Daniel Deronda kitap kapağı

33. bölüm / 70

Otuz Üçüncü Bölüm.

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 70Şu an: Otuz Üçüncü Bölüm.
  1. 1 Birinci Kitap—şımartılmış Çocuk. — Birinci Bölüm.2.251 kelime
  2. 2 İkinci Bölüm.1.803 kelime
  3. 3 Üçüncü Bölüm.4.601 kelime
  4. 4 Dördüncü Bölüm.1.186 kelime
  5. 5 Beşinci Bölüm.2.528 kelime
  6. 6 Altıncı Bölüm.3.611 kelime
  7. 7 Yedinci Bölüm.5.025 kelime
  8. 8 Sekizinci Bölüm.1.697 kelime
  9. 9 Dokuzuncu Bölüm.2.436 kelime
  10. 10 Onuncu Bölüm.2.513 kelime
  11. 11 İkinci Kitap—akarsuların Buluşması — On Birinci Bölüm.3.829 kelime
  12. 12 On İkinci Bölüm.1.340 kelime
  13. 13 On Üçüncü Bölüm.4.042 kelime
  14. 14 Ondördüncü Bölüm.2.955 kelime
  15. 15 On Beşinci Bölüm.2.156 kelime
  16. 16 On Altıncı Bölüm.5.940 kelime
  17. 17 On Yedinci Bölüm.3.024 kelime
  18. 18 On Sekizinci Bölüm.1.667 kelime
  19. 19 Üçüncü Kitap—seçim Yapan Genç Kadınlar — On Dokuzuncu Bölüm974 kelime
  20. 20 Yirminci Bölüm5.369 kelime
  21. 21 Yirmi Birinci Bölüm.2.732 kelime
  22. 22 Yirmi İkinci Bölüm.3.566 kelime
  23. 23 Yirmi Üçüncü Bölüm.4.343 kelime
  24. 24 Yirmi Dördüncü Bölüm.3.049 kelime
  25. 25 Yirmi Beşinci Bölüm.2.662 kelime
  26. 26 Yirmi Altıncı Bölüm1.944 kelime
  27. 27 Yirmi Yedinci Bölüm.2.646 kelime
  28. 28 Dördüncü Kitap—gwendolen İstediğini Elde Ediyor. — Yirmi Sekizinci Bölüm.4.464 kelime
  29. 29 Yirmi Dokuzuncu Bölüm.3.354 kelime
  30. 30 Otuzuncu Bölüm.4.041 kelime
  31. 31 Otuz Birinci Bölüm.1.988 kelime
  32. 32 Otuz İkinci Bölüm.5.749 kelime
  33. 33 Otuz Üçüncü Bölüm.3.983 kelime · Okuduğun bölüm
  34. 34 Otuz Dördüncü Bölüm.1.892 kelime
  35. 35 Beşinci Kitap—mordecaı. — Otuz Beşinci Bölüm.8.024 kelime
  36. 36 Otuz Altıncı Bölüm.6.525 kelime
  37. 37 Otuz Yedinci Bölüm.4.269 kelime
  38. 38 Otuz Sekizinci Bölüm.2.750 kelime
  39. 39 Otuz Dokuzuncu Bölüm.2.596 kelime
  40. 40 Kırkıncı Bölüm.4.336 kelime
  41. 41 Altıncı Kitap—açığa Çıkanlar — Kırk Birinci Bölüm.2.045 kelime
  42. 42 Kırk İkinci Bölüm.6.572 kelime
  43. 43 Kırk Üçüncü Bölüm.1.951 kelime
  44. 44 Kırk Dördüncü Bölüm.2.532 kelime
  45. 45 Kırk Beşinci Bölüm.2.706 kelime
  46. 46 Kırk Altıncı Bölüm.3.097 kelime
  47. 47 Kırk Yedinci Bölüm.1.443 kelime
  48. 48 Kırk Sekizinci Bölüm.7.797 kelime
  49. 49 Kırk Dokuzuncu Bölüm.581 kelime
  50. 50 Yedinci Kitap—anne ve Oğul — Ellinci Bölüm.1.870 kelime
  51. 51 Elli Birinci Bölüm.4.775 kelime
  52. 52 Elli İkinci Bölüm.5.321 kelime
  53. 53 Elli Üçüncü Bölüm.2.215 kelime
  54. 54 Elli Dördüncü Bölüm.4.093 kelime
  55. 55 Elli Beşinci Bölüm.1.056 kelime
  56. 56 Elli Altıncı Bölüm.3.045 kelime
  57. 57 Elli Yedinci Bölüm.1.086 kelime
  58. 58 Sekizinci Kitap—meyve ve Tohum. — Elli Sekizinci Bölüm.2.510 kelime
  59. 59 Elli Dokuzuncu Bölüm.1.655 kelime
  60. 60 Altmışıncı Bölüm.1.652 kelime
  61. 61 Altmış Birinci Bölüm.2.894 kelime
  62. 62 Altmış İkinci Bölüm.2.214 kelime
  63. 63 Altmış Üçüncü Bölüm.3.018 kelime
  64. 64 Altmış Dördüncü Bölüm.2.774 kelime
  65. 65 Altmış Beşinci Bölüm.2.081 kelime
  66. 66 Altmış Altıncı Bölüm.1.614 kelime
  67. 67 Altmış Yedinci Bölüm.1.973 kelime
  68. 68 Altmış Sekizinci Bölüm.1.664 kelime
  69. 69 Altmış Dokuzuncu Bölüm.4.029 kelime
  70. 70 Yetminci Bölüm.988 kelime

OTUZ ÜÇÜNCÜ BÖLÜM.
Bir haham, tartışılmaz bir örnek olarak, “Hiç kimse babasının ve annesinin kemiklerini kaşığa dönüştüremez,” der; dinleyenlerinin bu tasarruf biçimine karşı duyduğu çekincelerden emin gibidir. Kaşık pazarı hiçbir zaman birinin “Neden olmasın?” deyip insanlığın ilerlemesinin böyle bir malzeme kullanımında yattığını savunacağı kadar genişlemedi. İleri sürülebilecek tek engel bir duygudur; ama duyguların dünyanın zenginliğinin en değerli parçası olduğuna inanmayan hiç kimseyi bu duygu durduramaz.

Deronda bu sırada Rotten Row’da ata binmekten daha az moda olan bir egzersize koyuldu. Londra’nın sıradan Yahudilerin en yoğun yaşadığı semtlerinde sık sık dolaşıyordu. Ayin saatlerinde sinagoglara gidiyor, dükkânlara bakıyor, yüzleri inceliyordu: Belirli bir keşfe pek umut vermeyen bir süreçti bu. Neden etkili bir hahama ya da Yahudi cemaatinden başka bir üyeye başvurup, Cohen adlı bir anneyle Ezra adlı bir oğlunu ve kayıp kızı Mirah’ı bulma ihtimallerini danışmıyordu? Bunu yapmayı düşündü—Noel’den sonra. Gerçek şu ki, sıradan şeylerdeki şiirselliğe duyduğu bütün hassasiyete rağmen Deronda, kişisel çıkarı yoğun biçimde uyanınca geri kalanımız gibi o sert, uzlaşmaz Gerçekliğin baskısından sürekli kaçamıyordu; bu Gerçeklik zevkimize danışmamış, seçici olmayı da hiç öğrenmemiştir. Coşku, bilindiği gibi, düşünceler arasında rahatça yaşar, Orta Çağ’da sarımsak kokusuna katlanır, klasik tören alaylarının resmî giysilerinde özensizlik görmez; ama idealler karşısına sıcak kanlı, ete kemiğe bürünmüş varlıklar olarak dikilince midesi bulanır, neredeyse bayılmadan onlara bakamaz. Bir teknede hayallere dalıp kendini, İbn Cebirol zamanında Yahudilerin dirsekleri arasında Kurtuba’da güzel bir genç kızın akrabalarını ararken hayal ettiğinde, bütün bedensel ayrıntılara sarsılmadan katlanabilir. Ya da St. Mary Axe ile Whitechapel’in manzarası, hayal gücüyle on birinci yüzyılın sonlarında Ren kıyılarına taşınsa; Mesih’in gelişinin işaretlerini dinleyen kulaklara Haçlıların “Hep! Hep! Hep!” sesleri tazı havlaması gibi ulaşsa; kılıçlı, ateşli bu şeytan ruhlu misyonerlerin karşısında hor görülen Yahudi’nin çömelmiş bedeni doğrulup işkenceye ve ölüme karşı yüce bir sarsılmazlıkla ışıldasa—o zaman pasaklı dükkânlar ve güzel olmayan yüzler, düşünceli heyecanın yanında ne ifade ederdi? Ama görkemli bir şehitliği düşünürken duyduğumuz ateşli yakınlık, tehlikesiz, meydan okumasız, yalnızca sıradan, belki yarı yarıya itici nesnelerin üzerine tarafsız öğle ışığının düştüğü ve bu nesnelerin aslında sevilen düşüncelerin ete kemiğe bürünmüş hâli olduğu yerde sönmeden kalan coşkunun yanında zayıftır. Şiirsel enerjinin asıl kaynağı kuşkusuz buradadır: Katı gerçeğin içinde süzülen bulut imgeleri arasında dolaşmak yerine onu delen ya da yücelten hayal gücünün gücünde. Bilginin yeryüzünü kapladığını bildiren peygamberane bir görüye inanmak, bu başlangıcı mısır tarlalarının ötesindeki köprüden size bakan gazete ilanlarında görmekten daha kolaydır; zarif insanların çoğunun, Armageddon savaşının tam ortasında olup çevrelerindeki küçük bir patlama dumanının ve yerdeki boğuşmanın verdiği rahatsızlıktan başka bir şey fark etmemesi pekâlâ mümkündür.

Deronda’nın yaradılışında, insanlığın geniş hayatından ürken zayıf ve seçici yakınlığı küçümsemek vardı; ama şimdi Mirah yaşayan bir gerçeklik olarak karşısındaydı ve onun yaşadıklarını önemsemesi gerekiyordu. Bu yüzden sıradan her Yahudi’yi, her Yahudi kadını onu ölçü alarak görmeye başladı; Mirah’ın bilinmeyen annesiyle erkek kardeşine ilişkin düşüncesiyle ortaya çıkacak gerçek arasındaki çarpışmayı sezinledi. Kendi hayatında da benzer bir çarpışma olasılığının gizli olabileceğini bastırılmış biçimde fark ettiği için bu sezgi daha da keskinleşiyordu. Filistinlilerin beylerini eğlenceleriyle geride bırakan zengin Yahudilere daha umutlu gözle bakacağı yoktu; ama Mirah’ın dostlarının o sınıftan çıkma ihtimali bulunmadığından, onların alışkanlıkları onu hemen ilgilendirmiyordu. Bu ruh hâliyle dolaştı; beklediği, kendi zihnini biraz hazırlamaktan öte daha önemli bir sonuç değildi; belki bu hazırlık, ileride hem düşünmesine hem de eyleme geçmesine yarardı. Mirah’ın akrabaları Galli madenciler olsaydı, grevlerin tarihi hakkında birkaç ayrıntı öğrenmeyi de umarak o insanların yaşayışına daha yakından bakmaya gidecekmiş gibi.

Aslında belirli birini bulmayı hiç istemiyordu; her zamanki gibi bir dükkân kapısının üzerindeki ada baktığında, bunun Ezra Cohen olmadığını görmek onu memnun ediyordu. İtiraf edeyim, özellikle Ezra Cohen’in dükkân işletmemesini diliyordu. Dileklerin uğursuzluk getirdiğine inanılır; bu inanışa göre dünya öyle düzenlenmiştir ki gözünüzdeki şaşılıktan günahkârca yakınsanız, çocuğunuzun şaşı doğması daha olasıdır; şaşı olmasını dileseniz de olmaz. Umutlular bu karamsar olasılık görüşünü bütünüyle reddeder; dileklerini her türlü gerçekleşme için yeterli ve sağlam bir güvence sayarlar. Kim tümüyle tarafsız olabilir ki? Deronda bir sabah Holborn’un gürültüsünden ve engellerinden sıyrılıp küçük bir ara sokağa saptığında, tartının karamsar tarafa doğru eğildiğini hissetti.

Sokaklardan biraz yorulmuştu; yaklaşmakta olduğunu gördüğü bir atlı taksiyi çağırmak için durmuştu ki sağındaki vitrinde sergilenen, gümüşten işlenmiş güzel eski tokalar dikkatini çekti. İlk düşüncesi, böylesi Katolik ganimetlerine karşı katı Protestan zevki olan Lady Mallinger’ın bu dua kitabı tokalarını bilezik yaptırmak isteyebileceğiydi. Sonra gözleri vitrindeki diğer eşyalara kaydı ve buranın önceliği mücevherlere, dantellere ve süs eşyası diye sunulan her türlü kuşkulu nesneye veren türden bir rehinci dükkânı olduğunu gördü. Bir köşedeki ilan şöyle diyordu: “Saat ve mücevher takas edilir ve tamir edilir.” Ama içeriden biri onun incelemesini fark etmişti; kapıda bir adam belirdi, ona bakıp içtenlikle teşvik eden bir sesle, “İyi günler, efendim,” dedi. Deronda, yüzün kuşku götürmez biçimde Yahudi olan otuzlarında genç bir adama ait olduğunu görecek kadar vakit buldu. Dükkân sahibinin ardından gelecek muhtemel ısrarlarından çekinerek “İyi günler” diye karşılık verir vermez sokağın öbür tarafına geçti ve arabacıya orada durması için işaret etti. Bulunduğu yerden dükkânın üzerindeki adı gördü: Ezra Cohen.

Dükkânların üzerinde adı yazılı yüzlerce Ezra Cohen olabilirdi, ama Deronda onlara rastlamamıştı. Muhtemelen olası bir müşteriyle ilgilenen genç adam Ezra’nın kendisiydi; Mirah henüz küçük bir çocukken yetişkinliğe erişmiş olan erkek kardeşinden beklenebilecek yaştaydı. Ama eve doğru giderken Deronda’nın ilk çabası, bu Ezra’nın Mirah’ın erkek kardeşi olduğunu düşündürecek en küçük haklı bir neden bulunmadığına kendini inandırmaktı. Sonra, sağlam akıl yürütmesine rağmen onun erkek kardeşi olduğu ortaya çıkar ve soruşturunca annelerinin öldüğü anlaşılırsa bile, bu keşfi Mirah’a bildirmek Deronda’nın görevi değildi. Bu sonuca varmasını zorlaştıran, Mirah’ın annesinin ölümünü öğrenmeye ve erkek kardeşinin yaşayıp yaşamadığını bilmeye dinî bir istek duyacağını yeni öğrenmiş olmasıydı. Kendi düşüncelerine dayanarak başka birinin hayatını belirlemeye ne kadar hakkı vardı? Kendi hayatının başkalarınca düzenlenme biçimine dair gizli yakınmasının, bütün ilişkilerini apaçık görememiş olması, dolayısıyla öteki erkekler gibi temel görevlerinin yol göstericiliğinden tam olarak yararlanamamış olması değil miydi?

Bu iç tartışmadan hemen kurtulmasını sağlayan düşünce, henüz gerçekten hiçbir şey keşfetmemiş olduğuydu; olguları daha yakından incelerse hiçbir karar vermesi gerekmediğinden emin olacaktı. Uygun olur olmaz o dükkâna dönüp Lady Mallinger için tokaları almayı planlıyordu. Ama Sir Hugo birkaç gün boyunca buna engel oldu. Yakıcı bir konuda yemekten sonra konuşma yapacağı için, hukuki yönünü araştırmasını istemişti; üstelik Deronda her gün, sonunda hep berabere biten tartışmalarda vakit harcıyordu. Birçok başka konuda olduğu gibi burada da farklı taraflardaydılar; ama Sir Hugo bunu dert etmiyor, Deronda savını iyi ortaya koyduğunda memnuniyet ve pişmanlığı bir arada dile getiriyordu:

“Lanet olsun Dan! Neden bunları kamuoyu önünde söylemek için bir fırsat yaratmıyorsun? Haksızsın, biliyorsun. Başaramayacaksın. Ülkenin ağır topu, ezici duygusu sana karşı. Ama genç bir adamın kendini gösterebilmesi için daha iyi zemin olamaz. Ben senin yaşındayken bu fırsatı değerlendirirdim. Arada sırada bana karşı çıkman da hiç fena olmaz. Böylece daha çok öne çıkarsın. Bu tür bir fırsatı değerlendirip izlenim bıraksan, kendini hemen Parlamentoda bulabilirsin. Bunun beni sevindireceğini de biliyorsun.”

“Sizi sevindirecek şeyi yapmadığım için üzgünüm, efendim,” dedi Deronda. “Ama siyasete bir meslek gözüyle bakmaya kendimi inandıramıyorum.”

“Neden? Bir adam, ülkedeki konumu sayesinde kamu hayatının içine doğmamışsa, kendi çabasıyla bu işe girmekten başka yolu yoktur. Ülkenin işleri yürütülmeli—Majestelerinin Hükümeti sürdürülmeli, yaşlı Dük’ün dediği gibi. Herkes siyasete peygamberlikmiş gibi bakıp ilhamla gelen bir meslek bekleseydi, oğlum, bu işler asla yürümezdi. Parlamentoya gireceksen, oturup gökten ya da seçmenlerden gelecek bir çağrıyı bekleyemezsin.”

“Düşüncelerimden geçinmek istemiyorum,” dedi Deronda; “hele ödünç alınmış düşüncelerden. Başkalarını suçlamak istediğimden değil. Benden daha iyi birçok adamın kendini övmek için kürsüye çıkıp bir parti adına onur sözü vermeyi dert etmediğini tahmin ediyorum.”

“Sana ne diyeceğim Dan,” dedi Sir Hugo, “her tür palavraya karşı çıkan adam, yalnızca köşeli ve geçimsiz biridir. Palavranın kötü türü vardır, ama iyi türü de—çarkları yağlayıp ilerlemeyi mümkün kılan türü. İnsanları yöneteceksen onları kendi düşünceleri üzerinden yönetmelisin; Napoli Başpiskoposu’nun vebaya karşı San Gennaro alayı düzenlemesine katılıyorum. Halkın sığlığına karşı Bakanlar Kurulu kararı çıkarmanın faydası yok. Biraz rol yapmadan hiçbir şey yapılamaz.”

“Bazen zorunluluk karşısında geri adım atmak gerekebilir,” dedi Deronda. “Ama ‘Şu özel durumda bu aptal külahını takıp sırıtmak zorundayım,’ demek başka; bir aptal külahı satın alıp sırıtma alıştırması yapmak başka. Doğru yoldan ne kadar sapılabileceğini sınırlayan bir ideali göz önünde tutmayan hiçbir gerçek kamu yararı göremiyorum. Ama kamu hayatında yer alan biri olmaya kalkışırsam başarımı kamu yararı sanabilirim.”

Deronda’nın içinde bir miktar huzursuzluk yaratan bu konuşmanın ardından, Ezra Cohen’in dükkânına ikinci kez gitmek üzere yola çıktı. Sokağa Holborn girişinin karşı ucundan girdi. Düşünceleri, az önce kamu yararı hakkında söylediklerini onu bu itici caddeye geri getiren tümüyle kişisel güçlüğe uyarlarken içindeki isteksizlik adımlarını yavaşlattı. Yakın akrabalık gerçeğini gizlemenin ne ölçüde akıllıca bir çıkar hesabı sayılacağı yakında onun için doğrudan, pratik bir mesele hâline gelebilirdi. Hayatta sık sık ortaya çıkan bu tür sorular çoğu zaman gelişigüzel karara bağlanır; birçok kişiye Deronda’nın yalnızca kendisinin bildiği bir meseleyi bu kadar büyütmesi aşırı titizlik gibi görünecektir. Ama gizliliği neden hayatın zehri saymaya başladığını ve gizleme zorunluluğunu kaçınılması gereken bir eylem yolunun işareti olarak gördüğünü biliyoruz. Zihninde yerleşmiş alışkanlığa karşı hareket etmeye zorlanma ihtimali doğal olarak onu rahatsız ediyordu. Bir beyefendinin bakması için en makul görünen dükkân vitrinlerinin önünde bile ara sıra duruyor, halkının arasında kuşkusuz önder olmayan bu çağdaş Ezra hakkında daha fazla bilgi edinmemeye karar vermeye yarı yarıya yaklaşmış görünüyordu. Akıl yürütmeye çok yatkın bir adamda, yalın bir olasılığın en sağlam kılığa bürünmüş ihtimalden daha ağır basabildiğini gösteren bu tereddüt, Deronda’nın akıl yürütmesinin bütün ihtimallerin bu adamın Mirah’ın erkek kardeşi olmasına karşı olduğuna hükmetmiş olmasına rağmen ortaya çıkmıştı.

Önünde durduğu dükkân vitrinlerinden biri, ikinci el kitapçıya aitti. Dışarıdaki dar masada çağların edebiyatı, Homeros’un ölümsüz dizelerinden demiryolu romanının ölümlü düzyazısına kadar, ölçülü bir karışımla sergileniyordu. Karışımın ölçülü olduğu, Deronda’nın aradığı bir şeyi orada bulmasından belliydi: Polonyalı Yahudi Salomon Maimon’un o olağanüstü otobiyografisi. Kitabı kolayca cebine atabileceği için yerinden aldı ve parasını ödemek üzere dükkâna girdi. Tezgâhın arkasında, ikinci el kitap ticaretine evrensel biçimde özgü görünen satış kayıtsızlığını sergileyen pasaklı birini göreceğini sanıyordu. Başka iş kollarının çoğunda, kendi iyiliğiniz için mallarını size satmaya hevesli cömert insanlar bulursunuz; ama bir Yahudi bile Simson’un Öklid’ini size sevgiyle, okurken zevk alacağınızı ve bu üründen yirmi tane daha olsa hepsinin alıcısı çıkacağını söyleyerek kakalamaz. İkinci el kitapçının, geçimini sağladığı şeyin yararına inanmayan ama işini yağcılıkla değil huysuzlukla yapacak kadar vicdan sahibi o mutsuz insan sınıfına ait olabileceğinden kaygılanır insan.

Ama sıradan bir esnafın yerine, uzun ve dar dükkânın kitaplarla kaplı karanlık fonu önünde, alışılmadık görünüşüyle insanı şaşırtan bir figür gördü. Yaşını kestirmenin güç olduğu, bedeni eski bir fildişi oymayı andıran donuk, sarımtırak bir solgunluğa bürünmüş, eski püskü giyimli bir adam, kısa tezgâhı aşan kitap raflarının önünde bir tabureye oturmuş, dünden kalma Times gazetesini okumaktan başka dikkat çekici hiçbir şey yapmıyordu. Ama gazeteyi dizlerine bırakıp içeri giren müşteriye bakınca, Deronda’nın aklından, böyle bir yüzün Sürgün döneminden bir peygamberde ya da Orta Çağ’dan yeni bir İbrani şairinde görülmüş olabileceği düşüncesi geçti. Bu, ifadesi yoğunlaşmış, tipik ve güzel bir Yahudi yüzüydü; görünüşe bakılırsa bütün doyumun dolaylı ve uzak kaldığı, çetin ve hevesli bir yaşam deneyimi, belki de şimdiki zamandaki rahatlık yoksunluğuna yol açan bedensel acılar yüzü böyle biçimlendirmişti. Hatları keskin ama iri değildi; alnı yüksek değil genişti ve kıvırcık siyah saçlarıyla bütünüyle belirginleşiyordu. Belki hiçbir zaman özellikle yakışıklı bir yüz olmamıştı ama mutlaka hep etkileyici olmuştu. Şimdi karanlık, uzaklara dalmış bakışı ve dükkânın gerisindeki karanlıkta öne çıkan sarı solgunluğuyla, insan kendini, Engizisyon’un geçmişteki bir zindanında, bir güruhun ansızın içeri daldığı sırada bu yüzle karşılaşmış sanabilirdi. Rastgele bir müşteriye dikilen bakışıysa, kurtuluş ya da ölüm haberi getirmiş olabilecek birine çevrilmişçesine meraklı ve sorgulayıcıydı. Bu figür, sokağın sakinlerine muhtemelen yeterince tanıdık ve sıradan geliyordu; ama Deronda’nın zihninde alışılmadık olanla sıradan olanı öyle tuhaf biçimde harmanladı ki, Deronda sorusunu sormadan önce ikisi de bir süre birbirini süzdü: “Bu kitabın fiyatı nedir?”

Kitabı alan ve ayağa kalkmadan boş sayfalarını inceleyen sözde kitapçı, “Üzerinde fiyat yok, Bay Ram da şu anda burada değil. Yemeğe gitti, dükkâna ben bakıyorum. Ne kadar vermeyi düşünüyorsunuz?” dedi. Kitabı kucağında, eli üstünde tutarak Deronda’ya dikkatle baktı. Deronda’nın aklına, bu çarpıcı adamın müşterinin fiyatlar konusundaki bilgisizliğinden ne kadar para koparabileceğini anlamak istediği yolunda tatsız bir düşünce geldi. Ama daha fazla düşünmeden, “Değerinin ne kadar olduğunu bilmiyor musunuz?” dedi.

“Piyasa fiyatını bilmiyorum. Okudunuz mu, sorabilir miyim?”

“Hayır. Onun hakkında okuduğum bir yazı, kitabı satın almak istememe yol açtı.”

“Siz bilgili bir adamsınız; Yahudi tarihiyle ilgileniyorsunuz?” Bunu, meraklı ve hevesli bir ses tonuyla sordu.

Deronda, “Yahudi tarihiyle kesinlikle ilgileniyorum,” dedi. Sessizce, maruz kaldığı türden incelemeden ve sorgulanmaktan duyduğu hoşnutsuzluğa ağır basan merakla cevap verdi.

Ama tuhaf Yahudi hemen oturduğu yerden kalktı; Deronda ince bir elin kolunu sıkıca kavradığını hissetti. Boğuk, heyecanlı bir ses, yüksek sesli bir fısıltıdan pek de yüksek olmayan bir tonda şöyle dedi:

“Siz belki bizim ırkımızdansınız?”

Deronda, bu kavrayıştan hoşlanmayarak yüzü kıpkırmızı kesildi; ardından başını hafifçe sallayıp “Hayır,” diye cevap verdi. El gevşedi, elini geri çekti. Yüzündeki heves ilgisiz bir kederle söndü; sanki gözlerine ve jestlerine sıçrayan bir ruh, yeniden bedeninin en kuytu köşelerine çekilmişti. Yabancı biraz uzaklaşıp küçük kitabı uzatırken mesafeli bir nezaketle, “Sanırım Bay Ram yarım krondan memnun kalır, efendim,” dedi.

Bu değişiklik Deronda’yı tuhaf biçimde utandırıp küçük düşürdü; sonradan bunu hatırlayınca gülümsemişti. Sanki yüksek rütbeli bir makam sahibi onu yetersiz bulup huzurundan kovmuş gibiydi. Yine de söyleyecek başka bir şey yoktu: yarım kronu ödedi ve Salomon Maimon’un Lebensgeschichte’sini alıp yalnızca “İyi günler,” diyerek çıktı.

Görüşmenin birden kesilmesine ve Deronda’nın sıradanlığın dışında olduğu kesin olan bu adam hakkında daha fazla şey öğrenmesinin görünüşe göre yasaklanmasına biraz içerledi. Biraz sonra Ezra Cohen’in kapısından içeri giriyordu. Bu adam, bölmenin öte yanında birisiyle önüne serilmiş iki kaplama tıpa ve üç çay kaşığı üzerine pazarlık ederken, şişmanlamaya yüz tutmuş parlak yüzünü tezgâhın üzerinden uzatmıştı. Deronda’yı görünce “Anne! Anne!” diye seslendi; sonra tanıdık bir baş selamı ve gülümsemeyle, “Geliyorum efendim, hemen geliyorum,” dedi.

Deronda arka kapıya kaygıyla bakmaktan kendini alamadı; ellisini geçmiş, dinç bir kadının içeri girip kendisine hizmet etmek üzere yaklaştığını görünce kaygısı dinmedi. Kadında özellikle itici bir yan yoktu. Söylenebilecek en kötü şey, sınıfındaki yaşını başını almış insanlarda sık rastlandığı üzere, az suyla ve alacakaranlıkta hazırlanmış gibi görünmesi, belki de iri küpeleriyle, hatta yüzük ve kolyesiyle uyumuş olmasıydı. Deronda’nın içini asıl daraltan, Mirah’ın annesi olma ihtimalini ortadan kaldıracak kadar kaba ve çirkin olmayışıydı. Bir yüzde bilinen akrabalık belirtilerini seçmeye çalışmış herkes, onun tahmin yürütme çabasını anlayabilir: gençliğin hatlarını zamanla örten şişmanlığı zihninden silmeye, yüzün temel ifadeleri denebilecek şeyleri ayırt etmeye çalışıyordu. Korkularını kesin biçimde boşa çıkaracak hiçbir şey göremediği için üzgündü. Ticaret için yetiştirilmiş bu Ezra’nın, bilgisi ve yeteneği dışında her bakımdan serseri babasına benzemesi düşünülebilirdi; aynı şekilde bu annenin de yüz çizgileri ve ifadesi Mirah’ınkine benzeyen güzel, zarif bir kızı olmuş olması imkânsız değildi. Kaşlarının çizgisi rahatsız edici ölçüde benziyordu. Şefkatsiz yıllar insanı gençlikten yaşlılığa uzanan o durmadan yenilenen geçitte ileriye doğru sürüklerken, yüzün ne ölçüde maskelenebileceğine kim karar verebilirdi? Bakışındaki iyi huyluluk kalmış, Deronda’ya anne şefkatiyle ışıldamıştı. Kadın, yumuşak, genizden gelen bir sesle şöyle dedi:

“Size nasıl yardımcı olabilirim, efendim?”

Deronda, “Vitrindeki gümüş tokalara bakmak istiyorum,” dedi. “Lütfen köşedekilere, büyük olanlara.”

Anne olduğu yerden onlara kolayca ulaşamıyordu. Oğlu bunu görünce, “Ben uzatırım anne, ben uzatırım,” diye seslenip hevesle öne atıldı ve tokaları Deronda’ya verirken gülümseyerek şunu ekledi:

“Annemin gururu fazla: her şeyi kendi yapmak istiyor. Sizi beklemesi için onu çağırmamın nedeni de bu, efendim. Özel bir bey müşteri geldiğinde, onu çağırmaktan başka çarem yok. Ama uzanıp kendine zarar vermesine izin veremem.”

Bay Cohen yeniden annesinin önünü açtı. Kadın, Deronda’ya bakarak hafifçe, genizden gelen sevecen bir kahkaha attı; sanki “Bu oğlan yine şakalarına başlayacak ama dünyanın en iyi evladı olduğunu görüyorsunuz,” diyordu. Oğlunun onu mutlu etmekten hoşlandığı belliydi; ama seçkin müşterisine kendi başına özel ilgi gösterme fırsatını ona vermediği için özür dilemek de istiyordu.

Deronda, karar vermeden önce incelemesi gereken pek çok nokta varmış gibi tokaları incelemeye koyuldu.

Anne teşvik edici bir sesle, “Yalnızca üç gine, efendim,” dedi.

Oğlu uzaktan araya girerek, “Birinci sınıf işçilik, fiyatının iki katını eder; ama Köln’den kelepir alıyorum,” dedi.

Bu sırada iki yeni müşteri içeri girdi. Dükkânın arkasından tekrarlanan “Addy!” seslenişiyle bir grup belirdi. Deronda, bakışının iltifat sayılacağından emin olarak onları açıkça süzdü. Grup, kucağında başı şimdiden siyah buklelerle kaplı, kara gözlü bir bebek taşıyan kara gözlü genç bir kadından oluşuyordu; kadın bebeği tezgâha koydu. Bebek, oradan çevresine bakınırken bebeklerin olağan zekâsını bile aşıyordu. Ayrıca altı yaşında güçlü kuvvetli bir oğlanla daha küçük bir kız vardı; ikisinin de gözleri kara, saçları halka halka siyahtı. Uzak atalarının beneklerini gösteren aslan yavruları gibi, anne babalarından daha Sami görünüyorlardı. “Addy” diye seslenilen genç kadın, parlak mavi elbisesi, mercan kolyesi ve küpeleri, kocaman bir topuz yapılmış saçlarıyla bir papağanı andırıyordu; kocası kadar kendinden hoşnut, canlı ve incelikten yoksun görünüyordu. Anneye kıyasla belli bir farklılık taşıması, Deronda’nın kadının Mirah’ın annesi olma ihtimalini dışlayacak kadar sıradan bir Yahudi kadın olmadığı yönündeki hoş olmayan izlenimini güçlendirdi. Bu düşünce aklından geçerken oğlan enerjik bir ayak vuruşuyla dükkâna koştu; Deronda’dan yaklaşık bir metre uzakta durdu, minyatür pantolonunun ceplerine ellerini soktu ve erkenden gelişmiş bir inceleme havasıyla ona baktı. Deronda belki de esas olarak diplomatik bir amaçla, oyalanıp çocuğun gönlünü kazanmak için başını okşayarak sordu:

“Adın ne bakalım, küçük bey?”

Küçük adam gayet rahat ve açık bir biçimde, “Jacob Alexander Cohen,” dedi.

“Öyleyse babanın adını almamışsın?”

“Hayır, büyükbabamın adını aldım; bıçak, ustura ve makas satar—büyükbabam,” dedi Jacob, yabancıyı bu yüksek akrabalığıyla etkilemek istercesine. “Bu bıçağı da o verdi.” Bir çakı çıkardı; doğal olarak da, yapay biçimde de koyu renkli küçük parmaklar, iki bıçağı ve bir tirbuşonu çabucak açtı.

Deronda büyükanneye dönerek, “Bu tehlikeli bir oyuncak değil mi?” dedi.

Kadın, torununa dingin bir hayranlıkla bakarak, “Kendine hiçbir zaman zarar vermez, Allah korusun!” dedi.

Jacob yaklaşırken, “Senin bıçağın var mı?” diye sordu. Küçük sesi, akıcılığında boğuktu; sanki nesiller boyunca pazarlık etmekten yorulmuş yaşlı bir tüccar ruhuna aitti.

Deronda yeleğinin cebinden küçük bir çakı çıkararak, “Var. Görmek ister misin?” dedi.

Jacob bıçağı hemen kaptı ve biraz geriye çekilip iki bıçağı avuçlarında tuttu; düşünceli düşünceli karşılaştırmak için üzerlerine eğildi. O sırada öteki müşteriler gitmiş, bütün aile hayranlık uyandıran Jacob’ın çevresinde toplanmıştı: tezgâhın arkasında baba, anne ve büyükanne; tezgâhın üstünde sendeleyerek duran bebek; ön tarafta da bıçaklara bakmasına yardım etmek için kardeşinin dirseğine yaslanan küçük kız.

Sonunda Deronda’nın bıçağını geri verirken, takas etmeyi düşünmüş ama vazgeçmiş gibi, “Benimki daha iyi,” dedi Jacob.

Anne babası sevinçle kahkaha attı. Bay Cohen, müşterinin hayranlığından emin bir edayla göz kırparak, “Jacob’ın en kötüsünü seçtiğini göremezsiniz,” dedi. Deronda, yalnızca içinden sessizce gülen büyükanneye bakıp sordu:

“Bütün torunlarınız bunlar mı?”

“Hepsi. Tek oğlum bu,” diye cevap verdi kadın, konuşkan bir ses tonuyla. Her zamanki gibi Deronda’nın bakışı ve tavrı, karşısındakine duyarlı bir ilgi izlenimi veriyordu; bu kez de işine yaradı. Şöyle demesi gayet doğal göründü:

“Kızınız yok mu?”

Annenin yüzü anında değişti. Dudaklarını daha sıkı kapattı, gözlerini yere indirdi, ellerini tezgâhın üzerinde iki yana süpürdü; sonra Deronda’ya arkasını dönüp arkasında rehin asılı duran Hint mendillerini incelemeye koyuldu. Oğlu anlamlı bir bakış attı, omuzlarını bir an silkti ve parmaklarını hafifçe dudaklarına götürdü; ardından çabucak, “Yanılmıyorsam şehirde birinci sınıf bir beyefendisiniz,” dedi.

Deronda dalgın bir tavırla, “Hayır, şehrin işleriyle hiçbir ilgim yok,” dedi.

Bay Cohen, müşterisinin kendisi ve ailesi hakkında daha fazla bilgi edinme yönündeki doğal isteğini engellemiş olmayı telafi etmek istercesine, “Yazık oldu. Sizi birinci sınıf bir şirketin genç patronu sanmıştım,” dedi. “Ama gümüş işinden anladığınız belli.”

Deronda tokaları bir an eline alıp yeniden bırakarak, “Biraz,” dedi. İstemediği bu dolaylı kanıt, zihnini kendi davranışlarında daha önce fark etmediği her şeyden çok eyleme benzeyen bir planla meşgul etmişti. Ama daha fazla bilgi edinmenin bu kanıtı geçersiz kılabileceğine dair yalın olasılık, belirsizlik içinde kalma eğilimine artık baskın çıkmıştı.

“Doğrusunu söylemek gerekirse,” diye devam etti, “geliş nedenim satın almaktan çok ödünç almak. Ara sıra epey büyük işlemler yaptığınızı tahmin ediyorum.”

“Şey efendim, seçkin beyefendilere yardımcı oldum; bunu söylemekle gurur duyarım. Dünyada işimi başka hiçbir işle değişmem. Daha onurlu, daha hayırsever ya da her sınıf için daha gerekli bir iş yoktur. Fırıncıya verecek biraz nakit isteyen iyi bir hanımefendiden, sizin gibi eğlenmek için paraya ihtiyaç duyabilecek bir beyefendiye kadar herkese lazımdır. İşimi seviyorum, sokağımı seviyorum, dükkânımı seviyorum. Bir kapı ileride olmasını istemem. Belediye başkanı olacak olsam bile rehinci dükkânından vazgeçmem, efendim. İnsanı bütün dünyayla ilişkiye sokar. Derim ki devlet geliri gibidir; ülkenin hem pirincini hem altınını kapsar. İnsan para kazanmazsa, efendim, kimseye yardımcı olamaz. Şimdi sizin için ne yapabilirim, efendim?”

Dünyadaki mutluluğun belirtisi sevimli bir kendinden memnuniyetse, tüm ihtişamına karşın Süleyman Bay Cohen’in yanında acınası bir ölümlü kalırdı. Bay Cohen, kendisi hakkında pek keyifli olduklarından, bunu yabancılara da anlatarak onları neşelendirmeye hazır insanlardan biriydi. Canlı bir hızla konuşurken bebeği karısından aldı, koluna oturttu ve minik yumruklarının yüzünü keşfetmesine izin verdi. Keyifsiz olan Deronda, Ezra Cohen’in şimdiye dek kitaplarda ya da hayatta karşılaştığı en şiirsellikten uzak Yahudi olduğuna düşüncesizce karar veriyordu. Kullandığı dil Eski Ahit’inkinden olabildiğince uzaktı; ruhunun bayağılığını, refah içindeki, yüzü pembe beyaz, saf İngiliz soyundan bir bakkalın bayağılığından ayıran hiçbir ıstıraplı ırk gölgesi yoktu. Bir Yahudi’nin kendini beğenmiş olmaması gerektiğini düşünmek doğal olarak Hristiyanlara özgü bir duygudur. Ne var ki bu, planında ısrar etmemesi için bir neden değildi. Teknik ayrıntıları bilmediği hâlde cesurca tahminde bulunup hemen cevap verdi:

“Teminat olarak verebileceğim güzel bir elmas yüzüğüm var; ne yazık ki şu anda yanımda değil, çünkü takma alışkanlığım yok. Ama bu akşam yeniden gelip yanımda getireceğim. Hemen elli sterlin bulabilirsem işime yarar.”

Cohen, “Şey, biliyorsunuz, genç beyefendi, bu akşam Şabat ve ben sinagoga gideceğim. Dükkân kapalı olacak. Ama yardım etmek hayır işidir; daha önce gelemezseniz ve gerçekten sıkışıksanız elmasınıza bakarım. Belki Batı Yakası’ndansınız; yol biraz uzun mu?” dedi.

Deronda, “Evet; bu mevsimde sizin Şabatınız da erken başlıyor. Saat beşe kadar gelebilirim, olur mu?” dedi. Cuma akşamı gelmeyi isteyerek ailenin karakterini gözlemlemek için daha iyi bir fırsat bulabileceğini, hatta kesin bir soru sorabileceğini umuyordu.

Cohen kabul etti. Ama yaşıtındaki bir Yahudi olmayan çocuğu paramparça edebilecek ölçüde erken gelişmişliğini beden yapısıyla destekleyen hayranlık uyandırıcı Jacob, konuşmayı büyük ölçüde anladığını göstererek, “Yine geleceksiniz. Evde başka bıçağınız var mı?” dedi.

Deronda ona gülümseyerek bakıp, “Sanırım bir tane var,” dedi.

Jacob yelek cebini göstererek, “İki bıçağıyla bir kancası var mı; sapı da bunun gibi beyaz mı?” dedi.

“Herhâlde vardır.”

Jacob kendi bıçağındaki tirbuşonu gösterip ciddi bir merakla yukarı bakarak, “Tirbuşon sever misin?” diye sordu.

Deronda denemek istercesine, “Evet,” dedi.

Jacob bıçağı cebine koyup iyi bir alışveriş yapmış olmanın verdiği hisle etrafta volta atarak, “O zaman bıçağını getir de şvoplaşalım,” dedi.

Büyükanne artık eski tavrına dönmüştü. Deronda, şimdiye dek ilgilenmediği küçük kızı şefkatle kaldırıp tezgâha oturttu ve adını da sordu. Bütün aile ona gözleri ışıldayarak bakıyordu. Kız ona sessizce baktı, altın küpelerine dokundu; Deronda ise onları fark etmiş görünmüyordu.

Annesi gururla, “Adı Adelaide Rebekah,” dedi. “Beyefendiyle konuş, güzelim.”

“Şabat elbisemi giyecem,” dedi Adelaide Rebekah.

Baba açıklamak için, “Şabat elbisesini giyeceğini söylüyor. Bu akşam Şabat elbisesini giyecek,” dedi.

Deronda, ona çok doğal gelen yumuşak bir ses tonuyla, “Adelaide, o elbiseyle seni görebilir miyim?” dedi.

Bu yakışıklı, dikkat çekici çocukları takdir eden genç beyefendiye hayran olan annesi, “Evet de güzelim; ‘Evet, lütfen efendim,’ de,” dedi.

Deronda bir elini küçük kızın kahverengi omuzlarından her birine koyarak, “Bu akşam bana bir öpücük verir misin?” dedi.

Adelaide Rebekah (minyatür krinolini ve anıtsal yüz hatları, adlarının bir araya gelişine uygundu) öpücüğü peşin ödemek istercesine hemen dudaklarını uzattı. Bunun üzerine baba ayağa kalktı; içinde bulunduğu koşulların genel takdire şayanlığı ve hayranlıkla tanık olan yabancı karşısındaki memnuniyeti daha da parlayarak içtenlikle şöyle dedi:

“Bu akşam gelmezseniz hayal kırıklığına uğrayacak biri var, efendim. Geldiğinizde ben burada değilsem biraz beklemek için ailemizle oturmanızda sakınca yok, değil mi? Sizin gibilerine yardımcı olmak için bir kuralı esnetirim. Elması getirin, sizin için ne yapabileceğime bakarım.”

Deronda böylece, daha rahat bir iletişimin önünü açacak en elverişli izlenimi geride bıraktı. Ne var ki kendi payına, bu hoşluklar en kasvetli ruh hâli içinde sürüp gitmişti. Bunlar gerçekten Mirah’ın akrabalarıysa, onun ateşli evlat bağlılığının bile onlarla yeniden bir araya gelmesine, acı verici bir görevi eksiksiz yerine getirmenin vereceği tatminin ötesinde bir tat katabileceğini düşünemiyordu. Bu böbürlenen kardeş ne istiyordu? Varsayımsal anne hakkında en iyimser tahmin yürütüldüğünde bile Deronda, onun Mirah’la ilk kez karşılaşacağı anı gözünün önüne getirmekten, Mirah’ın bu aileyle birlikte yaşamaya başlaması düşüncesinden ise daha da fazla ürküyordu. Kendini inanmamaya sığındı. Aklınızdan bir Ezra Cohen geçerken Ezra Cohen’le karşılaşmak, benzer koşullarda bir Josiah Smith’le karşılaşmaktan daha şaşırtıcı değildi; kıza ilişkin tesadüfün ise muhtemelen bir farklılık olduğu anlaşılacaktı. Bununla birlikte, daha istenmeyen sonucu doğrulayacak başka bilgiler edinirse, ihtiyatlı davranmanın en akıllıca yolu ne olurdu? En iyi sonuçları gizlilikle sağlamaya çalışmak mı, yoksa ahlaki hayatımızın tatlı, taze havası olan açıklık uğruna başka sonuçları göze almak mı?

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…