısını satın alabileceği herkesin dilinde. Bu akıntıya nasıl karşı koyabilirim?”
“Evlilik üzerine tartışmaya gelmez Cath,” dedi Bay Arrowpoint. “Konuyu bir parlamento sorusuymuş gibi ortaya atmanın faydası yok. Başkaları nasıl yapıyorsa biz de öyle yapmalıyız. Ulusu ve kamu yararını düşünmeliyiz.”
“Burada kamu yararı göremiyorum baba,” dedi Catherine. “Bir varisten, ticaretle kazanılmış mülkü belli bir sınıfın eline geçirmesinin neden beklenmesi gerekiyor? Bu, miadını doldurmuş geleneklerle sahte hırsların gülünç bir karması gibi görünüyor. Buna kamu zararı derdim. İnsanlar, hırslarını değiştirerek yeni türden bir kamu yararı yaratmalı.”
“Bu düpedüz safsata Catherine,” dedi Bayan Arrowpoint. “Bir soyluyla evlenmek istemiyorsun diye bir şarlatanla ya da sahtekârla evlenmek zorunda değilsin.”
“Bu sözleri nasıl kullandığınızı anlayamıyorum anne.”
“Hayır, anlayamayacağını tahmin ediyorum zaten,” diye karşılık verdi Bayan Arrowpoint, anlamlı bir küçümsemeyle. “Öyle bir noktaya geldin ki artık birbirimizi anlayacağımız yok.”
“Bu iş olmaz Cath,” dedi Bay Arrowpoint, karısının fevriliğine karşı daha yumuşak bir akıl yürütme denemek isteyerek. “Klesmer gibi biri senin gibi bir servetle evlenemez. Olacak iş değil.”
“Kesinlikle olmayacak,” dedi Bayan Arrowpoint buyurgan bir tavırla. “Adam nerede? Getirilsin.”
“Hakarete uğrasın diye onu getiremem,” dedi Catherine. “Bundan hiçbir sonuç çıkmaz.”
“Seninle evlendiğinde servetinle evlenmiş olmayacağını bilmesini istersin herhalde,” dedi Bayan Arrowpoint.
“Elbette; öyleyse bunu bilmesini isterim.”
“Öyleyse gidip onu getirsen iyi olur.”
Catherine yalnızca müzik odasına gidip “Gelin,” dedi. Klesmer’i hazırlama gereği duymuyordu.
“Herr Klesmer,” dedi Bayan Arrowpoint, biraz küçümseyici bir ağırbaşlılıkla, “kızımızla aramızda geçenleri tekrarlamaya gerek yok. Kararımızı size Bay Arrowpoint bildirecek.”
“Evlenmeniz söz konusu bile olamaz,” dedi Bay Arrowpoint; görevinin ağırlığı altında ezilmiş, elinde onu rahatlatacak bir puro olmadan mahcup bir halde duruyordu. “Bu baştan sona çılgınca bir tasarı. Daha azı için bile bir adam düelloya çağrılır.”
“Güvenimizi alçakça kötüye kullandınız,” diye araya girdi Bayan Arrowpoint; amacını gerçekleştiremeyip konuşma yükünü kocasına bırakmayı başaramamıştı.
Klesmer sessiz bir alayla hafifçe eğildi.
“Bu iddia gülünç. Vazgeçip hemen evden ayrılmanız iyi olur,” diye sürdürdü Bay Arrowpoint. Paradan söz etmeden işi halletmek istiyordu.
“Kızınızın isteğini gözetmeden hiçbir şeyden vazgeçemem,” dedi Klesmer. “Bağlılığım kızınıza.”
“Bu konuyu tartışmanın yararı yok,” dedi Bayan Arrowpoint. “Bu evliliğe asla razı olmayacağız. Catherine bize karşı gelirse mirastan mahrum kalacak. Servetiyle evlenmeyeceksiniz. Bunu bilmeniz doğru olur.”
“Hanımefendi, onun serveti, onda üzüntü duyduğum tek şeydi. Ama bu fedakârlığın bana layık olduğumdan daha büyük gelip gelmediğini ona sormam gerek.”
“Benim için fedakârlık sayılmaz,” dedi Catherine, “tek üzüntüm babamı ve annemi incitmek. Servetimin hayatımın korkunç bir yazgısı olduğunu hep hissettim.”
“Demek bize meydan okumaya kararlısın?” dedi Bayan Arrowpoint.
“Herr Klesmer’le evlenmeye kararlıyım,” dedi Catherine, kararlı bir sesle.
“Yumuşayacağımızı ummasın,” dedi Bayan Arrowpoint; görgüsü, kadınlara tanınan ayrıcalıklardan sayılan hakaret etme cezasızlığından zarar görmüştü.
“Hanımefendi,” dedi Klesmer, “karşılık vermemi engelleyen bazı nedenler var. Ama şunu anlayın: Ne sizin ne kızınızın ne de servetinizin bana değer verdiğim herhangi bir şeyi verebilecek gücü var. Bir sanatçı olarak mertebemi kendi emeğimle kazandım; onu başka hiçbir şeye değişmem. Kızınıza bakabilirim ve hayatımda onun arkadaşlığından başka bir değişiklik istemiyorum.”
“Yine de bu evden ayrılacaksınız,” dedi Bayan Arrowpoint.
“Hemen gidiyorum,” dedi Klesmer, eğilip odadan çıkarken.
“Yanlış anlaşılma olmasın anne,” dedi Catherine. “Kendimi Herr Klesmer’le nişanlı sayıyorum ve onunla evlenmeye kararlıyım.”
Annesi başını çevirdi ve kovduğunu belirtmek için elini salladı.
Catherine gittikten sonra Bay Arrowpoint, “Bütün bunlar hoş da bu mülkle ne yapacağız Allah aşkına?” dedi.
“Harry Brendall var. Soyadını alabilir.”
Purosunu yeniden yakan Bay Arrowpoint, “Harry Brendall hepsini göz açıp kapayıncaya kadar tüketir,” dedi.
Böylece, âşıkların kararlılığı dışında hiçbir şey çözüme kavuşmadan Klesmer Quetcham’dan ayrıldı.
Bölüm etkileşimi
