Daniel Deronda kitap kapağı

36. bölüm / 70

Otuz Altıncı Bölüm.

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 70Şu an: Otuz Altıncı Bölüm.
  1. 1 Birinci Kitap—şımartılmış Çocuk. — Birinci Bölüm.2.251 kelime
  2. 2 İkinci Bölüm.1.803 kelime
  3. 3 Üçüncü Bölüm.4.601 kelime
  4. 4 Dördüncü Bölüm.1.186 kelime
  5. 5 Beşinci Bölüm.2.528 kelime
  6. 6 Altıncı Bölüm.3.611 kelime
  7. 7 Yedinci Bölüm.5.025 kelime
  8. 8 Sekizinci Bölüm.1.697 kelime
  9. 9 Dokuzuncu Bölüm.2.436 kelime
  10. 10 Onuncu Bölüm.2.513 kelime
  11. 11 İkinci Kitap—akarsuların Buluşması — On Birinci Bölüm.3.829 kelime
  12. 12 On İkinci Bölüm.1.340 kelime
  13. 13 On Üçüncü Bölüm.4.042 kelime
  14. 14 Ondördüncü Bölüm.2.955 kelime
  15. 15 On Beşinci Bölüm.2.156 kelime
  16. 16 On Altıncı Bölüm.5.940 kelime
  17. 17 On Yedinci Bölüm.3.024 kelime
  18. 18 On Sekizinci Bölüm.1.667 kelime
  19. 19 Üçüncü Kitap—seçim Yapan Genç Kadınlar — On Dokuzuncu Bölüm974 kelime
  20. 20 Yirminci Bölüm5.369 kelime
  21. 21 Yirmi Birinci Bölüm.2.732 kelime
  22. 22 Yirmi İkinci Bölüm.3.566 kelime
  23. 23 Yirmi Üçüncü Bölüm.4.343 kelime
  24. 24 Yirmi Dördüncü Bölüm.3.049 kelime
  25. 25 Yirmi Beşinci Bölüm.2.662 kelime
  26. 26 Yirmi Altıncı Bölüm1.944 kelime
  27. 27 Yirmi Yedinci Bölüm.2.646 kelime
  28. 28 Dördüncü Kitap—gwendolen İstediğini Elde Ediyor. — Yirmi Sekizinci Bölüm.4.464 kelime
  29. 29 Yirmi Dokuzuncu Bölüm.3.354 kelime
  30. 30 Otuzuncu Bölüm.4.041 kelime
  31. 31 Otuz Birinci Bölüm.1.988 kelime
  32. 32 Otuz İkinci Bölüm.5.749 kelime
  33. 33 Otuz Üçüncü Bölüm.3.983 kelime
  34. 34 Otuz Dördüncü Bölüm.1.892 kelime
  35. 35 Beşinci Kitap—mordecaı. — Otuz Beşinci Bölüm.8.024 kelime
  36. 36 Otuz Altıncı Bölüm.6.525 kelime · Okuduğun bölüm
  37. 37 Otuz Yedinci Bölüm.4.269 kelime
  38. 38 Otuz Sekizinci Bölüm.2.750 kelime
  39. 39 Otuz Dokuzuncu Bölüm.2.596 kelime
  40. 40 Kırkıncı Bölüm.4.336 kelime
  41. 41 Altıncı Kitap—açığa Çıkanlar — Kırk Birinci Bölüm.2.045 kelime
  42. 42 Kırk İkinci Bölüm.6.572 kelime
  43. 43 Kırk Üçüncü Bölüm.1.951 kelime
  44. 44 Kırk Dördüncü Bölüm.2.532 kelime
  45. 45 Kırk Beşinci Bölüm.2.706 kelime
  46. 46 Kırk Altıncı Bölüm.3.097 kelime
  47. 47 Kırk Yedinci Bölüm.1.443 kelime
  48. 48 Kırk Sekizinci Bölüm.7.797 kelime
  49. 49 Kırk Dokuzuncu Bölüm.581 kelime
  50. 50 Yedinci Kitap—anne ve Oğul — Ellinci Bölüm.1.870 kelime
  51. 51 Elli Birinci Bölüm.4.775 kelime
  52. 52 Elli İkinci Bölüm.5.321 kelime
  53. 53 Elli Üçüncü Bölüm.2.215 kelime
  54. 54 Elli Dördüncü Bölüm.4.093 kelime
  55. 55 Elli Beşinci Bölüm.1.056 kelime
  56. 56 Elli Altıncı Bölüm.3.045 kelime
  57. 57 Elli Yedinci Bölüm.1.086 kelime
  58. 58 Sekizinci Kitap—meyve ve Tohum. — Elli Sekizinci Bölüm.2.510 kelime
  59. 59 Elli Dokuzuncu Bölüm.1.655 kelime
  60. 60 Altmışıncı Bölüm.1.652 kelime
  61. 61 Altmış Birinci Bölüm.2.894 kelime
  62. 62 Altmış İkinci Bölüm.2.214 kelime
  63. 63 Altmış Üçüncü Bölüm.3.018 kelime
  64. 64 Altmış Dördüncü Bölüm.2.774 kelime
  65. 65 Altmış Beşinci Bölüm.2.081 kelime
  66. 66 Altmış Altıncı Bölüm.1.614 kelime
  67. 67 Altmış Yedinci Bölüm.1.973 kelime
  68. 68 Altmış Sekizinci Bölüm.1.664 kelime
  69. 69 Altmış Dokuzuncu Bölüm.4.029 kelime
  70. 70 Yetminci Bölüm.988 kelime

OTUZ ALTINCI BÖLÜM.
“Hiçbir şey bir sır kadar ağır değildir;

Kadınlar için onu uzun süre taşımak zordur:

Bu konuda bilirim ki

Kadın olan nice erkek vardır.”

—LA FONTAINE.

Bu sırada Bay Vandernoodt, daha hızlı yürümek, puro içmek ve biraz dedikodu etmek isteyen Deronda’yı koluna takıp götürmüştü. Bir insana kendi sırlarını anlatamayacağımızdan, onun yanında bulunmanın yarattığı kısıtlılık çoğu kez daha bilgisiz biriyle sohbete koyulma isteği uyandırır. Bay Vandernoodt da az sonra şöyle dedi:

“Grandcourt ne yıpranmış bir kambrik parçası! Ama gözdenizse bu sözümü geri alırım.”

“Hiç değil,” dedi Deronda.

“Öyle düşünmüştüm. İnsan, yeniden nasıl böylesine tutkulu olabildiğini merak ediyor; bu şekilde evlenmek için tutkusu olması gerek. Eski dostu Lush, bu kızla sırf inat olsun diye evlendiğini ima ediyor gerçi. Yemin ederim, bu inat pek anlaşılır. Bir erkek, karşı çıkan kimse olmasa da onunla evlenmeye karar verebilirdi. Ama kendine epey büyük bir para deliği açmış olmalı, ha?”

“İşleri hakkında hiçbir şey bilmiyorum.”

“Ne! Sürdürdüğü öteki düzeni de mi bilmiyorsun?”

“Diplow’u mu? Elbette. Sir Hugo’nunkini devraldı. Ama yalnızca bir yıllığına.”

“Hayır, hayır; Diplow değil, Gadsmere. Sir Hugo biliyordur, kefilim.”

Deronda bir şey demedi. Gerçekten de meraklanmaya başlamıştı ama Bay Vandernoodt’un anlatacaklarını, sormaya tenezzül etmeden öğreneceğini seziyordu.

“Lush elbette bunu bütünüyle kabul etmeye yanaşmıyor. Grandcourt’un sırdaşı ve aracısı. Ama en sağlam kaynaktan öğrendim. Gerçek şu ki, Gadsmere’de dört çocuğu olan başka bir kadın var. On yılı aşkın süredir Grandcourt’a üstünlük kurmuş; anladığım kadarıyla hâlâ da kuruyor. Kocasını onun için terk etmiş ve eskiden onunla her yere seyahat edermiş. Kocası artık ölmüş; onunla aynı alayda bulunmuş ve bu Bayan Glasher’ı kanatlanıp gitmeden önce tanımış bir adama rastladım. O zamanlar ateşli, kara gözlü, dillere destan bir güzelmiş. Kadının öldüğünü sanıyormuş. Grandcourt’u hâlâ parmağında oynattığını söylüyorlar; üstelik çok yakışıklı bir oğlanları var ve anladığım kadarıyla Grandcourt mülkler üzerinde dilediği gibi tasarruf edebiliyor. Lush bana bu kadarını anlattı.”

“Bu kızla evlenmeye ne hakkı vardı?” dedi Deronda tiksintiyle.

Bay Vandernoodt purosunun ucunu düzeltti, omuz silkti ve dudaklarını büzdü.

“Bundan haberi olamaz,” dedi Deronda kesin bir tavırla. Ama bu kesin sözün hemen ardından içinden, “Yoksa bir şey biliyor olabilir mi?” diye sordu.

“Epey canlı bir tablo,” dedi Bay Vandernoodt. “Grandcourt iki ateşli kadının arasında. Bu açık saçlı kadının da içinde şeytan olduğuna emin ol. Leubronn’da onun hakkında böyle bir izlenim edindim. Medea ile Creüsa hikâyesi gibi. Birbirleriyle karşılaştıklarını düşünsene! Grandcourt yeni türden bir İason; bakalım bu işte nasıl bir rol oynayacak. Her hâlükârda köpek rolü. Şimdi Ristori’nin ‘İason! İason!’ deyişini duyar gibiyim. Bu güzel kadınlar genellikle bir sopa bulur.”

“Sanırım Grandcourt ısırabilir,” dedi Deronda. “O sopa değil.”

“Hayır, hayır; İason’ı kastettim. Grandcourt’u pek çözemiyorum. Ama yeterince keskin bir adam; üstelik yapısı da olağanüstü sağlam. Bütün bu mülk ona kalırsa, araziler bölüşülebilir. Dostları yoksulluğa düşmüş bu kız, anladığım kadarıyla onunla evlendiği için kendini şanslı sayabilir. Böyle bir ilişkiye karıştı diye bir adama yüklenmek istemiyorum. Ama kendini biraz daha sevimli kılabilirdi. Dün gece ona harika bir hikâye anlatıyordum, ortasında kalkıp gitti. Tekme atasım geldi. Sence bu dikkatsizlik mi, küstahlık mı?”

“İkisinin karışımı. Genellikle görgü kurallarına uyar ama pek dinlemez,” dedi Deronda. Bir süre durakladıktan sonra ekledi: “Gadsmere’deki kadın hakkında duyduklarında bir abartı ya da yanlışlık olmalı, sanırım.”

“Hiç de değil, emin ol; son yıllarda her şey sessiz sedasız yürümüş. İnsanlar bütün bunları unutmuş. Ama yuva orada, kuşlar da içinde. Grandcourt’un oraya gittiğini biliyorum. Gittiğine dair sağlam kanıtım var. Her neyse, bu ondan başka kimseyi ilgilendirmez. Mesele suyun altında kalmış.”

“Bunları nasıl öğrenebildiğinize şaşıyorum,” dedi Deronda hafifçe alaycı bir sesle.

“Ah, her şeyi bilen bir sürü kişi varmış; ama böyle hikâyeler eski mektuplar gibi ortadan kaldırılır. Benim ilgimi çekiyorlar. Zamanımın âdetlerini, tarih öncesinden kalma değil, çağdaş dedikoduyu bilmeyi severim. Bu tozlu tarih meraklıları Semiramis ya da Nitokris hakkında küçük bir skandalı eşeleyip ün kazanır, ardından irili ufaklı şairlerin yazdığı bin bir şiire konu olur. Ama mumyaların pot kırmaları zerre umurumda değil. Senin öyle; tarih meraklılarından birisin. Kadının yüzü kuruyup paçavraya dönüştüğünde, iskelet ayak parmakları dışarı çıktığında onunla daha çok ilgileniyorsun. Bu, hayal gücünü okşuyor mu?”

“Eh, aşkta bir kederi olduysa, artık ondan kurtulmuş olduğunu bilmek insanı rahatlatıyor.”

“Ah, Medea’yı düşünüyorsun, anladım.”

Deronda sonra çıplak dallarıyla görülmeye değer birkaç dev meşeyi işaret etti. Bu çağdaş dedikoduyla kendisi de ilgilenmişti ama Bay Vandernoodt’un anlatacak başka bir şeyi olmadığına kanaat getirmişti.

Kendi doğumunun ardındaki gizli hikâyeyi kurmaya çalıştığı ilk günlerden beri zihni, belki de hiçbir özel mesele üzerine şimdi Gwendolen’in evliliği hakkında örmeye başladığı kadar canlı olasılıklar örmemişti. Grandcourt’un bu açıklanmamış ilişkisi… Gwendolen bu konuda bir şeyler öğrenmiş, eşleşmekten geri durmasına bu bilgi mi yol açmıştı; yoksulluğun zorlamasıyla sonunda bu çekingenliğini mi aşmıştı? Ona söylediği sözlerin neredeyse hepsini hatırlıyordu; bazı sözlerinde bir yanlış yaptığının, birine zarar verdiğinin farkında olduğunu sezer gibiydi. Kendi keskin deneyimi, açıklanmamış çocukların ve annelerinin uğrayabileceği zararı anlamasını sağlamıştı. Bayan Grandcourt, bütün o kararlı memnuniyet gösterisinin ardında, kendini suçlamanın, hayal kırıklığının, kıskançlığın kemirdiği iki katlı, üç başlı bir keder mi taşıyordu? Özellikle kendini suçladığını gösteren küçük işaretler üzerinde durdu; ona karşı şefkatli davranmaya, onu mazur görmeye, ona acımaya yatkındı. Artık onu daha iyi anlamasını sağlayacak bir anahtar bulduğunu düşünüyordu: Taze umutlarını eski sırlarla birleştirmiş genç bir kadının içine düştüğü mutsuzluk gözünde ne kadar büyüyebilirdi! Sir Hugo’nun bu meseleye dair ona neden hiç ima bile etmediğini artık yeterince açık gördüğünü düşündü; hemen ardından da bu Bayan Glasher’ın görüntüsü kendi gizli doğumuyla acı verici biçimde birleşti zihninde. Gwendolen o kadını ve çocuklarını bilerek Grandcourt’la evlenmiş, üstelik bundan hoşnut görünmüş olsaydı, onun gözünde en itici insanlardan biri olurdu; ama onların zarar görmesine katkıda bulunmuş olmanın pişmanlığını duyuyorsa, gönül yakınlığına çok daha fazla yaklaşmıştı. Öyleyse Gwendolen, bir kadının adaletle ya da cömertlikle yargılamasının pek nadir olduğu hayatın bazı güçlüklerinde onunla ortak bir anlayış düzlemine ulaşmış demekti; çünkü alışılmış düşünceye göre Gwendolen kendi durumunu kolayca şöyle görmüş olabilirdi: Kocası onunla evlenerek erdem yoluna girmiş, Bayan Glasher ise terk edilmiş günahını temsil etmişti. Deronda’nın Hagarlar ve İsmail’ler adına doğal olarak bir miktar içerlemesi vardı.

Deronda’nın Gwendolen’e duyduğu giderek artan ilgi, kuşkusuz başlıca onun kendisine karşı özel tavrına dayanıyordu; sanırım böyle çağrılara bütünüyle duyarsız olmak ne bir erkeğe ne de bir kadına iyi gelirdi. Ona duyduğu ilginin dayanağının değiştiğini gösteren işaretlerden biri, onu bayağı bir flörte çekmek için tuzak kuran bir cilveli olabileceği yolundaki her türlü ihtiyat düşüncesini bir kenara bırakması ve onunla konuşma fırsatlarından artık kaçmamaya karar vermesiydi. Bay Vandernoodt’tan sıyrılıp alacakaranlıkta tenha bir köşeye çekilmişti; ama Gwendolen’in durumu ve ruh hâliyle ilgili olasılıkları düşünmek için yarım saat yetmişti. Ondan kaçınmamaya karar verince Gwendolen’in diğer kadınlarla salonda çay içiyor olabileceğini hatırladı. Tahmini doğru çıktı; çünkü Gwendolen, önündeki dört saat boyunca aşağı inmeme kararı aldıktan sonra, bir saatin sonunda kendini içeri kapatınca görme ve duyma fırsatlarının hepsini kaçırdığını, ziyaretinin de yalnızca iki gün daha süreceğini düşünmeye başlamıştı. Üstünü başını düzeltti, kendine hâkim görünmek için o küçük havasını takındı ve aşağı inip kendini kararlı biçimde hoşsohbet kıldı. Salonda yalnızca kadınlar vardı. Lady Pentreath onlara, Naiplik döneminden kalma bir salonu ve 1819’da, yani saraya takdim edildiği yıl, kadınlarla erkeklerin nasıl göründüğünü anlatıyordu; Deronda içeri girdi.

“Burada bulunmam uygun mu?” dedi. “Belki geri dönüp ötekileri aramalıyım. Sanırım bilardo odasındalar.”

“Hayır, hayır, olduğun yerde kal,” dedi Lady Pentreath. “Hepsi benden sıkılmaya başlamıştı; bakalım senin söyleyeceklerin neler.”

“Bu, insanı biraz zor durumda bırakan bir çağrı,” dedi Deronda; çay masasının yanında Lady Mallinger’ın dirseğine yakın bir yere sandalye çekerek. “Bence şarkıcımızdan söz etme fırsatını değerlendirmeliyim,” diye ekledi Lady Mallinger’a bakarak, “siz daha önce söz etmediyseniz.”

“Ah, küçük Yahudi kız!” dedi Lady Mallinger. “Hayır, ondan söz etmedim. Buradakilerden herhangi birinin şan dersi istediği aklımın ucundan geçmedi.”

“Her hanımın şan dersi almak isteyen bir tanıdığı vardır,” dedi Deronda. “Rastlantı eseri olağanüstü bir şarkıcı buldum.” Burada Lady Pentreath’a döndü. “Benim arkadaşım olan bazı hanımlarla, Cambridge’de okul arkadaşım olan bir adamın annesi ve kız kardeşleriyle yaşıyor. Viyana’da sahneye çıkmış; ama o hayatı bırakıp öğretmenlik yaparak geçinmek istiyor.”

“Öylelerinden sürüyle var, değil mi?” dedi yaşlı hanım. “Dersleri çok mu ucuz olacak, çok mu pahalı? Bildiğim iki yem bunlar.”

“Onu dinleyenler için başka bir yem daha var,” dedi Deronda. “Bence şarkı söyleyişi gerçekten olağanüstü. Öyle seçkin bir eğitim görmüş—daha doğrusu, eğitimiyle birleşen içgüdüsü o kadar seçkinmiş ki şarkı söyleyişinin bütünüyle doğuştan geldiğini sanabilirsiniz.”

“Öyleyse sahneyi neden bıraktı?” dedi Lady Pentreath. “Birinci sınıf insanların birinci sınıf fırsatlardan vazgeçtiğine inanamayacak kadar yaşlıyım.”

“Sesi fazla zayıftı. Bir oda için çok hoş bir sesi var. Schubert’i benim söyleyişime katlanan siz, onun sesine bayılırsınız,” dedi Deronda, Bayan Raymond’a bakarak. “Özel davetlerde ya da konserlerde şarkı söylemeye de itiraz edeceğini sanmıyorum. Sesi buna pekâlâ yeter.”

“Şehre gittiğimizde onu salonumda dinleyeceğim,” dedi Lady Mallinger. “O zaman siz de duyarsınız. Ben henüz kendim dinlemedim ama Daniel’ın tavsiyesine güveniyorum. Kızlarıma ondan ders aldırmayı düşünüyorum.”

“Bu hayır işi mi?” dedi Lady Pentreath. “Hayır için yapılan müziğe dayanamam.”

Konuşurken pek becerikli olmayan ve Mirah’ın hikâyesinden hiçbir şey anlatmamak üzere söz vermiş bulunan Lady Mallinger, yüzünde mahcup bir gülümsemeyle Deronda’ya baktı.

“Güzel şarkı söyleyişine iyi bir örnek arayanlar için bu bir hayır işi,” dedi Deronda. “Kulak sahibi herkesin alışılmış üsluba biraz çeki düzen verilmesinden yarar göreceğini düşünüyorum. Bayan Lapidoth’u dinleseniz”—burada Gwendolen’e baktı—“belki şarkı söylemeyi bırakma kararınızdan vazgeçersiniz.”

“Bence kararım daha da pekişir,” dedi Gwendolen. “Kendi vasatlığımın tadını çıkarmam yönündeki öğüdünüze uyabilecek gibi hissetmiyorum.”

“Bana kalırsa,” dedi Deronda, “bir şeyi ustalıkla yapan insanlar beni hep denemeye heveslendirir. Onu onlar kadar iyi yapabileceğime inandırdıklarını söylemiyorum. Ama her neyse, o işi yapılmaya değer gösteriyorlar. Kendi müziğimin pek bir işe yaramadığını düşünebilirim; ama müziğin kendisinin pek bir işe yaramadığını düşünseydim dünya daha kasvetli bir yer olurdu. Mükemmellik, insanın genel olarak hayata dair umudunu artırır; dünyanın ruhani zenginliğini gösterir.”

“Ama onu taklit edemiyorsak, kendi hayatımızı daha da yavan gösteriyor,” dedi Gwendolen; kendi önemsizliğine dayanan bu teşvike içerlediği bir ruh hâliyle.

“Bence bu, bakış açısına bağlı,” dedi Deronda. “Bütün zevkimiz kendi yaptıklarımıza indirgenmiş olsaydı, hayatımız yoksul olurdu. İyi olanı biraz, kendimiz için taklit etmek, ona adanmanın bir türüdür; çoğumuz sanatı ancak özel bir çalışma gözüyle, az sayıdaki kişinin bizim için yapabildiklerini anlamaya ve onlardan zevk almaya hazırlık olarak icra etmeliyiz. Bayan Lapidoth’un o az sayıdaki kişiden biri olduğunu düşünüyorum.”

“Çok mutlu biri olmalı, sizce de öyle değil mi?” dedi Gwendolen, hafifçe alay ederek ve boynunu Bayan Raymond’a doğru çevirerek.

“Bilmiyorum,” diye cevap verdi bağımsız hanım. “Bunu söylemeden önce onun hakkında daha çok şey duymalıyım.”

“Sahne için sesinin yetmemesi onun için acı bir hayal kırıklığı olmuş olabilir,” dedi Juliet Fenn, şefkatle.

“Yine de en iyi dönemini geçmiş olmalı,” dedi Lady Pentreath’ın tok sesi.

“Tam tersine, o döneme daha gelmedi,” dedi Deronda. “Daha yirmi yaşına bile basmadı.”

“Hem de çok güzel,” diye araya girdi Lady Mallinger, Deronda’ya yardım etmek isteyen iyi niyetli bir tavırla. “Üstelik görgüsü de çok iyi. Bağnaz bir Yahudi olmasına üzülüyorum; başka herhangi bir konuda böyle olmasını istemezdim ama şarkı söylemekte sakıncası yok.”

“Pekâlâ, sesi fazla zayıf olduğundan çok bağıramayacağına göre Lady Clementina’ya onu dokuz torunuma ders vermesi için göndermesini söylerim,” dedi Lady Pentreath. “Umarım sekizine de kilise dışında hiçbir yerde şarkı söyleyecek sesleri olmadığını anlatır. Bugünlerde kızlarımızın çoğuna şarkı söylemeyi öğretmemek için ders vermek gerektiğini düşünüyorum.”

“Ben o dersi aldım,” dedi Gwendolen, Deronda’ya bakarak. “Gördüğünüz gibi Lady Pentreath benim tarafımda.”

O konuşurken Sir Hugo, Grandcourt’un da aralarında bulunduğu birkaç beyefendiyle içeri girdi ve alçak çay masasının yanındaki topluluğun önünde durup şöyle dedi:

“Deronda, hanımlara nasıl bir oyun oynuyor; tek başına aralarına sızıp?”

“Bize, tanınmamış birini ünlü birinden üstün diye yutturmaya çalışıyor,” dedi Lady Pentreath. “Bu gençleri şaşırtacakmış, güzel bir Yahudi şarkıcıymış. En parlak döneminde Catalani’yi dinlemiş seninle ben, öyle kolay şaşırmayız.”

Sir Hugo, karısından bir fincan çay alırken iyi huylu gülümsemesiyle dinledi, sonra şöyle dedi: “Biliyorsun, bir liberalin Catalani’nin zamanından sonra da şarkıcılar çıktığını düşünmesi gerekir.”

“Ah, sen benden gençsin. Eminim Alcharisi’nin peşinden koşan erkeklerden birisin. Ama o evlenip gidince hepinizi ortada bıraktı.”

“Evet, evet; bu büyük şarkıcıların sesleri çatlamadan evlenip susmaları biraz fazla oluyor. Kocaları da halkın malını çalan hırsızlar. Leroux’nun, ‘İnsan, güzel bir kilise çanları takımını söküp bozkırlara götürse de olur,’ dediğini hatırlıyorum,” dedi Sir Hugo; fincanını bırakıp uzaklaşırken. Başkalarına yer açmak için yerinden kalkmış olan Deronda, aranmadığını hissederek biraz öteye oturdu. Çok geçmeden, topluluk dağılırken Gwendolen’in Bay Vandernoodt’un ilgisinden sıyrılıp piyanoya yürüdüğünü fark etti; nota sehpasındaki müziği inceliyor gibi duruyordu. Deronda’nın onun yanına gelmesini istediği sonucuna varmasına kim şaşırır? Belki Mirah’ı tavsiye etmesine karşı gösterdiği hoşnutsuzluk tonunu telafi etmek istiyordu; çünkü ilk tepkisinin çoğu zaman sonradan geri almak istediği şeyleri söylemek olduğunu fark etmişti. Yanına gidip şöyle dedi:

“Müzik konusunda yumuşuyor musunuz; çalacak ya da söyleyecek bir şey mi arıyorsunuz?”

“Bir şey aramıyorum ama yumuşuyorum,” dedi Gwendolen, boyun eğen bir sesle.

“Nedenini öğrenebilir miyim?”

“Bayan Lapidoth’u dinlemek ve ondan ders almak isterim; madem ona bu kadar hayransınız—elbette şehre gittiğimizde. Onun üstünlüğüne, benim eksikliğime sevinme dersleri almak istiyorum,” dedi Gwendolen, ona tatlı ve açık bir gülümsemeyle dönerek.

“Onu görüp dinlemeniz beni gerçekten sevindirir,” dedi Deronda, gülümsemesine karşılık vererek.

“Müziği kadar her bakımdan kusursuz mu?”

“Buna kesin olarak kefil olamam. Onu yeterince tanımadım. Ama onda farklı olmasını isteyeceğim hiçbir şey görmedim. Mutsuz bir hayat sürmüş. Sıkıntıları küçük yaşta başlamış ve çok acı veren koşullar içinde büyümüş. Ama hiçbir ayrıcalığın ona daha zarif ve daha gerçek bir incelik kazandıramayacağını söyleyeceğinizi sanıyorum.”

“Ne tür sıkıntılar yaşamış acaba?”

“Kesin bir bilgim yok. Ama umutsuzluk içinde kendini boğmanın eşiğine geldiğini biliyorum.”

“Peki onu ne alıkoydu?” dedi Gwendolen, hızla Deronda’ya bakarak.

“Bir yerlerden bir ışık huzmesi geldi; yaşaması gerektiğini, yaşamanın iyi olduğunu hissettirdi,” diye sakince cevap verdi. “Dindarlığı derin; bir şey görev biçimini aldığında her şeye boyun eğebilecek gibi görünüyor.”

“O insanlara acımamak gerek,” dedi Gwendolen sabırsızca. “Her zaman doğru olanı yapan kadınlara hiç yakınlık duymuyorum. Büyük acılar çektiklerine inanmıyorum.” Parmakları notaların kenarları arasında hızla dolaştı.

“Doğru,” dedi Deronda, “yanlış yapmış olduğunun bilincine varmak daha derin, daha acı bir şeydir. Kusurlu yaratıklar olarak, kusursuzlara, kendi kusurlarıyla mücadelede yara almış olanlardan daha fazla acıyabileceğimizi sanmıyorum. Kayıp koyunun hikâyesi çok eski; ama her gün yeniden karşımıza çıkar.”

“Bu yalnızca sözde kalan bir şey; uygulanmıyor, gerçek değil,” dedi Gwendolen acı acı. “Bayan Lapidoth’a hayransınız, çünkü onun kusursuz ve mükemmel olduğunu düşünüyorsunuz. Çok yanlış bir şey yaptığını düşündüğünüz bir kadını hor göreceğinizi de biliyorsunuz.”

“Bu, onun yaptığı şey hakkındaki kendi görüşüne bütünüyle bağlı olurdu,” dedi Deronda.

“Çok mutsuz olursa içiniz rahat ederdi herhâlde,” dedi Gwendolen, fevri bir tavırla.

“Hayır, içim rahat etmezdi; onun için büyük üzüntü duyardım. Bunu yalnızca söz olsun diye söylemedim. Daha ince yaradılışlı kişinin daha sevimli olmadığını söylemek istemedim; önceden görece daha az ilgi çeken insanlar, içlerinde derin bir pişmanlık uyandıran bir şey yaptıklarında daha çok acınmayı hak edebilirler demek istedim. Hayatlar farklı biçimlerde genişler. Kendi eylemlerinin sonuçlarından gelen şiddetli bir sarsıntı olmasa bazılarının gözleri hiç açılmazdı, sanırım. Böyle acı çekerken onlarla, rahatça kendinden hoşnut olanlardan daha çok ilgilenmek gerekir.” Deronda, Gwendolen’in muhtemelen yaşadığı şeylere ilişkin düşüncesinden başka her şeyi unuttu; şefkatin etkisiyle gözleri ve sesi, duyduğu ilgiyi olabildiğince belli etti.

Gwendolen piyano taburesine kayıp oturmuş, yaralı bir hayvanın yardım ister gibi baktığı uzun gözlerinde acıyla ona bakıyordu.

“Bayan Grandcourt’u bize çalması için mi ikna ediyorsun, Dan?” dedi Sir Hugo; yanlarına gelip Deronda’nın omzuna elini koyarak hafifçe, uyarır gibi sıktı.

“Kendimi ikna edemiyorum,” dedi Gwendolen, ayağa kalkarak.

Başkaları da Sir Hugo’nun ardından gelmişti; o gün sır paylaşma ihtimali böylece sona erdi. Ama ertesi gün yılbaşı arifesiydi. Manastır revakının üstündeki resim galerisinde, başlıca kiracıların da davet edildiği büyük bir balo düzenlenecekti; kalabalığın ve genel hareketliliğin mahremiyet yaratabildiği türden bir eğlenceydi bu. Gwendolen giyinirken Leubronn’u hatırlayıp tek süsü olarak eski turkuaz kolyesini takmayı çok istedi; ama kocasını, onun en gösterişli hâlini bekleyeceği böyle bir gecede bu pejmürde hâliyle görünerek gücendirmeye cesaret edemedi. Hatıra kolyesini yine de takmaya kararlıydı; balo salonuna girmeden hemen önce odasına gidip kolyeyi bileğine üç kez doladı ve bilezik yaptı.

Yılbaşı arifesinde düzenlenen bu balo her zaman güzel bir manzaraydı; aile geleneği, kaçınılmaz değişimin izin verdiği ölçüde eski biçimiyle sürdürülmüştü. Bu özel gece için yere kırmızı halı serilmiş, galerinin uçlarına ve her girintisine serada yetiştirilen bitkilerle her dem yeşil dallar çardaklar hâlinde yerleştirilmişti. Kuşaklar boyunca uzanan, portre yapımından önceki döneme kadar giden eski portreler, seyircilerden oluşan çarpıcı bir sıra meydana getiriyordu. Çevredeki küçük büyük toprak sahibi ailelerden konuklar çağrılmıştı; Abbott’s ve King’s Topping’in gelecekteki efendisiyle hanımı, gelecekteki görkemlerini en varlıklı görünen kiracıların gelirleriyle somutlaşan, taşralı ve tablo gibi bir üstünlük içinde hayal edebilirlerdi. Sir Hugo, bu aile mülkünün şerefine düzenlenen şenliği de kapsayan bir zamanda Manastır’a davet edilmenin Grandcourt’u onurlandıracağını umuyordu. Ama dinç görünüşünün, halefine mirasın devrine kadar muhtemelen ne kadar zaman geçeceğini ve beklemek zorunda kalacağı küçük bir mülk yerine iyi bir hazır para toplamını tercih etmenin akıllıca olacağını da düşündürmesini umuyordu. En önemsiz çiftçi kızına varıncaya kadar oradaki herkes, Sir Hugo’nun yeğeni, muhtemel varisi ve geleceğin baroneti “genç Grandcourt”u göreceklerini biliyordu. Yıllar süren yokluğun ardından, geliniyle birlikte Manastır’ı ziyarete gelmişti; amca ile yeğen arasındaki soğukluğun dostça bir yakınlığa dönüştüğü anlaşılmıştı. Baloyu Sir Hugo’yla açan gelin, doğal olarak herkesin gözbebeğiydi. Daha bir yıldan az önce, sihirli bir ayna Gwendolen’e gerçek durumunu gösterebilseydi, bu sahnede zafer sevinciyle süzüldüğünü hayal ederdi; zekâsıyla ve enerjisiyle en iyi şekilde değerlendirebileceği, elverişli olasılıklarla dolu bir hayatın kendi ellerinde olduğunun bilincinde olurdu. Şimdiyse, kızlığının sevimsiz küçük imparatorluğundan, bezdirici seçkinlik yoksunluğundan ve fazlasıyla çok kız kardeşinden kurtulup birden yükseldiği bu konumdan neden bu kadar az sevinç duyduğuna şaşıyordu. Aklını o anın iltifatından başka her şeyi unutacak kadar, akıl dışı da olsa, coşkuyla doldurabilmeyi isterdi; ama aklını uykuya yatırmaya çalışan, düşünceleri inatçı işkenceciler gibi başına üşüşen biri gibiydi.

Kendi donukluğuna böyle şaşarken, ısrarlı sızılarını bastıracak bir heyecanı özleyen Gwendolen, baloyu geleneksel olarak açan kır dansında hayranlıkla kendisini izleyenlerin sıraları arasından geçiyordu; kendi cinsinden kadınlar onu genel olarak imrenilecek biri sayıyordu. Özel bir konumu olmayan, bir metelik bile serveti bulunmayan biriyken kendini olağanüstü bir havayla taşıdığı konuşuluyordu. Bir dükün kızı ya da kraliyet prenseslerinden biri olsaydı bile gecenin iltifatlarını bundan daha doğal karşılayamazdı. Zavallı Gwendolen! Çok geçmeden, bu son büyük kumar kaybını kusursuz bir soğukkanlılıkla karşılamak, onun farkında olmadan edindiği bir hüner hâline gelecekti.

Yanlarından geçen bir sonraki çift de bakmaya değerdi. Lady Pentreath, “Bir dans için piste çıkacağım ama eşimi ben seçeceğim. Bay Deronda, en genç erkek sizsiniz; sizinle dans edeceğim. Benimle iyi bir çift oluşturacak kadar yaşlı kimse yok. Bir zıtlık istiyorum,” demişti. Bu zıtlık da yaşlı hanımı gerçekten olabilecek en iyi biçimde öne çıkarıyordu. O, yaşlanana kadar güzel olmayan kadınlardandı ve yaşlılığın güzelliğini olabildiğince erken benimseyecek kadar akıllı davranmıştı. Gençliğinde yüz hatlarında sertlik gibi görünebilecek şey, şimdi kırışıklıklara meydan okuyan, biçimi ve ifadesiyle tatmin edici bir kuvvete dönüşmüş; beyaz saçlarının tacıyla daha da belirginleşmişti. Sağlam yapılı bedenini siyah giysiler güzelce örtüyor, kulaklarını ve boynunu dantel rahatça sarıyordu; insanın yoksulluğun acınası bir göstergesi sayacağı, açıkta kalmış hiçbir buruşuk bölge yoktu. Zarifçe süzülürken topluluğu gözleyen koyu gözlerinde hâlâ muzip bir gülümseme vardı. Genç eşinin canlı renkleri, yaşlı başının solgun tonları ve sert çizgileri karşısında, yosun tutmuş bir dala ilişmiş güzel bir çiçek gibi görünüyordu. Belki kiracılar bu çifti pek takdir etmemişti. Lady Pentreath onlar için yalnızca dimdik duran, hareketli yaşlı bir hanımdı; Bay Deronda ise dostça bakılan tanıdık bir sima. Ama varis o olsaydı, yüzünün Sir Hugo’nunki kadar tartışmasız biçimde İngiliz görünmemesine hayıflanırlardı.

Lady Mallinger’la birlikte geldiğinde Grandcourt’un görünüşüne yabancılık yakıştırılamazdı; yine de ondan duyulan memnuniyet eksiksiz değildi. İki eski aile mülkünü miras alma talihine erişmiş birinin daha gür saçları, daha canlı bir ten rengi ve daha hayat dolu bir görünüşü olsaydı kutlanacak bir şey olurdu. Ama köklü ailelerin kadınlarla tükenip mülklerin, solgun benizli bir erkeğin tek varisliğinde birleşmesi, başka örnekler sıralanarak açıklanabilecek bir eğilim gibi görünüyordu. Bay Grandcourt’un doğuştan bir centilmenden başka bir şey sanılamayacağı ve aslında bir varise benzediği konusunda herkes hemfikirdi. O sırada ondan belki de en az hoşnut olan kişi Lady Mallinger’dı. Grandcourt’la bu kır dansında alayla yürümek, kızlardan başka çocuk doğurmamış, pek sevgisi ve Sir Hugo’nun onlara gösterdiği olağanüstü iyilik olmasa neredeyse çocuksuz sayılacak talihsiz eş olduğunu herkese ilan etmek demekti. Oysa bu iç sıkıntısı, nazik hanımın hayranlık uyandıracak kadar güzel ve dolgun görünmesini, iri mavi gözlerinin komşularına yumuşakça bakmasını engelleyemiyordu. Bütün anne babalar, evlendiğinde ona bakınca beklenebileceği gibi, güzel bir oğlan, hatta birkaç oğlan doğurmamış olmasına bin kere hayıflanıyordu.

Galeri dörtgenin yalnızca üç yanını kaplıyordu; dördüncü yan bir giriş holü ya da koridor olarak ayrılmıştı. Bir yan dans için, karşısı yemek masası için kullanılıyor; aradaki bölüm daha loş aydınlatılıyor ve rahat koltuklarla döşeniyordu. Gecenin ilerleyen saatlerinde Gwendolen bu koltuklardan birinde oturuyor, Grandcourt yakınında ayakta duruyordu. Birbirleriyle konuşmuyorlardı: Gwendolen sandalyesine yaslanmış, Grandcourt duvara dayanmıştı. Deronda onları görünce yanlarına gidip artık dans etmemeye karar verip vermediğini sordu. Konuklar arasında böyle koşturup durmuş, görevini fazlasıyla yerine getirmişti; biraz geri planda kalmayı hak ettiğini düşünüyordu. Bir önceki gün piyanonun başındaki konuşmalarından beri Gwendolen’la pek az konuşmuştu. Grandcourt’un orada bulunması, önemsiz şeylerden söz ederken bile onunla konuşmaktan duyduğu memnuniyeti göstermesini kolaylaştıracaktı; Deronda, Gwendolen’in yüzünü ifadesiz sanmıştı. Onu gelirken görünce yüzü gülümsemeyle aydınlandı ve yaslandığı yerden doğruldu. Grandcourt bu sıkıcı dansta bu kadar uzun kalmanın can sıkıntısından yakınmış, çekip gitmelerini önermişti. Gwendolen nezaket gereği buna karşı çıkmıştı; Grandcourt’un sessizce ona öfkelendiği ihtimali de onu biraz korkutuyordu. Kalmak için bir nedeni vardı, gerçi bileğine eski kolyeyi takmasına yol açan fırsattan umudunu kesmeye başlamıştı. Ama sonunda Deronda gelmişti.

“Evet; artık dans etmeyeceğim. Memnun olmadınız mı?” dedi neşeyle. “Belki alçakgönüllülük edip bana eşlik etmeyi teklif etmek zorunda kalırdınız; oysa eminim zaten canınızın istediğinden çok dans ettiniz.”

“Bunu inkâr etmeyeceğim,” dedi Deronda, “madem siz istediğiniz kadar dans ettiniz.”

“Ama benim için başka bir şey yapar mısınız? Şu taze sudan bir bardak getirir misiniz?”

Deronda’nın suyu almaya gitmesi yalnızca birkaç adım sürdü. Gwendolen, ellerini saklayan, beyaz yünlü şalların en hafifine ve yumuşağına bürünmüştü. O yokken dantelli fırfırla biten eldivenini çıkarmıştı. Bardağı almak ve ağzına götürmek için elini kaldırınca, bileğine üç kez dolanmış, kaba duran kolye-bilezik göze çarpmadan edemedi. Grandcourt onu gördü; Deronda’nın da dikkatini çektiğini fark etti.

“Bileğindeki o iğrenç şey de ne?” diye sordu kocası.

“Şu mu?” dedi Gwendolen sakince; bardağı tutmayı sürdürürken firuzeleri gösterdi. “Takmayı sevdiğim eski bir kolye. Bir keresinde kaybetmiştim, biri benim için buldu.”

Bardağı yeniden Deronda’ya verdi; Deronda da hemen alıp götürdü. Döndüğünde, kolyeye dair farkındalığı dağıtmak için şöyle dedi:

“Şu yandaki pencerelerden birine gidip dışarı bakmaya değer. Taş sütunların ve oymaların üzerine düşen, rüzgârda gölgeleri salınan eşsiz bir ay ışığı var.”

“Görmek isterim. Benimle gelir misiniz?” dedi Gwendolen, kocasına bakarak.

Gözlerini ona indirdi ve “Hayır, sizi Deronda götürür,” diyerek ağır ağır yaslandığı yerden ayrıldı, sonra uzaklaştı.

Gwendolen’in yüzünde bir anlık, gelip geçici bir kızgınlık belirdi: kocasının bu kayıtsız tavrına içerlemişti. Deronda, başlıca onun hatırına rahatsız oldu. Olanlarda tuhaf hiçbir şey yokmuş gibi davranmanın Gwendolen’i en çok rahatlatacağını hemen kavrayıp, “Hizmetkârlar oradayken koluma girip benimle gelir misiniz?” dedi. Gwendolen’in kolyeye dikkatini çekmekle neyi amaçladığını iyi anladığını düşünüyordu: Gwendolen’in aklını bir uyarıya kulak verecek biçimde eğdiğini, sözleri ve tavrının başından beri böyle bir kabule doğru değiştiğini ve içinde kalıcı bir öfke taşımadığını anlamasını istemişti. Deronda’nın onu böyle yorumlayacağına duyduğu açık güven, Deronda’da kendisine özgü bir sorumluluk duygusu uyandırdı.

Birlikte yürürlerken Gwendolen, az önce yaşanan tatsızlığın aralarındaki mesafe perdesini bir kat daha kaldırdığını, artık dilediği kadar açık konuşmaya eskisinden daha çok hakkı olduğunu hissetti. İçini sessiz bir güven duygusu doldurduğundan, ay ışığındaki avluya bakan pencerenin önüne varana kadar konuşmadı. Pencerenin çevresine bir tür kameriye yapılmış, burası bir girintiye dönüştürülmüştü. Gwendolen Deronda’nın kolunu bıraktı, şalının içinde ellerini kavuşturdu ve alnını cama dayadı. Deronda biraz uzaklaşıp her zamanki gibi başparmaklarını yakasının altına sokarak ceketinin önlerini tuttu. Mükemmel bir biçimde kıpırtısız durma becerisi vardı; bu hâliyle bazen Dante’nin ağır ve vakur bakışlı büyük ruhlarını hatırlatırdı. (Kuşkusuz onlardan bazıları gençliklerinde dans etmiş, kendi yazgılarından kuşkuya düşmüş ve kendi çağlarını fazla modern bulmuşlardı.) Önlerindeki manzaraya ilişkin yorum yapmaktan kaçındı; kayıtsızca söylenecek herhangi bir sözün Gwendolen’i incitmesinden korkuyordu. Sakin ışık ve gölge, kadim ve değişmez biçimler vardı; ayrıca Gwendolen’i çalkaladığına emin olduğu iç sıkıntılarından yeterince uzakta bir yerdi burası. Doğru yargılamıştı: Gwendolen kibarca sohbete tahammül edemezdi. Son bir iki dakikanın olayları, Deronda’ya söylemeyi tasarladığı eski düşüncelerin gerisine çekilmişti; bu düşünceler şimdi dudaklarına üşüşüyordu. Alçak bir sesle dedi ki:

“Diyelim ki yeniden kumar oynayıp kolyeyi yine kaybetseydim, benim hakkımda ne düşünürdünüz?”

“Şimdikinden daha kötü düşünürdüm.”

“Öyleyse benim hakkımda yanılıyorsunuz. Bunu yapmamamı, başkasının kaybından bu yolla kazanç sağlamamamı istediniz; ama ben çok daha kötüsünü yaptım.”

“Ayartılmaların nasıl bir şey olduğunu bilemem,” dedi Deronda. “Belki ne demek istediğinizi anlayabilirim. Hiç değilse insanın kendini suçlamasını anlıyorum.” Hazırlıklı olmasına rağmen, Gwendolen’in alışkanlığı olan kararlı gizliliğine kıyasla ona bu kadar çabuk güvenip içini dökmesi Deronda’yı neredeyse ürkütmüştü.

“Benim gibi olsaydınız, yanlış yaptığınızı ve mutsuz olduğunuzu, önünüzdeki her şeyden korktuğunuzu hissetseydiniz ne yapardınız?” Gwendolen, bu fırsatı dilediği gibi konuşmak için olabildiğince değerlendirmeye koşuyor gibiydi.

“Bu, tek bir şey yapmakla düzeltilemez; birçok şey yapmak gerekir,” dedi Deronda kararlılıkla.

“Ne gibi?” dedi Gwendolen aceleyle; alnını camdan çekip ona baktı.

Deronda da ona dosdoğru baktı; Gwendolen bu bakışta sertlik sezdi. Bunun, şefkatli davranıp sert bir yargıyı dile getirmekten kaçınacağı bir an olmadığını hissediyordu.

“Kaçınılmaz kederlere katlanmamıza yardım edebilecek pek çok düşünce ve alışkanlık var demek istiyorum. Sayısız insan buna katlanmak zorunda.”

Gwendolen alnını yeniden pencereye çevirdi ve sabırsızca, “Öyleyse bana ne düşüneceğimi ve ne yapacağımı söylemelisiniz; yoksa neden istediğim gibi davranmama, aldırmamama izin vermediniz? Kumar oynamayı sürdürseydim yine kazanabilirdim; başka hiçbir şeyi umursamamayı da öğrenebilirdim. Buna izin vermediniz. Neden istediğim gibi davranıp umursamayayım? Başkaları öyle yapıyor,” dedi. Zavallı Gwendolen’in sözleri, öfkesinden başka hiçbir şeyi pek açık biçimde anlatmıyordu.

“Umursamamayı hiçbir zaman öğrenebileceğinize inanmıyorum,” dedi Deronda derin ve kararlı bir sesle. “Aşağılık ve zalim olmak acıdan kaçmayı sağlasaydı bile, büsbütün aşağılık ya da zalim olamayan insanlar için ne fark ederdi? Budalalar bazı acılardan kurtulur ama siz budala olamazsınız. Bazıları başkasına vicdan azabı duymadan kötülük edebilir; ya insan vicdan azabı duyarsa? Başkalarına zarar veren, pervasızca yaşanan bir hayatı—bütün pervasız hayatlar zararlıdır, bir salgın gibi yıkıcıdır—vicdan azabı duymadan sürdürebileceğinize inanmıyorum.” Deronda’nın farkında olmadığı coşkusu sözleri ilerledikçe kabardı; acıyla baş başa kaldığı anlarda kendisi için düşünmüş olduğu şeyleri dile getiriyordu.

“Öyleyse daha iyi ne yapabileceğimi söyleyin,” dedi Gwendolen ısrarla.

“Pek çok şey. Kendi hayatınızın dışındaki hayatlara bakın. Dertlerinin ne olduğunu, bunlara nasıl katlandıklarını görün. Bu uçsuz bucaksız dünyada küçük bencil arzularınızı doyurmaktan başka bir şeyi önemsemeye çalışın. Düşüncede ve eylemde en iyi olanı; kendi yazgınızdaki rastlantılardan bağımsız olarak iyi olan bir şeyi önemsemeye çalışın.”

Gwendolen bir iki an sustu. Sonra alnını yine camdan çekerek şöyle dedi:

“Bencil ve bilgisiz olduğumu söylüyorsunuz.”

Gwendolen’in dik dik bakan gözleriyle sessizce karşılaştı; ardından kararlılıkla, “Bencil ve bilgisiz kalmayacaksınız!” diye yanıtladı.

Gwendolen bakışlarını kaçırmadı, gözkapaklarını indirmedi; ama yüzü değişti. Sinirlerde ve kaslarda beliren o ince değişim, bazen yaşlılara bile çocukça bir ifade verir: kendini öne sürme hâlinin yatışmasıdır bu.

“Sizi geri götüreyim mi?” dedi Deronda, dönüp yeniden kolunu uzatarak nazikçe. Gwendolen sessizce koluna girdi; böylece daha önce bulundukları yerin yakınında yavaşça yürüyen Grandcourt’u görebildiler. Gwendolen ona gidip, “Artık gitmeye hazırım. Bay Deronda, Lady Mallinger’a mazeretimizi bildirir,” dedi.

“Elbette,” dedi Deronda. “Lord ve Lady Pentreath bir süre önce ortadan kayboldu.”

Grandcourt sessizce kolunu uzatıp başının üzerinden Deronda’ya başıyla selam verdi. Gwendolen de yalnızca yarım dönerek eğildi ve “Teşekkür ederim,” dedi. Karı koca galeriden çıkıp koridorlarda sessizce yürüdüler. Özel odanın kapısı arkalarından kapanınca Grandcourt kendini bir sandalyeye bıraktı ve bastırılmış, buyurgan bir sesle, “Otur,” dedi. Zaten nahoş bir şey olmasını bekleyen Gwendolen, şalını sinirli bir dalgınlıkla çıkarıp atmıştı; hemen itaat etti. Gözlerini ona çevirip söze başladı.

“Bundan böyle, bir oyundaki deli kadın gibi kaprisler göstermeyerek beni memnun et.”

“Ne demek istiyorsunuz?” dedi Gwendolen.

“Bileğindeki o şey hakkında Deronda’yla aranızda bir anlaşma olduğunu sanıyorum. Ona söyleyeceğin bir şey varsa söyle. Ama başkalarının görmediğini sandığı gizli işaretleşmeler yapma. Lanet olası derecede bayağı.”

“Kolyenin her şeyini öğrenebilirsiniz,” dedi Gwendolen; öfkeli gururu korku kâbusuna direniyordu.

“Bilmek istemiyorum. İstediğini kendine sakla.” Grandcourt her cümlesinin arasında durakladı; her duraklamada sesi içten içe doğaüstü bir açıklığa bürünüyordu. “Bilmek istediklerimi sen söylemeden öğrenirim. Tek istediğim, karıma yakışır gibi davranman. Kendini de rezil etme.”

“Bay Deronda’yla konuşmama karşı mısınız?”

“Deronda’yı da başka kendini beğenmiş dalkavukları da zerre kadar umursamıyorum. İstediğin kadar konuşabilirsin. Benim yerimi almayacak. Sen benim karımsın. Ya dünyaya ve bana karşı üstlendiğin yeri gereğince doldurursun ya da cehennemi boylarsın.”

“Yerimi gereğince doldurmaktan başka bir niyetim hiç olmadı,” dedi Gwendolen; ruhunun derinliklerinde acı bir aşağılanma duyarak.

“Bileğine o şeyi taktın ve onun görmesini isteyene kadar benden sakladın. Yalnızca aptallar sessiz işaretleşmeye girişir ve bunun gizli olduğunu sanırlar. Kendini itibarını zedeleyecek bir duruma düşürmemen gerektiğini anlamalısın. Onurlu davran. Söyleyeceğim bu kadar.”

Bu son sözün ardından Grandcourt ayağa kalktı, şömineye sırtını döndü ve Gwendolen’e baktı. Gwendolen susuyordu. Bu aşağılayıcı öğütlere karşılık ona savurabileceği hiçbir suçlama yoktu; bunları aşağılayıcı bulmasının asıl nedeni, özlerinin gururunun en kesin buyruğuyla örtüşmesiydi. En tahammül edemeyeceği şey, kendini gülünç duruma düşürmek ve başını belaya sokmaktı. Deronda’nın da yalnızca bir yol gösterici, üstelik en güçlü yol gösterici olduğunu açıklamaya çalışmak boşuna ve yersizdi. Grandcourt kıskanç değildi, küçümsüyordu; istediği bütün boyun eğişin sağlandığından da küçümseyici bir kesinlikle emindi. Gwendolen neden başkaldırıp ona meydan okuyamıyordu? Bunu yapmayı arzuluyordu. Ama sinirlerinin dokusuna, yüreğinin çarpıntısına meydan okumaya kalkışması da aynı ölçüde boşunaydı. Kocasının arkasında, nereye dönse çevresini sarabilecek hayaletlerden bir ordu vardı. Görkemli giysileri içinde, çaresizliğin beyaz bir heykeli gibi oturuyordu; Grandcourt da ona bakmaktan hoşnut gibiydi. Genç kızlık günlerinde yapabileceği gibi tutkulu bir haykırışta bile bulunamıyor, kollarını havaya kaldıramıyordu. Kocasının küçümsemesini hissetmek onu olduğu yerde tutuyordu.

“Zili çalayım mı?” dedi, Gwendolen’e uzun gelen bir süre sonra. Gwendolen başını onaylayarak oynattı. Grandcourt zili çaldıktan sonra giyinme odasına gitti.

İçinde bazı sözler kemirip duruyordu: “Bana ettiğin kötülük kendi lanetin olacak.” Grandcourt kapıyı kapatınca acı gözyaşları yükseldi; kemirici sözler bir karşılık doğurdu: “Neden dişlerini bana geçirip ona geçirmedin?” Gözyaşları sessizce akarken bunu fısıldadı. Ama hemen mendilini gözlerine bastırıp hıçkırma isteğini bastırdı.

Ertesi gün, akşamki sahnenin sarsıntısından kurtulunca, Grandcourt’un küçümseyerek verdiği izni kullanmaya ve Deronda’yla istediği kadar konuşmaya karar verdi; ama hiç fırsat çıkmadı. Fırsat yaratmak için aklına gelen ufak tefek yollarıysa, şimdi iki kat etkin olan gururu geri çevirdi. Deronda’nın kendisine karşı tutumundan değil—ona açık davranmasının ağırbaşlılıktan yoksun görüneceği korkusundan tuhaf biçimde uzaktı: Deronda üzerindeki etkisinin bir parçası, ona nasıl başvurduğu konusunda hiçbir yanlış anlamaya kapılmayacağına inanmasıydı; daha doğrusu, onu yanlış anlayabileceği hiç aklından geçmemişti. Ama son sabah geldi çattı; konuşmalarının yarım kalan ucunu yeniden yakalamayı hâlâ başaramamıştı ve elinde hiçbir yol da yoktu. Grandcourt’la saat üçte yola çıkacaklardı. Deronda’nın duyacağı biçimde bahçede yürüyüşe çıkmayı tasarladıktan sonra onun gelip onlara katılmaması canını fazlasıyla sıkmıştı. Grandcourt yaşlı malikâne evini görmek için Sir Hugo’yla King’s Topping’e gitmişti; öteki beylerin bir kısmı avdaydı. Gwendolen ise hanımlarla, yaşlı Lord Pentreath’ın anekdotlarını ve Bay Vandernoodt’un hayranlık dolu tavırlarını dinleyerek, tuzağa düşürülen kuşları ve su kuşlarını, ayrıca görmek istemediği ne varsa hepsini görmeye mahkûmdu. Can sıkıntısı dayanılmaz bir hâl aldı; düşünmeden, dolambaçlı yolu fırsat bilip gözden biraz uzaklaşmak için ağırdan aldı, sonra da kimsenin onu göremeyeceğinden emin olunca neredeyse koşarak eve döndü. Yan kapıdan girdi; kütüphane solundaydı. Deronda’nın sık sık orada bulunduğunu biliyordu. Neden öteki odalardan birine girebildiği gibi oraya da girmesindi? Aile ağacındaki resimleri ve başka ilginç şeyleri görmek için onu özellikle oraya götürmüşlerdi; yeniden içeriye göz atmak istemesinden daha doğal ne olabilirdi? En çok korktuğu şey, Deronda’nın odada olmamasıydı; kapı aralıktı. Kapıyı usulca itip aralıktan baktı. Deronda, uzaktaki bir masada, kapıya sırtı dönük hâlde harıl harıl yazı yazıyordu (aslında Sir Hugo, acil hâle gelen bazı seçmen mektuplarını yanıtlamasını istemişti). Kütüphanedeki kitapların Rusya’yı hatırlatan kokusuyla kütük gibi kocaman bir ateş, büyük odaya, buhurdanların sallandığı özel bir şapelinki kadar yoğun bir koku vermişti. İçeri girmek fazla cüretkâr, konuşup onu bölmek fazla kabalık gibi geldi; yine de sessiz halının üzerinde içeri girdi ve iki üç dakika kıpırdamadan durdu. Deronda bir mektubu bitirip imzalanmak üzere kenara koydu, sonra başka yapacağı bir şey olup olmadığını ya da Gwendolen’in de aralarında olduğu grupla karşılaşma umuduyla dışarı çıkıp çıkamayacağını düşünmek için arkasına yaslandı. O sırada Gwendolen’in, “Bay Deronda,” dediğini duydu.

Bu, gerçekten de insanı irkiltecek bir şeydi. Deronda hızla ayağa kalktı, döndü ve büyük bir şaşkınlıkla sandalyesini geriye itti.

“İçeri girmekle yanlış mı yaptım?” dedi Gwendolen.

“Yürüyüşünüzde epey ilerlediğinizi sanıyordum,” dedi Deronda.

“Geri döndüm,” dedi Gwendolen.

“Yeniden dışarı çıkacak mısınız? İzin verirseniz şimdi size katılabilirim.”

“Hayır; size bir şey söylemek istiyorum, fazla kalamam,” dedi Gwendolen. Hızlı adımlarla ilerleyip kollarını ve el kürkünü Deronda’nın kendinden uzaklaştırdığı sandalyenin arkalığına dayarken, alçak sesle çabucak konuşuyordu. “Size bunun gerçekten böyle olduğunu söylemek istiyorum: Başkalarına kötülük etmiş olmaktan duyduğum pişmanlığa engel olamıyorum. Yeniden kumar oynayıp kolyeyi yeniden rehine verdiğimden daha kötüsünü yaptığımı söylediğimde kastettiğim buydu; sizin de dediğiniz gibi, daha zararlı bir şey. Bunu değiştiremem de. Cezalandırılıyorum ama değiştiremiyorum. Birçok şey yapabileceğimi söylemiştiniz. Bana bir daha söyleyin. Benim yerimde olsaydınız ne yapardınız, ne hissederdiniz?”

Konuşmasındaki aceleci açıklık—yol gösterecek bir yanıt alabilmek için zamanı kullanmaktan başka bir şeyi umursamıyormuşçasına bütün küçük cilvelerinden sıyrılmış olması—bu yakarışı tarifsiz ölçüde dokunaklı kılıyordu.

Deronda, “Ben de senin hissettiklerinden bir şeyler hissederdim—derin bir keder,” dedi.

“Peki ne yapmaya çalışırdınız?” diye sordu Gwendolen, telaşla.

“Mümkün olan her şeyi telafi etmeye çalışacak ve bir daha hiçbir biçimde zarar vermemek için hayatımı düzene sokardım,” dedi Deronda; konuşmak için fazla vakti olmadığını anladığından kısa konuşmuştu.

“Ama yapamam—yapamam; devam etmeliyim,” dedi Gwendolen, tutkulu ve yüksek bir fısıltıyla. “Başkalarını yerlerinden ettim—onların kaybından kazanç sağladım—bunu yapmaya çalıştım, uğraştım. Ve devam etmeliyim. Bunu değiştiremem.”

Buna hemen yanıt vermek olanaksızdı. Gwendolen’in sözleri, Deronda’nın tahminini doğrulamıştı; orada bulunan herkesin durumu, gözlerinin önünde hızla beliren imgeler hâlinde yükseldi. Yerlerinden edilenlere duyduğu his, Gwendolen’in pişmanlığını haklı bulmasını sağlıyordu; bunu geçersiz kılmaya çalışamazdı, ama yüreği ona acımayla doluydu. Yine de eline fırsat geçer geçmez, Gwendolen’in son sözlerinden yola çıkarak yanıt verdi:

“Kendi kötülüğümüzün boyunduruğunu taşımak, her şeyden acı olanı. Ama bunu, insanların sakatlığa ya da ömür boyu süren, çaresi olmayan bir hastalığa katlandığı gibi kabullenseniz? Değiştirilemez kötülüğünüzü, kötülüğü dengelemeye yarayabilecek daha fazla çabanın nedeni yapsanız? Onarılamaz hatalar işleyen biri, bu bilincin kırbacıyla sıradan olandan daha yüce bir yola sürülebilir. Bunun pek çok örneği var. Bir hayatı mahvetmenin ne demek olduğunu hissetmek, başka hayatların mahvolmasını önlemeyi istememize yol açabilir.”

“Ama siz hiç kimseye kötülük etmediniz, onların hayatını mahvetmediniz,” dedi Gwendolen aceleyle. “Size kötülük eden yalnızca başkaları.”

Deronda hafifçe kızardı, ama hemen, “Sanırım kendimize karşı duyduğumuz keskin his, başkalarına karşı da keskin bir his duymamıza yol açabilir; yeter ki büyük acılar çekerken başkalarının da aynı yakıcı deneyimlerden geçtiğini düşünelim. Bu, henüz kötülük etmeden duyulan bir tür pişmanlık. Bunu anlayabiliyor musun?” dedi.

“Sanırım şimdi anlıyorum,” dedi Gwendolen. “Ama haklıydınız—bencilim. Annemin duyguları dışında kimsenin duygularını pek düşünmedim. İnsanlara yakınlık duymadım. Ama ne yapabilirim?” diye sürdürdü, daha hızlı konuşarak. “Sabah kalkıp herkesin yaptığı şeyleri yapmalıyım. Her şey önceden düzenlenmiş bir dans gibi. Olabilecek her şeyi görebiliyor gibiyim; bundan yoruldum, usandım. Dünya da bana karmakarışık geliyor”—iğrenircesine bir el hareketi yaptı. “Cahil olduğumu söylüyorsunuz. Ama hayat daha değerli olmasa, daha fazlasını öğrenmeye çalışmanın ne yararı var?”

Deronda, kendi korunağı olarak geliştirmeye yatkın olduğu hafif öfkeli bir sertlikle, “Şu yararı var,” diye hemen karşılık verdi: “Hayat senin için daha değerli olurdu. Gerçek bir bilgi, kişisel arzuların küçük dramının ötesindeki dünyaya ilgi duymanı sağlardı. Hayatının—bağışla—pek çok hayatın laneti, tutkuların daha geniş bir yuvaya kavuşmasını sağlayacak fikirlerden ve başkalarını anlama gücünden yoksun olduğumuz için, bütün tutkunun o dar döngüde tükenmesi. Tutkuyla haz aldığın, hatta kendi başına ilgini çeken tek bir zihinsel uğraş var mı?”

Deronda sustu. Gwendolen irkilmiş ve elektrik çarpmış gibi heyecanlanmış görünüyordu ama hiçbir şey söylemedi; o da daha ısrarcı bir sesle devam etti:

“Müzik hakkında söylediklerini küçük bir örnek olarak alıyorum—daha büyük her şeyi de açıklıyor: Ondan özel bir haz duymak için müziğe emek vermezsin. Hareketsizlikle yoksullaşmış ruhlar için hangi yeryüzü ya da gökyüzü manevi bir zenginlik taşıyabilir? Tek bir gökkubbenin bile ilgimizi ve hayranlığımızı uyandıracak bir gücü yoksa, dört gökkubbenin bunu nasıl sağlayacağını anlayamıyorum. Olası her dünyaya kendi anlamsızlığımızın sığlığını damgalarız—bu da inançsız ve dayanışmadan yoksun olduğundan kaçınılmaz olarak dine aykırıdır. Kişisel sıkıntıdan kurtulmak için ihtiyaç duyduğun sığınak, kendi iştahlarımızdan ve gösterişimizden daha büyük bir şey uğruna coşku duyan yüce, dinsel hayattır. Az sayıda insan, yalnızca duygu yüceliğiyle oraya ulaşabilir; ama bilgeliğimizi mücadeleyle kazanmak zorunda olan bizler için yüce hayat, duyguların bilgiyle donandığı bir alan olmalı.”

Deronda’nın sesinde titreşen yarı öfkeli serzeniş, sık sık olduğu gibi Gwendolen’e karşı sertliğinden değil, kendi kendisiyle içten içe tartışma alışkanlığından kaynaklanıyordu; ama Gwendolen üzerinde her türlü teselliden daha yararlı bir etkisi oldu. Yakınmanın tembelce başkaldırısı kadar güçsüz bir şey yoktur; insanın kendini yargılamaya yöneltilmesi ise görece bir etkinliktir. O an kendini sarsılmış bir çocuk gibi hissetti—feryatlarından sıyrılıp hayranlık ve ürküntüye sürüklenmiş bir çocuk gibi—ve alçakgönüllülükle,

“Deneyeceğim. Düşüneceğim.”

İkisi de, sanki üçüncü bir varlık onları durdurmuş gibi bir dakika sessizce ayakta kaldı. Deronda da, kendi kanatlı sözleri etraflarında uçuşuyor gibiyken üzerlerine çöken baskı duygusunun etkisi altındaydı. Sonra Gwendolen yeniden konuştu:

“Sevginin en iyi şey olduğunu söylemiştiniz; bende neredeyse hiç yok—çevremde hiç kimse yok. Yapabilseydim annemi yanıma alırdım ama bu olanaksız. Her şey kısa zamanda benim için öyle değişti ki… Eskiden sevmediğim şeyleri şimdi özlüyorum. Sanırım eski şeyler yok olup gittikçe onlara bağlanmaya başlıyorum.” Dudağı titredi.

“Şimdiki acıyı, ışığın içeriye acı vererek süzülmesi gibi kabul et,” dedi Deronda daha yumuşak bir sesle. “Kendi eğilimlerinin ötesinde daha fazlası olduğunun farkına varıyorsun; hayatının başkalarını nasıl etkilediğini, onların hayatının da seninkini nasıl etkilediğini daha iyi biliyorsun. Bu acı verici süreçten bir biçimde kaçabileceğini sanmıyorum.”

“Ama bu çok zalimce bir biçim,” dedi Gwendolen, huzursuzluğu yeniden kabarırken ayağını yere vurarak. “Her şeyden korkuyorum. Kendimden korkuyorum. Kanım kaynadığında gözü kara şeyler yapabilirim—her türlü tehlikeye atılabilirim; ama bu da kendimden korkmama yol açıyor.” Dışarıda hiçbir şeye bakmıyordu; yine de gözleri, Deronda’dan uzağa, pencereye çevriliydi. Durumu hemen kavrayan Deronda şöyle dedi:

“Korkunu kendini koruyacak bir önleme dönüştür. Dikkatini, sana böylesine acı veren pişmanlığı artırma düşüncesine sabitle. Üzerine düşünmek, özlemimizin ya da korkumuzun sınırlarını belirlemeye çok yardımcı olabilir. Her zaman güçlü duygular içinde olmayız; sakin olduğumuzda anılarımızı kullanıp korkumuzun yönünü, zevklerimizde yaptığımız gibi yavaş yavaş değiştirebiliriz. Korkunu kendini koruyacak bir önlem olarak kullan. O, keskin bir işitme duyusu gibidir. Sonuçları sana bütün yakıcılığıyla hissettirebilir. Duyarlılığını ele alıp, görme gibi bir yetiymişçesine kullanmaya çalış.” Deronda her cümleyi giderek daha ısrarlı bir sesle söylüyordu; belirsiz bir tehlikeden onu kurtarmak için silik bir fırsatı yakalıyormuş gibi hissediyordu.

“Evet, biliyorum; ne demek istediğinizi anlıyorum,” dedi Gwendolen, gözlerini çevirmeden yüksek sesle fısıldayarak; küçük eldivenli elini kaldırıp sallayarak bu öğüde uymanın kolay olduğu düşüncesini reddediyordu. “Ama duygular kabarsa—bazı duygular, nefret ve öfke—onlar durmadan yükselirken nasıl iyi olabilirim? Ya kendimi boğulmuş hissedip daha fazla dayanamadığım bir an gelirse…” Sözünü kesti; dudakları titreyerek huzursuzluk içinde Deronda’ya baktı. Ama onun yüzündeki ifade Gwendolen’i bütünüyle yeni bir duyguyla delip geçti. Deronda, Gwendolen’e öğütlediği şeylerin, alışılmış duygusunun patlaması karşısında yalnızca soluk bir düşünce olarak uzaklara savrulduğunu fark etmenin çaresizliği içindeydi. Kolları bağlı olduğu için onu kurtaramazken gözlerinin önünde boğulduğunu görmesi gibiydi. Onu izlerken yüzüne yayılan acılı şefkat, Gwendolen’de daha önce hiç tatmadığı bir pişmanlık uyandırdı; sesi değişip yalvaran bir tona büründü:

“Sizi üzüyorum. Nankörlük ediyorum. Bana yardım edebilirsiniz. Her şeyi düşüneceğim. Deneyeceğim. Söyleyin—sıkıntımı size anlatmaya cesaret etmiş olmam sizi üzmez, değil mi? Bunu siz başlattınız, biliyorsunuz; beni azarladığınızda.” Bunu söylerken dudaklarında kederli bir gülümseme vardı; ardından daha yalvaran bir sesle, “Sizi üzmez, değil mi?” diye ekledi.

Deronda güçlü bir vurguyla, “Gelecekteki bir kötülükten kurtulmana yarayacaksa üzmez,” dedi; “yoksa içimde kalıcı bir acı olur.”

“Hayır—hayır—öyle olmayacak. Belki de… Sizi tanıdığım için durumum daha iyi olacak—daha iyi olmalı.” Hemen dönüp odadan çıktı.

Merdivenin ilk sahanlığındayken, kütüphaneye doğru holde ilerleyen Sir Hugo onu gördü. Grandcourt yanında değildi.

Baronet içeri girdiğinde Deronda, her zamanki duruşuyla, bir eliyle ceketinin yakasını kavramış, masaya sırtını dönmüş ayakta duruyordu. Az önce yaşadığı bir sahnenin gölgesinde kaldığını düşündüren, tarifi güç bir ifadesi vardı. Yine de hareket edip mektupları düzenlemeye başladı.

“Bayan Grandcourt buraya geldi mi?” dedi Sir Hugo.

“Evet, geldi.”

“Ötekiler nerede?”

“Sanırım onları bahçede bir yerde bıraktı.”

Bir an sessizlik oldu. Sir Hugo okumadan bir mektuba baktıktan sonra, “Umarım ateşle oynamıyorsundur, Dan—ne demek istediğimi anladın mı?” dedi.

Deronda, biraz bastırılmış öfke içeren hafif bir tereddüdün ardından, “Sanırım anladım efendim,” dedi. “Ama benzetmenize karşılık gelen bir şey yok—ateş yok, dolayısıyla yanma tehlikesi de yok.”

Sir Hugo onu dikkatle süzdü, sonra, “Öyleyse ne âlâ. Aramızda kalsın, o evde gizli barut olabileceğinden kuşkulanıyorum,” dedi.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…