Bölümler 70Şu an: Kırk Sekizinci Bölüm.
- 1 Birinci Kitap—şımartılmış Çocuk. — Birinci Bölüm.2.251 kelime
- 2 İkinci Bölüm.1.803 kelime
- 3 Üçüncü Bölüm.4.601 kelime
- 4 Dördüncü Bölüm.1.186 kelime
- 5 Beşinci Bölüm.2.528 kelime
- 6 Altıncı Bölüm.3.611 kelime
- 7 Yedinci Bölüm.5.025 kelime
- 8 Sekizinci Bölüm.1.697 kelime
- 9 Dokuzuncu Bölüm.2.436 kelime
- 10 Onuncu Bölüm.2.513 kelime
- 11 İkinci Kitap—akarsuların Buluşması — On Birinci Bölüm.3.829 kelime
- 12 On İkinci Bölüm.1.340 kelime
- 13 On Üçüncü Bölüm.4.042 kelime
- 14 Ondördüncü Bölüm.2.955 kelime
- 15 On Beşinci Bölüm.2.156 kelime
- 16 On Altıncı Bölüm.5.940 kelime
- 17 On Yedinci Bölüm.3.024 kelime
- 18 On Sekizinci Bölüm.1.667 kelime
- 19 Üçüncü Kitap—seçim Yapan Genç Kadınlar — On Dokuzuncu Bölüm974 kelime
- 20 Yirminci Bölüm5.369 kelime
- 21 Yirmi Birinci Bölüm.2.732 kelime
- 22 Yirmi İkinci Bölüm.3.566 kelime
- 23 Yirmi Üçüncü Bölüm.4.343 kelime
- 24 Yirmi Dördüncü Bölüm.3.049 kelime
- 25 Yirmi Beşinci Bölüm.2.662 kelime
- 26 Yirmi Altıncı Bölüm1.944 kelime
- 27 Yirmi Yedinci Bölüm.2.646 kelime
- 28 Dördüncü Kitap—gwendolen İstediğini Elde Ediyor. — Yirmi Sekizinci Bölüm.4.464 kelime
- 29 Yirmi Dokuzuncu Bölüm.3.354 kelime
- 30 Otuzuncu Bölüm.4.041 kelime
- 31 Otuz Birinci Bölüm.1.988 kelime
- 32 Otuz İkinci Bölüm.5.749 kelime
- 33 Otuz Üçüncü Bölüm.3.983 kelime
- 34 Otuz Dördüncü Bölüm.1.892 kelime
- 35 Beşinci Kitap—mordecaı. — Otuz Beşinci Bölüm.8.024 kelime
- 36 Otuz Altıncı Bölüm.6.525 kelime
- 37 Otuz Yedinci Bölüm.4.269 kelime
- 38 Otuz Sekizinci Bölüm.2.750 kelime
- 39 Otuz Dokuzuncu Bölüm.2.596 kelime
- 40 Kırkıncı Bölüm.4.336 kelime
- 41 Altıncı Kitap—açığa Çıkanlar — Kırk Birinci Bölüm.2.045 kelime
- 42 Kırk İkinci Bölüm.6.572 kelime
- 43 Kırk Üçüncü Bölüm.1.951 kelime
- 44 Kırk Dördüncü Bölüm.2.532 kelime
- 45 Kırk Beşinci Bölüm.2.706 kelime
- 46 Kırk Altıncı Bölüm.3.097 kelime
- 47 Kırk Yedinci Bölüm.1.443 kelime
- 48 Kırk Sekizinci Bölüm.7.797 kelime · Okuduğun bölüm
- 49 Kırk Dokuzuncu Bölüm.581 kelime
- 50 Yedinci Kitap—anne ve Oğul — Ellinci Bölüm.1.870 kelime
- 51 Elli Birinci Bölüm.4.775 kelime
- 52 Elli İkinci Bölüm.5.321 kelime
- 53 Elli Üçüncü Bölüm.2.215 kelime
- 54 Elli Dördüncü Bölüm.4.093 kelime
- 55 Elli Beşinci Bölüm.1.056 kelime
- 56 Elli Altıncı Bölüm.3.045 kelime
- 57 Elli Yedinci Bölüm.1.086 kelime
- 58 Sekizinci Kitap—meyve ve Tohum. — Elli Sekizinci Bölüm.2.510 kelime
- 59 Elli Dokuzuncu Bölüm.1.655 kelime
- 60 Altmışıncı Bölüm.1.652 kelime
- 61 Altmış Birinci Bölüm.2.894 kelime
- 62 Altmış İkinci Bölüm.2.214 kelime
- 63 Altmış Üçüncü Bölüm.3.018 kelime
- 64 Altmış Dördüncü Bölüm.2.774 kelime
- 65 Altmış Beşinci Bölüm.2.081 kelime
- 66 Altmış Altıncı Bölüm.1.614 kelime
- 67 Altmış Yedinci Bölüm.1.973 kelime
- 68 Altmış Sekizinci Bölüm.1.664 kelime
- 69 Altmış Dokuzuncu Bölüm.4.029 kelime
- 70 Yetminci Bölüm.988 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
KIRK SEKİZİNCİ BÖLÜM.
Her şeyi önceden kendi güvenliğimizin ölçüsüne göre ayarlamak, zahmetli ve karşılığı az bir iştir. Machiavelli’nin, babasının ölümünde başına gelebilecek her şeyi düşünüp her türlü talihsizliğe karşı önlem alan, yalnızca tek bir olasılığı hesaba katmayan Cesare Borgia hakkında söyledikleri bunu güzelce anlatır: Borgia, babası öldüğünde kendi ölümünün de kısa süre sonra geleceği hiç aklına gelmemişti.
Grandcourt’un bu ülkenin bir tebaası olarak önemi, toprak mirasından kaynaklanan o görkemli edilgenlik türündendi. Siyasi ve toplumsal hareketler ona ancak kira gelirleri üzerinden dokunurdu; en özenli yaşamöyküsü yazarı bile Schleswig-Holstein’ı, Bismarck’ın siyasetini, sendikaları, hane halkı oy hakkını, hatta son ticari paniği araştırmak zorunda değildi. Bu konulardaki en iyi gazete sütunlarına şöyle bir göz atmıştı. Görüşlerinin genişlikten yoksun olduğu söylenemezdi; çünkü bütün Almanları, bütün iş insanlarını ve yanlış tür sabun kullanma ihtimali bulunan bütün seçmenleri genel bir adla, “hayvanlar” diye anıyordu. Ancak çok tartışılan bu konularda, onlardan söz edenlere gözkapaklarının altından bakmak ve ürkek düşünürlerin fikirlerini sarsmaya yarayan bir sessizliğe bürünmek dışında hiçbir şey yapmıyordu.
Yine de Grandcourt, kendi ilgi alanında, kıtanın en gözü kara türden zafer diplomasisine girmiş bazı özellikler gösteriyordu.
Gwendolen’in Deronda’yla ilgili hiçbir hareketi gözünden kaçmıyordu. Kıskanç olduğunu reddederdi; çünkü kıskançlık, engellemeye karar verdiği bir şeyi önleme gücünden kuşku duyduğunu ima ederdi. Karısının kendi arkadaşlığı yerine başka bir erkeğin arkadaşlığını tercih etmesi onu incitmezdi; istediği, karısının eğilimlerinin kararını değiştirmeye gücü yetmeyeceğini, kilitli bir kelepçenin farkında olacağı kadar açıkça anlamasıydı. Evliliğe girişinde ne kadar kararsız bir kapris varsa olsun, evlilik bağını yorumlarken kararsızlık göstermiyordu. Evliliğinden pişman değildi; hayatına gerçekten daha çok amaç, iradesini uygulayacağı yeni alanlar katmıştı. Seçiminden de pişman değildi. Zevki inceydi ve Gwendolen bu zevke uygundu: kendisinden bir rütbe yükselmemiş, duruşu ve güzelliğiyle hayranlık uyandırmayan, tırnakları doğru biçimde olmayan, kulak memesi biraz fazla büyük ve kırmızı olan, ya da tırnaklarıyla kulakları kusursuz olsa bile nükteli cevaplar veremeyen budala bir kadını eş olarak istemezdi. Bu koşullar, aşk yeteneği vazgeçilmez ayrıntıların eksikliği yüzünden askıda kalmış zarif çağdaşlarına pek ağır gelmeyebilir. Ama karısının, cesaret edebilse öfkeyle parlayacağı bir ruh hâlinde olmasından ve ona tutkulu bir aşktan başka duyguların etkisiyle evlenmeye itilmiş olmasından hoşnutluğunu paylaşanların sayısı belki daha azdır. Yine de aşk yerine hükmetmeyi yeğleyenler için, evlilik söz konusu olduğunda bu zihin alışkanlığının neden değişmesi gerektiği anlaşılmıyor.
Grandcourt yanlış eş seçtiğini düşünmüyordu. Koca rolünü üstlendiğine göre hiçbir biçimde aldatılmayacak ve acınacak biri gibi görünmesine izin vermeyecekti. Zihin hâli buydu: kıskançlık değildi. Yine de davranışları bazı bakımlardan kıskançlığa, sarının sarıya benzediği kadar benziyordu; oysa rengin bambaşka nedenlerden kaynaklanabileceğini biliyoruz.
Vasiyetinin düzenlenmesi, ipoteklerin devri ve amcasıyla Diplow mirası hakkında yapılacak işlem konusunda hukuki görüş almak üzere, her zamankinden erken kente gelmişti. Israr etmeden ustalıkla önüne konan hazır para yemi, sonunda onu bu işlemde anlaşmaya razı etmişti. Kente gelmesinin bir başka hoş yanı da başkalarının kendisinden beklemiş olabileceklerine rağmen evlenmeyi seçtiği güzel geliniyle birlikte görünmekti. Grandcourt çevresindekilerin hayranlığını zerre kadar umursamadığı duygusuyla dolaşırdı; ama umursamazlık da tıpkı arzu gibi, kendisiyle bağlantılı bir nesneye, yani hayranlık ya da kıskançlık duyan bir kalabalığa ihtiyaç duyar. Çünkü gülümseyen insanlara taş gibi bakmayı seviyorsanız, o insanların var olması ve gülümsemesi gerekir; başkalarını genellikle aşağılık bulduklarından yakınanlar, insan soyunun başka bir görünüşünün küçümseme açlıklarını doyurmayacağını unutur. Grandcourt, karısıyla ilk kez kentteyken, küfürleri umursamazca yutmaktan ibaret hâli; görkemli davetlerle, göz önünde at binip araba gezileriyle ve bütün seçkin davetlerde karısıyla birlikte ortaya çıkmasıyla çeşitlenip genişlemişti. Karısının aranmasını istiyordu; “heriflerin” onunla konuşmaya, gözü önünde ona eşlik etmeye can atmasından hoşlanıyordu; hatta karısının bir tür mağrur cilvesine bile itiraz etmezdi. İtiraz ettiği, Deronda’ya karşı tavırlarıydı.
Lady Mallinger’ın müzikli toplantısından sonra Grandcourt, kanepedeki konuşmayı Hans kadar dikkatle gözlemlemişti. Mallinger’larla birlikte Deronda’yı da davet etmesi, onun karakteristik bir davranışıydı: Deronda’nın orada bulunmasının ya da bulunmamasının kendisi için en ufak bir önemi olduğu düşünülebilecek herkesten inatla kaçınıyordu. O akşamki davranışları hakkında Gwendolen’e doğrudan bir şey söylemedi; tiksintisini dile getirmenin gururuna fazla ağır geleceğinden çekinmişti. Ama birkaç gün sonra, sözünün yerine ne kadar uygun düştüğüne aldırmadan şöyle dedi:
“İnsanları gözleyip toplum içinde öfkesini belli etmekten daha çok kadını hödük gösteren bir şey yoktur. Kadının görgülü olması gerekir. Yoksa onunla birlikte görünmek çekilmez olur.”
Gwendolen sözü üstüne alındı ve hödük sayılma düşüncesinden kaygı duymaya başladı. O da, şeylere karşı duyduğu kederli tiksintiyle, hayranlık duyanları da tiksintisinin dışında bırakmayı tercih ederdi. Ama başında sallanan azarlanma ihtimali, Deronda’yla karşılaşmalarına ilişkin beklentisinin gerginliğini yalnızca artırdı. Kent hayatının yeniliği ve heyecanı, yabancı ülkelerdeki telaşlı ve sürekli değişen yolculuklar gibiydi. İçinde ne kadar umutsuzluk olursa olsun, çok yönlü benliğini de doyuran bir programı yerine getirmesi gerekiyordu. Ne var ki derin bir ilgi söz konusu olduğunda her zaman olduğu gibi, Deronda’yla birkaç söz edebildiği görece seyrek anlar, zihninde yayılıp aralarındaki iletişimi büyütüyor, bu iletişimin onun düşüncelerinde tuttuğunu sandığı yeri genişletiyordu. Deronda buna nasıl engel olabilirdi? Ondan kaçınmıyordu; tersine, kendisine duyduğu güvenin düşüncesizce olmadığını, çünkü Deronda’nın gözündeki saygınlığını azaltmadığını, ince ve dolaylı yollarla ona göstermeye çalışıyordu. Üstelik yakınında bulunmasından hoşlanıyordu; başka türlü nasıl olabilirdi? Gwendolen bir sorundan ibaret değildi; zihninin ve kaderinin gidişatını önemsediği güzel bir kadındı. Bu kaygı, ne kadar sonuçsuz olsa da, Deronda’nın içinde bir sorumluluk gibi ısrarla yer tutuyordu. Belki de kendi geleceğini düşünmeye cesaret ettiğinde, bu görkemli, kederli yürekli kadından çok uzakta gördüğü için daha da fazla. Bir zamanlar, tehlikeli bir yere basmasını önlemek için uyarıp kolundan tutar gibi, dikkatini bir anlığına çekmeye yönelmişti; Gwendolen de kendisine yakarışlarla dolu, ısrarlı bir ihtiyaçla dönmüştü.
Grandcourt’un, umursamıyor görünerek bastırmak isteyeceği bir duyguyu Gwendolen’de uyandırdığı durumlardan biri Mirah’la ilgiliydi. Gwendolen’in şan dersleri alma düşüncesine bağlılığı, Deronda’nın tavsiyesine bir tür itaat olarak sürüyordu. Ama günler geçiyor, aralarını belirleyecek bir iş olmayan hayatlarda rastlanan o boş vakit bulamama hâli devam ediyordu. Grandcourt’un her an yanında bulunması ve onu gözetlemesi ihtimali de bütün çabaları, tavrının yaydığı can sıkıntısı düzeyine indiriyordu; onun olumsuz zihin hâli, her nesneye yapışıp her teması bozan sis gibi yayılıyordu.
Bir sabah kahvaltı ederlerken Gwendolen, eski canlılığını göstermeye yönelik, yine gelip çatmış bir kararlılık nöbetiyle, karidesleri yemeden nazlana nazlana oyalanıp şöyle dedi:
“Kentte olduğumuz sürece kendimi yetiştirmeyi, şan dersi almayı düşünüyorum.”
“Neden?” diye sordu Grandcourt kayıtsızca.
“Neden mi?” diye yineledi Gwendolen, şımarıklık taslayarak. “Uykum gelsin diye kaz ciğeri ezmesi yiyemiyorum, sigara içemiyorum, kulübe gidip sonra da oradan ayrılmak istememe yol açacak şeyler yapamıyorum; can sıkıntısında biraz çeşitlilik istiyorum. Avukatlarınla ve öteki insanlarla meşgul olduğun en uygun zaman hangisi, şu şarkıları dillere düşen küçük Yahudi kızından ders alayım?”
“Ne zaman istersen,” dedi Grandcourt, tabağını itip sandalyesine yaslanarak. Kucağındaki minicik spanielin kulaklarıyla oynarken, Gwendolen’e en kertenkelemsi ifadesiyle baktı. (Gwendolen, köpeklerin ona yaranmaya çalışmasından ötürü onlardan soğumuştu.)
Sonra kayıtsızca, “Bir hanımefendinin neden şarkı söylemesi gerektiğini anlamıyorum. Amatörler kendilerini gülünç duruma düşürür. Bir hanımefendi toplum içinde böyle bir riske giremez. Özel hayatında da yaygara koparılmasını kimse istemez,” dedi.
“Açık sözlülüğü severim; bence bir kocanın en büyük çekiciliği bu,” dedi Gwendolen, çenesini hafifçe kaldırıp gözlerini onunkilerden kaçırarak. Önündeki karidesi kaldırıp haşlanmış karidesin gözlerindeki saf ifadeye, kertenkele gözlerinden daha uygunmuş gibi baktı. “Ama,” diye ekledi, incinmişliğini içine gömdükten sonra, “ayın dördündeki davetimizde Miss Lapidoth’un şarkı söylemesine itiraz etmiyorsunuz sanırım? Onu tutmayı düşünüyordum. Lady Brackenshaw da onu çağırmıştı, biliyorsun; müzik konusunda çok titiz olan Raymond’lar da. Kendisi müzisyen ve mükemmel bir yargıç olan Bay Deronda, bir salonda onunki kadar zevkli bir şarkı söyleyiş olmadığını söylüyor. Bence onun görüşü güvenilir bir ölçüt.”
Bunu söyleyerek kocasına küçük bir taş atmak istemişti.
Grandcourt kayıtsız bir sesle, “Deronda’nın o kızı öve öve ortalıkta dolaşması çok yakışıksız,” dedi.
“Yakışıksız!” diye haykırdı Gwendolen; şaşkın bir meraka kapılarak kızardı, ona yeniden baktı ve sözün muhtemel yanlışlığını düşünemedi: “Öve öve ortalıkta dolaşması.”
“Evet; hele Lady Mallinger’in himayesine girmişken. Onun hakkında susmalı. Erkekler aralarındaki ilişkinin ne olduğunu anlayabilir.”
“Başkalarını kendilerine bakarak yargılayan erkekler,” dedi Gwendolen; kızardıktan sonra yüzü bembeyaz kesilmişti ve kendi sözlerinin dehşeti hemen içine çökmüştü.
“Elbette. Bir kadın da onların yargısını dikkate almalı; yoksa kendini yanlış yere sürüklemesi işten bile değildir,” dedi Grandcourt, o beyaz yaratığı kıskaca aldığının farkında olarak. “Deronda’yı bir aziz sanıyorsunuz herhâlde.”
“Aman, hayır!” dedi Gwendolen, neredeyse mucizevi özdenetimini çaresizce toparlayıp yüksek ve sert bir sesle konuşarak. “Yalnızca biraz daha az canavar.”
Ayağa kalktı, sandalyesini acele etmeden geriye itti ve odadan çıktı; bunu, her zamankinden fazla şarap içtiğini belli etmekten çekinen bir adamın özeniyle yaptı. Giyinme odasının kapılarını içeriden kilitledi ve bir süre, kahvaltı salonundan çıkarkenki gibi solgun ve sessiz oturdu. Zehirli mektubu okuduktan sonraki anlarda bile şimdi duyduğundan daha acımasız duygular yaşamamıştı; çünkü duygu, duyumdan ayırt edilemeyeceği kadar keskin bir noktaya varmıştı. Deronda’nın, sandığı kişi olmadığını gösteren bu görüntü, nasıl ortaya çıktığından bağımsız olarak, onda korkunç bir hayaletin uyandıracağı etkiyi yaratmıştı. Bunun kurgu mu gerçek mi olduğunu düşünemeden, bir acı gibi içine işlemişti; direnme gücünü daha da kıran şeyse, Deronda’ya duyduğu güvenin dayanaklarının ne kadar zayıf olduğunu birden kavramasıydı: onun hayatı hakkında ne kadar az şey biliyordu, güveninde ne kadar çocuksu davranmıştı. Deronda’nın azarları ve ona karşı sertliği, dünyadaki bütün şiir ve yüce öğretilerle birlikte tiksindirici görünmeye başlamıştı; yüzündeki ağırbaşlı güzellik bile erkeklerin alışılmış davranışlarının takabileceği en sevimsiz maske gibiydi.
Bütün bunlar içinde hasta bir düş kadar hızlı olup bitiyordu; direnişe sıçrayışı da uyanmaya çok benziyordu. Birden, kasvetli gri sabahın içinden bir güneş ışığı akıp geldi; taş kesilmiş hâlde oturduğu yerde onu sıcaklık ve ışıkla sardı. Hafifçe kımıldayıp çevresine baktı: bu kötü düşten başka bir dünya vardı ve düş hiçbir şeyi kanıtlamıyordu. Ayağa kalktı; bunaltıcı bir duygudan kurtulmak istediğinde alışkanlıkla yaptığı gibi kollarını yukarı uzatıp ellerini kenetledi ve bu güneş huzmelerinin içinde odada dolaştı.
“Doğru değil! Onun buna inanıp inanmaması ne fark eder?” diye tekrarladı kendi kendine. Ama bu, inancının yeniden canlanması değildi; yalnızca boğulmaya dayanamayan inancın çaresiz çığlığıydı. Bu hâlde günün geri kalanını nasıl geçirebilirdi? Dürtüsel gelgitlerinden biriyle, hayal gücü istediği şeyin doğruluğuna kendini inandıracak çılgın eylemlere yöneldi: Lady Mallinger’a gidip Mirah’yı soracak; Deronda’ya, dünyayı gözünde bütünüyle sahte, kötü ve umutsuz hâle getirdiği için sitem eden bir mektup yazacaktı; yüreğindeki bütün acı öfkeyi ona dökmeye cesaret edebilirdi. Hayır, Mirah’ya gidecekti. İhtiyacının aldığı bu son biçim daha uygulanabilir görünüyordu ve kısa sürede karşı konulmaz bir zorunluluğa dönüştü. Sonucu ne olursa olsun. Dördündeki davetlerinde şarkı söylemesi için Mirah’yı çağırma bahanesi vardı. Başka ne söyleyecekti? Nasıl tatmin olacaktı? Sonrasını öngöremiyordu; öngörmek için bekleyemezdi. Aklını başından alan o düşünce canlı bir varlık olsaydı, eylemin sonucunu beklemeden onu boğazlamak isterdi. Zili çalıp Bay Grandcourt’un dışarı çıkıp çıkmadığını sordu; gittiğini öğrenince arabayı hazırlamalarını buyurdu ve gezinti için giyinmeye başladı. Sonra aşağı indi, büyük salonda, hapsedilmiş dilsiz bir yaratık gibi dolaştı; camlı panellerde kendini tanıyamıyor, boyalı ve yaldızlı hapishanesinin çevresindeki hiçbir nesneyi fark etmiyordu. Kocası muhtemelen nerede olduğunu öğrenecek ve onu bir şekilde cezalandıracaktı; ne olursa olsun, şu anda kendini kandırmadığına dair güvence dışında hiçbir şey isteyemiyor, hiçbir şeyden korkamıyordu.
Mirah’nın adresi yanındaydı. Çok geçmeden, huzursuz yüreğini taşımaya yetecek bütün o gösterişli donanımla yola çıkmıştı; yüreği çarpıntılarıyla, nasıl soracağını bilmediği sorulara verilecek bir yanıta bağlanmıştı. Miss Lapidoth’un evde olduğunu öğrenene dek olup bitenlere, adliye binasına giden yoldaki giriş hollerine ve geçitlere aldırmayan biri gibi aldırmıyordu; katlanır kapıların bulunduğu bir odaya girip ardında Deronda’nın sesini duyana kadar hiçbir şeye dikkat etmedi. Kuşkusuz, onu tanıması önceden bekleyişiyle kolaylaşmıştı ama Deronda’yı görmüşçesine emindi. Kendi heyecanından korktu; yeniden ilikleyebilmek için eldivenlerinin düğmelerini açmaya koyuldu, kapı açılırken de sözdeki güçlüğün üzerine dudaklarını ısırdı. Mirah, dingin ve tatlı bir tanıma gülümsemesiyle karşısına çıktı. Onun yüzünü görmek Gwendolen’i rahatlattı; sessizce elini uzatırken karşılık vermeyi başardı. Otururken, sesi hâlâ kulağındayken, gerçeğin korktuğu şey olamayacağına dair bulanık bir duygu içinde gücünün biraz geri döndüğünü hissetti. Mirah, konuşmanın sesi kısık kalsın istermiş gibi sandalyesini ona iyice yaklaştırdı ve ziyaretçisine sakin bir bekleyişle baktı. Gwendolen de utangaçlığı andıran bir hâlde alçak sesle söze başladı:
“Belki beni görünce şaşırmışsınızdır; belki yazmam gerekirdi ama sizden özel bir ricada bulunmak istedim.”
“Mektup yerine sizi görmek beni sevindirdi,” dedi Mirah. Hans’ın Gwendolen’e takmayı öğrettiği “Van Dyck düşesi” adının sahibi kadının değişen yüz ifadesine ve tavrına şaşırmıştı. Kendi yüzünün canlı rengi ve dinginliği, tüylü şapkanın altındaki solgun, heyecanlı güzellikle keskin bir karşıtlık oluşturuyordu.
“Düşündüm ki,” diye sürdürdü Gwendolen, “en azından umdum ki, dördünde akşam evimizde, Lady Brackenshaw’ın davetindekine benzer bir toplantıda şarkı söylemenize itiraz etmezsiniz. Çok minnettar kalırım.”
“Sizin için şarkı söylemekten mutluluk duyarım. Saat onda mı?” dedi Mirah; Gwendolen’in mahcubiyeti azalacağına artıyor gibiydi.
“Saat onda, lütfen,” diye yanıtladı. Sonra sustu ve söyleyecek başka bir şeyi olmadığını hissetti. Gidemezdi. Ayağa kalkıp veda etmesi olanaksızdı. Deronda’nın sesi kulağındaydı. Bunu söylemeliydi; başka bir cümle kuramıyordu:
“Bay Deronda yan odada.”
“Evet,” dedi Mirah, önceki sakin tonuyla. “Ağabeyimle İbranice okuyor.”
“Bir ağabeyiniz mi var?” dedi Gwendolen. Bunu Lady Mallinger’dan duymuştu ama o sırada üzerinde durmamıştı.
“Evet, hasta, veremli, çok sevgili bir ağabeyim var; Bay Deronda ona da bana olduğu gibi en iyi dost oldu,” dedi Mirah; değer verdiğimiz birinden söz edilirken kayıtsız kalmamıza izin vermeyen bir dürtüyle.
“Söyleyin,” dedi Gwendolen, elini Mirah’nın elinin üzerine koyup neredeyse fısıltıyla konuşarak. “Söyleyin, doğruyu söyleyin. Onun gerçekten iyi biri olduğundan eminsiniz. Onun hakkında kötü hiçbir şey bilmiyorsunuz. İnsanların onun için söyledikleri kötülüklerin hepsi yalan.”
Gururlu bir kadın bundan daha çocuksu davranabilir miydi? Ama bu tuhaf sözler Mirah’ya yalnızca ağırbaşlılık ve öfke duygusu verdi. Gözleri birden parladı, sesi titredi ve şöyle dedi:
“Onun hakkında kötü konuşanlar kim? Bir melek gelip bana söylese bile onun kötülüğüne inanmazdım. Beni öyle perişan bir hâlde buldu ki—kendimi boğacaktım; öyle zavallı ve terk edilmiş görünüyordum ki, beni yol kenarında bir dilenci sanırdınız. Oysa bana bir kral kızıymışım gibi davrandı. Beni en iyi kadınların yanına götürdü. Ağabeyimi bulup bana getirdi. Ağabeyime saygı duyuyor—oysa ağabeyim de yoksuldu, neredeyse olabilecek en yoksul hâliyle. Ağabeyim de ona saygı duyuyor. Bu, öylesine söylenecek bir şey değil”—Mirah’nın sesi burada derin bir vurguyla değişti, başını geriye doğru salladı. “Çünkü ağabeyim çok bilgili ve engin düşünceli biridir. Bay Deronda da onunla boy ölçüşebilecek az erkek olduğunu söylüyor.” Yahudilere özgü bir meydan okuma, öfkeli minnettarlığının içine alev gibi karışmıştı; Deronda’nın iyiliğinden kuşkulanmış gibi göründüğü için öfkesi Gwendolen’i de içine almadan edemedi.
Gwendolen ise susuzluktan kavrulmuş biri gibiydi; bedenine yayılan tatlı suyu, yeterli bir mutluluk gibi içiyordu. Mirah’nın ona öfkelendiğini fark etmedi; Deronda’nın ve hayatının, kocasının anlattığı kişiye sabah ufkunun sokak gazıyla karışmış sabaha benzemediği kadar benzemediğini derinden kavramaktan başka hiçbir şeyin bilincinde değildi. Mirah’nın sözleri bile rahatlamasının belirsizliği içinde silikleşmişti. Onları tekrarlaması ya da bütün duygusal hâlinin nasıl değiştiğini anlatması neredeyse olanaksızdı. Mirah’nın elini sıktı ve aceleyle fısıldadı: “Teşekkür ederim, teşekkür ederim.” Sonra ayağa kalktı, ancak belli belirsiz bir bilinçle, “Gitmeliyim, sizi göreceğim… dördünde… çok minnettarım,” diye ekledi ve kendiliğinden kapıya yönelip çıktı. Kapıyı onun için açan Mirah, birdenbire soğuk ve mağrur bir uzaklığa çekilmiş gibi görünen bu gidişe şaşırdı.
Gerçekten de Gwendolen’in, kendisini rahatlatan bu yaratığa karşı taşkın bir minnettarlık gösterecek hâli yoktu. Grandcourt’un Deronda hakkındaki yargısını çürütmeye duyduğu tutkulu ihtiyaç, başka her şeye karşı duyarlılığını köreltmişti; bu ihtiyaç karşılanır karşılanmaz oradan ayrılmak istedi. Kendini oraya ait hissetmediğini fark etmeye ve Deronda’nın onu görmesinden korkmaya başladı. Yeniden arabaya bindiğinde evde kendisini neyin beklediğini gözünde canlandırdı. Grosvenor Meydanı’ndaki kapının önünde arabadan inerken kocası, parmaklarının arasında bir puroyla eve geliyordu. Purosunu attı, onu arabadan indirmesine yardım etti ve merdivenlerden yukarı ona eşlik etti. Daha ileriye gitmesini ve sığınacak yer bırakmamasını önlemek için salona döndü. Sonra yorgun bir hâlde oturdu; eldivenlerini çıkardı, elini alnında gezdirdi ve kocasının varlığını olabildiğince önemsizleştirmeye çalıştı. Ama o da oturdu; çok uzakta değil, tam karşısında. Ona bakmaktan kaçınmak, ancak büyük bir çaba gösterdiğini belli ederek mümkün olabilirdi.
“Bu olağanüstü saatte nerede bulunduğunuzu sorabilir miyim?” dedi Grandcourt.
“Elbette; Miss Lapidoth’a gidip bizim için şarkı söylemesini rica ettim,” dedi Gwendolen; eldivenlerini yanındaki küçük masaya bırakıp onlara bakarak.
“Deronda’yla ilişkisini sormaya mı?” dedi Grandcourt, alçak sesine mümkün olan en soğuk küçümsemeyi katarak. Zavallı Gwendolen’in kulağında bu ses şeytaniydi.
Evliliklerinden beri ilk kez, içindeki engel olmadan öfkesini ona yöneltti. Gözlerini dosdoğru onun gözlerine dikip ısırıcı bir tonla şöyle dedi:
“Evet; söyledikleriniz yalan—alçakça, şeytanca bir yalan.”
“O mu söyledi? Öyle mi?” diye karşılık verdi Grandcourt; küçümsemesi iyice damıtılmış gibiydi.
Gwendolen sustu. İçindeki cüretkâr öfke, dilsiz bir hiddete dönüştü. İnancına hangi gerekçeleri gösterebilirdi? İçinde öylesine güçlü ve canlı görünen bütün gerekçelerin kocasının soluğunun altında boğulup büzüştüğünü gördü. Sunabileceği bir kanıt yoktu; yalnızca kendi izlenimi vardı ve bu da ona kendi budalalığı gibi görünecekti. Başını hızla ondan öte yana çevirdi, odanın öbür ucuna öfkeyle baktı. Ayağa kalkacaktı ama kocası önünü kesmişti.
Grandcourt üstünlüğü ele geçirdiğini gördü. “Şarkı söylemesi bakımından bunun önemi yok,” dedi yüzeysel bir uzatmayla. “İsterseniz şarkı söylemesi için onu çağırabilirsiniz.” Bir süre sustuktan sonra, en buyurgan alçak sesiyle ekledi: “Ama o eve bir daha gitmeyeceğinizi lütfen aklınızdan çıkarmayın. Karım olarak, sizin için neyin uygun olduğu konusunda sözüme güvenmelisiniz. Bayan Grandcourt olmayı kabul ettiğinizde kendinizi gülünç duruma düşürmemeyi de kabul ettiniz. Bu sabah kendinizi gülünç duruma düşürdünüz; başladığınız gibi devam ederseniz kulüplerde adınız hoşlanmayacağınız biçimde anılabilir. Dünya hakkında ne biliyorsunuz? Benimle evlendiniz ve benim görüşüme göre hareket etmelisiniz.”
Bu konuşmadaki her yavaş cümle Gwendolen’in yaradılışı üzerinde korkunç bir egemenlik kuruyordu. Bu alçak tonlar, belirtilerinin ölümcül bir hastalığa işaret ettiğini ve hastalığın seyrini anlatan bir hekimden gelseydi, içindeki savın karşısında bundan daha çaresiz kalamazdı. Ama şimdi hareket etmesine izin verildi; kocası da o sabah yaşananlara bir daha hiç değinmedi. Kendi sözlerinin gücünü biliyordu. Düz profilli, beyaz elli bu adam zor bir sömürgeyi yönetmeye gönderilseydi, çağdaşları arasında ün kazanabilirdi. Kuşkusuz yetenekliydi; eski sahiplerini yatıştırmak yerine ortadan kaldırmanın daha güvenli olacağını anlar, işleri bu yolla güvenceye almaktan çekinmezdi.
Bütün bunlara rağmen Gwendolen yeniden kazandığı inancından vazgeçmedi; tersine, onu daha kaygılı bir bağlılıkla korudu. Eskiden bir Protestanın İncil’ini, bir Katoliğin de haçını, sivil iktidarın desteklediği tarafa göre gizlice saklaması gibi. Deronda’ya dair o ziyarette edindiği izlenimin dışında, hayal gücünün Mirah ya da övgüyle söz edilen ağabeyiyle pek meşgul olmaması da onun karakteristik bir özelliğiydi. Onun için kesinleşen tek şey, Deronda’nın yalnızca cömert bir iyiliksever gibi davrandığıydı. “İbranice okuyor” sözü, işitme duyusundan silikçe geçip gitmişti; tıpkı başıboş bir leyleğin, doğal tarihi üzerine şaşkınlıkla düşünmesini gerektirmeden manzarasında kendine özgü bir uçuşla süzülüp geçmesi gibi.
Ama bu ziyaretin kocasıyla ilgili sonucu, içinde alışılmış bir çatışma yaratan süreçte etkin bir rol oynadı ve belki Deronda dışında kimsenin fark etmediği bazı dış değişikliklere yol açtı. Haftalar geçip Gwendolen’le ara sıra kısa görüşmeler yaptıkça Deronda, onun yüzeydeki sertliğinin ve kararlı gösterişinin arttığını sezer gibi oldu; bu da heyecanının ansızın açığa vurulduğu anları daha belirgin ve daha rahatsız edici kılıyordu.
Aslında Gwendolen, başkaldıran biri için bir tür terbiye sürecinden geçiyordu. Bu süreç, dönüşüme olabildiğince az benzeyerek benliğinin yarısını korkunç bir gerilimle eğip büküyor, öteki yarısının isteksizliğini ise daha da körüklüyordu. Grandcourt, onun başkaldırısını anlamaktan ziyade seziyordu; Mirah’yla yaşananlar, Deronda’yı gördüğü zamanlarda bu başkaldırının arttığı kuşkusunu güçlendirmişti: aralarında “lanet olası bir saçmalık” vardı. Bunu tam anlamıyla flört olarak düşünmüyordu; zaten başka konulardaki hayal gücü de oldukça kısıtlıydı. Ama bu saçmalık, onun zihninde bir tür için için kaynamayı sürdürüyordu; dışarıya da tatsız biçimde yansıyabilecek bir iç hareketti bu. Eski zamanlarda kocaların, karılarında önce tuhaflık gibi belli belirsiz ortaya çıkıp sonunda akıl hastanesinin ılımlı bir biçimi olan manastırda noktalanan, tehditkâr bir dindarlıktan acı çektikleri bilinir. Grandcourt da Gwendolen’de tehditkâr ruh hâllerinin belirsiz bir sezgisini taşıyordu. Evlilik konusundaki görüşlerinde aralarındaki birlik, bu ruh hâllerini kesinlikle dizginlemesini gerektiriyordu. Seçtiği yöntemlerden biri kendine özgüydü ve az önce duyduğumuz konuşmalar kadar ustalıkla düşünülmemişti.
Yapmakta olduğu vasiyetnamenin temel amacını Gwendolen’in öğrenmesine karar verdi; ama bunu kendisi anlatamazdı, çünkü Bayan Glasher’la ve çocuklarıyla olan ilişkisini açıklamayı gerektiriyordu. Gwendolen’le arasında bu konuya dair açık bir konuşma geçmesi ona son derece itici geliyordu. Gururlu ve içine kapanık bütün yaradılışlar gibi, kişisel konularda, en önemsiz ayrıntılarda bile açık konuşmaktan ve ayrıntıya girmekten kaçınırdı: uşağı onun yanında ayakkabı ve çoraplar hakkında bile ağzını sıkı tutmalıydı. Çatışmaya da tahammülü yoktu; alışkanlık hâlindeki ihtiyacı, yönetiminin sessiz ve ağır baskısıyla çatışma ihtimalini ortadan kaldırmaktı. Ama Gwendolen’e, ona evlenme teklif etmeden önce Lydia’yla ilişkisini bildiğinin kendisi için sır olmadığını anlatmak istiyordu; bu konuyu şimdi açmasının gerekçesi de Gwendolen’in önceden bilgi sahibi olmasıydı. Onun yerindeki bazı erkekler, anlatmak istediklerini mektup hâlinde yazmayı düşünebilirdi. Ama Grandcourt yazmaktan nefret ederdi: bir not yazmak bile ona külfet gelirdi ve uzun zamandır bütün yazı işlerini Lush’a yaptırmaya alışmıştı. Mektup yazmak kadar tatsız bir işi yapmamak uğruna kendi açık çıkarlarından vazgeçecek insanlar olduğunu biliyoruz; bu eksik faydacılardan, başka birinin duygularını korumak için zor bir konuda el yazısına ve sözdizimine sarılmaları beklenemez. Grandcourt’un aklına, söz konusu bilgiyi Gwendolen’e yazması gerektiği, yazabileceği ya da yazmasının mümkün olduğu bile gelmedi; kullanabileceği tek aracı Lush’tu ve onun gözünde Lush, kalemle kâğıttan farksız bir aletti. Ama bu konuda da Grandcourt ketum davranıyordu; Lush’u, kendisinin uygun görmediği bir evlilikte var olduğu varsayılan bir haksızlığa karşı küstahça yakınlık göstermeye teşvik edecek tek bir söz bile etmezdi. Bir sırdaşı olan kim, onun kavrayışını küçümsemeye ve sağduyusunu gözünde büyütmeye kapılmaz? Grandcourt, usulsüzlüklerini, borçlarını ve hazır para sıkıntısını ayrım gözetmeden Lush’a anlatırdı; yalnızca sırdaşının kendisine ne söylemesine izin vereceği konusunda seçiciydi. Bu insani aracıya öylesine alışmıştı ki, Londra’da elinin altında olması kaybettiği rahatlığı geri getirmişti. Sonuçta Lush vasiyetnamenin bütün hükümlerini, vasiyetçisinin kendisinden bile daha kesin biçimde biliyordu.
Grandcourt, Gwendolen’in ikiyle ikiyi toplayabilecek bir kadın olduğuna göre, Lydia’yla görüşmesini ayarlayan kişinin Lush olduğunu bildiğinden ya da bundan kuşkulandığından ve ilk isteğinin onu uzaklaştırmak olmasının nedeninin bu olduğundan emindi. Ne var ki karmaşık tutkular uyandıran karmaşık konularda bir kadının çıkarımlarının yönünü basit toplama yeteneği belirlemez; Grandcourt ise yanılmasını önleyebilecek tek düşünme organından, yani söz konusu karmaşık tutkulara ilişkin deneyimden yoksundu. Gwendolen’in korkusunun yarısını doğru sezmişti: kişisel gururuyla ve kendi iradesinin onun iradesini yenmesi gerektiği düşüncesiyle ilgili her şeyi. Ama pişmanlık duyan öteki yarı, Gwendolen’in verdiği sözü tutmadığını bilse bile, ayın öteki yüzü kadar hayalinin dışındaydı. Lydia konusunda onun ne hissettiğine dair inancı, yalnızca dile getirilemeyen bir kıskançlıktı; Lydia’nın mücevherlerle birlikte yazdığına inandığı şey de, kıskanç kadınlarla ilişkisine atfettiği başka inceliklerle birlikte, bir zamanlar bu mücevherleri takmaya alışkın olduğu gerçeğiydi. Kıskançlığı alevlendirebileceğinden ve ardından onu mutlak bir suskunluğa mahkûm edebileceğinden zafer kazanmışçasına emindi. Amacı, karısının bütün bencilliğini kendi bencilliğiyle aynı safa çekmekti; Lush’u görevlendirirken ona hakaret etmeyi düşünmemişti: Karısı, mümkün olan tek elçinin o olduğunu anlamalıydı. Grandcourt’un olaylara bakışı, kendisine uygun olan şeylere başkalarının katlanması gerektiğine dair genel inancıyla epey sınırlıydı. Şu gerçek kaçınılmazdır: Şefkatsizlik bizi, ona denk bir düşünce kıtlığına mahkûm eder. Gerçek hayata atılmış ve kendi entrikalarını yürütmek zorunda kalmış bir Mephistopheles’in yanlış yapması kaçınılmaz olurdu.
Bir sabah arka salondan sonraki küçük özel oturma odasında Gwendolen’in yanına gitti; şapkası ve eldivenleri elindeydi. En yumuşak huylu, en ikna edici ağır aksanıyla, o kitap kucağında otururken karşısında dikilip ona yukarıdan bakarak şöyle dedi:
“Şey—Gwendolen, mülkle ilgili açıklanması gereken bir mesele var. Lush’a gelip sana açıklamasını söyledim. Bu işleri iyi bilir. Ben dışarı çıkıyorum. Şimdi yukarı gelebilir. Açıklayabilecek tek kişi o. Umarım aldırmazsın.”
“Aldırdığımı biliyorsun,” dedi Gwendolen öfkeyle, ayağa fırlayarak. “Onu görmeyeceğim.” Kapıya doğru hızla kaçmaya niyetlendiğini belli etti. Grandcourt kapının önünde, sırtı kapıya dönük duruyordu. Öfkesini bekliyordu ama karşılık olarak öfke göstermedi; dışarıda yemek yeme önerisine itiraz edilince kullanabileceği türden, aynı azarlayıcı tonla şöyle dedi:
“Olay çıkarmanın yararı yok. İnsan dünyada konuşmak zorunda kaldığı bir sürü kaba saba kişiyle karşılaşıyor. Görgü bilen insanlar böyle şeyleri mesele etmez. Bazı işler yapılmalı. Bunları hoş insanlar yapamaz. Lush’u görevlendiriyorsam, senin de bunu olağan karşılaman gerekir. Olay çıkarmamalısın. Öyle adamlar yüzünden başını savurup dudaklarını ısırmamalısın.”
Konuşmanın ağır aksanlı söyleyişi ve duraklamaları, Gwendolen’in zihninde düşüncelerin üşüşmesine, direnişinin bastırılmasına fırsat verdi. Mülkle ilgili ona ne söylenecekti? Bu sözcük onda bazı baskın çağrışımlar uyandırıyordu: Önce annesini, sonra Bayan Glasher’ı ve çocuklarını. Lush’u görmeyi reddetse ne işe yarardı? Grandcourt’tan bunu kendisinin anlatmasını isteyebilir miydi? Bu, kabul etse bile katlanılmaz olabilirdi; tersine karar vermişse kabul etmeyeceği kesindi. Kocasının kapıyı tutarak çıkışını engellediği, apaçık bir tutsak gibi alıkonduğu bu duruma daha fazla dayanamayacaktı. Uzaklaşıp bir dolaba yaslandı; Grandcourt yeniden ona doğru ilerledi.
“Lush’un şimdi, ben dışarıdayken yukarı gelmesini ayarladım,” dedi, Gwendolen’in hiçbir tepki vermediği uzun bir duraklamanın ardından. “Gelebileceğini söyleyeyim mi?”
“Evet” diyebilmesi için bir duraklama daha gerekti; yüzünü yana çevirmiş, gözlerini yere indirmişti.
“Hazırlanmak istersen, gezintiye çıkmak üzere zamanında dönerim,” dedi Grandcourt. Yanıt yoktu. “Fena hâlde öfkeli,” diye düşündü. Ama öfkesi sessizdi, bu yüzden de onu rahatsız etmiyordu. Bunun üzerine Gwendolen’in çenesini tutup onu öptü; Gwendolen göz kapaklarını hâlâ indirmişti ve Grandcourt kapının öte yanına geçene kadar gözlerini açmadı.
Ne yapacaktı? Bilincinde nereye baksa, yakınmasını haklı çıkaracak bir gerekçe bulamıyordu. Bu adamla evlenirken kurduğu romantik hayallerin tümü, onu dilediği gibi kullanabilme gücüne dayanıyordu. Şimdi de o, Gwendolen’i dilediği gibi kullanıyordu.
Lush’un gelişinin haber verilmesini beklerken, katlanmak zorunda olduğu yakıcı bir ameliyatın eşiğinde oturuyordu. Canını sıkan gerçekler, onun zihninde yer aldıklarını düşündükçe yakıcı bir güç kazanıyordu. Bu, yeni bir kumarın parçasıydı; kayıp yalnızca eksilmekten ibaret değildi, hesaba hiç katmadığı korkunç bir fazlalıktı.
Lush, görevinden ne bütünüyle memnundu ne de bütünüyle hoşnutsuz. Grandcourt ona konuşmanın sonunda şöyle demişti: “Doğa seni ne kadar itici olmaya zorluyorsa, kendini ondan daha itici hâle getirme.”
“Ona bağlı,” diye düşündü Lush. Ama, “Bayan Grandcourt’un okuması için kısa bir özet yazarım,” dedi. Bütün açıklamayı yazılı yapmayı önermedi; bu da görüşmenin onu tümüyle rahatsız etmediğini gösteriyordu.
Vasiyetnamede kendisi için de bir miktar ayrılmıştı; kötü huylu olmak onun âdeti olsaydı bile, keyfinin kaçması için bir neden yoktu. Durumun bütün sırlarını çözdüğüne tamamen inanıyordu ama bundan şeytani bir zevk almıyordu. Yalnızca, bu evliliğin, tepeden bakan genç hanımın beklediği ve Grandcourt’un öyleymiş gibi göstermeye çalıştığı kadar tatmin edici olmayacağı yönündeki öngörüsünü doğrulamış olmasını fark edince, benliğini okşayan küçük bir hınç duyuyordu. Sıradan dedikoduyu aktaranların ona kattığı çeşniden ve tahminleriyle abartmalarından çok daha güçlü, sürekli bir kini yoktu. Ne etkin bir şefkat ne de iyi niyet duyuyordu; etkin bir kötülük de beslemiyordu. Başlıca derdi kendi özel zevklerinden hoşlanmak, bu zevkleri engelleyen şeylerden hoşlanmamaktı. Geri kalan her şey, konuşulacak şeyler başlığı altında, son cinayet ve son operetle aynı sırada yer alıyordu. Yine de güzel bir kadının kendisine kabalık etmesi ihtimali umurundaydı; bunu dengeleyecek biçimde, şu anki görevinin ona kadını küçük düşürme konusunda resmî bir güç vermesi de hoşuna gidiyordu. Bu gücü gereksiz yere kullanmaya niyeti yoktu; ama bazı insanlar vardır ki, bizimle ilişkilerinde öylesine beceriklidirler ki, “Nasılsınız?” deyişleri bile hakaret yüklü görünür.
Bay Lush’un geldiği haber verildiğinde Gwendolen, ona ne anlatırsa anlatsın, duygularını belli etmemeye kararlı, buruk bir iradeyle kendini toparlamıştı. Ağırbaşlı bir sükûnetle oturmasını işaret etti. Sonuçta bu adam onun için neydi ki? Kocasına hiç benzemiyordu. Kaba, laubali tavırlı ve elleri hantal bir adamdan nefret etme gücü, şimdi kocasının tam tersine duyduğu yoğun nefret yüzünden gevşemişti.
Konuşurken elinde katlanmış küçük bir kâğıt tutuyordu.
“Bay Grandcourt bunu özellikle istemeseydi kendimi burada göstermezdim—kuşkusuz kendisi de size söylemiştir.”
Bu sözler, bazı insanların ağzında bütünüyle hürmetkâr, hatta çekingen bir özür gibi duyulabilirdi. Lush’ın böyle bir niyeti yoktu ama Gwendolen’in kulağına sözleri, iri iri gözleri kadar küstahça gelmişti; “sen” zamiri de fazla samimiydi. Paravanla konuşmalı, ondan Bayan Grandcourt diye söz etmeliydi. Gwendolen başını belli belirsiz eğdi; Lush biraz beceriksizce devam etti ve zarifçe yineleme denen şeye dolandı.
“Bay Grandcourt’un on beş yıldır, hatta gençliğinden beri sırdaşı olmam, elbette bana özel bir konum sağlıyor. Başka hiç kimseye anlatamayacağı işleri bana söyleyebilir; doğrusu, bu işte başka birini görevlendiremezdi. Bu görevi onunla dostluğum uğruna kabul ettim. Başka birini tercih etmiş olsaydınız, görevi kabul etmemin mazereti işte bu.”
Durdu ama Gwendolen hiçbir tepki göstermedi. Kabul görmeyen özrüne bir ifade kazandırmak için Lush katlanmış kâğıdı açtı, konuşmaya yeniden başlamadan önce de ona belirsizce baktı.
“Bu kâğıtta Bay Grandcourt’un vasiyetnamesiyle ilgili bilgiler var; bilmenizi istediği bir bölümün özeti—göz atacak kadar nazik olursanız. Ama önce giriş olarak söylemem gereken bir şey var; pek hoşunuza gitmezse beni bağışlamanızı umarım.” Lush, beklediğinden daha iyi davrandığını düşünüyordu; “pek hoşunuza gitmezse” diyerek kendini ne kadar hakaretamiz hâle getirdiğinin farkında değildi.
“Lütfen söyleyeceğinizi özür dilemeden söyleyin,” dedi Gwendolen; bunu, çaldığı köpeği bulma ödülünü almaya gelmiş bir köpek hırsızına gösterebileceği tavırla söyledi.
“Sadece Bay Grandcourt’la nişanlanmanızdan önce olan bir şeyi hatırlatmam gerekiyor,” dedi Lush; küçümsemesine karşılık vermek üzere hevesli küstahlığı biraz kabarmıştı. “Cardell Chase’te, hatırlarsanız, Bay Grandcourt’la ilişkisini size anlatan bir hanımla karşılaştınız. Yanında çocukları vardı—biri çok yakışıklı bir oğlandı.”
Gwendolen’in dudakları yanakları kadar solgundu; tutkusu silahsızdı—sözler yonga parçasından farksızdı. Bu adamın konuşması, teninde gezdirilen keskin bir bıçak ağzı gibiydi. Ama Lush’un görevlendirilmesine duyduğu öfke bile, hayalet kalabalığı kadar bulanık ve ürkütücü başka duyguların arasına karışıyordu.
“Bay Grandcourt, bu talihsiz meseleden önceden haberdar olduğunuzu biliyordu ve kendi konumuyla niyetlerinin size bütünüyle açıklanmasının doğru olacağını düşünüyor. Bu bir mülk ve gelecek beklentileri meselesi; itiraz edeceğiniz bir şey varsa bunu bana söyleyin—kendisi bu konuyu elbette konuşmamayı tercih eder—şu kâğıdı okumak lütfunda bulunursanız.” Son sözleriyle Lush ayağa kalkıp kâğıdı ona uzattı.
Gwendolen, bu adamın yanında hiçbir duygusunu belli etmemeye karar verdiğinde, kocasının onun bu evliliği hangi koşulları sessizce kabul ederek yaptığına dair farkındalığını bildiğini işiteceğine hazırlanmamıştı. Kâğıdı almak için elini kaldırmaya cesaret edemedi; elinin gözle görülür biçimde titremesinden korkuyordu. Lush kâğıdı bir an ona doğru uzatmış hâlde durdu; Gwendolen, alçak sesli bir kibirle nihayet konuşabilene dek bakışını bir utanç gibi üzerinde hissetti:
“Masaya bırakın. Lütfen yan odaya geçin.”
Lush itaat etti; arka salondaki rahat bir koltuğa otururken şöyle düşündü: “Hanımım fena hâlde irkildi. Henleigh Grandcourt, o üstün kaliteli malın bedelini bilmiyordu.” Ama parasız bir kızın hak ettiğinden daha iyi bir sonuç elde ettiğini, yaşı ve fırsatları düşünüldüğünde olağanüstü kurnaz olduğunu düşünüyordu. Lydia’ya söylediklerinin hiçbir anlamı yoktu; kaçışı da muhtemelen kurnazlığının bir parçasıydı. İşe yaramış, ustaca bir hamle olmuştu.
Bu sırada Gwendolen, kâğıdı okumak için sinirlerini toparlıyordu. Okumalıydı. Bütün varlığı—gururu, başkaldırma arzusu, özgürlük hayalleri, pişmanlık duyan vicdanı, yeni bir musibetin korkusu—kâğıdın içindekileri bilme ihtiyacında birleşiyordu. Ama ilk başta sözcüklerin anlamını kavramak kolay olmadı. Sonunda başardığında, evliliğinden bir oğlu olmazsa Grandcourt’un küçük Henleigh’i varisi yaptığını gördü; kâğıttan açıkça çıkarabildiği ve önem verdiği tek şey buydu. Aynı durumda kendisine ne sağlanacağına dair diğer ifadeyi aceleyle gözden geçirip binler ve Gadsmere sözcüklerini ancak bulanık biçimde seçebildi. Bu kadarı yeterliydi. Mülk ve miras meselesinin, aşağılanmalarıyla esaretine son noktayı koymak için öne sürüldüğü düşüncesiyle içinde yeniden canlanan meydan okuma gücüyle, yan odadaki adamı gönderebilirdi.
Kâğıdı, eline aldığı kitabın sayfaları arasına sıkıştırdı ve en ağırbaşlı hâliyle yan odaya yürüdü. Lush onu beklerken hemen ayağa kalktı. Aralarında dört yarda kala, Gwendolen bir an durup kirpiklerinin altından ona bakarak yüksek sesle şöyle dedi:
“Bay Grandcourt’a, yaptığı düzenlemelerin tam da istediğim gibi olduğunu söyleyin”—acele etmeden yoluna devam etti. Lush’a, zarif sırtına duyduğu hayranlığı, onun cesaretini ve küstahlığını hafifçe eğlenerek karşılama duygusuyla birleştirecek kadar zaman bıraktı. Bu duygusunu kaşlarını kaldırıp dilini dişlerinin arasından hafifçe çıkararak ifade etti. Onun daha fazla cezalandırılmasını gerçekten istemiyordu; kulüpte öğle yemeği yeme vaktinin geldiğini, orada ıstakoz salatası yiyeceğini düşünmek de hoşuna gidiyordu.
Gwendolen neyi bekliyordu? Kocası döndüğünde onu binici kıyafetlerini giymiş, birlikte gezintiye çıkmaya hazır buldu. Artık yeniden histerikleşmeyecek, yatağa yatıp hasta olduğunu söylemeyecekti. Lush’u geride bırakıp odadan çıkarken, henüz sözcüklere dökemediği bu örtük karar kaslarını biçimlendiriyordu. Verdiği mesajın ruhuna uygun davranacak, düşünüp taşınmaya kendine zaman tanımayacaktı. Hizmetçisini çağırmak için zili çaldı ve her zamanki özenle üstünü değiştirdi. Kuşkusuz kocası onda büyük bir etki yaratmak istemişti; belki ileride ona bunun tam tersi bir etki gösterecekti. Ama şimdilik gösterebildiği tek şey, tatsız bulunacağı varsayılan şeye karşı meydan okuyan bir memnuniyetti. Kıskançlık diye yorumlanabilecek herhangi bir belirti göstermenin, gözleri açık kabul ettiği koşulların kendisine hakaretle hatırlatıldığı şu anda, kendini en ağır biçimde küçük düşürmek olacağını düşünmekten çok seziyordu. O gün gelecekte nasıl davranacağını kavrayacak zamanı olmadığını söylüyordu kendine; emin olduğu tek şey, kocasının heyecanlanmak için her türlü nedeni yok saymasına aynı şekilde karşılık vereceğiydi. Yalnızca gezintiye çıkmakla kalmadı, onunla yemeğe de gitti; konuşmaları hiçbir zaman hızlı bir karşılıklı atışma biçiminde olmayan aralarındaki tavrı değiştirmek için hiçbir şey yapmadı. Garip biçimde, hizmetçisinin yanlışlıkla üzerine yanlış kokuyu sıktığı mendili de reddetti—Grandcourt’un bir zamanlar itiraz ettiği bir kokuydu bu. Gwendolen, nefret ettiği bu kocasının kendisinden iğrenmesini istemezdi; iğrenme duygusunun kendi tarafında olmasını istiyordu.
Ama düşünmeyi böyle ertelemek, kendi kulaklarında şarkı söylemeden konuşmaya çalışmaya benziyordu. Tutkularımıza bağlı düşünceler hava kadar nüfuz edicidir; her şey ona gözeneklerini açar. Selamlar, gülümsemeler, sohbet, nükteli atışmalar, bu düşüncelerin serbestçe doluştuğu, ama her zaman bal tadı taşımayan peteklerden ibarettir. Gwendolen hiçbir yere kapanıp yalnız kalmadığı hâlde, dokuz on saatin sonunda aynı gelecek ihtimallerini tekrar tekrar gözden geçirdiği, aynı aldatıcı çıkış yollarını reddettiği, her seçeneğin gerektirdiklerinden yine aynı biçimde kaçındığı bir düşünce labirentinden geçmiş gibiydi. Geçmişteki davranışlarını yalnızca en aşağılık dürtülerinin ışığında gören gözlerin altında olduğunu hissetmek, onu şimdiden biraz katılaştırmaya başlamıştı. Nişanlılık günlerini yeniden yaşıyor, Grandcourt’un o zaman aklından geçenlere dair şimdi daha acı bir bilinç taşıyordu. Onu tanımış olduğu için artık, Grandcourt’un onun dile getirmediği tiksintisini yenmekten özel bir zafer duyduğundan ve evlendiklerinden beri onun hayalindeki sırrı bildiği için soğuk bir sevinç yaşadığından emindi. Hayal gücü, onun yapabileceği her zorba dürtüyü büyütüyordu. “Ondan ayrılmakta ısrar edeceğim,” diye geçti aklından ilk kez; ardından, “Rıza gösterse de göstermese de onu terk edeceğim. Bu oğlan onun varisi olursa, böylece bir telafi sağlamış olurum.” Ama ne gece ne de gündüz, bu kararları uygulamaya koyacak sahneleri, onları katlanılır bulma cesaretiyle hayal edebiliyordu. Kendi ailesinin yanına nasıl kaçabilirdi? Onlara dert açar, geride bıraktığı çevrede kendini bir skandal konusu hâline getirirdi. Evliliğin başlıca mazeretlerinden biri annesine geçim sağlaması olan bu evlilik bozulunca, yeniden yoksulluğa düşecek annesinin yanına, Bayan Grandcourt olarak döndüğünde onu nasıl bir gelecek beklerdi? Yakınlarda amcası ve Anna’yı Londra’da görmüştü. Rex’le birlikte kalmak istedikleri ve Rex onunla karşılaşma riskini göze almadığı için onları Grosvenor Meydanı’na davet etme konusunda herhangi bir sıkıntı yaşamamıştı; ama kısa ziyaretleri, şimdi kendi ailesine sığınmasının nasıl bir şey olacağını daha canlı biçimde gözünde canlandırmasına yardım ediyordu. Kaçışını haklı çıkarmak için ne söyleyebilirdi? Amcası ona geri dönmesini söylerdi. Annesi ağlardı. Teyzesiyle Anna şaşkınlık ve korkuyla ona bakardı. Kocası onu geri dönmeye zorlayabilirdi. Sağduyulu ya da yargısal kulaklara karşı ileri sürebileceği hiçbir şey yoktu. “Ayrılmakta ısrar etmek!” Söylemesi kolaydı; ama Grandcourt’a karşı uygulanacak bir eylem olarak düşünüldüğünde, ona yumuşak huylu olmayı ve başkalarının gönülsüzlüğünden korkmayı öğretmek kadar uygulanabilir görünüyordu. Nasıl başlayacaktı? Kendini mahkûm etmeyecek ne söyleyebilirdi? “Nasıl olsa mutsuz olacaksam,” diye tekrarlıyordu isyankâr düşlerinde acı acı, “bari kendi içimde tutabileceğim bir mutsuzluk yaşayayım.” Üstelik doğru davranma yetisi, evlilik sözleşmesinden yakınmaya ya da ondan çekilmeye hakkı olmadığını ona durmadan söylüyordu.
Onu boyun eğmeye geri döndüren imgelerin arasında Deronda da hep vardı. Kendini kocasından ayrılmış olarak düşünmek, Deronda’yı bilincinde değişmiş, huzurunu kaçıran, acı veren bir yere koyuyordu: İçgüdüsel olarak, ayrılığın ondan da ayrılmak anlamına geleceğini hissediyor; yalnız, hakkında ne düşünüleceği belirsiz bir kadın olarak yaşayacağı geleceği gözünün önüne getirince, ona karşı davranışlarını hatırlamaktan hafifçe utanıyordu. Deronda’nın kendi adına kuşkulu bir durumla ilişkilendirilmesi katlanılmazdı. Her şeyi bilse ne derdi? Muhtemelen, başka bir yola girerek daha iyi bir kadın olabileceğinden emin değilse, kendi başına açtığı şeye katlanması gerektiğini söylerdi. Hem nasıl bir kadın olacaktı? Yalnız, yaşamdan usanmış, kuşkulu bir merhametle bakılan biri mi? Üstelik bu kasvetli özgürlüğü elde edebileceğini hayal edebilse bile. Kocasından “kaçan” Bayan Grandcourt, piskoposun kızlarına ders vermeye ve Bayan Mompert’in gözetimine mahkûm edilen Gwendolen Harleth’ten daha acınası bir yaratık olurdu.
Davranışındaki bir özellik anılmaya değer. Lush’un verdiği kâğıda ikinci kez bakmadı; hizmetçisini çağırmadan önce de onu elinin altındaki bir seyahat yazı masasına kilitledi. Gadsmere’yle bağlantılı olarak kendisine düşen payı merak etmemeye gururla kararlıydı; kocasının ve sırdaşının zihninde, ne kadar onursuz ve aşağılayıcı olursa olsun her koşulda evliliği ve serveti kabul edecek kadar alçak biri olarak damgalandığını hissediyordu.
Günbegün aynı düşünce düzeni yinelendi. Durumu değiştirecek hiçbir şey olmadı; taslağa yeni bir unsur eklenmedi, yalnızca tekrarlandıkça daha derine kazındı. Mayıs haftaları Haziran’a uzandı; Bayan Grandcourt dışarıdan bakıldığında hâlâ aynı yerdeydi, alışılmış sahnelerde kendisinden beklendiği gibi, alışılmış zarafeti, güzelliği ve giysileriyle boy gösteriyordu: haftanın bir ucunda kiliseden başlayıp arzu edilen davetlerin bütün çeşitlerinden geçerek öteki ucunda operaya kadar. Evlilik, ayinle vaazı toplumsal modaların açıklanmamış ve belki de açıklanamaz düzeninden daha geniş bir dünya düzeniyle ilişkilendirmesini sağlayacak hiçbir eğitim vermediğinden, zihninde kilise diğer kendini gösterme biçimlerinden belirgin biçimde ayrılmıyordu. Ruhani yasanın ışığını, yasanın en çok polisten ibaret bilindiği dar sokaklara taşımak için övgüye değer bir gayret harcanırken, gösterişli Bayan Grandcourt modaya uygun bir papaza biraz tepeden bakıyor, bilgili bir dekana karşı kadın olmanın üstünlüğünün bilincinde yaşıyordu. Pastoral ilgi ve dinsel dayanışma söz konusu olduğunda, bir deniz fenerindeki adam kadar tam bir yalnızlık içindeydi.
Tasarladığı isyanı gizleyen pratik boyun eğişine şaşabilir miyiz? Bildiğimiz gibi bu ikilik oldukça yaygındır: Bir duruma boyun eğmemek için nedenlerini durmadan, gürültüyle dile getiren pek çok kişi vardır; oysa durumu incelediğimizde, erişebilecekleri seçenekler arasında en az rahatsız edici olanın bu olduğunu görürüz. Zavallı Gwendolen’in kendini istisna kılmaya hem yetecek kadar çok hem de yetmeyecek kadar az zihinsel güce ve onura sahip olmasına şaşmamalı. Deronda’nın, duygularını her gün bastırmaya alıştırılmış bakışında ve tavrında bir katılaşma görmesine şaşmamalı.
Örneğin, bir sabah Rotten Row’da Grandcourt yanında ata binerken, yolun kıvrımında, tam karşılarında, korkuluğa yaslanmış kara gözlü bir kadınla küçük bir kız ve sarışın bir oğlan gördü. Bunların, dünyada görmeye en çok acı duyduğu insanlar olduğunu hemen anladı. Kendisiyle Grandcourt az önce atlarının hızını kesip yürüyüşe geçmişlerdi. Grandcourt dış tarafta olduğundan, istenmeyen görüntüye daha yakındı. Gwendolen, bakışları delip geçercesine kendisine yönelen kara gözlerden başka yana bakıp, grubun yanından yüzünde hiçbir değişiklik olmadan geçen ve onları tanıdığına dair hiçbir işaret vermeyen Grandcourt’a bakmaktan başka bir şey yapamadı.
Bir anda utancına, ona karşı kabaran bir öfke karıştı ve “En azından ona şapkanı çıkarabilirdin,” sözleri düşüncesizce dudaklarına kadar geldi ama ağzından çıkmadı. Kocası olarak, yanında bulunduğu sırada, kendisinin işgal ettiği yerden dışladığı bu insanları görmezden gelmeyi seçmişse, onu nasıl kınayabilirdi? Sustu.
Bayan Glasher’ı oğluyla oraya getiren tesadüf değil, kendi tasarısıydı. Alışveriş yapma bahanesiyle kente gelmişti; asıl amacı çocukları için eğitim araç gereçleri bulmaktı. Lush’la yaptığı görüşmelerde, huzursuz zihnini yatıştırmak için olasılıkların eninde sonunda kendi zaferine çıkacağını söylemekten geri durmamıştı. Sessiz kalırsa, evliliğin bir şekilde bozulduğunu görmeye kadar yaşayabilirdi—Lush birkaç olasılıktan söz etmişti—ve böylece oğlunun mirasçılığı güvence altına alınmış olurdu. Grandcourt’la da görüşmüştü. Grandcourt her zamanki gibi ona makul bir kadın gibi davranmasını söylemiş, sorun çıkarırsa cezalandırmakla tehdit etmişti; ama yine her zamanki gibi cimrilik etme niyetinde olmadığını da kanıtlamaya çalışmıştı. Sir Hugo’dan Diplow hesabına aldığı para onu cömert davranmaya heveslendiriyordu. Lydia, lehindeki olasılıklarla beslenirken çaresiz öfkesini de bu daha hoş besinle birlikte yutuyordu; yine de sağduyusunu bütünüyle ödülsüz bırakıp Gwendolen’in karşısına Medusa gibi çıkma fırsatını kaçırmak istememişti. İntikam ve kıskançlık, zehrini akıtacak bir yol bulmuştu; bu, çitin öte yanına fırlatılmış bir engereğin zehir akıtması kadar sonuçsuzdu. Bu yüzden her gün, Gwendolen’in ata bineceği muhtemel saati Lush’tan öğrenip o noktada beklemiş, Grandcourt’a meydan okumaya cüret etmişti. Küçük Henleigh’i Park’a neden götürmesindi?
Medusa gibi görünmenin etkisi, Lydia’nın hayal edebileceğinden çok daha büyük oldu; Gwendolen, bir zamanlar Grandcourt’un dünyada en yakın olduğu bu kadını ve ondan doğurduğu çocukları onun gerçekten görmezden geldiğine tanık olmanın sarsıntısını yaşadı. Toplum içinde kabul görmüş bir itibardan yoksun bu kadının yazgısına düşen karanlık gölge, bütün bu sırada Gwendolen’in kendine ait olabilecek bir geleceğe ilişkin hayallerinin üzerine yayılıyor ve kendi adına duyduğu korkuyu artırıyordu. Tek başına bir şey yapma düşüncesinden daha da çok kaçındı. Bu nefret ettiği konumdan nasıl kurtulabilirdi? Dışarıda ateş yağıyor olsa oradan ayrılmaya nasıl cesaret edemezse, bu konumdan da öyle ayrılmaya cesaret edemiyordu. Ölümden başka nasıl bir kurtuluş olabilirdi? Kendi ölümü değil. Gwendolen, kendi ölümünü yakında gerçekleşecek bir şey olarak kolayca düşünebilen ya da denenmemiş, görünmez karanlığa kendini hazırlayabilen bir kadın değildi. Grandcourt’un ölmesi daha mümkün görünüyordu—ama yine de olası değildi. İçindeki zorbalık gücü, ölmesini isteyen herhangi bir arzunun varlığında yaşamayı sürdürme gücü gibiydi. Ölümünün onun için tek kurtuluş yolu olduğu düşüncesi, kurtuluşun hiç gelmeyeceği düşüncesiyle birdi: Hem başkalarının onu suçlayabileceği zarardan hem de kendi boynuna geçirdiği boyunduruktan kurtulmak. Hayır! Onun hep yaşayacağını, kendi hayatının da onun egemenliğinde kalacağını öngörüyordu. Gençlik deneyimindeki “hep”, tutkulu bezginliğinin gözünde ölçülemeyecek kadar uzayan birkaç yakın yılın ötesine geçmiyordu. Grandcourt’un ölümü düşüncesi tutunamıyordu; bir düş değişimiyle, onun boğazını sıkan parmaklarıyla birlikte öleceği korkusuna dönüşüyordu; sanki bu düşüncenin öcünü alıyordu. Hayaller içinde hayaletler gibi dolaşıyor, bilincinde kabul ettiği düşünceleri kesintiye uğratmadan ve onlara hiçbir engelle karşılaşmadan işlerini görüyordu: Geniş gün ışığında görünmeden çalışan karanlık ışınlar gibi.
Park’taki karşılaşmadan bir iki akşam sonra, şimdi Grosvenor Place’teki büyük evlerden birinde oldukça görkemli yaşayan, müzik profesörlerinin hamisi ve prensi Klesmer’in evinde büyük bir konser düzenlendi. Gwendolen, Deronda’yla kesinlikle karşılaşacağını düşündüğü bu buluşmayı dört gözle beklemişti. Ona, söylemekten rahatsızlık duyacağı tek bir sözcük bile içermeyen ama yine de anlayacağı kadar açık bir soru sormanın yolunu düşünüyordu. Birbirine zıt duyguların çatışması, Deronda’yla arasındaki ilişkinin en umutsuz özgürleşme adımına bile engel olduğu sezgisine bağlı kalmasına izin vermiyordu. Bir sonraki duygu dalgası, bir kararı pekiştirecek bir sözü ondan duyma özlemiydi. Onunla konuşma fırsatlarını hep kalabalık davetlerin kuşkulu mahremiyeti içinde yakalamak zorunda kalması, bu anları önceden defalarca yaşamasına, nasıl geçeceklerini ve ne söyleyeceğini hayal etmesine yol açmıştı. Fırsat çıkmadığında duyduğu huzursuzluk da bununla orantılıydı. O akşam Klesmer’in evinde, Deronda ondan uzakta olabildiğince sakin göründüğü, kendisiyse sabırsızlığını onunla konuşan herkese belli etme tehlikesi yaşadığı için öfkesine onu da kattı. Tek sığınağını, soğuk bir kibir takınmakta buldu; öyle ki Bay Vandernoodt, Bayan Grandcourt’un kocasına denk olmaya başladığını söyledi. Gecenin akışı sonunda Deronda’yı yanına getirdiğinde, Sir Hugo’yla Bayan Raymond hemen yakınlarında duruyor, söylediği her şeyi duyabiliyordu. Olsun: Kocası yanında değildi ve öfkesi, kendine hâkim olmanın verdiği güveni geri getiren bir cüret nöbetine dönüşmekte gecikmedi. Deronda sonunda oradaydı ve onu istediğini yapmaya zorlayacaktı. Beyaz dantelleri ve yeşil yapraklarıyla ayakta dururken havasında zaten zahmetsizce kraliçelere özgü bir şey vardı; “Yarın beşle altı arasında beni görmeye gelir misiniz, Bay Deronda?” derken sözlerine krallara özgü bir izin verme havası kattı.
O anda verilebilecek tek yanıt, boyun eğer bir ses tonuyla söylenen “Elbette”ydi.
Sonradan Deronda, kendisini mazur göstermek için bir not yazmayı düşündü. Grandcourt’ların evine gitmekten hep kaçınmıştı. Ona zarar verebilecek hiçbir adım atmaya kendini razı edemiyordu; mazereti ister kayıtsızlık ister kayıtsızlık taslama olarak anlaşılsın, ikisi de onu aynı ölçüde incitecekti. Verdiği sözü tuttu. Gwendolen, kendini yeterince iyi hissetmediğini öne sürerek ata binmeyi reddetmişti; atlar kapıya gelmek üzereyken, son ana kadar beklemişti. Kocasının kendisinin de evde kalacağını söylemesinden korkuyordu. Onun kuşkucu sezgi gücüne karşı neredeyse batıl inanç geliştirmişti; böyle bir durumda ne yapacağını şöyle bir aklından geçirmişti: kendini iyi olmadığını söyleyerek ziyaretçilere kapattıracaktı. Ama Grandcourt mazeretini yorum yapmadan kabul etti ve ata binip gitti.
Buna rağmen Gwendolen yalnız kaldığında ve yalnızca Bay Deronda’nın içeri alınması talimatını aşağıya gönderdiğinde, yaptığından kaygılanmaya başladı. Onun yakında geleceği ve kısa süre sonra konuşmak zorunda kalacağı düşüncesi içinde giderek artan bir huzursuzluk yarattı. Onu çağırırken ciddi bir amacı yokmuş gibi önemsiz şeylerden söz edemezdi; yine de saatlerdir söylemeye karar verdiği şey artık olanaksız görünmeye başlamıştı. Ondan yardım isteme dürtüsü ilk kez çekingenlikle durduruluyordu. Artık çok geç olduğundan, davetini uygunsuz bulabileceği ihtimaliyle sarsılmıştı. Öyle düşünürse gözündeki değeri düşerdi. Ama hemen bu katlanılmaz korkuya direndi; bunun kocasının düşünce biçiminden bulaştığını düşündü. Kendini gülünç duruma düşürdüğünü söyleyecek olması, böyle bir yargının Deronda’nın aklından ne kadar uzak olduğunu gösteriyordu. Yine de bu ani kadınsı çekingenlikten kurtulamaması, daha önce hiç yapmadığı bir davranışta açıkça görülüyordu. Huzursuzlukla onu bastırma çabası arasında gidip gelirken, iki salonun bir ucunda duran uzun aynanın önünde aşağı yukarı yürüyordu. Ayna, sabahın erken saatlerinde bu buluşmayı yarı yarıya aklında tutarak seçtiği siyah elbisesiyle onu yansıtıyordu. Bu siyah elbisenin üzerinde, beyaz sütun gibi boynunun üstünde başı güzel görünüyordu. Bunun bir ölçüde farkında olduğundan, hızla dönüp tuvalet odasına koştu. Orada yine bir ayna vardı; ayrıca bir sandalyenin üzerine atılmış büyük bir parça siyah dantel. Danteli kapıp saçlarının tepesine bağlayarak boynunu bütünüyle gizledi, yüzünü siyah çerçevenin içinden görünür bıraktı. Görünüşünü açıkça hiçe sayarak sinirlerini yatıştırabileceğini düşündü; ama siyah dantel gözlerindeki ve dudaklarındaki tedirginliği gidermedi.
Deronda’nın geldiği haber verildiğinde odanın ortasında duruyordu. Ona yaklaşırken Deronda’nın da bir nedenle her zamanki gibi olmadığını fark etti. Değişimi, her zamankinden daha mutsuz göründüğünü ve onunla konuşmak için çaba harcadığını söylemekten başka türlü tanımlayamazdı. Oysa konuşmaları olabilecek en kısa hâlindeydi. İkisi de “Nasılsınız?” dedi; sözleri epey kesikti. Gwendolen oturacağına biraz öteye gitti ve uzun bir sandalyenin arkalığına kollarını hafifçe dayadı; Deronda olduğu yerde kaldı. İkisinin de söyleyecek başka söz bulması zordu; oysa Deronda’nın zihnini meşgul eden şey Gwendolen’in tasavvurundan neredeyse bütünüyle uzaktı. Gwendolen doğal olarak onun utangaçlığında kendi hâlinin bir yansımasını gördü. Konuşmaya mecbur kalınca, gizleme ve kendine hâkim olma konusunda öğrendiği her şeyin işe yaramadığını fark etti ve çekingen, beceriksiz bir tavırla söze başladı:
“Neden gelmenizi istediğimi merak ediyorsunuzdur. Size bir şey sormak istiyordum. Bilgisiz olduğumu söylemiştiniz. Bu doğru. Size sormaktan başka ne yapabilirim?”
Tam o anda, sormayı tasarladığı soruları dile getirmesi bütünüyle olanaksız geliyordu. Sinirli hâlindeki yeni bir şey, Deronda’yı yeni bir bunalım yaşanabileceği kaygısına düşürdü. Sesinde sevgi dolu bir üzüntüyle şöyle dedi:
“Tek üzüntüm, size bu kadar az yardımcı olabilmem.” Sözleri ve ses tonu içinde yeni bir duyguyu harekete geçirdi. Daha özgür hissederek devam etti; yine de tasarladığı hiçbir şeyi söylemiyor, doğru sözcüklere bir şekilde ulaşabilmek için giderek hızlanıyordu.
“Size, öğütlerinizi hep düşündüğümü söylemek istedim; ama bir faydası var mı? Kendimi değiştiremiyorum, çünkü benimle ilgili şeyler kötü duygular uyandırıyor; devam etmek zorundayım; hiçbir şeyi değiştiremiyorum; faydası yok.”
Bir an durakladı; doğru sözcükleri bulamadığının farkındaydı. Sonra aceleyle yeniden başladı: “Ama böyle devam edersem daha kötü olacağım. Daha kötü olmak istemiyorum. Sizin istediğiniz gibi biri olmayı isterdim. İyi olan ve güzel şeylerden zevk alan insanlar var; biliyorum, var. Ben aşağılık bir yaratığım. İnsanlardan nefret ettikçe kötüleşecekmişim gibi geliyor. Herkesten uzaklaşacağımı düşünmeye çalıştım. Ama yapamıyorum. Beni alıkoyan o kadar çok şey var ki. Belki umursamadığımı sanıyorsunuz. Ama umursuyorum. Her şeyden korkuyorum. Kötüleşmekten korkuyorum. Ne yapabileceğimi söyleyin.”
Deronda’ya kırık dökük, üstü kapalı sözlerle çaresiz sefaletinin bu görüntüsünü göstermeye çalışırken başka her şeyi unutmuştu; ihtiyacını anlatmak istiyor, ama dile getiremiyordu. Gözlerinde yaş yoktu; büyümüş gözleri ışıldarken acıyan bir bakış taşıyordu. Sesinde bastırılmış bir hıçkırık vardı; sesi gitgide kısıldı, neredeyse fısıltıya dönüştü. Kalbinin üzerine bastırdığı, sıkıca kenetlediği parmaklarında parıldayan mücevherler canını yakıyordu.
Deronda’nın o anlarda yaşadığı duyguyu sonradan korkunç diye anacaktı. Sözler, sanki batmak üzere olan bir gemiyi izliyormuş gibi, kurtuluş adına hiçbir şey sunmuyordu: Kaçınılmaz fırtınanın dövdüğü, nice canın acısını taşıyan zavallı gemi. Bu genç kadının sefaletinin yıllar içinde nasıl büyüdüğünü nasıl kavrayabilirdi? Bir cümleyle buna nasıl set çekip onu değiştirebilirdi? Kendi sesinden korkuyordu. Aklına üşüşen sözler, güçsüzlükleriyle, işitilebilir hâle gelmiş umutsuzluktan ya da acıyı yatıştırmak için öğüt veren, başkasının sıkıntısına duyarsızlıktan daha iyi değildi. Dudaklarının ardında tutsak edilmiş bir söz kalabalığını taşıdığını hissediyordu; sanki bunları salıvermek, insanlık hâlimizin gizemleri karşısında duyulan saygıyı çiğnemek olacaktı. Aklına en önce gelen düşünce şuydu: “Kocana her şeyi itiraf et; hiçbir şeyi gizleme.” Bu sözler zihninde, Gwendolen’in anlayabilmesi için çok daha uzun anlatılması gerekecek gerekçelerin görüntüsünü taşıyordu. Ama o kısa cümlelere başlamadan kapı açıldı ve kocası içeri girdi.
Grandcourt bir kuşkuyu gidermek için bilerek dışarı çıkmış, sonra geri dönmüştü. Gördüğü şey, rahibe gibi siyahlar içindeki Gwendolen’in ıstıraplı yüzü ve ondan üç yarda ötede duran Deronda’ydı; Deronda, sevdiği birinin yaşam mücadelesinin son anlarına bakar gibi kederli görünüyordu. Grandcourt şaşırmış gibi davranmadan Deronda’ya başıyla selam verdi, Gwendolen’e bir kez daha baktı, yanından geçip biraz öteye rahatça oturdu; bacak bacak üstüne attı, mendilini çıkarıp zarifçe oyalandı.
Gwendolen onu görünce büzülüp duruşunu değiştirmişti, ama dönmedi ve yerinden kıpırdamadı. Bir şeyleri taklit edebileceği ya da güçlü bir tiksinti gösterebileceği bir an değildi bu: Son sözlerindeki tutkulu hareket hâlâ içinde fazla canlıydı. Bunun yanında, Deronda’yla görüşmesinin sona erdiğini, araya bir perdenin indiğini hissediyor; bunu donuk bir umutsuzlukla karşılıyordu. Deronda ise kocasının onu bu çalkantılı hâlde görmesinin doğurabileceği sonuçlara duyarlılığı yüzünden kendini toparlayıp çaba göstermeye yöneldi. Ziyaretini uzatmak için rahat davranmaya çalışmasının Grandcourt’un ikiyüzlülükle ilgili olası kuşkularını yalnızca artıracağını düşünerek şöyle demekle yetindi:
“Şimdi daha fazla kalmayacağım. Hoşça kalın.”
Elini uzattı; Gwendolen de zavallı, soğuk parmaklarını avucuna almasına izin verdi, ama hoşça kal demedi.
Odadan çıkınca Gwendolen kendini bir koltuğa bıraktı; umutsuzluğu kadar donuk bir beklentiye kapılmıştı: Cezalandırılacaktı. Ama Grandcourt onu fark etmezden geldi. Onu kandıramadığını bildirmiş olmaktan ve her şeyi bilen birinin sessizliğini korumaktan memnundu. O akşam dışarı çıktı; Gwendolen’in kendini iyi hissetmediği için yaptığı mazeret, küçümseyen bir söz bile işitmeden kabul edildi.
Ertesi sabah kahvaltıda, “Akdeniz’de yatla gezmeye gidiyorum,” dedi.
“Ne zaman?” diye sordu Gwendolen; yüreği umutla hoplamıştı.
“Öbür gün. Yat Marsilya’da. Lush her şeyi hazırlamak için gitti.”
“Öyleyse annem benimle kalmaya gelecek mi?” diye sordu Gwendolen. Huzur ve şefkatin yeni, ani olasılığı zihnini sabah ışığının birden parlaması gibi doldurmuştu.
“Hayır; benimle geleceksin.”
Bölüm etkileşimi
