Daniel Deronda kitap kapağı

37. bölüm / 70

Otuz Yedinci Bölüm.

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 70Şu an: Otuz Yedinci Bölüm.
  1. 1 Birinci Kitap—şımartılmış Çocuk. — Birinci Bölüm.2.251 kelime
  2. 2 İkinci Bölüm.1.803 kelime
  3. 3 Üçüncü Bölüm.4.601 kelime
  4. 4 Dördüncü Bölüm.1.186 kelime
  5. 5 Beşinci Bölüm.2.528 kelime
  6. 6 Altıncı Bölüm.3.611 kelime
  7. 7 Yedinci Bölüm.5.025 kelime
  8. 8 Sekizinci Bölüm.1.697 kelime
  9. 9 Dokuzuncu Bölüm.2.436 kelime
  10. 10 Onuncu Bölüm.2.513 kelime
  11. 11 İkinci Kitap—akarsuların Buluşması — On Birinci Bölüm.3.829 kelime
  12. 12 On İkinci Bölüm.1.340 kelime
  13. 13 On Üçüncü Bölüm.4.042 kelime
  14. 14 Ondördüncü Bölüm.2.955 kelime
  15. 15 On Beşinci Bölüm.2.156 kelime
  16. 16 On Altıncı Bölüm.5.940 kelime
  17. 17 On Yedinci Bölüm.3.024 kelime
  18. 18 On Sekizinci Bölüm.1.667 kelime
  19. 19 Üçüncü Kitap—seçim Yapan Genç Kadınlar — On Dokuzuncu Bölüm974 kelime
  20. 20 Yirminci Bölüm5.369 kelime
  21. 21 Yirmi Birinci Bölüm.2.732 kelime
  22. 22 Yirmi İkinci Bölüm.3.566 kelime
  23. 23 Yirmi Üçüncü Bölüm.4.343 kelime
  24. 24 Yirmi Dördüncü Bölüm.3.049 kelime
  25. 25 Yirmi Beşinci Bölüm.2.662 kelime
  26. 26 Yirmi Altıncı Bölüm1.944 kelime
  27. 27 Yirmi Yedinci Bölüm.2.646 kelime
  28. 28 Dördüncü Kitap—gwendolen İstediğini Elde Ediyor. — Yirmi Sekizinci Bölüm.4.464 kelime
  29. 29 Yirmi Dokuzuncu Bölüm.3.354 kelime
  30. 30 Otuzuncu Bölüm.4.041 kelime
  31. 31 Otuz Birinci Bölüm.1.988 kelime
  32. 32 Otuz İkinci Bölüm.5.749 kelime
  33. 33 Otuz Üçüncü Bölüm.3.983 kelime
  34. 34 Otuz Dördüncü Bölüm.1.892 kelime
  35. 35 Beşinci Kitap—mordecaı. — Otuz Beşinci Bölüm.8.024 kelime
  36. 36 Otuz Altıncı Bölüm.6.525 kelime
  37. 37 Otuz Yedinci Bölüm.4.269 kelime · Okuduğun bölüm
  38. 38 Otuz Sekizinci Bölüm.2.750 kelime
  39. 39 Otuz Dokuzuncu Bölüm.2.596 kelime
  40. 40 Kırkıncı Bölüm.4.336 kelime
  41. 41 Altıncı Kitap—açığa Çıkanlar — Kırk Birinci Bölüm.2.045 kelime
  42. 42 Kırk İkinci Bölüm.6.572 kelime
  43. 43 Kırk Üçüncü Bölüm.1.951 kelime
  44. 44 Kırk Dördüncü Bölüm.2.532 kelime
  45. 45 Kırk Beşinci Bölüm.2.706 kelime
  46. 46 Kırk Altıncı Bölüm.3.097 kelime
  47. 47 Kırk Yedinci Bölüm.1.443 kelime
  48. 48 Kırk Sekizinci Bölüm.7.797 kelime
  49. 49 Kırk Dokuzuncu Bölüm.581 kelime
  50. 50 Yedinci Kitap—anne ve Oğul — Ellinci Bölüm.1.870 kelime
  51. 51 Elli Birinci Bölüm.4.775 kelime
  52. 52 Elli İkinci Bölüm.5.321 kelime
  53. 53 Elli Üçüncü Bölüm.2.215 kelime
  54. 54 Elli Dördüncü Bölüm.4.093 kelime
  55. 55 Elli Beşinci Bölüm.1.056 kelime
  56. 56 Elli Altıncı Bölüm.3.045 kelime
  57. 57 Elli Yedinci Bölüm.1.086 kelime
  58. 58 Sekizinci Kitap—meyve ve Tohum. — Elli Sekizinci Bölüm.2.510 kelime
  59. 59 Elli Dokuzuncu Bölüm.1.655 kelime
  60. 60 Altmışıncı Bölüm.1.652 kelime
  61. 61 Altmış Birinci Bölüm.2.894 kelime
  62. 62 Altmış İkinci Bölüm.2.214 kelime
  63. 63 Altmış Üçüncü Bölüm.3.018 kelime
  64. 64 Altmış Dördüncü Bölüm.2.774 kelime
  65. 65 Altmış Beşinci Bölüm.2.081 kelime
  66. 66 Altmış Altıncı Bölüm.1.614 kelime
  67. 67 Altmış Yedinci Bölüm.1.973 kelime
  68. 68 Altmış Sekizinci Bölüm.1.664 kelime
  69. 69 Altmış Dokuzuncu Bölüm.4.029 kelime
  70. 70 Yetminci Bölüm.988 kelime

OTUZ YEDİNCİ BÖLÜM.
Aspern.

Bağışlayın lordum—Sigismund için konuşuyorum.

Fronsberg.

Onun için mi? Elbette—onun için

Bankada her zaman hazır tuttuğum bir af var;

Er ya da geç gelip isteyeceğinden eminim. Ne oldu?

Çılgınca tasarısı mı boşa çıktı? İnce işçilikli kanatları

Uçmadı mı? Hapse mi düştü, nöbetçiye mi saldırdı,

Epernay’ın faturası mı önüne geldi, yiyecek bir lokması mı yok?

Aspern.

Bunların hiçbiri, lordum; Kirke’nin sürüsünden kaçmış

Ve güzel veliniz Cecilia’nın gönlünü kazanmaya çalışıyor;

Ama önce sizin rızanızı almak istiyor. Kaşlarınızı çattınız.

Fronsberg.

Sözleri birbirinden ayır.

Af tutacağımı söyledim, rıza vereceğimi değil.

Deronda’nın yeniden kente dönmek için nedenleri vardı; Mirah için duyduğu kaygı, gizemli Mordecai hakkında daha fazla şey öğrenme merakıyla iç içeydi. Yine de Sir Hugo’dan önce yola çıkmayı başaramadı; Sir Hugo, Parlamentonun 6 Şubat’taki açılışına hazır bulunabilmek için ailesinden önce gitmişti. Deronda, odalarının Hans Meyrick’le yeterince dolu olduğunu bilerek Park Lane’de kalmaya başladı. Beklentisi buydu; ama buldukları, beklentilerine bütünüyle uymayan başka şeyler de vardı.

Çoğumuz Retzsch’in, kaderi Mephistopheles’in insanla ruhu için satranç oynayışıyla resmettiği çizimini hatırlarız. Bu oyunda, kurnaz düşmanın, insanı savunma taşlarını gerçek saldırı noktasından uzaklaştırmaya yöneltmek için istemeden yanlış hamleler yapıyormuş gibi davrandığını düşünebiliriz. Şeytan, hazırlık yapmayı en sevdiği alay konusu hâline getirir; hava açacağını gayet iyi bildiği hâlde, yağmurluklarımızı yanımıza almamamız için bizi ölümcül biçimde ayartır. Aptalın bu yanılgıyı hava işaretlerini daha dikkatle incelemek yerine yağmurluklara karşı önyargıya dönüştüreceğini önceden görür. Bir insanın metanetini sınayan özel bir durum vardır: Bilgece görünen bir önleme kendini zahmetle hazırladıktan sonra, zihnindeki bütün tedbirlerin hedefi biraz ıskaladığını, kusursuz niyetlerininse yanlış bir başlangıç noktasından özenle kesilmiş, birbirine uymayan geçme parçalarından farksız olduğunu görür. Yüce gönüllülüğü, kötü davranışla karşılaşmaya hazırlanmıştır; ama karşısına bambaşka bir talep çıkar. Deronda’nın başına buna benzer bir şey geldi.

Oturma odasının gelişigüzel çizimlerle ve Roma’dan getirilmiş iki sandığın içindekilerle dolu bir atölyeye dönüştüğünü, pencerelerin alt yarısının çuhayla karartıldığını ve darmadağın odanın hâkimi olarak sarışın Hans’ı bulduğunda ilk hissettiği şey saf bir sevinç ve eğlenceydi. Hans’ın tuhaf gençliği sürüyordu; saçları eskisinden uzun, yüzü daha da acayip çizgiliydi. Hızlı konuşmanın heyecanıyla zaten tiz olan sesi her zamanki gibi daha da yükseliyordu. İkisinin dostluğu, unutulmaz Cambridge günlerinden beri mektuplaşmalarla ve yurtdışında, İngiltere’de birlikte geçirilen kısa zamanlarla sıcak biçimde sürmüştü. Bir tarafın güvenine, ötekinin hoşgörüsüne dayanan ilk ilişkileri de, ruhsal alışveriş böyle iyi başladığında çoğu zaman olduğu gibi, zaman içinde gelişmişti.

İlk içten selamlaşmalar ve hâl hatır sormalar bittikten sonra Hans, “Kalıplarımı ve antikalarımı görmek isteyeceğini biliyordum,” dedi; “o yüzden sandıklarımı buraya boşaltmaktan çekinmedim. Ama Chelsea’de annemle kız kardeşlerimden birkaç yüz adımdan daha uzak olmayan iki oda buldum. Duvarları kazıyıp birkaç yeni lamba takınca oraya taşınmaya hazır olacağım. Beklediğim tek şey bu. Ama işe başlamak için beklemediğimi görüyorsun: ne büyük bir adam olacağımı aklın almaz. Ölümsüzlük tohumu içimde filizlendi.”

Deronda, Hans’a kardeşçe davranmaya alışık olduğundan, “Bence yalnızca mantar gibi bir şey büyüyor—akciğerlerinde gelişen bir hastalık,” dedi. Kitap raflarının pervazına dayalı çizimlere doğru yürüyordu: aynı yüzün farklı görünümlerini yansıtan, hızla çizilmiş beş baş. Uygun bir mesafede durup hiçbir yorum yapmadı. Hans da bir dakika sustu, paletini aldı ve şövaledeki resme dokunuşlar eklemeye başladı.

“Sence nasıl olmuşlar?” dedi sonunda.

“Tam karşıdan görünen yüz fazla iri; onun dışında benzerlikler iyi,” dedi Deronda, her zamankinden daha soğuk bir sesle.

“Hayır, fazla iri değil,” dedi Hans kesin bir tavırla. “Bunu not ettim. Profilden tam karşıdan görünüme geçince insan her zaman biraz şaşırır. Ama Berenike için onu daha büyük ölçekte yapacağım. Bir Berenike dizisi hazırlıyorum—şuradaki eskizlere bak—şimdi aklıma geldi, Agrippa için aradığım model tam da sensin.” Hans bunları söylerken hâlâ elinde kalem ve paletle Deronda’nın yanına gelmişti; ama birden, yanlışını fark etmiş gibi aceleyle ekledi: “Yok, yok, unuttum; portre için oturmayı sevmiyorsun, kahretsin seni! Neyse, harika bir Titus buldum. Dizide beş tablo olacak. İlki, Berenike’nin Gessius Florus’un dizlerine sarılıp halkını bağışlaması için ona yalvardığı sahne; şövalede duran tablo bu. Sonra şu var: Agrippa’yla birlikte Xystus’ta duruyor, halka direnerek kendilerine zarar vermemeleri için yalvarıyor.”

“Agrippa’nın bacakları hiç olmamış,” dedi Deronda.

“Bacaklar gerçekçilik açısından iyi,” dedi Hans, yüzü muzipçe kırışarak. “Kamuya mal olmuş kişilerin bacakları çoğu zaman pek sağlam değildir—‘Bacakları, türlü düşüncelerinin simgesi’ der biri, Rehearsal’da.”

“Ama bunlar, Raphael’in Alkibiades’inin bacakları kadar imkânsız,” dedi Deronda.

“Öyleyse ideal açıdan iyiler,” dedi Hans. “Agrippa’nın bacakları belki de kötüydü; ben bunu idealleştirip akıl almaz ölçüde kötü yapıyorum. Sanat, sevgili Eugenius’um, yoğunlaştırmalı. Ama bacakları şimdilik boş ver: dizinin üçüncü eskizi, Vespasianus’un imparator ilan edildiği ve sevgilisi Titus’un onun ardılı olduğu haberi gelince, Berenike’nin Roma imparatoriçesi olma umuduyla sevinçten coştuğu sahne.”

“Ağzına bir tomar koymalısın, yoksa insanlar bunu anlamaz. Bunu resimden çıkaramazsın.”

“Öyleyse cehaletlerinin farkına varsınlar—harika bir estetik etki. Dördüncü tabloda, Titus, Berenike’yi on yıl boyunca sarayını paylaştıktan sonra Roma’dan gönderiyor; ikisi de isteksiz, ikisi de kederli—Suetonius’un dediği gibi, invitus invitam. Romalı zorba için bir model buldum.”

“Berenike’yi elli yaşında mı göstereceksin? O yaşta olmalıydı.”

“Hayır, hayır; zamanın geçtiğini gösterecek birkaç olgunluk dokunuşu yeter. Kara gözlü güzellik kolay kolay solmaz, hele onunki. Ama şimdi, işte beşinci tablo: Berenike, Kudüs’ün yıkıntıları üzerinde yapayalnız oturuyor. Bu, tümüyle hayal gücünün ürünü. Olması gereken buydu—belki de öyle oldu. Şimdi, acıklı bir olumsuzluğu nasıl anlattığıma bak. Ona ne olduğunu kimse bilmiyor—dizinin burada sona ermesi bunu incelikle anlatıyor. Altıncı tablo yok.” Hans burada yüce bir duyguyla soluğu kesilmiş gibi konuştu, kaşlarını çatıp başını geriye çekti; sanki Deronda’da da aynı etkiyi arıyordu. “Homeros üslubunda yarıda kesiyorum. Öykü, tabiri caizse, kırılıp dökülüyor ve pürüzlü bir kenarla hiçliğe, le néant’ya karışıyor; hele Fransızca söyleyince bundan daha yüce ne olabilir? Sıradan insanlar onun cesedini ve cenazesini görmek isterdi—belki vasiyetinin okunmasını, çamaşırlarının dağıtılmasını da. Ama gel de şövaledekine bak. Orada epey ilerledim.”

Deronda bir süre düşündükten sonra, “Yalvarışındaki duruş gerçekten çok iyi,” dedi. “Noel tatilinde pek çalışmışsın; sanırım konuyu Londra’ya geldikten sonra ele aldın.” İkisinden hiçbiri Mirah’tan henüz söz etmemişti.

“Hayır,” dedi Hans resmine dokunuşlar ekleyerek, “konuya daha önce karar vermiştim. Bu talihli rastlantıyı, büyük bir ressam olarak dünyaya çıkacağımın işareti sayıyorum. Trastevere’de muhteşem bir kadın gördüm—oradaki en görkemli kadınlar yarı Yahudi—ve beni Roma’da bir Yahudi kadınının yer alacağı güzel bir sahne aramaya yöneltti. Engin bilgili başka adamlar gibi, sonunda gözümün önünde duranı seçtim. Elime geçirebilirsem Trastevereli kadının başının bir eskizini gösteririm.”

Deronda hoşnutsuzluğunu tam olarak nasıl dile getireceğini bilemeden, “Berenike için daha uygun bir model olacağını sanırdım,” dedi.

“Hiç de değil. Model, dünyanın en güzel Yahudi kadını olmalı; onu da buldum.”

“Bu karakterde resmedilmek isteyip istemediğinden emin oldun mu? Sanırım Berenike’den daha itici gelecek bir kadın yoktur ona. Ne yaptığını bütünüyle biliyor mu?”

“Elbette. Tam da bu duruşu alması için onu ikna ettim. Küçük anne Gessius Florus’u canlandırdı, Mirah da dizlerine sarıldı.” Hans biraz uzaklaşıp yaptığı dokunuşların etkisine baktı.

Deronda, haklı çıkaramayacağı kadar öfkelendiğini hissederek, “Berenike’nin öyküsünü bildiğini sanmıyorum,” dedi.

“Ah, biliyor—hanımlara uygun biçimiyle. Berenike ateşli bir yurtsevermiş, ama aşk ve ihtiras onu halkının baş düşmanına bağlanmaya sürüklemiş. Sonuçta Nemesis gelip onu bulmuş. Mirah bunu trajik bir mesel gibi görüyor; tövbekâr Berenike’nin Kudüs’e geri dönüp yıkıntıların ortasında çaresizce otururken neler çektiğini düşününce ağlıyor. Kendi sözleri bunlar. Öykünün o kısmını benim uydurduğumu söylemeye gönlüm elvermedi.”

Deronda, başka bir şey söylememek için kendini tutarak, “Trastevereli kadını göster,” dedi.

“Şu büyük resim dosyasını karıştırır mısın?” dedi Hans. “Baş eskizlerimin hepsi orada. Ama birbirine girmiş durumda. Belki onu, kulağı kesik bir lisans öğrencisinin yanında bulursun.”

Deronda çizimleri bir iki dakika karıştırdıktan sonra şöyle dedi:

“Bunların hepsi Cambridge’den yüzler ve taşradan manzaralar gibi görünüyor. Belki öbür uçtan başlamalıyım.”

“Hayır; ortalara doğru bulursun. Bir dosyayı ötekine boşalttım.”

Deronda bir çizimi kaldırıp, “Bu lisans öğrencilerinden biri mi?” diye sordu. “Yüzü alışılmadık ölçüde hoş.”

“O mu? Ah, adı Gascoigne olan biri—Rex Gascoigne. Pek iyi bir delikanlı; üst dudağı da güzel. Bursunu kazanmadan önce ona ders çalıştırdım. Geçen paskalyada dereceyle bitirmesi gerekirdi. Ama hastalandı, bir yıl daha okulda kalmak zorunda kaldı. Bir uğramalıyım yanına. Nasıl olduğunu merak ediyorum.”

Deronda Trastevereli kadının bir eskizini kaldırarak, “İşte o, sanırım,” dedi.

Hans çizime biraz küçümseyerek bakıp, “Ah,” dedi, “fazla kaba. O zamanlar henüz yola gelmemiştim.”

Deronda dosyayı kapatırken sessiz kaldı; Trastevereli kadının çizimini dışarıda bıraktı. Sonra ceketinin yakasını tutup Hans’a döndü ve, “İtirazlarımın yersiz ölçüde katı olduğunu biliyorum, Meyrick; yine de senden bu düşünceden vazgeçmeni rica etmeliyim,” dedi.

Hans kendini trajik bir duruşa sokup haykırdı: “Ne! Serim—ölümsüz Berenike serim mi? Ne dediğini düşün dostum—Milton’ın dediği gibi, bir hayatı değil, ölümsüzlüğü yok ediyorsun. Cevap vermeden bekle de sanat aletlerimi bırakıp saçımı yolmaya hazır olayım.”

Hans kalemini ve paletini bıraktı, kendini büyük bir koltuğa attı; yana doğru gevşekçe sarkıp uzun saçlarını yüzüne döktü, iki yanında parmaklarını kanca gibi kaldırdı ve Deronda’ya komik bir dehşetle baktı. Deronda gülümsemek zorunda kaldı ve şöyle dedi:

“İstediğin kadar Berenike resmi yap; ama keşke benimle aynı fikirde olsan—belki biraz düşününce olursun—başka bir model seçmelisin.”

“Neden?” dedi Hans ayağa kalkıp yeniden ciddileşerek.

“Çünkü öyle bir duruma gelebilir ki yüzü tanınabilir. Bayan Meyrick’le ben, onun hayranlık uyandıran bir şarkıcı olarak tanınmasını istiyoruz. Kendi ayakları üzerinde durması doğru; o da bunu istiyor. Üstelik önünde çok iyi fırsatlar var. Güzel bir tanıştırma şimdiden ayarlandı; ben de Klesmer’le konuşacağım. Yüzü çok tanınır hâle gelebilir ve... neyse, benim gibi hissetmiyorsan açıklamaya çalışmanın yararı yok. Koşulları açıkça görse Mirah’ın bu şekilde sergilenmeye, kendisini böyle bir kahramanın modeli olarak kullandırmaya kesinlikle karşı çıkacağına inanıyorum.”

Hans bluzunun kemerine başparmaklarını geçirmiş, bu konuşmayı dinliyordu. Yüzündeki şaşkınlık giderek eğlenceye dönüştü ve sonunda patlayan bir kahkahayla kendini gösterdi; ama Deronda’nın ciddi biçimde gücendiğini görünce kahkahasını bastırıp, “Gülüşümü bağışla, Deronda,” dedi. “Daha önce hiç bana karşı üstünlük kurmamıştın. Konu kendi resimlerim dışında bir şey olsaydı, sen söyledin diye her sözü yutardım. Demek gerçekten beş tablomun herkesin gözü önünde, belirgin bir yere asılacağına ve halkın onları dikkatle inceleyeceğine inanıyorsun? Hay Allah, dostum! Elma şarabı ve kendini beğenmişlik bana böylesine güzel bir düş kurduramazdı. Resimlerim, aşırı alınganlığın arzulayacağı kadar özel kalacak.”

Hans, tuhaf sessizlikleri doldurmak için yeniden resim yapmaya koyuldu. Deronda kıpırdamadan duruyordu; kamu önünde sergileme konusunda yanıldığını kabul ediyor, ama yine de duyduğu tiksintinin pek azaldığını hissediyordu. Ne kendinden ne Hans’tan hoşnuttu; ama sessiz kalabilme becerisi insanı mahcup anlardan iyi geçirir. Hans, arkadaşına duyduğu saygı yüzünden Deronda’nın haksız çıkmasından biraz çekiniyordu; yine de kolay kolay hiçbir şeyden vazgeçmek huyunda değildi—bu yalnızca bir heves olsa bile; hatta özellikle hevesse. Biraz sonra resim yapmayı sürdürerek şöyle dedi:

“Diyelim ki resimlerimin peşine, içinde hemşireler, bebekler ve şapka kutuları bulunan bir demiryolu dizisini arar gibi bir halk takıldı; yine de itirazında haklılık göremiyorum. Hatırlanmaya değer her ressam, en çok hayran olduğu yüzü olabildiğince sık resmetmiştir. Ruhunun bir parçası resimlerine taşar. Etkisini bu yolla yayar. Nefret ettiğini karikatüre dönüştürür. Taparcasına sevdiğini kutsal, kahramanca bir biçimde resmeder. Bir adam, sevdiği kadını bin gemideki denizcilere cesaret vermesi için bin kez Stella Maris olarak resmedebilseydi, bu ona daha da büyük onur kazandırırdı. Bu, göze sokulan bir hayasızlık parçasını resmedip ona tapınma dolu bir ad vermekten daha iyi değil mi?”

“Yeterince geniş bir zemine çekersen her itiraza karşılık verebilirsin, Hans; davranışla ilgili özel bir sorun böyle çözülemez,” dedi Deronda, biraz buyurgan bir tavırla. “Genel laflarının hepsini kabul etsem bile, Mirah’ın yüzünü Berenike’ye model olarak yayımlamaman gerektiğini söylemekte haklı olabilirim. Ama kamu önünde sergileme meselesinden vazgeçiyorum. Orada akılcı davranmadım.” Deronda bir an duraksadı. “Yine de bu özel bir mesele olsa bile, sözünü ettiğin açıdan onu resmederek kendini fazla şımartmaman için iyi nedenler olabilir. Şu anki durumunun ne kadar hassas olduğunu anlamalısın; kendi ayakları üzerinde daha sağlam durana kadar, onu kaldığı güvenli yerden sarsılıp düşmesin diye Venedik camından bir eşya gibi özenle korumak gerekir. Kendi sağduyuna bütünüyle güveniyor musun? Bağışla beni, Hans. Onu bulan ben olduğum için göz kulak olmak da bana düşüyor. Ne demek istediğimi anlıyor musun?”

“Kusursuz anlıyorum,” dedi Hans, yüzünde iyi huylu bir gülümsemeyle. “Benim hakkımda, yoluma çıkan bütün camları kırıp üstüne bir de kendi kafamı yaracağımı düşünmekte pek haklısın. Çok yerinde. Doğma belasına bulaştığımdan beri en sevdiğim her şey ya benim ya da başkasının başına iş açtı. İçtenlikle bağlandığım her şey bir şekilde belaya dönüştü. Resim yapmak son belam; ömrüm boyunca da ondan kurtulmaya çalışacağım. Şimdi evde başıma iş açacağımı sanıyorsun. Hayır; yeniden doğdum. Mirah’a tepe taklak âşık olduğumu düşünüyorsun. Doğru; âşığım. Ama bağırıp çağıracağımı, kendimi ortaya atıp her şeyi berbat edeceğimi sanıyorsun. İşte orada yanılıyorsun—mazur görülebilecek kadar, ama olağanüstü ölçüde yanılıyorsun. Suyla vaftiz edildim. Huşu beni dizginliyor. Küçük anneye sor.”

Hans’ın sesi yükselirken Deronda’nın sesi derinleşiyor gibiydi. “Umutsuz bir aşkı belalarından saymıyorsun demek,” dedi.

“Benimkine umutsuz demek niyetinde değilim,” dedi Hans, kışkırtıcı bir sakinlikle; aletlerini bıraktı, başparmaklarını kemerine soktu ve resmine daha dikkatle bakmak ister gibi biraz uzaklaştı.

“Dostum, kendine yalnızca acı hazırlıyorsun,” dedi Deronda kesin bir tavırla. “O, kendisini sevse bile bir Hristiyan’la evlenmez. Halkından ve dininden söz ettiğini duydun mu—elbette duymuşsundur?”

“Bu böyle sürmez,” dedi Hans. “Katlanılabilir bir Yahudi bulamayacak. O ırktan her erkek çekilmez—‘dayanılmaz biçimde burnunu sokuyor’—burnunu.”

“Ailesinin yanına dönebilir. En çok istediği bu. Annesiyle erkek kardeşi muhtemelen sıkı Yahudilerdir.”

“İsterse din değiştiren olurum,” dedi Hans omuz silkerek ve gülerek.

“Saçmalama, Hans. Ona ciddi biçimde âşık olduğunu söylüyordun,” dedi Deronda, öfkesi kabararak.

“Öyleyim. Sen bunun umutsuz olduğunu düşünüyorsun, ama ben düşünmüyorum.”

“Hiçbir şey bilmiyorum; ne olduğunu söyleyemem. Her türlü sürprize hazır olmalıyız. Ama Mirah’ın duygularında senin romantik bir umut beslemene yol açacak bir şey bulunması, benim için bundan büyük bir sürpriz olamazdı.” Deronda, küçümseyici davrandığını fark etti.

“Romantik umutlarımı bir kadının duygularına dayandırmam,” dedi Hans; kendisine ciddi bir tavırla hitap edildiğinde tersine daha da şenlenmek ister gibiydi. “Romantizmimi bilimde ve felsefede ararım. Doğa, Mirah’ın bana âşık olmasını tasarladı. Irkların kaynaşması bunu gerektiriyor—insan çirkinliğinin azalması bunu gerektiriyor—zıtlıkların çekimi bunu kesinleştiriyor. Mirah’la aramızdaki en büyük zıtlık benim: rengi atmış, iki notayı bile akortlu söyleyemeyen bir Hristiyan. Bana karşı kimin şansı olabilir?”

Deronda elini Meyrick’in omzuna koyup samimi bir rahatlama tonuyla, “Şimdi anladım; hepsi şakaymış. Söylediklerinden tek kelime bile ciddi değilsin, Meyrick,” dedi. “Sana ciddi ciddi karşılık veren bir budalaymışım.”

“Şerefim üzerine, ciddi söylüyorum,” dedi Hans, dönüp sol elini Deronda’nın omzuna koydu; ikisi yüz yüze, göz göze duruyordu. “Günah çıkarıyorum. Gelir gelmez sana söyleyecektim. Annem senin Mirah’ın vasisi olduğunu söylüyor; evinde Mirah’ın üzerine düşen her soluktan kendini sana karşı sorumlu hissediyor. İşte, onu seviyorum—ona tapıyorum—umudumu kesmeyeceğim—ona layık olacağım.”

“Dostum, bunu başaramazsın,” dedi Deronda hemen.

“Şöyle demeliydim: Deneyeceğim.”

“Kararını sürdüremezsin, Hans. Annen ve kız kardeşlerin için neler yapacağına dair de kararlar verirdin.”

“Beni azarlamaya hakkın var, eski dostum,” dedi Hans usulca.

Deronda, yine de özür diler gibi konuşmadan, “Belki cömert davranmıyorum,” dedi. “Ama kendini çılgınca, şövalyece beklentilerle avutmana karşı seni uyarmak cömertlikten uzak sayılmaz.”

Hans dudağını büzüp, “O hâlde benden başka kimin canı yanacak?” dedi. “Yanıtından emin olmadıkça ona hiçbir şey söylemeyeceğim. Kâhinlere danışmaya cesaret edemem; Sir Thomas Browne’ın diyebileceği gibi, neşeli bir karanlığı yeğlerim. Başka bir yerde kazanacağımdan emin olmaktansa, burada şansımı deneyip kaybetmeyi tercih ederim. Umutsuzluğun zehrini de yutmaya niyetim yok; sen onu zorla içirmeye kalksan bile. Şarabı bırakıyorum; biraz da umut ve kendini beğenmişlikle sarhoş olayım.”

Deronda, Hans’ın omzunu bırakıp onu hafifçe iterek, “Sana bir yararı olacaksa, gönülden razıyım,” dedi. Sesini nazik tutmuştu, ama sözleri yalnızca dudaklarından çıkmıştı. Gerçek duygularıysa onu susturuyordu.

Başkalarının kendisine akıl hocası gözüyle baktığı insanın zaman zaman duyduğu o tuhaf öfkeyi hissediyordu: kendisine içini dökenlerin arzu ve ayartılma düzeyinden bütünüyle uzak olduğunun sanıldığını fark etmenin öfkesi. Sanki yol göstericilerimiz günahsız olmak zorundaymış gibi davranırız; oysa en iyi öğretmenler, daha dün kendi hataları yüzünden düzeltilenler değil midir? Deronda, dostlukları boyunca Hans’ın benmerkezciliğine alışmıştı, ama bundan daha önce hiç rahatsız olmamıştı: Hans durmadan kendi duygularını ve işlerini anlatır, karşılığında Deronda’nın hayatındaki hiçbir ayrıntıyı merak etmez; tesadüfen bir şey öğrenmişse de hemen unutup giderdi. Deronda ona hem içinden hem dışından hoşgörü göstermiş, hatta bundan hoşnut olmuştu. Ama şimdi, Mirah konusunda bir rekabet ya da kıskançlık tehlikesi olabileceğini Hans’ın açıkça varsaydığını bir parça öfkeyle fark etmişti; bu öfke, belli etmemesi gerektiği için daha da güçlüydü. Sanki Deronda, Başmelek Cebrail kadar denklem dışı değildi. İnsan kendini denklem dışına koymakta kararlı olabilir; ama başkalarının onu dışlamasına katlanmak başka şeydir. Hans’ın başına iş açacağını beklemişti; beklemediği, bu sıkıntının güçlü bir kişisel duygu da içerecek olmasıydı. Üstelik Hans’ın umutlarının, gerçekleşmeyeceklerine dair sağlam inancına rağmen, kendisini huzursuz etmesinden biraz utanıyordu. Bu umutlar, Mirah’ın değiştiği bir görüntü yaratmıştı; böyle bir şey olmayacağını ne kadar söylese de, itirazı o nahoş görüntüyü zihninde canlı tutuyordu. Kısacası zavallı Hans, Deronda’nın yaşantısına orantısız biçimde giriyor; kurtarılmış müsrif rolünü aşıyor, şefkatli sevgiden bütünüyle farklı bir duygu uyandırıyordu.

Deronda Chelsea’ye gittiğinde, Bayan Meyrick’in sevilen ama ne yapacağı kestirilemeyen oğluyla ilgili kaygısının açıkça dağıldığını görmesi onu gerektiği kadar rahatlatmadı. Mirah eskisinden daha canlı görünüyordu ve Deronda onu ilk kez gülerken gördü. Hans’tan söz ederlerken olmuştu bu; doğal olarak annenin ilk konuşmak istediği konu oydu. Mirah, Bay Hans’ın kıyafetini değiştirmeden bir karakter canlandırması yapıp yapmadığını öğrenmek istiyordu.

“Bir figürden ötekine, sanki figürleri görmeden hayal ettiğiniz yerde alevden bir parçaymış gibi geçiyor,” dedi Mirah, konusuna kendini kaptırmış halde. “Öylesine şaşırtıcı bir hızla hareket ediyor ki. Eskiden sahnede komik şeyleri hiç sevmezdim; üstünde fazla duruyorlardı. Oysa Bay Hans bir dakika içinde önce kör bir ozan oluyor, sonra Romalılara seslenen Rienzi, ardından bir opera dansçısı, sonra da kederli bir genç beyefendi. Hepsine üzülüyorum ama yine de gülüyorum; hepsi birden…” Mirah, şarkıya karışabilecek kadar hafif bir kahkaha attı.

“Hans gelene kadar Mirah’ın gülebildiğini pek düşünmemiştik,” dedi Bayan Meyrick, Deronda’nın da kendisi gibi bu hoş manzarayı izlediğini fark ederek.

“Hans şu sıralar pek formunda,” dedi Deronda, kutlar gibi bir sesle. “Sizi neşelendirmesine şaşmamalı.”

“Döndüğünden beri kusursuz,” dedi Bayan Meyrick; ardından söyleyeceği “Yeter ki böyle sürsün” sözünü kendine sakladı.

“Oğlun ve erkek kardeşinin bu sevgili eve gelişini görmek büyük mutluluk,” dedi Mirah. “Birlikte küçükken neler yaptıklarını anlatıp duruyorlar. Bu, cennet gibi bir şey; böyle konuşan bir anneye ve erkek kardeşe sahip olmak… Ben hiç yaşamadım.”

“Ben de,” dedi Deronda, istemeden.

“Öyle mi?” dedi Mirah, üzülerek. “Keşke olsaydı. Keşke her güzel şeye sahip olsaydın.” Son sözleri, bir duanın parçasıymış gibi ciddi bir tutkuyla söylendi; gözleri, sandalyesinin arkalığına dirseğini dayamış, onu Mirah’ın üzerinde bıraktığı yeni izlenimle ve onun bu olağanüstü zıtlığa kapılmış olma ihtimaliyle düşünen Deronda’ya sabitlenmişti. Mirah’ın, her gelişinde, duygularından söz etmekten; okuldan yeni çıkmış küçük bir kızın, kendisini dinlemeye gönüllü kulaklar bulunca uzun zamandır içinde tuttuğu konuşmaları kendiliğinden dökmesi gibi, hoşlandığı zaten olmuştu. Mirah hayatında ilk kez bütünüyle güvendiği insanların arasındaydı. Deronda’nın Tanrı’nın gönderdiği bir haberci olduğu yönündeki ilk, düşsel izlenimi hâlâ onun imgesine sinmiş; Mirah’ın güvenme ve içini açma eğilimini durmadan yeniden canlandırıyordu. Birdenbire çaresiz bağımlılığının dönüştüğü hayran bakışların, belki de ona zarar verebilecek övgüsünü işte böyle karşılamıştı. Çevresindeki herkes bakışlarını ve sözlerini kolluyordu; bunun onda yarattığı tek etki, önemsiz bir tutsaklıktan çıkıp konuşmayı ve davranmayı zevke dönüştüren canlandırıcı bir havaya kavuşmak olmuştu. Mirah’a göre bütün bunlar başkalarının iyiliğinden gelen bir armağandı. Ne var ki Deronda’nın, onun kendi hayatında tanıdığı herhangi bir eksiklikle kıyaslanabilecek bir yoksunluk bulunduğunu ima eden sözü, Deronda hakkında düşünmesine yepyeni bir kapı açmıştı. İlk kederli şaşkınlığını dile getirdikten sonra şöyle devam etti:

“Ama Bay Hans dün, sizin başkalarını o kadar düşündüğünüzü, kendiniz için neredeyse hiçbir şey istemediğinizi söyledi. Bize Buda’nın, aç kaplanı ve yavrularını açlıktan kurtarmak için kendini ona verdiği harika bir hikâye anlattı. Bir de sizin Buda’ya benzediğinizi söyledi. Hepimiz sizin hakkınızda böyle düşünüyoruz.”

“Lütfen öyle düşünmeyin,” dedi, son zamanlarda bu tür varsayımlardan epey rahatsızlık duyan Deronda. “Başkalarını çok düşündüğüm doğru olsa bile, bu kendim için hiçbir isteğim olmadığı anlamına gelmez. Buda kaplanın kendisini yemesine izin verdiğinde, kendisi de pekâlâ aç olabilir.”

“Belki de açlıktan ölüyorsa yenmeyi o kadar dert etmez,” dedi Mab, çekingenlikle.

“Lütfen öyle düşünme, Mab; bu, davranışın güzelliğini yok ediyor,” dedi Mirah.

“Ama doğruysa, Mirah?” dedi, öğretmenliğine yarım gün ara vermiş olan akılcı Amy. “Sen güzel olan her şeyi doğruymuş gibi kabul ediyorsun.”

“Öyle zaten,” dedi Mirah yumuşakça. “İnsanlar en güzel ve en iyi şeyin ne olduğunu düşünmüşlerse, o doğru olmalı. O hep orada.”

“Mirah, ne demek istiyorsun?” dedi Amy.

“Onu anlıyorum,” dedi Deronda, yardıma yetişerek.

“Eyleme hiç dönüşmemiş olsa bile düşüncede bir hakikattir. Bir fikir olarak yaşar. Öyle mi?” Dinlemekte olan Mirah’a döndü; güzel gözlerinde dalgın bir ifade vardı.

“Beni anladığınıza göre herhalde öyledir, ama tam açıklayamıyorum,” dedi Mirah, biraz düşüncelere dalmış halde; hâlâ uygun bir ifade arıyordu.

“Ama kaplanın Buda’yı yemesine izin vermesi güzel miydi?” dedi Amy, konuyu değiştirerek. “Kötü bir örnek olurdu.”

“Dünya şişman kaplanlarla dolardı,” dedi Mab.

Deronda güldü ama efsaneyi savundu. “Tutkulu bir söz gibi,” dedi; “abartı, coşkunun bir parıltısıdır. Her gün olup bitenin, benliğin dönüşümünün aşırı bir imgesidir.”

“Sanırım şimdi ne demek istediğimi söyleyebilirim,” dedi, aradaki konuşmaları duymamış olan Mirah. “En iyi şey düşüncelerimize girdiğinde, annemin benim için olduğu şeye benziyor. Annem, çevremdeki diğer insanların hepsi kadar gerçek biçimde benimleydi; hatta çoğu zaman onlardan daha gerçekti.”

Annesine ilişkin başka olası gerçekleri gözünün önüne getiren bu benzetme Deronda’nın içini acıttı; az sonra, “Ama pratik konulardan çok uzaklaşmayalım. Bir şeyden söz etmek için geldim: Dün yaptığım bir görüşmeyi anlatmak istiyorum. Umarım Mirah bunun kendisine yararlı olduğunu düşünür. Büyük piyanist Klesmer’le görüştüm,” diyerek konuşmayı başka yöne çevirdi.

“Öyle mi?” dedi Bayan Meyrick memnuniyetle. “Ona yardım edeceğini mi düşünüyorsunuz?”

“Umarım. Çok meşgul, ama artık Bayan Lapidoth diye hitap etmemiz gerektiği gibi, onu kabul edip dinlemek için bir zaman belirleme sözü verdi.” Deronda Mirah’a gülümseyerek ekledi: “Kendisine gitmeyi kabul ederse.”

“Minnettar kalırım,” dedi Mirah. “Yardım edilmem gerekip gerekmediğine karar verebilmesi için önce şarkı söylememi dinlemek istiyor.”

Deronda, pratik konulardaki sağduyusundan etkilenmişti.

“Umarım Bayan Meyrick sizinle Klesmer’in evine gelirse bu sizi hiç zorlamaz.”

“Ah, hayır, hiç zorlamaz. Hayatım boyunca bunu yaptım; yani, başkaları beni yargılayabilsin diye istenen şeyleri yaptım. Bu türden ağır bir sınavdan da geçtim. Buna katlanmaya ve küçücük bir şey yapmaya hazırım. Klesmer sert biri midir?”

“Tuhaf biridir, ama onu, sizin sert diyeceğiniz biri olup olmadığını anlayacak kadar tanımıyorum.”

“İyi yürekli olduğunu biliyorum; sözleriyle olmasa da davranışlarıyla iyi.”

“Kaşların çatılmasına, övülmemeye alışkınım,” dedi Mirah.

“Bu arada, Klesmer’in kaşları epey çatılır,” dedi Deronda, “ama gözlerinde o sırada çoğu kez bir gülümseme vardır. Ne yazık ki gözlük takıyor; gülümsemeyi görebilmek için ışığı doğru açıdan yakalamanız gerekir.”

“Korkmayacağım,” dedi Mirah. “Kükreyen bir aslan gibi olsa bile benden yalnızca şarkı söylememi istiyor. Elimden geleni yaparım.”

“Öyleyse Lady Mallinger’ın salonunda şarkı söylemeye davet edilmek de sizi korkutmaz, eminim,” dedi Deronda. “Gelecek ay sizi davet etmeyi düşünüyor; şarkınızı dinlemeleri için birçok hanımı çağıracak. Muhtemelen kızlarına sizden ders almak isteyeceklerdir.”

“Ne çabuk yükseliyoruz!” dedi Bayan Meyrick sevinçle. “Mirah, bu kadar çabuk itibarlı bir hanımefendi olmayı hiç düşünmemiştin.”

“Bana Miss Lapidoth denmesi biraz korkutuyor,” dedi Mirah, yeni bir huzursuzlukla kızararak. “Bana Cohen denebilir mi?”

“Ne demek istediğinizi anlıyorum,” dedi Deronda hemen. “Ama size Cohen denmemesi gerekir, emin olun. Bir şarkıcı için uygun bir ad değil. Kaba önyargılara uymak zorunda olduğumuz küçük şeylerden biri bu. Yine de başka bir ad seçebiliriz; şarkıcıların genellikle seçtiği türden, fiziğinize yakışacak bir İtalyan ya da İspanyol adı mesela.” Deronda’nın gözünde Cohen adı, en çirkin sarı damgayla bir tutuluyordu.

Mirah kaygıyla biraz düşündü, sonra, “Hayır. Cohen olmayacaksa, bana verilen adı koruyacağım. Kendimi gizlemeyeceğim. Beni koruyacak dostlarım var. Ama şimdi… Babam çok perişan halde olsa ve yardıma ihtiyaç duysa… Hayır,” dedi, Bayan Meyrick’e bakarak. “O zaman, belki de eskiden gördüğüm gibi ağladığını, ona acıyacak kimsesi olmadığını ve benim kendimi ondan gizlediğimi düşünürdüm. Benden başka kimsesi yoktu. Onunla dost olan başkaları da hep onu terk etti.”

“Doğru olduğunu hissettiğin şeyi yap, sevgili çocuğum,” dedi Bayan Meyrick. “Seni tersine ikna etmeye çalışmam.” Kendi payına o babaya ne tahammülü ne de acıması vardı; onu ağlayıp durmaya bırakırdı.

Deronda kendi kendine şöyle diyordu: “Hans’a kızdığım için bayağılık ediyorum. Ona âşık olmaktan nasıl kendini alıkoysun? Ama onu sahiplenme fikrini aklından geçirmesi bile akıl almaz ölçüde küstahça; Mirah’ın kendini ona verebileceğini düşünmekse bir tür küfür.”

Daniel Deronda böyle düşüncelere kapılsa ne olurdu? Dostunu daha yeni dışladığı bir yere kendisini safça sokabilecek biri değildi; yine de az önce yaşananların Mirah’a karşı duygularında yeni bir aşama yarattığı inkâr edilemezdi. Kendini dizginlemesi için başka nedenler de vardı; belirgin ya da belirsiz bu nedenler, hayal gücünü fazla uzağa götürecek ve önsezilere gereğinden fazla biçim verecek yarı açık bir mektubu kapatır gibi, bu soruyu zihninden uzaklaştırmasına yol açıyordu. Gidişatını belirleyecek eksik unsuru taşıyan bir açıklama ortaya çıkamaz mıydı? Kökeni hakkında gerçekten ne biliyordu? Son aylarda, varacağı yeri seçmek için iradesini kullanmasının doğru göründüğü bir sırada, doğasının tutkusu bu belirsizlik yüzünden gitgide daha fazla zincire vurulmuştu. Açıklama kuşkusuz acı getirebilirdi; ona göre ihtimal daha çok bu yöndeydi. Ama hayatını bir görev biçimi alacak olaylar zincirine dönüştürmesine yardım etseydi; arzularının hiçbirinin ağır basmadığı bir yerde keyfî seçim yapmak zorunda kalmasını önleseydi? Dahası, insanların işlerinin dışında bir eleştirmen gibi durmaktan, kendi kendine yakıştırdığı üstünlük yüzünden gülünç biçimde katılaşmaktan kaçmak istiyordu. Onu bağlayan başlıca şey, Sir Hugo’ya çocukluğundan beri işlenmiş sevgisiydi; bu sevgi, pek katılmadığı isteklere minnetle boyun eğmesini sağlıyordu. Ama minneti, zaman zaman nankörlük etme korkusuna dönüşmek üzere olan kuşkular sarsmıştı. Birçoğumuz doğuştan hakkımızın yarısının keskin bir görevden ibaret olduğundan yakınırız. Deronda ise bu yarısından mahrum bırakıldığından yakınmaya daha yatkındı; yine de kendisini, bir başkasını suçlayacağı gibi, kendine fazlasıyla dönük ve kararlılıktan yoksun olmakla suçluyordu. O, kişisel başarı uğruna kaba hırsları rastlantısal dezavantajlara meydan okuyarak alevlenen, Faulconbridge ve Gloster’lı Edmund örneği tipin tam tersiydi. Daniel için Baba ve Anne sözcüklerinde sunak ateşi vardı; doğamızdaki en yakın bağları düşünmek, çocukken boynunu ve kulaklarını kızartan o gizemli gücün bir kısmını hâlâ taşıyordu. Ortalama bir insan doğuştan gelen bu duyarlılığı akıl dışı, inanması güç bulabilir. Ama bütün öteki bilgilerin yontulduğu kaya saydığı bilgisine en derin saygıyı göstererek bile, kendi kalbinin işleyişi ve gözünün ağ tabakası dâhil, iyi kanıtlanmış birçok olgunun ortalama insana karanlık kaldığını kabul etmek gerekir. Bir yüzyıl önce kendisi ve bütün atalarının, dillerini yanlışlıkla oynatmalarını sağlayan o elektrik boşalması hakkında en ufak bir fikirleri bile yoktu; tıpkı dikkatsizce dünyaya getirilen pek çok insan çocuğunun içine doğduğu, sıra dışı duyarlılığın gizli ıstırabından habersiz oldukları gibi.

Belki de bu çalkantı Deronda’nın zihninde daha güçlüydü, çünkü bu hassas konuları açabileceği bir sırdaşı hiç olmamıştı. Ona yaslanmaya davet edilmek yerine, hep başkaları ona yaslanmıştı. Bazen yaşadıklarını anlatabileceği türden bir dostu olsun istemişti: kendisi gibi genç, kendi özel acısı olan ve hayatının gidişatından pek emin olmayan; her ahlaki güçlüğü anlayacak kadar sorgulayıcı, ama kendisi gibi toplumsal etkilere açık; bedensel ya da ruhsal mücadelede denk olduklarını gösteren bütün dış işaretleri taşıyan biri. Çünkü kendisine hayranlıkla bakan birine sırlarını açıp karşılığında onunkileri paylaşması imkânsız olmuştu. Ama hayalindeki dostla karşılaşmayı beklemiyordu. Deronda, sezgiyle gelecek görecekmişçesine titreşip duran tabiatlardan biri değildi.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…