Daniel Deronda kitap kapağı

32. bölüm / 70

Otuz İkinci Bölüm.

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 70Şu an: Otuz İkinci Bölüm.
  1. 1 Birinci Kitap—şımartılmış Çocuk. — Birinci Bölüm.2.251 kelime
  2. 2 İkinci Bölüm.1.803 kelime
  3. 3 Üçüncü Bölüm.4.601 kelime
  4. 4 Dördüncü Bölüm.1.186 kelime
  5. 5 Beşinci Bölüm.2.528 kelime
  6. 6 Altıncı Bölüm.3.611 kelime
  7. 7 Yedinci Bölüm.5.025 kelime
  8. 8 Sekizinci Bölüm.1.697 kelime
  9. 9 Dokuzuncu Bölüm.2.436 kelime
  10. 10 Onuncu Bölüm.2.513 kelime
  11. 11 İkinci Kitap—akarsuların Buluşması — On Birinci Bölüm.3.829 kelime
  12. 12 On İkinci Bölüm.1.340 kelime
  13. 13 On Üçüncü Bölüm.4.042 kelime
  14. 14 Ondördüncü Bölüm.2.955 kelime
  15. 15 On Beşinci Bölüm.2.156 kelime
  16. 16 On Altıncı Bölüm.5.940 kelime
  17. 17 On Yedinci Bölüm.3.024 kelime
  18. 18 On Sekizinci Bölüm.1.667 kelime
  19. 19 Üçüncü Kitap—seçim Yapan Genç Kadınlar — On Dokuzuncu Bölüm974 kelime
  20. 20 Yirminci Bölüm5.369 kelime
  21. 21 Yirmi Birinci Bölüm.2.732 kelime
  22. 22 Yirmi İkinci Bölüm.3.566 kelime
  23. 23 Yirmi Üçüncü Bölüm.4.343 kelime
  24. 24 Yirmi Dördüncü Bölüm.3.049 kelime
  25. 25 Yirmi Beşinci Bölüm.2.662 kelime
  26. 26 Yirmi Altıncı Bölüm1.944 kelime
  27. 27 Yirmi Yedinci Bölüm.2.646 kelime
  28. 28 Dördüncü Kitap—gwendolen İstediğini Elde Ediyor. — Yirmi Sekizinci Bölüm.4.464 kelime
  29. 29 Yirmi Dokuzuncu Bölüm.3.354 kelime
  30. 30 Otuzuncu Bölüm.4.041 kelime
  31. 31 Otuz Birinci Bölüm.1.988 kelime
  32. 32 Otuz İkinci Bölüm.5.749 kelime · Okuduğun bölüm
  33. 33 Otuz Üçüncü Bölüm.3.983 kelime
  34. 34 Otuz Dördüncü Bölüm.1.892 kelime
  35. 35 Beşinci Kitap—mordecaı. — Otuz Beşinci Bölüm.8.024 kelime
  36. 36 Otuz Altıncı Bölüm.6.525 kelime
  37. 37 Otuz Yedinci Bölüm.4.269 kelime
  38. 38 Otuz Sekizinci Bölüm.2.750 kelime
  39. 39 Otuz Dokuzuncu Bölüm.2.596 kelime
  40. 40 Kırkıncı Bölüm.4.336 kelime
  41. 41 Altıncı Kitap—açığa Çıkanlar — Kırk Birinci Bölüm.2.045 kelime
  42. 42 Kırk İkinci Bölüm.6.572 kelime
  43. 43 Kırk Üçüncü Bölüm.1.951 kelime
  44. 44 Kırk Dördüncü Bölüm.2.532 kelime
  45. 45 Kırk Beşinci Bölüm.2.706 kelime
  46. 46 Kırk Altıncı Bölüm.3.097 kelime
  47. 47 Kırk Yedinci Bölüm.1.443 kelime
  48. 48 Kırk Sekizinci Bölüm.7.797 kelime
  49. 49 Kırk Dokuzuncu Bölüm.581 kelime
  50. 50 Yedinci Kitap—anne ve Oğul — Ellinci Bölüm.1.870 kelime
  51. 51 Elli Birinci Bölüm.4.775 kelime
  52. 52 Elli İkinci Bölüm.5.321 kelime
  53. 53 Elli Üçüncü Bölüm.2.215 kelime
  54. 54 Elli Dördüncü Bölüm.4.093 kelime
  55. 55 Elli Beşinci Bölüm.1.056 kelime
  56. 56 Elli Altıncı Bölüm.3.045 kelime
  57. 57 Elli Yedinci Bölüm.1.086 kelime
  58. 58 Sekizinci Kitap—meyve ve Tohum. — Elli Sekizinci Bölüm.2.510 kelime
  59. 59 Elli Dokuzuncu Bölüm.1.655 kelime
  60. 60 Altmışıncı Bölüm.1.652 kelime
  61. 61 Altmış Birinci Bölüm.2.894 kelime
  62. 62 Altmış İkinci Bölüm.2.214 kelime
  63. 63 Altmış Üçüncü Bölüm.3.018 kelime
  64. 64 Altmış Dördüncü Bölüm.2.774 kelime
  65. 65 Altmış Beşinci Bölüm.2.081 kelime
  66. 66 Altmış Altıncı Bölüm.1.614 kelime
  67. 67 Altmış Yedinci Bölüm.1.973 kelime
  68. 68 Altmış Sekizinci Bölüm.1.664 kelime
  69. 69 Altmış Dokuzuncu Bölüm.4.029 kelime
  70. 70 Yetminci Bölüm.988 kelime

OTUZ İKİNCİ BÖLÜM.
Her çağda, güçlü bir aşkın yalıtılmış, ölümcül bir yazgı gibi olduğu; zihnin düşüncelerinin ve alışılmış kararlarının bu yazgıya bütünüyle yabancı kaldığı sık sık söylenmiştir. Örneğin Daphnis’in çılgınlığı: Herakleitos’un öğretisine inanmış olması ona pek fayda etmezdi. Ya da bir aşk iksiriyle doğan Tristan tutkusu: Duns Scotus kadar derin düşünceli olsaydı bile, o kadeh akıl yürütmesini bozardı. Yahut Juliet’e birden vurulan Romeo: Batlamyus’a karşı beslediği itirazlar, balkonun altındaki konuşmasında pek az şeyi değiştirirdi. Oysa her aşk, ne kadar güçlü olursa olsun, böyle değildir; bu tutku, ruhun bütün işleyişleriyle bağ kurmaya da en az diğerleri kadar açıktır. Bu nedenle, kanıtlanmamış göklerin hayal edilmiş ışığından etkilenebilir; terazisi geçmişte ve gelecekte var olanın daha büyük yörüngelerine göre ayarlanabilir.

Deronda, şehre döndüğünde Sir Hugo’ya, Grandcourt’un zihnine belirgin biçimde şu düşünceyi yerleştirdiğini söyleyebilirdi: Muhtemelen uzak bir gelecekte gerçekleşecek ve kesin de olmayan bir beklentiden vazgeçerse elli bin sterlin alabilecekti. Bunun dışında Grandcourt’un bu konudaki tutumuna ilişkin başka bir işaret almamıştı; yalnızca onun dostça haberleşmeyi sürdürmeye açık olduğu belliydi.

“Peki geleceğin gelinini daha yakından görünce ne düşündün?” diye sordu Sir Hugo.

“Leubronn’da düşündüğümden daha olumlu. Rulet onun için iyi bir ortam değildi; içindeki şeytanı ortaya çıkarıyordu. Diplow’da çok daha kadınsı ve çekici görünüyordu; daha yumuşak, kendinden daha az emindi. Ağzının ve gözlerinin ifadesi bence epey farklıydı.”

“Onunla fazla flört etme, Dan,” dedi Sir Hugo, hoş bir şakayla takılmak niyetiyle. “Noel’de Manastır’a geldiklerinde Grandcourt’u öfkelendirirsen işlerime çomak sokmuş olursun.”

“Şehirde kalabilirim, efendim.”

“Olmaz, olmaz. Lady Mallinger ve çocuklar Noel’de sensiz yapamaz. Yalnız ortalığı karıştırma; tabii bir düello çıkarıp Grandcourt’u vurmayı başarabilirsen başka, o zaman biraz zahmete değer.”

“Beni flört ederken gördüğünüzü sanmıyorum,” dedi Deronda, eğlenmeyerek.

“Öyle mi? Hem de nasıl gördüm!” dedi Sir Hugo, kışkırtıcı bir tavırla. “Kadınlara hep şefkatle bakıyor, onlarla Cizvit usulü konuşuyorsun. Tehlikeli bir gençsin; sen Clarissaların peşinden koşacağına, onları senin peşinden koşturacak bir tür Lovelace.”

Tatsız bir şakaya kızmanın ne yararı vardı? Üstelik faydayı düşünmeden önce kızgınlık geliyordu. Dostça sözler arasında, niyetimizde hiç olmayan bir şeyi sürekli yapıyormuşuz gibi göründüğümüzü duymak kadar sinir bozucu pek az şey vardı. Sir Hugo’nun flört anlayışı, umulur ki, epey kendine özgüydü; Deronda kendi payına hiç flört etmediğinden emindi. Ama baronetin, Gwendolen’in kolyesini geri satın almasından haberi olmamasına sevindi; yoksa Sir Hugo bu tür takılmalarla zevkini besleyebilirdi.

Bundan böyle dikkatli davranacaktı; örneğin Leubronn’dan döndüğünden beri ilk kez uğramaya hazırlandığı Bayan Meyrick’in evinde. Çünkü Mirah, bakışlarla ve sözlerle şefkatli bir ilgi göstermemesi zor olan biriydi.

Bayan Meyrick, Mirah’ın ailesindeki hâline ilişkin bir rapor göndermeyi ihmal etmemişti. Şöyle yazmıştı: “Her geçen gün ona daha çok bağlanıyoruz. Kahvaltıda hepimiz, içeri girecek mi diye beklentiyle kapıya bakıyoruz; sanki yeni bir ülkeden gelmiş biriymiş gibi onu izliyor, dinliyoruz. Dudaklarından duyduğum hiçbir söz bende kuşku uyandırmadı. Son derece memnun ve minnet dolu. Kızlarım ondan bir şeyler öğreniyor; ona başka öğrenciler bulmayı umuyorlar. Çünkü boş oturup ekmeğini yemek istemiyor, kızlarım gibi çalışmak istiyor. Mab, hayatımızın bir peri masalına dönüştüğünü söylüyor; tek korkusu Mirah’ın yeniden bir bülbüle dönüşüp bizden uçup gitmesi. Sesi kusursuz; gür ve güçlü değil, ama insanın içine işliyor, eritiyor; geçmişe dair düşünceler gibi. Benim gibi yaşlı insanların güzel bir sesi duyunca hissettiği şey işte böyle.”

Ancak Bayan Meyrick, Mirah’ı sinagoga götüren Amy ile Mab’ın, Yahudi inancını onun durumunda Scott’ın Rebecca’sınınkine kıyasla kendi arzularıyla daha az bağdaştırılabilir bulduklarını söylemesini gerektirecek ayrıntılara girmemişti. Mirah’a incelik göstermek için susmuşlardı; dini, gelişigüzel dokunulamayacak kadar hassas bir konuydu. Ama bir süre sonra, pratik reformculuğa yatkın Amy sorusunu daha fazla tutamadı.

“Bağışla Mirah, ama kadınların ayrı bir galeride parmaklıkların arkasında oturması sana doğru geliyor mu?”

“Evet, başka türlüsünü hiç düşünmedim,” dedi Mirah, hafifçe şaşırarak.

“Erkekleri şapkaları başlarında görmek daha mı hoşuna gidiyor?” diye sordu Mab; aradaki en küçük farkı ihtiyatla öne sürerek.

“Evet, hoşuma gidiyor. Orada hep gördüğüm şeyleri seviyorum; çünkü bana aynı duyguları, dünyadaki hiçbir şey için vazgeçmeyeceğim duyguları hatırlatıyorlar.”

Bundan sonra, cömert yürekli bu küçük insanlara göre, ister öğreti ister uygulama üzerine olsun, her türlü eleştiri konukseverlikten uzak bir zalizlik gibi görünecekti. Mirah’ın dini, duygularıyla aynı dokudandı; karşısına hiçbir zaman bir önermeler bütünü olarak çıkmamıştı.

“Kendisi çok kötü bir Yahudi olduğunu, kendi halkının dinini bile yarım yamalak bildiğini söylüyor,” dedi Amy, Mirah yatmaya gittikten sonra. “Belki de ona çok bağlanırsak ve annesini hiç bulamazsa, zamanla o dinden uzaklaşıp dünyanın geri kalanı gibi Hristiyanlığa geçer. Şimdi Yahudi dininden olmak ne tuhaf.”

“Ah, ah, ah!” diye haykırdı Mab. “Keşke bu kadar çirkin bir Hristiyan olmasaydım. İşini hep düşüren çirkin bir Hristiyan, kusursuz güzel bir Yahudi kadını nasıl din değiştirmeye ikna edebilir?”

“Bu dileğim günah olabilir,” dedi zeki Kate, “ama annesinin bulunmamasını diliyorum. Hoş olmayan bir şeyler çıkabilir.”

“Öyle sanmıyorum canım,” dedi Bayan Meyrick. “Mirah’ın annesinin kalıbından çıktığına inanıyorum. Böyle bir kızının yeniden ona kavuşması ne büyük mutluluk olur! Ama sanırım bir annenin duyguları hesaba katılmaya değmez,” dedi; kendi kızlarına yaramaz bir bakış fırlattı. “Ya ölü bir anne, yaşayan bir anneden daha mı değerlidir?”

“Öyle olabilir, küçük anneciğim,” dedi Kate; “ama seni daha az değerli sayıp hayatta tutmayı yeğleriz.”

Yalnızca, çeşitli bilgilerini zeki kızların genellikle başvurmak zorunda kaldığı gelişigüzel araştırmalarla edinmiş Meyrick’ler değil, erkek eğitiminin bütün avantajlarına sahip Deronda da Mirah’ın ortaya çıkışıyla modern Yahudilik ve Yahudilerin iç tarihi hakkında neredeyse hiçbir şey bilmediğinin farkına varmıştı. Seçilmiş Halk, çoğunlukla başkalarının hatırı için seçilmiş bir halkmış gibi görülmüş; düşünceleri de (tam olarak ne olduğu önemli değilmişçesine) bütünüyle başka türlü olması gereken bir şey sayılmıştı. Deronda da komşuları gibi Yahudiliği, eğitimli bir adamın öğrenmeye zahmet etmeyip uzmanlara bırakabileceği, tuhaf ve taşlaşmış bir biçim olarak görmüştü. Oysa Mirah, bir ebeveyninden korkuyla kaçışı ve ötekine duyduğu özlemle, Yahudiliğin hâlâ insan hayatlarında atan, onlar için dünyaya ilişkin tasavvur edilebilir tek giysiyi hâlâ dokuyan bir gerçeklik olduğunu şimdiye dek ihmal etmiş bulunduğunu ona birden göstermişti. Sir Hugo’yla hemen ardından çıktığı aylak gezintide sinagogların dış görünüşlerine bakmaya, Yahudiler üzerine yazılmış kitapların adlarını aramaya başladı. Yeni bir ilginin uyanması—umursamadığımız bir konuda doğru görüşlere sahip olduğumuzu sanmaktan birden o konuyu önemsemeye, görüşlerimizin bilgisizlikten ibaret olduğunu anlamaya geçmek—can sıkıntısına etkili bir çaredir; ne yazık ki doktor reçetesiyle edinilemez. Ama Deronda bu çareyi yanında taşıyor, haftalar süren aylaklığını böylece daha kolay geçiriyordu. Bu yolculukta ilk kez bir Yahudi sinagoguna girdi: Frankfort’ta, cuma günü yol arkadaşlarının konakladığı sırada. Daha önce de görmüş olduğu Juden-gasse’yi gezerken eski, pitoresk evlerini yeterince iyi hatırlıyordu; şimdi gözleri en çok oradaki insan tiplerine takılıyordu. Onları ırklarının geçmişteki evreleriyle zihninde ilişkilendirmesi, onda tarihe duyulan, geleceğiyle ilgilenenlerin bilmesinde yarar bulunan bazı özelliklerini belirlemiş olan o duyarlılığın telini titretti. Doğrusu, yakışıklı, tavırlarında tuhaflık olmayan, bir beyefendi gibi eğitim görmüş ve geliri bulunan genç bir adamın düşünce biçimini ya da kendine özgü zevklerini merakla kurcalamak âdet değildir. Bu konularda özel bir sınava girmeden de hoş ve zeki bir genç olarak hayatta yerini bulabilir. İleride biraz pasaklı ve göbekli olmaya başlayınca tuhaflıkları daha belirgin seçilir; çok rahatsız edici değillerse bu bir lütuf sayılır. Ama Deronda’nın sonraki olaylardan nasıl etkilendiğini anlamak isteyen herkes, yirmi beş yaşındayken sıradan ilişkilerinde görünenlerden biraz daha fazlasını bilmelidir.

İzlenimlerinin çok canlı olması, arkadaşlarına çoğu kez onu daha da esrarengiz göstermiş ve duygularında belirsizlik varmış izlenimine katkıda bulunmuştu. Erken uyanan duyarlılığı ve düşünceliliği, onu herhangi bir işi ısrarla sürdürmekten alıkoyabilecek çok yönlü bir empatiye dönüşmüştü: Herhangi bir karşıtlık içine girdiğinde, yalnızca düşüncede bile olsa, kendini ünlü öyküdeki Sabin savaşçıları gibi hissediyordu; mızraklarının karşısında kendi etlerinden, kendi kanlarından ve sevdikleri şeylerden başka hiçbir şey yoktu. Hayal gücü, olayları başkalarına muhtemelen göründükleri biçimde görme alışkanlığını öylesine edinmişti ki, doğrudan bir baskıya karşı olmadığı sürece güçlü bir tarafgirlik ona samimiyetsiz geliyordu. Bol ve esnek empatisi sonunda, empatiyi etkisizleştirmeye eğilimli düşünsel çözümlemeyle aynı akışa karışmıştı. Çok az erkek kendini kötülüklerden onun kadar uzak tutabilirdi; ama kötülüklerden pek hararetle nefret etmezdi. Onları soyut olarak değil, zihninin anlayış ve merhametle izlemeye yatkın olduğu, kendine özgü bir geçmişi bulunan karmaşık insan doğasının parçası olarak düşünmeye alışmıştı. Doğuştan gelen aynı dengeyle, kalabalığa duyduğu hislerde ateşli bir demokrattı; ama sevgileri ve hayal gücüyle de koyu bir muhafazakârdı. Yönetim ve din üzerine düşüncelere açtı; yine de uzun zamandır onaylanmış biçimleri bırakmaya gönlü razı olmuyordu, çünkü bunlar onun için hiçbir tartışmanın öldüremeyeceği anılarla ve duygularla canlıydı. İnsan, eğilim duyduğu tarafa meyleder; Deronda da dünyanın kaybeden davalarını gereğinden fazla sevdiğinden kuşkulanıyordu. Şehitlik taraf değiştirir; Deronda da onunla birlikte taraf değiştirme tehlikesi içindeydi. Çünkü dünyanın düzeninin çoğu zaman önümüze sürdüğü ve reddetmeyi ortak iyiliğe ihanet hâline getirdiği başarı yolunu izlemeye karşı içinde güçlü bir isteksizlik vardı. Yine de akıl dışı, dar görüşlü bir nefrete kapılma korkusu onu dizginliyordu: ayrıcalık mirasçılarını mazur görüyor, kaybedenin acılaşmasından ve kabul görmemiş yenilikçinin suçlayıcı üslubundan hoşnutsuzlukla uzaklaşıyordu. Aşırı düşünceli ve her yana yayılan bir empati, ahlaki gücün koşulları olan haksızlığa karşı öfkesini ve kimlerle dayanışma kuracağını seçebilme yetisini felce uğratabilirdi. Olgun erkekliğinin son birkaç yılında bunun farkına öylesine keskin biçimde varmıştı ki, en çok arzuladığı şey ya dışarıdan gelecek bir olayın ya da içsel bir aydınlanmanın onu belirli bir eylem çizgisine itmesi ve başıboş enerjisini toparlamasıydı. Bilginin peşinden gitmeyi bırakıyordu; uygulamaya dönük bir hırsı da yoktu—ikisi duygularıyla tek bir akışta birleşemediği sürece. Evreni bitmek bilmeyen bir soru-cevap dizisine indirgeyen, kayıp ruhların meskeniymişçesine ürktüğü o ölü kültür anatomisinden korkuyordu. Her şeyi değil, her şey hakkında geri kalan her şeyi bilen bu anlayış, insanın menekşe kokusuna dair hiçbir şeyi bilmemesi, koklayacak burnu olmadan yalnızca kokunun kendisini bilmesi gibiydi. Peki ihtiyaç duyduğu olay nasıl, nereden gelecekti? Taraf tutmayı haklı kılacak, onu olmak istediği ama kendi başına olamadığı şeye dönüştürecek etki—toplumsal hayatın içinde özlemle dolaşan, belirsiz bir toplumsal tutkuyla kıpırdanan ama dayanışmayı gerçek kılacak sabit bir yurdu bulunmayan bedensiz bir ruh gibi gezinmek yerine, toplumsal hayatın organik bir parçası hâline getirecek etki—nereden gelecekti? Daha iyiye doğru küçük bir fark yaratmadan yaşamaya razı değildi; ama bunu nasıl yapacaktı? Yolunu görmek başka, yolu açmak başkadır. Kusurun bir kısmını doğumunda ve yetiştirilme tarzında buluyordu: Bunlar ona özel hiçbir sorumluluk yüklememiş, kuşkulu nitelikte tek bir bağ dışında sabit bir ilişki de vermemişti. Yine de düşünceli bir uyuşukluğa kapıldığını ve—bir şeyleri ilan etmeye hevesli olsaydı—bütün hayatların en iyisi, kendisi için de yaşamaya değer tek yol diye ilan edeceği, duyguların eylemle güç kazandığı hayattan gitgide uzaklaştığını kendinden gizlemiyordu. Düşünceliliğin bütün farkları silip atma tehlikesi karşısında, duyguları ve onların hayatın tadını veren ürünlerini sağlam ve güçlü tutmanın bir yolunu istiyordu. Duyguların nesnelerini ufak tozlara dövüp yine de duyguyu canlı ve etkin tutmak, top yapmak için kullanılan o ünlü tarife benziyordu: önce yuvarlak bir delik açıp sonra çevresini demirle kaplamak; ne yaparsan yap, yuvarlak deliği sıkıca korumak. Ama irademizin bütünlüğünü koruyarak akıllıca saklayabileceği şeyi, kedi mumyaları yığmaktan ve çürümüş kalıntılara pahalı bir tapınma beslemekten nasıl ayıracağız?

Hukuk okurken ya da kibar sohbeti yarım yamalak dinlerken Deronda’nın zihninde yaygın biçimde dolaşan düşünce aşağı yukarı buydu. Bu arada, belirli hiçbir göreve şevkle ve istikrarla sarılmamıştı. Örnek alınacak bir deneyim değildi bu; ama ataerkilden bu yana bazı genç erkeklerin, az ya da çok örselenerek, hatta sakatlanmadan önce geçmek zorunda kaldıkları bir şafak öncesi mücadele biçimiydi.

Sakin görünüşünün altında, gündelik olaylarda şiirin varlığını kolayca hissetmesini sağlayan bir coşku bulunduğunu söylemiştim. Juden-gasse’nin biçimleri, uzak olanla birlik duygusunu uyandırınca, bu duygunun şiirin aynı alanına yükselttiği tarihsel hayatımızın iki unsuru üzerine düşünmeye başladı: inançların ve kurumların belli belirsiz başlangıçları ile karanlıkta sürüp giden çöküşleri. Üstlerini örtmeye yatkın oldukları toz ve solmuş kalıntılar, uyanmış algı için ya yüce bir hayatın derinlere işleyen izlenimini—koruyucu ağaca dönüşecek ikiz yeşil yapraklardaki gibi—ya da bütün ihtişamı ve görkemi kederli bir hatıraya dönüşmüş dokunaklı bir mirası daha da etkileyici kılıyordu.

Juden-gasse’den çıkıp sıcak akşam havasında gezinmeyi sürdürürken, sinagoga giden yolu bulmaya niyetlenen Deronda’nın zihnindeki bu hayal gücü kıpırtısı, yolda karşılaştığı bazı çirkin küçük olayların itici etkisini giderdi. Sinagogdaki ayinin tam saatini sormak için eski bir kitapçıya girdiğinde, Yahudi bir genç onu sevgiyle karşıladı. Bu erken gelişmiş delikanlı, Deronda’nın isteğini içtenlikle anlamıştı: Reformcuların yeni, gösterişli binasını değil, Ortodoksların eski haham okulunu arıyordu. Ardından da, “nicht so leicht zu bekommen” diye, pek rağbet görmeyen bir kitap için onu tam bir Alman gibi, yalnızca daha nazikçe kazıkladı. Bu sırada karşı tezgâhta, işin kazancını dinle birleştiriyor gibi görünen bazı kartlara sağır, çirkin suratlı bir esnaf taş gibi bir bakış atıyordu. Boynundan topuklarına kadar sarkan uzun bir palto giymiş, elinde bir çanta taşıyan, seçtiği burnunun üstüne geniş ve alçak bir şapka oturtmuş pasaklı bir adam, Yahudi şivesiyle ona bağırarak bir şey önerdi; adam gözden kaybolur kaybolmaz, aynı kalıptan başka bir pasaklı adam dükkânın arka tarafındaki karanlıktan çıkıp aynı şiveyle o da bağırdı. Doğrusu Deronda, ahlakları karışık olan Hristiyanlardan tuhaf görünüşleriyle ancak ayırt edilebilen, kurnazlıktan da bütünüyle yoksun olmayan çeşitli tuhaf görünüşlü İsrailliler gördü. Mirah’ın akrabaları konusunda kaygılandığı için, son zamanlarda sıradan Yahudileri kişisel bir tehlike gibi düşünmeye başlamıştı. Oysa küçük bir karşılaştırma, inançlarını tutarlı ya da güzel biçimde yaşamayan Yahudilerin ve başka muhaliflerin sapkınlıkları karşısındaki şaşkınlığımızı ve tiksintimizi çoğu zaman azaltır. Deronda da o akşam, haksızlığa ve gülünç bir abartıya kapıldığını daha iyi fark ederek bu düzeltici karşılaştırmayı yapmaya başladı. Bir taler fazla ödedi; ama bu, İbrani halkının geleceğine duyduğu ilgiyi ya da Rabbinische Schule’yi bulma arzusunu azaltmadı. Gün batımında okula vardı ve erkeklerden oluşan kalabalık bir cemaatle içeri girdi.

Rastlantı eseri, yaşlı bir adamla aynı sıraya oturmuştu. Adam ondan yeterince uzaktaydı; yine de dikkat çekici bir figür olduğunu düşünerek ona birkaç kez göz attı. Gür beyaz sakalı ve keçe şapkası, biçimi İtalyanlara da İbranilere de yakışabilecek o güzel profili çerçeveliyordu. Adam, sonunda göz göze gelinceye dek Deronda’nın bakışlarına karşılık verdi. Tanımadığımız biriyle böyle karşılaşmak istenmeyen bir tesadüftür; Deronda’nın bir daha bakmaması için de yeterli bir nedendi. Ama hemen önüne açık bir dua kitabı uzatılınca teşekkür etmek için başını eğmek zorunda kaldı. Cemaati toplamış, okuyucu almemor denilen kürsüye çıkmıştı; ayin başladı. Önündeki kitapta İbranice metnin Almanca çevirisine biraz göz attıktan sonra çoğunlukla Mezmurlar’ı ve Eski Ahit’ten pasajlar ya da ifadeler dinlediğini anlayan Deronda, ilahilerle söylenen ayinlerin en güçlü etkisine kendini bıraktı. Bu etki, sözlerin ayrıntılı anlamından bağımsızdır; Allegri’nin Miserere’sinin ya da Palestrina’nın Magnificat’ının etkisi gibi. Bir ayindeki duygunun en güçlü hareketi, özel bir şey istemeyen duadır: kendi zayıflığımızın sınırlarından kurtulmayı özler, bütün İyiliği içimize girmeye ve bizimle kalmaya çağırır. Ya da kendini unutarak Sevinci yüceltir; böyle bir İyiliğin var olmasına Gloria in excelsis der. Her iki durumda da özlem ve yüceliş, uzun kuşaklar boyunca mücadele etmiş insanların ikisini de dile getiren bir biçimde birleştiği duygusundan en büyük gücünü alır. İbrani ayininde, başkalarında olduğu gibi, yakarış, lirik ilahi, duyuru, kuru açıklama ve kutsama arasında geçişler vardır; ama o akşam Deronda için hepsi bir bütündü. Chazaris’in, yani okuyucunun, tekdüzelikten birden yükselen feryatlara uzanan geniş ses aralığı; küçük korodaki tatlı çocuk seslerinin patlayışı; erkeklerin bedenlerini dindarca öne arkaya sallaması; yarım dünyanın düşüncesine nüfuz etmiş ve o dünyanın dininin görkemli biçimlerini şekillendirmiş ulusal bir inancın uzak ve karanlık bir yankı bulduğu binanın sıradanlığı, sahnenin perişanlığı—hepsi onun için bağlayıcı bir tarihin tek ifadesinde birleşmişti; bu tarih hem trajik hem görkemliydi. Duygularının gücüne şaşırdı; bu, vesileyi aşıyor gibiydi. Karanlıkta, yorumlayacak bir görüntü henüz yokken insanın ilahi bir esin diye düşünebileceği bir şeydi. Bütün sahne tutarlı bir ezgiye dönüşmüştü; ezginin ana duygusu tutkulu bir pişmanlıktı. Barışma Günü ayinini bilseydi, bu duyguyu belki de ayinin karşıtlıklarla kurulu nakaratına büründürebilirdi: “Ne mutlu bütün bunları gören göze; ama yalnızca işitmek, doğrusu ruhumuzu kederlendirir. Ne mutlu tapınağımızı ve cemaatimizin sevincini gören göze; ama yalnızca işitmek, doğrusu ruhumuzu kederlendirir. Her tür ezgiyi çalarken parmakları gören göze ne mutlu; ama yalnızca işitmek, doğrusu ruhumuzu kederlendirir.”

Ama duaya adanmış sesler kesilince, önünden ilgisiz yüzler ve sıradan görünüşlü insanlar geçerken zihnine soğuk bir düşünce saplandı: Duygularında muhtemelen yalnız kalmıştı; belki de cemaatte ayini sıkıcı bir rutinden fazlası olarak gören tek kişi oydu. Bu ürpertici düşünceye ancak kısa bir an vakti oldu; nazik komşusuna başını eğmiş, ötekilerle birlikte uzaklaşırken kolunda bir el hissetti. Bu ani sahiplenme girişiminin yaratmaya yatkın olduğu pek hoş olmayan duyguyla dönünce, komşusunun beyaz sakallı yüzünü yanı başında gördü. Adam Almanca, “Affedersiniz, genç beyefendi—izin verin—aileniz kimlerden geliyor? Annenizin ailesi—kızlık soyadı neydi?” dedi.

Deronda’nın içinde güçlü bir direnme duygusu belirdi; kolundaki dokunuşu hemen silkip atmak istedi. Ama elini sıyırarak kurtulmayı başardı ve soğuk bir sesle, “Ben İngilizim,” dedi.

Soru soran adam bir an daha kuşkuyla ona baktı, sonra şapkasını hafifçe kaldırıp uzaklaştı. Bir yanılgıya düştüğünü mü anlamıştı, yoksa geri mi çevrilmişti, Deronda kestiremedi. Otele dönerken, konuya ilişkin huzursuzluğunu, başka türlü davranamayacağını düşünerek yatıştırmaya çalıştı. Annesinin ailesinin adını bilmediğini bu yabancıya nasıl söyleyebilirdi? Üstelik adam, muhtemelen çoğu zaman gerçek bir anlamı olmayan bir benzerlik hayaline kapılarak, bu ani sorusuyla haddini aşmıştı. Olay önemsizdi, diye düşündü; ama ne anlam taşırsa taşısın, o sırada duyduğu içsel geri çekilme o kadar güçlüydü ki konuşmayı kısa kesmiş olmaktan pişman değildi. Bununla birlikte, sinagogdan Mallinger’lere söz etmemesi için bir nedendi bu; baronetin şövalye ruhlu bir coşku diye niteleyeceği şeyler karşısındaki alışılmış ketumluğuna bir yenisi eklenmişti. Sir Hugo kadar iyi huylu çok az erkek bulunurdu. Özellikle kadınlara karşı nazik davranışlarıyla başkalarının romantik diyeceği işler yapardı; ama kendisi bu davranışları romantik bir gözle görmez, büyük ölçekteki amaçların ya da çok uzaklardaki nedenlerin söze dökülmesini genellikle gülümseyerek karşılardı. Sir Hugo’yla Deronda arasındaki en belirgin fark buydu. Deronda, çağdaşlarının alışkanlıklarına göre gününü doldurmanın nedenlerini arayan sessiz, dağınık bir düşünce gezisine çıkmadan neredeyse hiç kahvaltı etmezdi.

Frankfort’taki bu mola, eve dönüş yolunda verilmişti; Mirah’ın esenliğiyle ilgilenme görevi de izlenimlerin zihninde daha canlı titreşmesini sağlıyordu. Soyuna ilişkin bu soru, Deronda onu içinden ve dışından önemsiz sayıp üzerinden atmış olmasaydı, bir açıklama vaadinden çok tehdide benzerdi; ayrıca Mirah’ın akrabalarını bulmanın sonuçlarına dair kaygısını ve dikkatle ilerleme kararını güçlendirdi. Hoş olmayan bir şey öğrenirse, Mirah’ın çevresine yeni bir sıkıntı ağı örebilecek bir açıklama yapmak zorunda mıydı? Bayan Meyrick’e saat dörtte uğrayacağını yazmıştı. Mirah’ı, yalnızca Bayan Meyrick ve Mab’la, açık piyano ve gravürlerden oluşan o görkemli toplulukla birlikte, çalışırken buldu. Saçının ve giysisinin zarif düzeni, yeryüzünde barış ve insanlara iyi niyet ezgisini söyleyen meleklere fon yapmak isteyen bir ressamın yüzünde hiçbir şeyi değiştirmesine gerek bırakmayacak kadar huzurlu mutlulukla parlıyordu. Bu görüntü, onu ilk gördüğü hâlle öyle hoş bir karşıtlık oluşturuyordu ki Deronda’nın gözüne çok güzel göründü. Mirah da bunu düşünüyordu; selamlaşır selamlaşmaz şöyle dedi:

“Bakın, nehir kıyısındaki zavallı yaratığa hiç benzemiyorum artık! Hepsi sizin beni bulup en iyi insanların yanına getirmeniz sayesinde.”

“Seni bulmak benim şansımdı,” dedi Deronda. “Başka herhangi biri de yaptığımı seve seve yapardı.”

“Böyle düşünmek doğru değil,” dedi Mirah, başını kararlı bir ciddiyetle sallayarak. “Ben gerçekten olanı düşünüyorum. Beni bulan ve bana iyilik eden sizdiniz, başkası değil.”

“Mirah’a katılıyorum,” dedi Bayan Meyrick. “Herhangi Biri Azizi’ne dua etmek iyi fikir değil.”

“Üstelik, Herhangi Biri beni size getiremezdi,” dedi Mirah, Bayan Meyrick’e gülümseyerek. “Dünyada annem dışında hiç kimseyle değil, sizinle olmayı tercih ederim. Kaybolmuş, uçamayan zavallı küçük bir kuşun alınıp içinde bir annenin ve kız kardeşlerin bulunduğu sıcak bir yuvaya konduğu hiç olmuş mudur, merak ediyorum; oradakiler onu öyle benimsemişlerdir ki her şey kendiliğinden, sanki hep oradaymış gibi gelişmiştir. Dünya benim için şimdi olduğu kadar mutlu ve korkusuz olabilir diye daha önce pek düşünmemiştim.” Bir an dalgınlaştı, sonra, “Bazen biraz korkuyorum,” dedi.

“Neden korkuyorsun?” diye sordu Deronda kaygıyla.

“Bir sokağın köşesinden dönerken babamla karşılaşabilirim diye. Onunla karşılaşmaktan korkmam ne korkunç. Tek kederim bu,” dedi Mirah hüzünle.

“Pek olası değil herhâlde,” dedi Deronda; bunun daha az olası olmasını diliyordu. Sonra fırsatı kaçırmamak için ekledi: “Annenle bir daha hiç karşılaşmayacak olsan bu sana şimdi çok büyük bir keder verir miydi?”

Hemen cevap vermedi; gözlerini karşı duvara dikmiş, yine düşüncelere dalmıştı. Sonra bakışlarını Deronda’ya çevirdi ve tam gerçeğe ulaşmış gibi kararlılıkla konuştu: “Onu hep sevdiğimi bilmesini istiyorum; yaşıyorsa ona teselli vermek istiyorum. Ölmüş olabilir. Öyleyse nereye gömüldüğünü bilmeyi, bir de kardeşimin yaşayıp yaşamadığını öğrenip onun anısına Kadiş okumayı çok isterdim. Ama üzülmemeye çalışacağım. Ölmüş olabileceğini yıllarca düşündüm. Onu zihnimde, hep yanımda taşıdığım gibi yine yanımda taşıyacağım. Gerçekten asla ayrılmayız. Sanırım ona karşı hiç günah işlemedim. Onu incitecek şeyler yapmamaya hep çalıştım. Yalnız, iyi bir Yahudi kadın olmayışıma üzülmüş olabilir.”

“Ne bakımdan iyi bir Yahudi kadın değilsin?” diye sordu Deronda.

“Bilgisizim; yasaları da hiç gözetmedik, Hristiyanların arasında onlar gibi yaşadık. Ama babamın, Yahudilerin yiyecekleri ve bütün âdetleri konusunda katı olmalarıyla Hristiyanları sevmemeleriyle alay ettiğini duydum. Annem sanırım katıydı; ama bana, kendi halkımdan tanıdığım herkesten daha iyi davranan insanları sevmemi istememiş olamaz. Dilediği başka şeylere uyabilirdim, ama bu konuda uyamazdım. Sevgiyi paylaşmak, nefreti paylaşmaktan çok daha kolay geliyor bana. Almanca okuduğum bir oyunu hatırlıyorum; buraya geldiğimden beri aklıma geldi. Oyunun kadın kahramanı buna benzer bir şey söylüyordu.”

“Antigone,” dedi Deronda.

“Ah, biliyorsunuz. Ama annemin en iyi dostlarımı sevmemi istemeyeceğine inanmıyorum. Onlara minnet duyardı.” Mirah Bayan Meyrick’e dönmüştü; yüzü birden aydınlanarak şöyle dedi: “Ah, bir gün karşılaşıp birbirimizi şimdiki hâlimizle tanırsak, onu neyin teselli edeceğini anlayabilirsem, öyle büyük bir mutlulukla dolarım ki ruhumun tek isteği onu sevmek olur!”

“Tanrı seni korusun, yavrum!” dedi Bayan Meyrick; sözler, ana yüreğinden kendiliğinden dökülmüştü. Duyguların gerilimini hafifletmek için Deronda’ya bakıp şöyle dedi: “Annesini o kadar iyi hatırlıyor ki sanki onu görüyormuş gibi; ama Mirah’ın erkek kardeşini hiç hatırlayamaması tuhaf. Yorgunken onun tarafından taşınmış olma hissi ve annesinin kucağındayken kardeşinin yanında olduğu duygusu dışında hiçbir şey anımsamıyor. Demek ki eve pek seyrek gelirmiş. O zamanlar büyümüş bile. Kardeşinin ona büsbütün yabancı olması ne yazık.”

“İyi biri; Ezra’nın iyi olduğundan eminim,” dedi Mirah heyecanla. “Annemi severdi, ona bakardı. Onunla ilgili bundan fazlasını da hatırlıyorum. Annemin bir kez ‘Ezra!’ diye seslendiğini, sonra onun uzaktan ‘Anne!’ diye karşılık verdiğini hatırlıyorum.” Bu sözlerin her birinde sesini biraz değiştirmiş, sevgi dolu bir ton katmıştı. “Sonra yanımıza geldi. İyi biri olduğundan eminim. Hep bu düşünceyle teselli buldum.”

Buna katılarak da kuşku belirterek de karşılık vermek imkânsızdı. Bayan Meyrick’le Deronda hızla göz göze geldi: Mirah’ın bu kardeşinden duyduğu kuşku, Deronda’nınki kadar acı vericiydi. Ama Mirah, anılarına dalmış hâlde anlatmayı sürdürdü:

“Sesleri başka her şeyden daha iyi hatırlamam ne tuhaf, değil mi? Sanırım sesler içimize başka şeylerden daha derin işliyor. Cennetin seslerden yapılmış olabileceğini sık sık düşünmüşümdür.”

“Senin şarkıların gibi, evet,” dedi şimdiye kadar mütevazı bir sessizlikle oturan Mab. Şimdiyse Prens Kameralzaman’ın yanında âdeti olduğu üzere çekingen bir sesle konuşuyordu. “Anne, Mirah’tan şarkı söylemesini istesene. Bay Deronda onu hiç dinlemedi.”

“Şimdi şarkı söylemek seni rahatsız eder mi?” diye sordu Deronda; daha önce hiç farkında olmadığı kadar saygılı ve nazik bir sesle.

“Ah, sevinirim,” dedi Mirah. “Dinlenince sesim biraz geri geldi.”

Belki de rahat tavrı, yaradılışındaki sadelikten fazlasına dayanıyordu. Hayatının koşulları, yaptığı her işi kendisinden beklenen bir görev gibi görmesine yol açmıştı; gösterişin bu işle ilgisi yoktu. Üstelik özbilinç doğmadan önce çalışmaya başlamıştı.

Hemen ayağa kalkıp piyanoya gitti. Biraz yıpranmış bu çalgı, Mirah’ın küçük parmaklarının kararlı dokunuşuyla çalmaya başlayınca sanki kendi aksaklıklarına üstün geliyordu. Deronda, o şarkı söylerken onu görebileceği bir yere geçti; Mirah da her şeyi, kahvaltıya inen bir çocuk kadar sakin karşıladı.

Onu gözünüzde canlandırın: Denizlerde yaşayan, saydam ve olağanüstü yaşam kürelerinin bedensel güzelliği gibi, bedensel güzelliği de bütün varlığıyla böylesine uyumlu görünen bir insanı hayal etmek her zaman güzeldir. Şakaklarından geriye taranmış koyu saçlarının arasında, kendi yolunu kurnazca bulup yeniden kıvrılmış birkaç ince bukle vardı. Saçlarının geri kalanı, su yosunları gibi düzleştirilmiş olsa bile kendi isteğiyle yeniden dalgalanan kıvrımlı teller hâlinde, küçük ensesine kadar dökülüyordu. Sonra, koyu renkli bir deniz kabuğuna oyulmuş kusursuz bir kameoyu andıran profilini görün: gözünü ve kaşını, talihli bir rastlantıyla oraya işlenmiş mücevher karası gölge belirginleştiriyordu. Hassas hareketlere hazır ince burun delikleri, kusursuz kulağı, çenesinin ve boynunun kararlı kıvrımları; bunların hepsi, zayıflık değil incelik anlatan bir ifadede birleşiyordu.

Beethoven’ın “Per pietà non dirmi addio” eserini, bastırılmış ama insanın içine işleyen bir hüzünle söyledi. Kusursuz şarkı söylemenin özündeki niteliğe, insanı sanatı ya da icra biçimini unutturup yalnız şarkıyla baş başa bırakmaya sahipti. Sesi, bir kuşun kur yapışı gibi, yakındaki ve sevilen bir dinleyici topluluğuna seslenmek üzere yaratılmış izlenimi veriyordu. Deronda önce ona baktı; sonra kendini elini gözlerine kapatmış, ezgiyi karanlığa hapsetmek isterken buldu. Tuhaf görünebilecek bu hareketten vazgeçti ve şarkının sonunda Mirah’ın ona çevirdiği sessiz, yalvaran bakışa karşılık vermeye hazırlandı.

“Sanırım bundan daha çok keyif aldığım bir şarkı hiç olmadı,” dedi minnetle.

“Şarkı söylememi beğendiniz mi? Çok sevindim,” dedi neşeyle gülümseyerek. “Şarkıcılığım, benden beklenen işe yaramadığı için bana büyük bir dert olmuştu. Ama artık bununla ekmeğimi kazanabileceğimi düşünüyoruz. Gerçekten iyi eğitim aldım. Bayan Meyrick’in benim için bulduğu iki öğrencim var. İki dersleri için bana neredeyse iki kron ödüyorlar.”

“Noel’den sonra sana pek çok öğrenci bulabilecek bazı hanımlar tanıyorum sanırım,” dedi Deronda. “Seni dinlemek isteyen herhangi birinin önünde şarkı söylemek seni rahatsız eder mi?”

“Hayır, para kazanmak için bir şey yapmak istiyorum. Bayan Meyrick, okuma ve konuşma da öğretebileceğimi düşünüyor. Ama kimse benden ders almazsa bu zor.” Mirah, Deronda’nın onda daha önce görmediği hafif muzip bir gülümsemeyle devam etti: “Annemin yoksul olduğunu öğrenebilirim, sanırım. Ona para kazandırmak isterim. Hem hayırseverliğe sonsuza dek bel bağlayamam; ama…” Üç arkadaşını birden görebileceği biçimde döndü. “Dünyada bundan daha tatlı bir hayırseverlik yok.”

“Zengin olabileceğini düşünüyorum,” dedi Deronda gülümseyerek. “Büyük hanımlar kızlarına ders vermeni isteyebilir. Göreceğiz. Ama şimdi bize bir şarkı daha söyle.”

İstekle devam edip Gordigiani ve Schubert’in çeşitli eserlerini ezberden söyledi. Sonra piyanodan ayrılınca Mab yalvarırcasına, “Ah Mirah, şu küçük ilahiyi de söyler misin?” dedi.

“Çok çocukça,” dedi Mirah. “Kekelemek gibi.”

“Nasıl bir ilahi?” diye sordu Deronda.

“Annesinin beşiğinde yatarken üzerine eğilip söylediğini hatırladığı İbranice ilahi,” dedi Bayan Meyrick.

“Bunun kutsal olduğunu biliyorum; dinlemeye layık olduğumu düşünüyorsanız çok isterim,” dedi Deronda.

“İsterseniz söylerim,” dedi Mirah. “Ama gerçek sözleri söylemiyorum; yalnızca onunki gibi, şurada burada birkaç hece. Gerisi kekelemek gibi. İbranice biliyor musunuz? Biliyorsanız söylediğim çocukça bir saçmalık gibi gelecektir.”

Deronda başını salladı. “Benim için hepsi gayet iyi İbranice olacak.”

Mirah ayaklarını ve ellerini en rahat duruşunda birbirinin üzerine koydu. Sonra başını, görünmez bir yüz ona doğru eğilmiş gibi bir açıyla kaldırıp, aralıkları tuhaf bir hüzün taşıyan küçük bir ilahi söylemeye başladı. Dinleyenlere heceleri gerçekten çocukça bir kekelemeyi andırıyordu; ama Mirah’ın sesi, diğer şarkılarında duyulandan bile daha tatlı, daha şefkatli bir yumuşaklık kazanmıştı.

İlahiyi birkaç kez tekrarladıktan sonra, “Gerçek sözleri bir gün öğrensem bile eski biçimimle söylemeye devam ederim,” dedi Mirah.

“Neden etmeyesin?” dedi Deronda. “Kekeler gibi söylediğin heceler anlamla dolu.”

“Evet, gerçekten öyle,” dedi Bayan Meyrick. “Bir anne, çocuklarının konuşmasında sonuna dek bir pelteklik izi duyar. Söyledikleri, yazılışları aynı olsa bile, başkalarının söylediklerinden ibaret değildir. Hans yaşlanana dek yaşasam, yine de içindeki çocuğu görürüm. Sık sık söylerim: Anne sevgisi, daha ilk oluştuğu günden beri içinde biriken bütün odunu taşıyan bir ağaç gibidir.”

“Dostluk da böyle değil mi?” dedi Deronda gülümseyerek. “Annelerin fazla böbürlenmesine izin vermemeliyiz.”

Küçük kadın, yama yaparken başını iki yana salladı.

“Yaşlı bir anne bulmak, yaşlı bir dost bulmaktan daha kolaydır. Dostluklar hoşlanmayla ya da minnetle başlar; bunlar sökülüp atılabilecek köklerdir. Anne sevgisi daha derinden başlar.”

“Seslerin etkisi hakkında söylediklerin gibi,” dedi Deronda, Mirah’a bakarak. “Sözlerini bilseydim ilahinin benim için daha anlamlı olacağını sanmıyorum. Eve dönmeden önce Frankfort’ta sinagoga gittim. Sözleri takip etmişim gibi etkileyiciydi; belki daha da etkileyiciydi.”

“Ah, sizi çok mu etkiledi? Yüreğinize dokundu mu?” dedi Mirah heyecanla. “Bunu yalnız bizim halkımızın hissedebileceğini sanıyordum. Derin bir vadide akan ve yalnızca göğün görebildiği bir nehir gibi, herkesten saklı sanıyordum—yani…” Düşüncesini imgelerinden ayıramadığını hissedip duraksadı.

“Anlıyorum,” dedi Deronda. “Ama aslında böyle bir ayrılık yok; Bayan Meyrick’in dediği gibi, daha derinde yok. Dinimiz başlıca bir İbrani dinidir; Yahudiler de insan olduğuna göre, dinî duyguları başka insanlarınkilerle pek çok ortak yan taşımalı. Tıpkı şiirlerinin, bir bakımdan kendilerine özgü olsa da, başka ulusların şiirleriyle çok ortak yönü bulunması gibi. Yine de bir Yahudi’nin, kendi halkının dinî biçimlerini başka bir ırktan birine göre daha derinden hissetmesi beklenebilir. Ama…” Bu kez Deronda da duraksadı. “Belki de her zaman böyle olmuyor.”

“Ah, hayır,” dedi Mirah hüzünle. “Bunu gördüm. Onlarla alay ettiklerini gördüm. Bu, anne babanızla alay etmeye, onların utancına sevinmeye benzemez mi?”

“Bazı insanlar, yetiştirildikleri her şeye doğal olarak başkaldırır ve tersini beğenir; kendilerine en yakın olanın kusurlarını görürler,” dedi Deronda özür dilercesine.

“Ama siz öyle değilsiniz,” dedi Mirah, farkında olmadan gözlerini ona dikerek.

“Hayır, sanmıyorum,” dedi Deronda. “Ama biliyorsun, ben Yahudi olarak yetiştirilmedim.”

“Ah, hep unutuyorum,” dedi Mirah; hayal kırıklığıyla hatırlamış gibi göründü ve hafifçe kızardı.

Deronda da biraz mahcup olmuştu. Oyuncu bir tavırla konuşup beceriksizce uzayan sessizliği sona erdirdi:

“Hangi yönden bakarsak bakalım, birbirimize katlanmamız gerek. Çünkü hepimiz bize öğretilenin tersini yapsak, yine farklılıklara varırız.”

“Elbette. Durmadan zikzak çizip giderdik,” dedi Bayan Meyrick. “İnancını sırf tersini seçme kuralıyla kurmak bana pek akılsızca geliyor. Yine de insan, anne babasının düşüncelerine, giyim kuşamlarının tam kesimine uymadan da anılarına saygı duyabilir. Babam İskoç Kalvinistiydi, annem Fransız Kalvinist. Ben ne tam İskoç’um ne tam Fransız; ikisinin birleşiminden oluşmuş bir Kalvinist de değilim. Yine de anne babamın anısına saygı duyarım.”

“Ama inancımı değiştirsem bile kendimi Yahudi kadın olmaktan çıkaramam,” dedi Mirah ısrarla.

“Hayır, canım. Ama Yahudi erkeklerle kadınlar dinlerini değiştirmeyi sürdürür, kendileriyle Hristiyanlar arasında hiçbir fark bırakmazlarsa, bir gün ortada hiç Yahudi kalmaz,” dedi Bayan Meyrick; bu sonucun ortaya çıkmasını hiç de kaygı verici bulmuyordu.

“Ah, lütfen öyle söylemeyin,” dedi Mirah; gözleri yaşla dolmuştu. “Şimdiye kadar söylediğiniz ilk kırıcı şey bu. Buna başlamayacağım. Annemin halkından asla ayrılmayacağım. Babamdan kaçmak zorunda kaldım; ama yaşlanıp güçsüz ve yoksul düşse, bana ihtiyaç duysa, ‘Bu benim babam değil’ mi diyecektim? Utancı varsa paylaşmalıyım. Bana baba olarak verilen oydu, başkası değil. Halkım için de aynı şey geçerli. Her zaman Yahudi kadını olacağım. Sizin gibi iyi Hristiyanları seveceğim. Ama halkıma her zaman bağlı kalacağım. Onlarla birlikte ibadet edeceğim.”

Mirah konuştukça onu hüzünlü bir tutku kapladı; bu tutku coşkuluydu, şiddetli değildi. Küçük ellerini sıkıca kenetleyip Bayan Meyrick’e yalvaran gözlerle bakarken, Deronda’ya, Katolikliği kuşaklar boyunca açıkça benimsemiş insanların kendi halklarına katılabilmek ve “Ben bir Yahudiyim,” diyebilmek için servetlerini ve yüksek mevkilerini terk etmelerine, canlarını tehlikeye atıp kaçmalarına yol açan ruhun ete kemiğe bürünmüş hâli gibi göründü.

“Mirah, Mirah, yavrum, beni yanlış anladın!” dedi Bayan Meyrick telaşla. “Tanrı korusun, vicdanına aykırı bir şey yapmanı istemem. Yalnızca dünya böyle sürüp giderse ne olabileceğini söylüyordum. Ama dünyayı kendi hâline bırakıp çok bilmişlik taslamasaydım daha iyi olurdu. Bağışla beni, gel! Seni, üzerinde daha çok hakkı olduğunu düşündüğün hiç kimseden almaya kalkışmayacağız.”

“Sizin için başka her şeyi yaparım. Size hayatımı borçluyum,” dedi Mirah; henüz tam olarak sakinleşmemişti.

“Sus, sus, şimdi,” dedi Bayan Meyrick. “Dilimi düşüncesizce oynattığım için yeterince cezalandırıldım; kocamın deyişiyle, Bin Yıl için takvim hazırlıyordum.”

“Ama dünyadaki her şey bir gün sona ermeli. Bunu düşünmeye dayanmalıyız,” dedi Mab; bu konuda sessiz kalamamıştı. Mirah masum sözlere karşı bu uygunsuz hassasiyeti yüzünden fazla şımartılırsa, Mab’ın dili üzerindeki baskının iyice ağırlaşmasından korkuyordu; bu baskıyı şimdiden hissetmişti.

Deronda, Mirah’ın yanındaki düzensiz hatlı sarışın yüzün yarattığı tuhaf karşıtlığı görünce gülümsedi. Mab, Deronda’nın biraz alaycı gülümsediğini düşündü. “Her şeyin sona ereceği düşüncesi, günlük yaşamda bize pek yol göstermez. Mirah’ın duyguları, kendi söylediğine göre, var olan şeylerle ilgili,” dedi Deronda.

Bay Deronda’nın Mirah’ı eleştirdiğini düşündüğü için Mab’ın kafası karıştı; keşke konuşmasaydım diye geçirdi içinden. Ama bir kez konuşmuş olmak, insanı yeniden konuşmaya zorlayan despotça bir gerekçedir. Şöyle dedi:

“Yalnızca bazı şeyleri duyabilmeye cesaret etmemiz gerektiğini söylemek istedim; yoksa konuşabileceğimiz konu neredeyse kalmaz.” Mab, bu konuda kendisine karşı çıkılamayacağını düşündü; Sokrates’in şu düşüncesine yakındı: “Söyleşi zevki olmasa insanın yaşamak için ne sebebi kalır?”

Deronda kısa süre sonra izin istedi. Bayan Meyrick onunla dışarı çıkıp Mirah hakkında birkaç söz konuşurken, “Hans Noel’de yanıma gelip benimle aynı odalarda kalacak,” dedi.

“Bunun için Roma’ya yazdınız mı?” diye sordu Bayan Meyrick’in yüzü aydınlanarak. “Ne kadar iyi ve ince düşüncelisiniz! O zaman Mirah’tan da söz ettiniz mi?”

“Evet, ondan söz ettim. Sizden her şeyi öğrendiğini sanıyordum.”

“Aptallığımı itiraf etmeliyim. Ona dair henüz tek kelime yazmadım. Yazmayı hep düşünüyorum, ama mektubumu bir şey söylemeden bitiriyorum. Kızlara da bu işi bana bırakmalarını söyledim. Neyse! Binlerce kez teşekkür ederim.”

Deronda, annenin aklından geçenleri sezdi; bu sezgi, içinde zaten var olan bir kaygıyı daha da güçlendirdi. Kendi kendine konuşması onu rahatlatmıyordu. Bu zarif yaratığı gören hiçbir erkeğin ona âşık olma ihtimalini hissetmeden duramayacağını söylüyordu kendine; ama yaradılışındaki bütün tutku, ihtiyatın yanındaydı. Kimi insanlar, göz göre göre bataklığa yürüyüp bir başkasını da peşlerinden sürükler, sonra bütün tanrılara sitem eder; kendilerini trajik bulurlar. Deronda’nın aklı, böyle davranmaya kesinlikle karşıydı.

“Artık dizginleri elimde tutuyorum,” diye düşündü, “ve bırakmayacağım. Oraya olabildiğince seyrek gideceğim.”

Bu nedenlerin nasıl işlediğini gözünün önünde görüyordu. Mirah’ın sevmediği, onunla evlenmeyeceği bir âşık olarak kendini gösterirse, Mirah’ın vasisi olup onu emanet ettiği Bayan Meyrick’le birlikte hareket etmeyi nasıl bekleyebilirdi? İçinde bir tutam âşıkane duygu beslemesi bile bu sonuca götürürdü. Mirah, kendi içinde bölünmeyi kaldırabilecek bir yaradılışta değildi. Aşk, ırkından ve dininden olmayan biriyle evlenmeye razı olmasını sağlasa bile, vicdanında pişmanlık olarak yaşamayı sürdürecek o güçlü, doğuştan gelen eğilime karşı davranarak asla mutlu olamazdı.

Deronda, iyi başlamış kendi işimizi bozma tehlikesini nasıl görüyorsak, bu sonuçları da öyle görüyordu. Kederi tanımış bu çocuğu kurtarmış olmak ve küçücük ayaklarını güvenli yollara koyduğunu düşünmek büyük bir sevinçti. Kurtarmaya çalıştığımız yaratık, yol kenarında hırpalanmış, kaybolmuş, daha yarı büyümüş bir ispinoz yavrusu bile olsa, onu nasıl gözler, koruma altına alır, iyileşme belirtilerine nasıl seviniriz! Gizli bir çabayla bir hayatı sefaletten kurtarmaya girişip zaferimizi o gizli sevinçte aradığımızda—“Bu kişi benim sayemde daha iyi durumda”—gururumuz sevgiye dönüşür; benliğimiz, uğruna erdemli davrandığımız bir başkasına dönüşür.

“Huzurunu bozmaya kalkışacağıma parmağımı ısırılıp koparılsın diye uzatırım,” dedi Deronda. “Onu yerleştirebileceğim Meyrickler gibi dostlara sahip olmam, talihin en ender lütuflarından biriydi—cömert, ince düşünceli, ama davranışlarında tepeden bakmayan dostlar; onların yanında onlara bağımlı oluşu yalnızca güvenlik değil, mutluluk da demek. Bu sığınak dağılsa yerini tutacak başka bir yer bulunamaz. Ama şu baş belası Hans gelip her şeyi altüst edecekse, yemin edip her şeyi olması gerektiği gibi düzene koymamın ne yararı var?”

Bunun olma ihtimali yüksekti. Hans terslikler için yaratılmıştı: kolları bacakları başkalarınınkinden daha kolay kırılacakmış gibi, gözleri de davetsiz sineklere ve başka sinir bozucu konuklara daha çok yuva olacakmış gibi görünürdü. Ama Hans’ın Londra’ya gelmesini yasaklamak mümkün değildi. Orada bir atölye tutup başlıca evi yapmayı düşünüyordu; gelişini, Mirah’ın durumunun daha sağlam ve bağımsız hâle gelmesi için zaman kazanmak olan gerçek nedeni gizleyip görünüşte başka bir gerekçeyle ertelemesini önermek de uygulanabilir değildi. Başka çaresi kalmayan Deronda, hem kendisinin hem de Bayan Meyrick’in, hiç gerçekleşmeyen olasılıklar denen bitmek bilmez şeylerden biri için boş yere kaygılandıklarına inanmaya çalıştı; ama bu çabasında pek başarılı olamadı. Aksine, Hans’ın eğilimini ilk öğrendiğinde ona çok sert bir uyarıda bulunduğu bir sahneyi zihninde canlandırırken buldu kendini; ne var ki sözlerinin sıcaklığının Hans’ta kişisel bir duygu uyandırıyor olabileceğinden kuşkulanınca birden sustu. Vardığı tek sonuç, durumun kendine özgü olduğu ve tehlikeler yaklaşmadan başka bir önlem alamayacağıydı. Mutsuz bir Yahudi kadını kendini boğmaktan kurtarmak, polis raporlarında şaşırtıcı bir farklılık sayılmazdı; ama onda Mirah gibi ender bir yaratıkla karşılaşmak, olağanüstü sonuçlar doğurabilecek istisnai bir olaydı. Deronda, bu sonuçların kendi hayatına derinden dokunabileceği varsayımı üzerinde bir an bile durmasına izin vermedi. Mirah’ın imgesi, onu sevdiği düşüncesinin katacağı o nüfuz edici ışımaya henüz hiç bürünmemişti. Bu tür bir ışınım hayal gücünde yoksa—gerçekten yok olsun ya da olmasın—insan sarsılmadan kendini uzun süre adayabilir.

Mirah’ın annesini ve erkek kardeşini arama konusunda Deronda, bugün söylediklerini acil bir girişimi ertelemek için gerekçe saydı. Bu gecikme arzusunda vicdanı, kendi annesinin gerçeğini öğrenmeye çalışmamasında olduğu kadar rahat değildi: Her iki durumda da bir ebeveyne karşı yerine getirilmemiş bir görevi olabileceğini hissediyordu; ama her ikisinde de olası gerçeğe karşı duyduğu ezici tiksinti, tartının kefesine ağır basıyordu.

“Hiç değilse etrafa bakacağım,” diye karar verdi sonunda. “Belki Yahudilere özgü bir başvuru yolu bulurum. Noel sonrasına kadar bekleyeceğim.”

İnsanlar hoşlanmadıkları bir görevi ertelemek istediklerinde takvim olmasa ne yaparlardı? Zamanımızı ölçen güneş sisteminin hayranlık verici düzeni, gönülsüz olduğumuz bir işe girişmeye değmeyeceği bir tarihi hep önümüze koyar.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…