Bölümler 70Şu an: Otuz Sekizinci Bölüm.
- 1 Birinci Kitap—şımartılmış Çocuk. — Birinci Bölüm.2.251 kelime
- 2 İkinci Bölüm.1.803 kelime
- 3 Üçüncü Bölüm.4.601 kelime
- 4 Dördüncü Bölüm.1.186 kelime
- 5 Beşinci Bölüm.2.528 kelime
- 6 Altıncı Bölüm.3.611 kelime
- 7 Yedinci Bölüm.5.025 kelime
- 8 Sekizinci Bölüm.1.697 kelime
- 9 Dokuzuncu Bölüm.2.436 kelime
- 10 Onuncu Bölüm.2.513 kelime
- 11 İkinci Kitap—akarsuların Buluşması — On Birinci Bölüm.3.829 kelime
- 12 On İkinci Bölüm.1.340 kelime
- 13 On Üçüncü Bölüm.4.042 kelime
- 14 Ondördüncü Bölüm.2.955 kelime
- 15 On Beşinci Bölüm.2.156 kelime
- 16 On Altıncı Bölüm.5.940 kelime
- 17 On Yedinci Bölüm.3.024 kelime
- 18 On Sekizinci Bölüm.1.667 kelime
- 19 Üçüncü Kitap—seçim Yapan Genç Kadınlar — On Dokuzuncu Bölüm974 kelime
- 20 Yirminci Bölüm5.369 kelime
- 21 Yirmi Birinci Bölüm.2.732 kelime
- 22 Yirmi İkinci Bölüm.3.566 kelime
- 23 Yirmi Üçüncü Bölüm.4.343 kelime
- 24 Yirmi Dördüncü Bölüm.3.049 kelime
- 25 Yirmi Beşinci Bölüm.2.662 kelime
- 26 Yirmi Altıncı Bölüm1.944 kelime
- 27 Yirmi Yedinci Bölüm.2.646 kelime
- 28 Dördüncü Kitap—gwendolen İstediğini Elde Ediyor. — Yirmi Sekizinci Bölüm.4.464 kelime
- 29 Yirmi Dokuzuncu Bölüm.3.354 kelime
- 30 Otuzuncu Bölüm.4.041 kelime
- 31 Otuz Birinci Bölüm.1.988 kelime
- 32 Otuz İkinci Bölüm.5.749 kelime
- 33 Otuz Üçüncü Bölüm.3.983 kelime
- 34 Otuz Dördüncü Bölüm.1.892 kelime
- 35 Beşinci Kitap—mordecaı. — Otuz Beşinci Bölüm.8.024 kelime
- 36 Otuz Altıncı Bölüm.6.525 kelime
- 37 Otuz Yedinci Bölüm.4.269 kelime
- 38 Otuz Sekizinci Bölüm.2.750 kelime · Okuduğun bölüm
- 39 Otuz Dokuzuncu Bölüm.2.596 kelime
- 40 Kırkıncı Bölüm.4.336 kelime
- 41 Altıncı Kitap—açığa Çıkanlar — Kırk Birinci Bölüm.2.045 kelime
- 42 Kırk İkinci Bölüm.6.572 kelime
- 43 Kırk Üçüncü Bölüm.1.951 kelime
- 44 Kırk Dördüncü Bölüm.2.532 kelime
- 45 Kırk Beşinci Bölüm.2.706 kelime
- 46 Kırk Altıncı Bölüm.3.097 kelime
- 47 Kırk Yedinci Bölüm.1.443 kelime
- 48 Kırk Sekizinci Bölüm.7.797 kelime
- 49 Kırk Dokuzuncu Bölüm.581 kelime
- 50 Yedinci Kitap—anne ve Oğul — Ellinci Bölüm.1.870 kelime
- 51 Elli Birinci Bölüm.4.775 kelime
- 52 Elli İkinci Bölüm.5.321 kelime
- 53 Elli Üçüncü Bölüm.2.215 kelime
- 54 Elli Dördüncü Bölüm.4.093 kelime
- 55 Elli Beşinci Bölüm.1.056 kelime
- 56 Elli Altıncı Bölüm.3.045 kelime
- 57 Elli Yedinci Bölüm.1.086 kelime
- 58 Sekizinci Kitap—meyve ve Tohum. — Elli Sekizinci Bölüm.2.510 kelime
- 59 Elli Dokuzuncu Bölüm.1.655 kelime
- 60 Altmışıncı Bölüm.1.652 kelime
- 61 Altmış Birinci Bölüm.2.894 kelime
- 62 Altmış İkinci Bölüm.2.214 kelime
- 63 Altmış Üçüncü Bölüm.3.018 kelime
- 64 Altmış Dördüncü Bölüm.2.774 kelime
- 65 Altmış Beşinci Bölüm.2.081 kelime
- 66 Altmış Altıncı Bölüm.1.614 kelime
- 67 Altmış Yedinci Bölüm.1.973 kelime
- 68 Altmış Sekizinci Bölüm.1.664 kelime
- 69 Altmış Dokuzuncu Bölüm.4.029 kelime
- 70 Yetminci Bölüm.988 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
OTUZ SEKİZİNCİ BÖLÜM.
Daha derin trajedinin, Prometheus’un göksel ateşi ölümlülere ulaştırmak üzere narteks sapına iyice almadan önce zincire vurulması olduğunu savunanlar vardır: Kurulu yöntemlerin Kratos’u ve Bia’sı tarafından hor görülen düşüncelerin yalnızlığına itilir; yoksulluk ve hastalığın ölümcül baskısıyla, atan yüreğiyle çaresizce çakılı kalır. Birçoklarının önünden geçip gittiği, ama kimsenin dönüp bakmadığı bir yalnızlıktır bu.
“İkinci görüş” tartışmalı bir alanın bayrağıdır. Ancak bazı insanların özlemlerinin, tasarılarının, hatta ulaştıkları sonuçların durmadan önceden haber veren imgeler biçimini aldığı bilinen bir şeydir: yapacakları iş bütün biçimiyle birden gözlerinin önünde belirir, onları zorlayan bir örneğe dönüşür; özlemini duydukları ya da korktukları olay, sayısız izlenimle hızla beslenip büyüyen bir tohum gibi görüntülerinde yükselir. Bu kişiler tartışmacı düşünme sürecinde her zaman daha yetersiz ya da pazardaki sıradan hesapçılardan daha akıldışı değildir. Bazen tabiatlarında, yüz kapılı Thebai gibi, pek çok açıklık vardır; bu açıklıklardan, doğal olarak, kapısında dar bir alanda bekçi duran geçitten daha büyük ve daha çeşitli bir akın geçebilir. Elbette eldivenin parmağına hapsedebileceğiniz küçücük bir memeli gibi, zavallı örnekler de çıkar bu hayalperestlerden. Filin bu ufak akrabasının zararı yoktur; ama hangi büyük zihinsel ya da toplumsal tip, önemsizliği hem çirkin hem zararlı örneklerden arınmıştır? “Yurtsever” cinsinin neleri kapsadığını düşünmek bile insanı ürkütür; ya da yargı gününde yazar sayılanların ellerinde kitaplarla veya el arabalarına yükledikleri ciltlerle dirsek dirseğe nasıl itişebileceklerini.
Kaçınılmaz akrabalık üzerine bu savunma, Deronda’nın zihnine yeni bir soru olarak kazınan ve yanıtını merak ettiği Mordecai hakkında bazı gerçekleri anlatmaya giriş olsun. Ama bu merak, belirsiz bir beklenti içeren askıda kalmışlıktan öteye gitmiyordu: veremli gibi görünen, görünüşe bakılırsa bir tür ateşli öğrenci olan, Spinoza gibi sessizce el emeğiyle geçinen Yahudi, Deronda’nın hiçbir beklentisine uymuyordu.
Mordecai üzerinde, karşılaşmalarının etkisi bambaşkaydı. Bedensel yaşamının tükenmekte olduğunu ve ruhsal yalnızlığının genişlediğini hissettiği nice kış boyunca, bütün tutkulu arzusu, zihnini bir vasiyet gibi aktarabileceği genç bir kulak; kendi kısa ve acılı hayatının manevi ürününü yerine getirilecek bir görev olarak kabul edecek kadar kendisine yakın bir ruh bulma özleminde yoğunlaşmıştı. Veremlilerin sık sık kapıldığı umutluluk yanılgısının Mordecai’de bedenen iyileşme ihtimalinden bütünüyle uzaklaşıp bu aktarım özleminin akışına yönelmesi dikkat çekiciydi. Ezici yılgınlıkların içinden soluk soluğa yükselen özlem umuda, umut da güvenli bir inanca dönüşmüştü. Yaklaşan düşüşünü apaçık görmesi bu inancı dizginlememiş, tersine yalnızca kısa bir sürede gerçekleşmesi gereken kehanete yönelik bekleyiş dolu bir imanın şiddetine bürünmesine yol açmıştı.
İnsanları keskin bir bakışla süzüp giderek daha belirgin bir hâl alan bir olasılığı aramaya başlayalı birkaç yıl olmuştu. Bu olasılık başlangıçta büyük ölçüde karşıtlık yöntemiyle belirginleşmişti: kendisinden farklı bir adam bulmak istiyordu. Uğradığı tersliklerin ve karşısına çıkan engellerin nedenlerini kendi kişiliğinde ararken, kendisiyle empati kurması için gereken bütün niteliklere sahip ama başka bir bedende cisimleşmiş bir adam hayal etmişti. Yahudi olmalı, kültürlü ve ahlaken tutkulu olmalıydı; Mordecai’nin ruhundan beslenmeye hazır olmalıydı. Ama yüzü ve bedeni güzel, güçlü olmalı; toplumsal hayatın bütün inceliklerine alışmış bulunmalı; sesi dolgun ve rahat bir akışla yükselmeli, koşulları da sefil yoksunluktan uzak olmalıydı. Mordecai gibi halkının damgasını yoksulluğun ve tükenen soluğun işaretleriyle taşımamalı; oturup merak etmek yerine Yahudilerin imkânlarını yüceltmeliydi. Fiziksel özelliklere duyarlı olduğundan, hem yurt dışında hem İngiltere’de yalnız insanlara değil resimlere de bakmış; boş vakitlerinde bazen National Gallery’de oyalanıp umudunu besleyecek, insan bedenini ağırbaşlı ve soylu biçimde gösteren, kendi ırkından adamlara yakışabilecek tablolar aramıştı. Ama hayal kırıklığıyla dönmüştü. Avrupa galerilerine dağılmış örnekler seyrektir: başlıca ustaların talihi ya da seçimi, sanata hem genç, hem yüce, hem güzel bir yüz kazandırmıştır; bu yüzde bir keder varsa da güçsüz bir edilginlik değildir, kahramanlık yeteneğinin önceden beliren bir parçasıdır.
Dikkatli gözlemcilerden bazıları, onu kendilerini yeni ya da alışıldık düşüncelere sürükleyen bir tablonun önünde dururken görmüş olabilir: zayıflıktan erimiş bedeni, çukurlarına gömülmüş kara gözleri; başında, hiçbir ressamın çıkarmasını istemeyeceği, çevresi siyah kürklü kumaş bir takke. Ama seyirciler onu muhtemelen tablolardan para kazanan tuhaf görünümlü bir Yahudi olarak düşünürdü; Mordecai de onlara baktığında bıraktığı izlenimin pekâlâ farkındaydı. Deneyimleri, bir insanın yoksulluğunun ve başka bedensel kusurlarının, düşüncelerini nasıl değersizleştirdiğine karşı onu hastalık derecesinde duyarlı kılmıştı; düşünceleri, kalabalığı ayaklandıracak bir çan taşıyan Münzevi Peter’ınkiler gibi değilse elbette. Yine de başkalarının mazur görülebilir önyargılarını ruhsal sürgününün tek nedeni sayamayacak kadar sağduyulu ve cömertti; dışlanma hükmünü kendi yetersizliklerinden bazıları da getirmişti. Bu yüzden hayal gücü, Kabala bilginlerinin anlayışına göre yetersiz ilk ruhu tamamlaması için verilmiş ikinci ruhtan daha kapsamlı olacak başka bir adam kurmuştu: Görünür, elle tutulur yanı hızla yanıp tükenen bir yaşamda en değerli ne varsa hepsini özümsemeye hazır, capcanlı bir insan. Bu genişlemiş, uzayıp giden benliğe duyduğu içsel ihtiyaç, dış dünyada da bir zorunluluk olarak yansıyordu. Yüreğindeki düşünceler —gerçeği en iyi anlatan o kadim deyişle— ona öylesine değerli, şeylerin gelişimiyle öylesine iç içe görünüyordu ki başka bir yazgıları olmaması düşünülemezdi. Daha güzel, daha güçlü, daha eylemli benlik zihninde biçimlendikçe, onu daha ortaya çıkmadan, hem kendisiyle bir tutan hem de hayranlık ve minnetle seyreden bir sevgiyle sevdi.
Mordecai’nin zihni imgelerle öylesine sürekli çalışıyordu ki, tutarlı düşünce dizileri çoğu zaman uyanık insanların en yaratıcı anlarında uyuyanlara yakıştırdığı anlamlı düşlere benziyordu; hatta bilinenle bilinmeyen arasındaki geçişi kesintiye uğratmaları bakımından gerçek düşlere de sık sık benziyorlardı. Bu nedenle uzun süre, ihtiyacına karşılık gelen Varlık’ı uzaktan yaklaşırken ya da ona sırtını dönmüş, altın bir gökyüzünün önünde karanlıkça belirirken düşündü. Altın gökyüzünün nedeni, Mordecai’nin alışkanlıklarından biriydi. Londra’nın şiirsel yanlarından bazılarına karşı derin bir duyarlılığı vardı; gücü ve boş vakti elverdiğinde en sevdiği yerlerden biri, özellikle gün doğumu ya da gün batımı vakti, köprülerdi. Çark saatleriyle ve ıvır zıvırla uğraşırken ya da kirli tuğlalarla çatlak, kirli pencerelere bakan küçük bir üst kattaki odada otururken bile, hayal gücü onu kendiliğinden geniş bir manzaraya hâkim bir yere götürürdü; düşünceleri açık alanlarda ilerlerdi. Fırsat buldukça, geniş bir gökyüzünün etkisini gerçekten yaşamaya çalışırdı. Blackfriars Köprüsü’nün korkuluğuna yaslanıp dalgın dalgın bakarken, nehrin genişliği ve dinginliği, yarısı puslu yarısı ışıl ışıl uzayıp giden görünümü, dünya ticaretinin işareti olan yüksek yapıların görkemli, belli belirsiz kütleleri, hâlâ uzaktayken sessizce duran kayıklarla mavnaların ses ve renge bürünerek yaklaşması, ruh hâline karışıp düşünceleriyle ayırt edilemez biçimde birleşirdi; ince bir senfoninin dinlediğimizi bile söyleyemeyeceğimiz hâlde ruhumuzun kanatlarını taşıyan bir ortam oluşturması gibi. Böylece Mordecai’nin özlemini temsil eden figür, zihninde, havadaki arka planın aşırı ışığıyla kararmış olarak belirdi. Ama hayal gücü kaçınılmaz biçimde daha ayrıntılı bir biçime doğru ilerledikçe, figürü artık sırtı dönük görmez oldu. Figür yaklaşmaya başladı; yüzü seçilir hâle geldi. Gençlik, güzellik, incelik, Yahudi doğumu, soylu bir ağırbaşlılık sözcükleri, pek bireysel olmayan, tipik bir biçim ve renge dönüştü: Hollanda ve Bohemya Yahudileri arasında gördüğü yüzlere ilişkin belleğinden ve bu belleği canlandıran tablolardan derlenmişti. Olgunlaşmış bu ruhsal ihtiyaç için saygıyla şunu söyleyelim: Gelecekteki sevgilisini hayal eden genç kızın ve delikanlının düşlerine yakındı; ama böyle genç arzuların kıpırtıları, kendini bir ideal yaşama dönüştürmeye çabalayan, yaklaşan çözülüşe direnişle daha da yoğunlaşmış tutkulu akıntının yanında zayıf kalır. Hayal edilen biçim, bir dosta ve dinleyiciye dönüştü; yalnız uyanık hayal gücünde değil, hafif uykunun şu düşlerinde de yer edindi. Bunlar için en doğru söz şudur: “Ben uyuyorum, ama yüreğim uyanık.” Dün yaşanan o önemsiz, huzur kaçırıcı hikâye bile yılların tutkulu amacıyla yüklenir.
Son zamanlarda, yaşamın yavaş yavaş tıkanmasıyla ölçülen, geri döndürülemez zamanın baskısı, Mordecai’nin güvenini, gerçekleşmesi artık eli kulağında olan şeyi telaşla bekleyişe çevirmişti. Çan çalmak üzere miydi, hüküm infaz mı edilecekti? Kurtarıcının ayak sesleri yaklaşmış olmalıydı; Mordecai’nin ruhsal emeğini unutulmaktan kurtaracak ve halkının en değerli mirasında ona kalıcı bir yer verecek kurtarıcının. Değerini çılgınca abartmak sayılırdı bu özlem; düşünceleri Kolomb’un ya da Newton’un düşünceleri kadar doğru ve değerli olsaydı bile, birçok kişi onu böyle görürdü. Oysa daha yüce olanın, “Ben değilsem başkası olsun,” demek ve kendi yaşamının anlamını küçümsemek olduğunu düşünürlerdi. Ama daha kapsamlı bir doğa, yalnızca seyretmeyi değil, bir araç olmayı, yaratmayı ister: Güçlü sevgi kutsamayı arzular, kutsanmışlığı seyretmekle yetinmez. Güneşte canlı bir yaşamı besleyecek kadar sıcaklık kaldıkça, “Bu anın değişiminin efendisi benim; ona ruhumu katacağım,” diyecek insanlar da olacaktır.
Hepimizde bulunan ve pek de talihsiz olmayan o tutarsızlık karışımı, bizi yanılgıların pek çok sonucundan koruduğundan, Mordecai’nin gelecekteki dosta duyduğu güven onu edilgen kılmaya yetmiyordu. Elinin altındaki imkânlarla, kendinden bir şeyler aktarmak için dokunaklı ölçüde alçakgönüllü yöntemlere başvurdu. Ezra Cohen’in çatısı altında yaşamaya başlayalı iki yıl olmuştu. Orada ona, işçi, öğretmen, yardım gören biri, esinli bir budala, dindar bir adam ve —sorguya çekilirse— tehlikeli bir sapkın karışımı olarak büyük bir iyi niyetle bakılıyordu. Bu süre içinde küçük Jacob pantolon giymeye başlamış, hırdavat ve alışveriş konusunda daha önce ortaya koyduğu kavrayış hızına da kavuşmuştu. Mordecai’ye bağlılığı da artmıştı. Onu aşağısında görüyor ama bu yüzden daha az sevmiyor, Mordecai’nin yardımsever becerikliliğini köleleştirilmiş bir cinin hizmetlerini kabul eder gibi kabul ediyordu. Mordecai ise Jacob’a ilk derslerini vermişti; her zamanki şefkati kolayca bir öğretmenin babalığına dönüşmüştü. Anne babasıyla arasında ruhsal bir mesafe bulunduğunun bütünüyle farkındaydı ve onlara kendi dünyasından hiçbir şey aktarmaya kalkışmazdı. Ama çocuk onda, tek tek çocuğun niteliklerini çocukluğun yüceliği ve uzun bir geleceğin imkânları içinde eriten, idealleştirici bir sevgi uyandırıyordu. Bu duygu, onu önce düşünmeden, sonra bilinçli bir amaçla, çocuğun kulağına bir şeyler dökmeye yöneltti; dinleyen saygın bir iş adamına pekâlâ çılgınca gelebilecek bir şeyler. Ne var ki, örneğin yapılacak işin az olduğu bir gün ya da iş bittikten sonra Jacob Mordecai’nin odasına çıktığında, kısa bir İngilizce okuma ya da sayma dersinin ardından öğretmeninin dizlerinin dibinde ayakta kalmaya razı edildiğinde ya da dizlerine ata biner gibi oturmayı seçtiğinde, bunlara kimse kulak misafiri olmazdı; bu, zayıf bacaklarını çoğu zaman sabırla yoran bir ağırlıktı. Belki bir oyuncağı tamir etmesi ya da Mordecai’nin eli iyice alışmış parmaklarının olağanüstü beceri gösterdiği küçük bir mekanizma bunu sağlardı. Çocuk böylece yanına bağlanınca, Mordecai kendi yazdığı bir İbranice şiiri okumaya başlardı. Yıllar önce, ruhunun hâkimi olan geçmişle geleceğin kaynaşması düşüncesi uğruna ilk gençlik coşkusunu döktüğü bu şiirin sözlerini Jacob’a tekrarlatırdı.
“Oğlanın içine kazınacak,” diye düşündü Mordecai. “Bir çeşit baskı bu.”
Anlaşılmaz sözleri taklit etme oyunu Jacob’a pek çekici geliyordu; ondan daha heveslisi yoktu. Araya başka bir eğlence girmezse öğretmeninin soluğu yettiği sürece bu oyundaki payını sürdürürdü. Çünkü Mordecai her tekrara kutsal bir ana yaraşır coşku katıyordu. Böyle durumlarda Jacob’ın tek dikkat dağınıklığı, elini ceplerine sokup içindekileri gözden geçirmek; gözleri korkunç görünsün diye yanaklarının derisini aşağı çekip etkiyi tamamlamak için başını sallamak; ya da kütlelerinin birbirine oranını sınar gibi kendi burnunu ve Mordecai’ninkini sırayla ellemek olurdu. Bunlar olurken ateşli okuyucu duraksamaz, genç konuşma organlarının kendisine eşlik etmesiyle yetinirdi. Ama çoğu zaman ansızın gelen bir dürtü Jacob’ı bir taklaya ya da hareketli bir oyuna savururdu. O zaman okumayı izlemek yerine dili en kolay dönen önceki sözlere geri döner; kollarının bacaklarının hareketine uyan bir sallanışla, Mordecai’nin yüreğinden kıt kanı dökerek yazdığı bir dizeyi ağzında evirip çevirir ya da gevelerdi. Yine de bir peygamberin gerektirdiği sabırla bekler, ertesi gün o tuhaf baskı işine yılmadan yeniden başlardı. İçinden şöyle diyordu:
“Sözlerim bir gün ona hükmedebilir. Anlamları bir anda gözünde parlayabilir. Bir ulusun başına da böyle gelir: günler geçtikten sonra.”
Bu arada Jacob’ın güç duygusu artıyor, zamanını da bebeği kahkahalara boğduğu, iri kediyi karanlık bir köşeye sürdüğü ya da yaşıtı bir Hristiyan’ı fırsatını bulursa korkutacağına dair kendine söz verdiği büyülü sözlerle geçiriyordu. Bir hafta, ne yazık ki, sokakta gösteri yapan bir şarlatan görmüş; kaslarını taklit için kullanma hevesi, Jehuda ha-Levi’yi örnek alan Yeni İbranice şiirinden üzücü biçimde uzaklaşmıştı. Mordecai şiirinde yeni bir bölüme gelmişti. Jacob bir kısmı iyice öğrenir öğrenmez onu bir sonraki bölüme geçiriyor, yeni bir ses birleşimi de genellikle onu birkaç dakika daha yanında tutmaya yarıyordu. Tüberkülozlu sesi, çoğunlukla güçlü ve tiz bir baritondan ibaretti; çeşitli boğukluklar, ışıkların arasındaki bir pus gibi ona karışıyor, zaman zaman da nefesi kesilecekmiş gibi oluyordu. Bu kez her zamankinden daha coşkulu biçimde, aşağı yukarı şöyle bir anlam taşıyan İbranice dizeler okuyordu:
“Unutuşun giysisini çıkar üzerimden.
Yürek solup kuruyor;
Goyim’in sıkımlarından çıkan yağla şarap,
Hor görülmenin zehriyle bulanmış.
Nebo Dağı’nın eteklerinde yalnızlık,
Yüreğinde bir mezar:
Gömülü Ahit Sandığı’yla altın kerubiler
Gizli bir ışık saçar:
Orada ağırbaşlı bakış değişmeden durur,
Kanatlar hâlâ açık, hiç kırılmamış:
Aşağıda, sessiz ve heybetli bir sözle mühürlü,
Yasa kazılı yatar.
Yalnızlık ve karanlıktır örtüm,
Yüreğimse bir mezar;
Vur, parçala onu, ey Cebrail!
Çömlekçinin altın putun çevresindeki
Kili gibi parçala onu.”
Mordecai bu son yakarışı konuşmaktan çok ezgiyle söylerken öylesine kendinden geçmişti ki Jacob’ın okumayı bırakıp dizlerinin üzerinden uzaklaştığını fark etmedi. Duraklayınca, sanki ansızın çakan bir ışıkla gördü: Çocuk, şarlatanlar gibi ellerinin üzerinde durup ayaklarını havaya kaldırmış, cep hazinelerinin gözdesi olan parlak bir çeyrek peniyi dudaklarıyla alıyordu. Mordecai’nin alışık olduğu numaralardan biri sayılabilirdi bu; ama o anda duasına ilişmiş şeytani bir sırıtış gibi içinde korkunç bir sarsıntı yarattı.
“Çocuk! Çocuk!” diye tuhaf bir çığlıkla seslendi; Jacob irkilip ayağa fırladı. Ardından Mordecai titreyerek geriye yığıldı ve gözlerini kapadı.
“Ne oldu?” diye sordu Jacob hemen. Hemen bir yanıt alamayınca Mordecai’yi kendine getirmek için dizlerini sarsarak bastırdı. Mordecai gözlerini açtı; bakışları öfkeliydi. Öne eğilip küçük omuzları kavradı ve hızlı, boğuk bir fısıltıyla konuştu:
“Senin kuşağının üstünde bir lanet var, çocuk. Dağı açacak, altın kanatları çıkarıp para basmak için eritecekler; o ağırbaşlı yüzleri de şehvet düşkünü kadınlara küpe yapmak için parçalayacaklar! Yeni bir ad edinecekler, ama ateşli damgasını taşıyan utanç meleği onları tanıyacak; yürekleri, yaşamlarını çürümeye çeviren ölü arzuların mezarı olacak.”
Mordecai’nin görünüşü ve davranışı Jacob’a öylesine yabancı, söyledikleri öylesine belirsiz bir tehdit yükü taşıyordu ki, sabırlı ve sevecen arkadaşı bilinmeyen, dehşet verici bir şeye dönüşmüş gibiydi. Çökük kara gözleriyle boğuk sesi yakındaydı; ince parmakları onu kavrıyordu. Jacob’ın küçük bedeni korkudan titredi. Mordecai konuşurken çocuk, ev yıkılıyormuş ve artık akşam yemeği yiyemeyeceklermiş gibi bir duyguyla ayakta titredi. Ama korkunç konuşma bitip tutuşu gevşeyince sarsıntı gözyaşlarına dönüştü; Jacob küçük, yaşlı bir patriği andıran yüzünü kaldırıp hıçkıra hıçkıra ağladı. Çocukça kederin bu belirtisi Mordecai’yi hemen her zamanki yumuşak hâline döndürdü. O an yeniden konuşamıyordu; ama anne şefkatiyle kıvırcık başı kendine çekip göğsüne usulca bastırdı. Tehlikenin neredeyse geçtiğini anlayan Jacob bu kez rahatça uludu; kendi gösterisini taklit ederek daha da geliştirmeye koyuldu — dürtüden sanata geçiş, sık rastlanan bir şeydi. Nitekim ertesi gün Adelaide Rebekah’ı aynı biçimde korkutmaya girişti ve bunda pek başarılı oldu.
Ama Mordecai, yanlış yere yönelmiş bir heyecanın farkına varınca uzun süren bir sarsıntı yaşadı. Sağduyulu olduğu kadar coşkulu da olduğundan, beyhude bir hevesin içine düştüğü sapma anlarını acımasızca yargılıyor, kendine karşı küçük düşmüş hissediyordu. Aklı, kendisiyle sakin bir kesinlik içinde dayanışma ve anlayış bulacağı gelecekteki dostunu ayırt etmeye daha da çok yönelmişti.
Tam da o sırada, öğle vakti eski kitapçı dükkânını her zamanki gibi kollarken Deronda’nın görünüşü onu çarptı. Mordecai’nin yeni gelene bakarken gözlerinin ansızın nasıl hevesle parladığı şimdi belki anlaşılır: Deronda’nın yüzü ve bedeni, uzun zamandır zihninde kurduğu tipe benziyordu. Ama Yahudi doğumlu olmadığını söylemesi, o an için iki kat sert bir geri tepme oldu; bu özel hayal kırıklığı, daha belirsiz beklentisine duyduğu güveni de sarsıyordu. Yine de Deronda’yı Cohen’lerin sofrasında otururken görünce, bu inkâr o an için etkisini yitirdi. İlk izlenim daha da güçlü biçimde geri döndü; önceki karşılaşmadan daha sıra dışı koşullarda gerçekleşen bu ikinci buluşma, sanki izlenimi doğruluyordu. Deronda’ya İbranice bilip bilmediğini sorarken Mordecai yeni bir inanç dalgasına öylesine kapılmıştı ki umutlarının gerçekleşmesi için gereken başka hiçbir koşulun bulunmadığını unutmuştu. Ama “Hayır” yanıtı hepsini yeniden yıktı; bu kez düş kırıklığı daha acıydı. Mordecai o Şabat akşamı ziyaretçiye sırtını döndükten sonra, günlerce, gözlerini bir yelkene dikip onu sevinçle gördükten sonra ilerlemediğini fark eden ve “Gözlerimiz bize oyun oynuyor,” diyen, mahkûm bir gemideki insanlarınki gibi derin bir yılgınlık yaşadı. Ama uzun zamandır zihninde tasarladığı figür, Mordecai’nin en sağlam kuramsal inançlarının duygusal bir sonucu olarak belirmişti; en tutkulu yaşamının imgelerinden biçimlenmişti ve kaçınılmaz olarak yeniden ortaya çıktı — hem de daha önce hiç olmadığı kadar belirgin, kendi varlığını dayatan bir biçimde. Deronda’nın önceden tasarlanmış tipe benzerliği, uzun bir aradan sonra zihinde kalan genelleştirilmiş bir kopyaya, incelikle işlenmiş bireysel bir büstün ya da portre resminin benzemesi gibiydi: anımızı sevinçle tazeleriz ama ne ölçüde düzeltme yaptığımızı pek bilmeyiz. Artık Deronda’nın yüzü, Mordecai’nin içsel bakışına sanki hep beklenen dosta aitmiş gibi görünüyor; dahası, canlı bedenin taşıdığı etkilerden bazılarını da yayıyordu. Sonunda yılgınlık yeni bir direnme inadı gibi görünmeye başladı; durmadan geri gelen hayal, karşıt kanıtları önemsemeyip beklentiyi canlı tutması için dışarıdan gelen bir çağrının gücünü kazandı. Artık gece nöbetlerinde, tek bir düşüncenin pençesine düşebileceğimiz o çoğu zaman acı veren anlarda görülen Deronda’ydı. Sırtı dönük olmayan figürü, dingin düşlere daldığı ya da hafifçe kestirdiği zamanlarda, hem yaklaşan gündüzün hem de yaklaşan dinlenmenin iki kat kutsanmış simgesi olan o altın gökyüzünde beliriyordu.
Mordecai, adı bilinmeyen yabancının gelip yüzüğünü geri alacağını biliyordu; bütün ters olasılıklara rağmen onu yeniden görme arzusu, göreceğine dair bir inanca dönüşüyordu. Ocak haftalarında, sinirli insanları beklenen bir değişimin arifesinde düzenli biçimde bir işe koyulmaktan alıkoyan, bastırılmış ve gizli türden bir huzursuzluk giderek arttı içinde. Küçük Jacob’ın zihnine İbranice basmayı sürdüremiyor; aynı umutsuz umudun bir başka çabası olan haftalık kulübe devam etmeyi de sürdüremiyordu. Başka bir şey yaklaşıyordu. Tek isteği, pek seyrek ve güçlükle gidebildiği nehir kıyısına kadar varabilmekti. Şairane bir özlemle geniş gökyüzünü, köprülerin uzaklara uzanan manzarasını, suyun üzerindeki yumuşak ve değişken ışıkları özlüyordu; su sanki titreşip yas tutabilen, teselli bulup sevinebilen bir yaşamla soluk alıyordu.
Bölüm etkileşimi
