Daniel Deronda kitap kapağı

16. bölüm / 70

On Altıncı Bölüm.

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 70Şu an: On Altıncı Bölüm.
  1. 1 Birinci Kitap—şımartılmış Çocuk. — Birinci Bölüm.2.251 kelime
  2. 2 İkinci Bölüm.1.803 kelime
  3. 3 Üçüncü Bölüm.4.601 kelime
  4. 4 Dördüncü Bölüm.1.186 kelime
  5. 5 Beşinci Bölüm.2.528 kelime
  6. 6 Altıncı Bölüm.3.611 kelime
  7. 7 Yedinci Bölüm.5.025 kelime
  8. 8 Sekizinci Bölüm.1.697 kelime
  9. 9 Dokuzuncu Bölüm.2.436 kelime
  10. 10 Onuncu Bölüm.2.513 kelime
  11. 11 İkinci Kitap—akarsuların Buluşması — On Birinci Bölüm.3.829 kelime
  12. 12 On İkinci Bölüm.1.340 kelime
  13. 13 On Üçüncü Bölüm.4.042 kelime
  14. 14 Ondördüncü Bölüm.2.955 kelime
  15. 15 On Beşinci Bölüm.2.156 kelime
  16. 16 On Altıncı Bölüm.5.940 kelime · Okuduğun bölüm
  17. 17 On Yedinci Bölüm.3.024 kelime
  18. 18 On Sekizinci Bölüm.1.667 kelime
  19. 19 Üçüncü Kitap—seçim Yapan Genç Kadınlar — On Dokuzuncu Bölüm974 kelime
  20. 20 Yirminci Bölüm5.369 kelime
  21. 21 Yirmi Birinci Bölüm.2.732 kelime
  22. 22 Yirmi İkinci Bölüm.3.566 kelime
  23. 23 Yirmi Üçüncü Bölüm.4.343 kelime
  24. 24 Yirmi Dördüncü Bölüm.3.049 kelime
  25. 25 Yirmi Beşinci Bölüm.2.662 kelime
  26. 26 Yirmi Altıncı Bölüm1.944 kelime
  27. 27 Yirmi Yedinci Bölüm.2.646 kelime
  28. 28 Dördüncü Kitap—gwendolen İstediğini Elde Ediyor. — Yirmi Sekizinci Bölüm.4.464 kelime
  29. 29 Yirmi Dokuzuncu Bölüm.3.354 kelime
  30. 30 Otuzuncu Bölüm.4.041 kelime
  31. 31 Otuz Birinci Bölüm.1.988 kelime
  32. 32 Otuz İkinci Bölüm.5.749 kelime
  33. 33 Otuz Üçüncü Bölüm.3.983 kelime
  34. 34 Otuz Dördüncü Bölüm.1.892 kelime
  35. 35 Beşinci Kitap—mordecaı. — Otuz Beşinci Bölüm.8.024 kelime
  36. 36 Otuz Altıncı Bölüm.6.525 kelime
  37. 37 Otuz Yedinci Bölüm.4.269 kelime
  38. 38 Otuz Sekizinci Bölüm.2.750 kelime
  39. 39 Otuz Dokuzuncu Bölüm.2.596 kelime
  40. 40 Kırkıncı Bölüm.4.336 kelime
  41. 41 Altıncı Kitap—açığa Çıkanlar — Kırk Birinci Bölüm.2.045 kelime
  42. 42 Kırk İkinci Bölüm.6.572 kelime
  43. 43 Kırk Üçüncü Bölüm.1.951 kelime
  44. 44 Kırk Dördüncü Bölüm.2.532 kelime
  45. 45 Kırk Beşinci Bölüm.2.706 kelime
  46. 46 Kırk Altıncı Bölüm.3.097 kelime
  47. 47 Kırk Yedinci Bölüm.1.443 kelime
  48. 48 Kırk Sekizinci Bölüm.7.797 kelime
  49. 49 Kırk Dokuzuncu Bölüm.581 kelime
  50. 50 Yedinci Kitap—anne ve Oğul — Ellinci Bölüm.1.870 kelime
  51. 51 Elli Birinci Bölüm.4.775 kelime
  52. 52 Elli İkinci Bölüm.5.321 kelime
  53. 53 Elli Üçüncü Bölüm.2.215 kelime
  54. 54 Elli Dördüncü Bölüm.4.093 kelime
  55. 55 Elli Beşinci Bölüm.1.056 kelime
  56. 56 Elli Altıncı Bölüm.3.045 kelime
  57. 57 Elli Yedinci Bölüm.1.086 kelime
  58. 58 Sekizinci Kitap—meyve ve Tohum. — Elli Sekizinci Bölüm.2.510 kelime
  59. 59 Elli Dokuzuncu Bölüm.1.655 kelime
  60. 60 Altmışıncı Bölüm.1.652 kelime
  61. 61 Altmış Birinci Bölüm.2.894 kelime
  62. 62 Altmış İkinci Bölüm.2.214 kelime
  63. 63 Altmış Üçüncü Bölüm.3.018 kelime
  64. 64 Altmış Dördüncü Bölüm.2.774 kelime
  65. 65 Altmış Beşinci Bölüm.2.081 kelime
  66. 66 Altmış Altıncı Bölüm.1.614 kelime
  67. 67 Altmış Yedinci Bölüm.1.973 kelime
  68. 68 Altmış Sekizinci Bölüm.1.664 kelime
  69. 69 Altmış Dokuzuncu Bölüm.4.029 kelime
  70. 70 Yetminci Bölüm.988 kelime

ON ALTINCI BÖLÜM.
Gezegenler gibi insanların da görünen ve görünmeyen bir geçmişi vardır. Gökbilimci, gezginin yörüngesindeki görünen her kavisi kesin çıkarımlarla açıklayarak karanlığı ilmek ilmek işler. İnsan eylemlerini anlatan kişi de işini aynı bütünlükle yapacaksa, her eylem anına ve eylem niteliği kazanan o yoğun acı anlarına varan gizli duygu ve düşünce yollarını izlemek zorunda kalır. Prometheus’un çığlığı gibi: zincire vurulmuş ıstırabı, seslendiği denizle gökten ve meydan okuduğu tanrıdan daha büyük bir güç gibi görünür.

Gerçekten de Deronda’nın koşulları olağandışıydı. Yaşamına başlıca dönüm noktası olarak bir an kazınmıştı: Temmuz güneşiyle dolu, son pembe güllerin taç yapraklarını çimenlerle kaplı, üç yanı Gotik bir revakla çevrili avluya döktüğü bir an. Onu böyle bir sahnede düşünün: On üç yaşında bir oğlan, gölgede kalan çimlere yüzüstü uzanmış, kıvırcık başını kollarına dayayıp kitap okuyor; hocası da okuyarak bir kamp taburesinde, siper altında oturuyor. Deronda’nın kitabı Sismondi’nin İtalyan Cumhuriyetleri Tarihi’ydi. Tarihe tutkuyla bağlı olan çocuk, tufandan beri zamanın nasıl geçtiğini, durgun dönemlerde işlerin nasıl yürüdüğünü hevesle öğrenmek istiyordu. Birden sol kolunu indirip hocasına baktı ve çocukça bir sesle sordu:

“Bay Fraser, papalarla kardinallerin neden hep bu kadar çok yeğeni olurdu?”

Sir Hugo Mallinger’ın sekreterliğini yapan, yetenekli genç İskoç, siyasal iktisat okumasından pek gönüllü olmadan başını kaldırdı. İskoç söyleyişindeki o keskin ve vurgulu ezgiyle yanıt verdi; bu ezgi gerçeğin etkisini ikiye katlardı:

“Kendi çocuklarına yeğen derlerdi.”

“Neden?” dedi Deronda.

“İşin gereği böyleydi; çünkü gayet iyi bildiğin gibi rahipler evlenmez, çocukları da evlilik dışı olurdu.”

Bay Fraser alt dudağını öne çıkarıp son sözcüğü biraz sabırsızlıkla daha da vurgulu bir ezgiyle söylerken gözlerini çoktan yeniden kitabına çevirmişti. Araya girilmiş gibi irkilen Deronda ise doğrulup oturmuş, sırtını hocasına dönmüştü.

Sir Hugo Mallinger’a hep amcası demişti. Bir keresinde annesini babasını sormak aklına geldiğinde baronet, “Daha küçücükken anneni babanı kaybettin; ben de bu yüzden sana bakıyorum,” diye yanıtlamıştı. Daniel o ilk alacakaranlıkta bir şeyler seçmeye çalışırken, çok öpüldüğüne, ince, bulutsu, güzel kokulu örtülerle sarıldığına dair belli belirsiz bir duygu hatırlıyordu; sonra parmakları canını acıtan sert bir şeye takılmış, ağlamaya başlamıştı. Geri kalan bütün anıları hâlâ içinde yaşadığı küçük dünyaya aitti. O zamanlar daha fazlasını öğrenmeyi önemsememişti; Sir Hugo’yu öylesine seviyordu ki hiç tanımadığı anne babasını yitirdiği için üzülmüyordu. Her zaman hoşgörülü ve neşeli olan amcasıyla hayatı çok güzeldi. Daniel’ın gözünde amcası yaşamının parlak öğle vaktindeki yakışıklı bir adamdı, kusursuzdu; evi de İngiltere’nin en güzel yerlerinden biriydi: Tarihî, romantik ve ev sıcaklığında; eski manastır yapısının kalıntılarını hâlâ taşıyan manastıra eklenmiş, resim gibi bir mimari yapı. Diplow başka bir kontlukta, toprak bakımından görece yoksul bir yerdi; aileye, Restorasyon döneminin peruğunu takan varlıklı bir hukukçunun kadın tarafından mirası olarak geçmişti. Mallinger’lar ise VIII. Henry döneminde Monk’s Topping’in bağışını almış, çok daha önce de komşu King’s Topping topraklarına sahip olmuşlardı. Kökenlerini, Fatih William’la birlikte gelen Hugues le Malingre adlı birine dayandırıyorlardı; anlaşılan onun hastalıklı görünüşü de soyundan gelenlerde neyse ki düzelmişti. Doğrudan ve yan kollardan gelen, erkek soyundaki kadınlarla kadın soyundaki erkeklerden oluşan bu torunların iki sıra portresi revakların üzerindeki galeriden yürüyen yeğen Daniel’a bakıyordu: Sivri sakallı, kemerli kaşlı zırhlı adamlar; çember etekler ve fırfırlı yakalar içinde, yüzleri pek de seçilmeyen sıska hanımlar; siyah kadife giysili, kalçaları vatkalı, ciddi yüzlü erkekler ve ellerinden küçük oğlanları tutan güzel, ürkek kadınlar; görkemli peruklar takmış gülümseyen siyasetçiler ve Lely’nin resmettiği, gonca ağızlı, dolgun göz kapaklı, ödüllük hayvanları andıran hanımlar; sonra yüzleri Kneller’in zevkine göre elden geçirilip güzelleştirilmiş bir kuşak; ardından Reynolds ve Romney devrinin incelmiş aile tipleri... Soyun sonu Sir Hugo ile küçük kardeşi Henleigh’e uzanıyordu. Henleigh, Miss Grandcourt’la evlenmiş; mülkleriyle birlikte onun soyadını da almış, böylece aynı ölçüde eski iki aileyi birleştirmişti. Birinin armasındaki üç düzgün Sarazen başını ve üç bezantı, ötekinin gümüş renkli kule ve şahinleriyle birleştirmişti. Böylece, bugün Sir Hugo ya da yeğeni Daniel Deronda’dan çok daha yakından tanıdığımız Henleigh Mallinger Grandcourt’un geleceğinde, her iki ailenin en büyük üstünlükleri bir araya gelmişti.

Sir Hugo’nun gençlik portresinde, yakası kıvrılmış gömleği ve yüksek kravatıyla, Sir Thomas Lawrence onun hoş canlı ifadesini ve hâlâ asıl kişide görülen iyimser mizacını hakkıyla yansıtmış; ama burnunu biraz uzatarak gerçekte Mallinger’larda beklenenden kısa olan burnuna gereğinden fazla iltifat etmişti. Neyse ki ailenin tipik burnu küçük kardeşinde yeniden belirmiş, yeğeni Mallinger Grandcourt’ta da bütün incelikli düzgünlüğüyle görülmüştü. Oysa yeğeni Daniel Deronda’da galerinin duvarlarında görülen çeşitli aile yüzlerinden hiçbir iz yoktu. Yine de hepsinden yakışıklıydı. On üç yaşındayken, unutulmaz bir oğlan çocuğunu resmetmek isteyen her ressama model olabilirdi: Yüzüyle gerçekten karşılaşan biri, insanların geçmişte soylu işler başardığına ve gelecekte daha da soylusunu başarabileceğine inanırdı. Çocuk yüzlerinin en güzellerinde bu kutsayıcı güç vardır; dünyanın bütün bayağılığını ve aşağılıkça yaratılmış acılarını görünce yeniden ürpermemize yol açar, bunlar buraya girip onu kirletmesin diye.

Ama o sırada, gül yapraklarının arasındaki çimenlerde Daniel Deronda bu acılarla ilk kez tanışıyordu. Aklına yeni bir düşünce girmiş, alışılmış duygularının görünüşünü değiştirmeye başlamıştı; tıpkı gökyüzünün ansızın tehditkâr hâle gelmesi ve tehlike düşüncesinin belirmesiyle değişen, mutlu ve kaygısız yolcular gibi. Yüzü hocasına dönükken hiç kımıldamadan oturuyor, yüz hatları içindeki hızlı değişimi yansıtıyordu. İlk irkildiğinde yanaklarına yayılan koyu kızarıklık yavaş yavaş silindi; ama yüzünde, tanıdık olguları zihninde yeni baştan tartarken sıkça görülen, tarif edilmez bir bastırılmış canlılık kaldı. Başka oğlanlarla birlikte yaşamamıştı; zihninde de parlak kız çocuklarında daha sık görülen, çocukça bilgisizlikle şaşırtıcı bilgiyi bir araya getiren aynı özellik vardı. Shakespeare’i ve çok sayıda tarih kitabını okumuş olduğundan, evlilik dışında doğan ve bu yüzden talihsiz sayılan, yasal biçimde doğmuş kardeşleriyle eşit konuma gelebilmek için kahramanca çaba göstermek zorunda kalan insanlardan, kitap kurdu bir çocuğun bilgeliğiyle söz edebilirdi. Ama yaşamı o kadar kolay geçmişti ki, o ana dek bu bilgiyi kendi kaderiyle hiç ilişkilendirmemişti. Ta ki birden, hızlı bir karşılaştırmanın büyüsüyle, kendi doğumunun sırrının bu olabileceği ve amcası dediği adamın aslında babası olduğu ihtimali zihninde belirene kadar. Daniel’dan da küçük bazı çocuklar, her şeyi satın alabileceklerini sandıkları anne babalarının yoksul ve ağır para sıkıntısı içinde olduğunu öğrendiklerinde, hayatlarına uğursuz ve kovulamaz bir konuk gibi yerleşen kaygıyla tanışmışlardır. Daniel ise örtülü, esrarengiz yüzüyle gelen ve belli belirsiz sezilen, korku uyandıran açıklamalar taşıyan yeni bir konuğun varlığını hissetti. Kitaplarındaki hayalî dünyaya verdiği coşku birden kendi geçmişine yöneldi; orada bildiklerini açıklayıp bilinmeyeni canlandırarak resimsel gücünü harcadı. Çok sevdiği amcası, kendisi hakkında sırlar saklayan, ona haksızlık etmiş bir babaya dönüştü—evet, bir haksızlığa; peki kendisinden alınmış olması gereken annesine ne olmuştu? Bu sırları, Daniel, asla soramazdı; çünkü bu yeni düşüncelerden söz etmek ya da bir başkasının onlardan söz etmesi, hayalinde ateşten kar tanelerinin üzerine düşmesi gibiydi. Tutkulu bir çocukluk yaşamış olanlar, anne babalarıyla ilgili herhangi bir utanç konusunda konuşmaktan duyulan bu korkuyu anlar. Yeni imgelerin atılgan gelişi, ona ilk kez anlatılan bir gerçek gibi hâkim olmuş; kendi kuruntusuna kapılmış olabileceği düşüncesi üzerinde durmasına o anda güç bırakmamıştı. Güçlü bir duygu seliyle bunun açığa çıkacağı korkusunun korkunç çarpışması sonunda, ağır ağır dökülen iri gözyaşlarıyla dindi. Gözyaşları, Bay Fraser’ın şöyle dediği duyulana kadar durmadan aktı:

“Daniel, kitabının kıvrılmış sayfalarının üzerine oturduğunu farkında mısın?”

Daniel hemen arkasına dönmeden kitabı yerinden aldı; bir an önünde tutup sonra kitapla birlikte ayağa kalktı ve gözyaşlarını kimse görmeden kurutabileceği açık arazilere doğru yürüdü. İlk şaşkınlık geçince, işlerin gerçekte nasıl olduğundan emin olmadığını ve kendi geçmişi hakkında, Perikles ya da Kolomb ünlü olmadan önce boşlukları doldurmak için onların hayatlarını anlatan hikâyeler uydurduğu gibi, tahminlerde bulunduğunu hatırlayabildi. Yalnız, kemerlerin nasıl uzandığını hiç kuşkuya yer bırakmadan gösteren köprü parçaları gibi, inatla gerçekliğini koruyan bazı olgular yeniden aklına geldi. Ardından, tahminleri dine karşı bir kuşkuymuş gibi göründü; bir suç sayılıp kovulmalı, bilmesi amaçlanmamış şeylerin peşine düşmekten ibaret, bayağı bir merak sayılmalıydı. Çünkü bu delikanlının duyguda incelik bakımından yapamayacağı şey pek azdı. Ama bu dönemdeki gelgitli deneyimlerinin toplamından geriye kalan, gizli bir izlenimin ona ulaştığı ve hayatının bütün unsurlarıyla ilişkisine yeni bir duyu kattığıydı. Başkalarının, söz etmeyi seçmedikleri şeyleri muhtemelen bildikleri düşüncesi, onda erken gelişmiş bir ketumluk yarattı; bu da iç dünyasındaki deneyimi yoğunlaştırdı. Artık kulakları, o temmuz gününden önce fark etmeden geçip gidecek sözlere açıktı; hayal gücünün kuşkularıyla ilişkilendirebildiği her önemsiz olayın çevresinde yeni uyanmış duygular kümelenmeye hazır bekliyordu.

Bir ay sonra yaşanan böyle bir olay, hayatında derin iz bıraktı. Daniel’ın yalnızca gözümüzün önüne pastoral bir gökle yeryüzünü getiren, insanı heyecanlandıran o çocuk seslerinden biri yoktu; güçlü bir müzik sezgisi de vardı. Ezberden şarkı söylerken piyanoda kendi kendine eşlikler çalmayı erkenden öğrenmişti. Sonradan biraz ders almıştı; çocuğa bayılan Sir Hugo da konukların yanında ondan müzik yapmasını isterdi. Yağmurun evde kalmalarına yol açtığı küçük bir beyefendi topluluğunun önünde bir sabah “Tatlı Yankı”yı söyledikten sonra baronet, yanındaki kişiye gülümseyerek bir şey söyleyip ardından şöyle dedi:

“Buraya gel, Dan!”

Oğlan, alışılmadık bir isteksizlikle öne çıktı. Başının ve boğazının canlı renklerini ortaya çıkaran, işlemeli, ince keten bir bluz giymişti; ona gülümseyenlerin karşısında ağzının ve gözlerinin çevresinde beliren dirençli ciddiyet, güzelliğini daha da etkileyici kılıyordu. Herkes ona hayranlıkla bakıyordu.

“Büyük bir şarkıcı olmaya ne dersin? Dünya sana hayran olsun, Mario ve Tamberlik gibi çıktığın sahnede ortalığı kasıp kavurmak ister miydin?”

Daniel’ın yüzü anında kızardı; ama öfkeli bir kararlılıkla cevap vermeden önce belli belirsiz bir süre geçti:

“Hayır; bundan nefret ederdim!”

“Peki, peki, peki!” dedi Sir Hugo; şaşkın ama yatıştırmayı amaçlayan bir şefkatle. Daniel hızla arkasını dönüp odadan çıktı, kendi odasına giderek hiçbir işi olmadığı zamanlarda sığındığı geniş pencere pervazına kendini bıraktı. Buradan, aralanan bulutların arasından süzülen ışıklarla yağmurun yavaş yavaş dindiğini, parkın geniş bir bölümünü aydınlattığını görebiliyordu. Yaşlı meşeler birbirinden ayrı duruyor, sınırdaki koruluk ise doğu göğüne uzanan yeşil bir açıklıkla yarılıyordu. Bu manzara, her zaman evinin bir parçası olmuştu; hayatında olağan sayılan o ağırbaşlı rahatlığın da bir parçasıydı. Coşkulu ve bağlı yaradılışı, bütün bunları sevgiyle kendine mal etmişti. Soydan gelen bir beyefendi olmanın ne demek olduğuna dair çok şey biliyordu. Kendini pek düşünmeden, çünkü algıları canlı bir oğlandı ve Robert Bruce’un hayatına dalınca kendi varlığını kolayca unutuyordu; şımartan amcasınınkinden çok farklı bir dünyada yer alabileceğini ya da böyle bir hayattan dışlanabileceğini hiç düşünmemişti. (Şimdilerde pek inanılmasa da) yoksulluğu sevip kendine eş seçmek; kişisel çevresi için fırçalanmış çam tahtalarını, kırmızı taş döşemeleri ve kireci yeğlemek; bütün ulusa açık kapıları olan ihtişam dışında hiçbir şatafattan hoşlanmamak; doğanın dayattıkları dışında ayrıcalığı olmamasıyla övünmek mümkündür. Soylular arasından da ayrıntılı konforu ve aylaklık seçeneğini bırakıp az ücret karşılığında elleri nasırlı insanların ağır işlerine bağlanmayı seçenler çıkmıştır. Ama Daniel’ın zevkleri, yetiştirilme biçimine bütünüyle uygundu: yaradılışı, gündelik sahnelerin ve alışkanlıkların bıkkınlık ya da başkaldırı değil, sevinç, bağlılık ve yatkınlık doğurduğu türdendi. Şimdi ise amcasının—belki babasının—ona kendisininkinden tümüyle farklı bir meslek düşündüğü fikri, içini derinden yaralamıştı. İngiliz beyefendilerinin oğulları için olası gelecekler arasında böyle bir mesleğin düşünülmediğini çok iyi biliyordu. Sir Hugo’yla Londra’da sık sık kalmış, Sir Hugo da çocuğun müzik kulağını hoşnut etmek için onu büyük tenorları dinlemeye operaya götürmüştü; bu yüzden sahnede ortalığı kasıp kavuran bir şarkıcı imgesi gözünde çok canlıydı. Ama müzik yeteneğine rağmen, bütün o zarif insanların önünde süslenip şarkı söyleme düşüncesine acı bir öfkeyle karşı çıktı; onlar onu yalnızca olağanüstü bir oyuncak olarak önemseyeceklerdi. Sir Hugo’nun onu bir an olsun böyle bir konumda düşünmüş olması, Daniel’a doğumuyla ilgili bir şeyin onu baronetin ait olduğu beyefendiler sınıfının dışına ittiğinin apaçık kanıtı gibi geldi. Bu konu ona hiç açılacak mıydı? Amcasının bir gün her şeyi anlatacağı zaman gelecek miydi? Bu olasılıktan ürktü; hayalinde bilmemeyi yeğliyordu. Babası kötülük etmişse—Daniel, başkalarının yalnızca kaza ortalamasına kattığı ezilmiş bir uzvu hisseden sakat bir oğlan gibi, kendisine yapılan haksızlığı duyumsadığı için içinden ağır sözler geçiriyordu—babası herhangi bir kötülük yapmışsa, bunun kendisine hiç söylenmemesini isterdi. Başkalarının böyle bir şeyi biliyor olabileceği düşüncesi bile canını yakıyordu. Bay Fraser biliyor muydu? Büyük olasılıkla hayır; yoksa Papa’nın yeğenleri hakkında öyle konuşmazdı. Daniel da yetişkinler gibi, kendisi için hayati önem taşıyan bir konuda herkesin zihninin kendi zihni kadar meşgul olduğunu sanıyordu. Uşak Turvey biliyor muydu? Evin kahyası yaşlı Bayan French? Midilliye binip çiftlikleri dolaştığı kâhya Banks? O sırada Bayan Banks’in peynir altı suyunu içerken Banks’in karısına göz kırpıp kurnazca gülerek, “Anasına çekmiş, değil mi?” dediği, birkaç yıl önceki bir gün yeniden aklına geldi. Küçük Daniel o zaman yalnızca Banks’in aptalca bir yüz yaptığını düşünmüştü; sıradan çiftlik adamları gibi, gülünecek bir şey yokken gülüyordu. Göz kırpılmasına ve her şeyi anlamıyormuş gibi hakkında konuşulmasına da içerlemişti. Ama şimdi o küçük olay bir bilgiye dönüşmüş, üzerinde akıl yürütülmesi gereken bir şey olmuştu. Babasına değil de annesine nasıl benzeyebilirdi? Sir Hugo amcasıysa annesi Mallinger olmalıydı. Ama hayır! Babası Sir Hugo’nun erkek kardeşi olabilir ve Bay Henleigh Mallinger’in Bayan Grandcourt’la evlenirken yaptığı gibi adını değiştirmiş olabilirdi. Öyleyse Sir Hugo, kardeşi Grandcourt’tan söz ettiği gibi, kardeşi Deronda’dan neden hiç söz etmemişti? Daniel daha önce aile ağacını hiç merak etmemişti; yalnızca tek bir çarpışmada üç Sarazen’i öldüren atası ilgisini çekmişti. Ama şimdi zihni, kütüphanedeki mülk haritalarının saklandığı dolaba yöneldi. Bir zamanlar orada, Sir Hugo’nun aile ağacı dediği, tezhipli bir parşömenin dışarı sarktığını görmüştü. Bu ifade ona yeni ve tuhaf gelmişti; o zaman küçük bir oğlandı, şimdiki yaşının yarısına bile varmamıştı ve söze kesin bir anlam yüklememişti. Artık daha fazlasını biliyor, o parşömeni inceleyebilmeyi diliyordu. Dolabın hep kilitli olduğunu sanıyor, kilidini denemek için yanıp tutuşuyordu. Ama sonra kendini durdurdu. Biri onu görebilirdi; içinde açılan yara hakkında sessizce bile olsa bir şey itiraf etmeye yaklaşmak istemiyordu.

Büyükler eğitimin çoğunun bilimde mi edebiyatta mı olduğunu tartışırken, çocuklukta yaşanan bu tür deneyimler karakterin ana çizgilerini çoğu zaman belirler. Daniel daha az coşkulu ve sevgi dolu bir yaradılışa sahip olsaydı, kendisi hakkındaki ketumluğu ve başkalarının zihninde aleyhine bir şeyler bulunduğu varsayımı katı, gururlu bir düşmanlığa dönüşebilirdi. Ama doğuştan gelen sevgi gücü, öfkesine denk duracak kadar güçlüydü. Alışık olduğu dünyada sevmediği neredeyse hiçbir canlı yoktu; elbette ara sıra onlarla şakalaşırdı—amcası dışında. Sir Hugo’nun ona “Nunc” demeyi öğrettiği amcası; çünkü baronet katı kurallara bağlı biri değildi, ağırbaşlılığını kendi hâline bırakırdı. Daniel onu, çocukların babaları ya da anneleriyle aynı odada bulunmaktan, işleri birbirinden ayrı olsa bile, hep daha mutlu olmasını sağlayan o köklü evlat sevgisiyle severdi. Sir Hugo’nun saat zinciri ve mühürleri, el yazısı, sigara içme biçimi, köpekleriyle ve atlarıyla konuşması; sabahların ve kahvaltı vaktinin mutluluğuyla birlikte, oğlanın gözünde hepsi kendine özgü bir doğruluk ve çekicilik taşırdı. Sir Hugo’nun hep Whig olmuş olması, Tory’leri de Radikalleri de en hakiki ve en iyinin karşısına koyuyordu. Yazdığı kitaplar da aynı sevgi dolu inancın kutsaması altında görülüyordu; genel benzerliklerine rağmen, ona ait olanları başkalarına ait olanlardan ayıran bu inançtı. Yazıları çeşit çeşitti: parlak üsluplu seyahat kitaplarından genel konular üzerine makalelere, siyasi krizlerle ilgili broşürlere kadar uzanıyordu. Ama Daniel için hepsinin ortak yanı, başkalarının bilgisini sınamakta kullanılabilecek tartışılmaz bir doğruluk taşımasıydı.

İnsanın bütün sevgisini verdiği bir kişide bir şeylerin pek de doğru olmadığından ilk kez kuşkulanmasının ne kadar acı verebileceğini kim hayal edemez? Çocuklar kahramanlarının kusursuz olmasını ister ve öyle olduklarına kolayca inanırlar. Belki de tersini ilk kez keşfetmek, tutkulu bir çocuk için, daha olgun yaşlarda dünyayı sarsılıyor gibi gösteren alışılmış inançların yıkılma tehdidinden daha az devrimci bir sarsıntı değildir.

Daniel’ın huzursuzluğu yeniden alevlendikten bir süre sonra, Sir Hugo’nun şarkıcılık sorusunu yalnızca şaka yollu bir deneme olarak sorduğu anlaşıldı. Daniel’ı kütüphaneye çağırdı. Oğlan girince yazısından başını kaldırıp koltuğunda yan döndü. “Ah, Dan!” dedi şefkatle ve eski işlemeli taburelerden birini yanına çekti. “Gel, şuraya otur.”

Daniel söyleneni yaptı; Sir Hugo da sevgiyle bakarak elini şefkatle omzuna koydu.

“Ne oldu, oğlum? Son zamanlarda seni üzen bir şey mi duydun?”

Daniel gözyaşlarının gelmesine izin vermemeye kararlıydı ama konuşamadı.

“İnsanlar mutlu olmuşsa her değişiklik acı verir, bilirsin,” dedi Sir Hugo; elini oğlanın omzundan kaldırıp koyu renk buklelerine götürdü ve onları usulca okşadı. “İstediğim gibi eğitim görebilmen için ayrılmamız gerekiyor. Okulda hoşuna gidecek pek çok şey bulacağını düşünüyorum.”

Daniel bunu beklememişti. Bu sözler bir nebze içini rahatlattı ve cevap verecek cesareti buldu:

“Okula mı gideceğim?”

“Evet, seni Eton’a göndermek istiyorum. Bir İngiliz beyefendisinin eğitimini almanı istiyorum; bunun için üniversiteye hazırlık olarak seçkin bir özel okula gitmen gerek. Seni Cambridge’e göndereceğim; ben de orada okudum.”

Daniel’ın yüzünün rengi gelip gitti.

“Ne dersin bakalım, küçük bey?” dedi Sir Hugo gülümseyerek.

“Beyefendi olmak isterim,” dedi Daniel kesin ve açık bir sesle. “Bir beyefendinin oğlunun yapması gereken buysa okula da gitmek isterim.”

Sir Hugo, oğlanın şarkıcı olma fikrine öfkelenmesinin nedenini artık anladığını düşünerek birkaç dakika sessizce onu izledi. Sonra şefkatle sordu:

“Peki eski Nunc’ından ayrılmak umurunda olmayacak mı?”

“Olacak,” dedi Daniel ve Sir Hugo’nun şefkatle uzattığı kolunu iki eliyle kavradı. “Ama tatillerde eve gelip seninle olmayacak mıyım?”

“Elbette, çoğu tatilde,” dedi Sir Hugo. “Ama şimdi, Eton’a gitmeden önce bu değişikliğe alışman için seni hemen yeni bir özel öğretmenin yanına göndermek istiyorum.”

Bu görüşmeden sonra Daniel’ın keyfi yeniden yerine geldi. Bir beyefendi olması bekleniyordu; bir şekilde tahminlerinin hepsi yanlış da olabilirdi. Oğlanın keskin zihni, bilmediği şeylerin tesellisinden yararlanmasını sağladı. Olasılıkları düşünerek zihnini meşgul ederken, bilmediği başka olasılıkların da bulunması gerektiği açıklık kazandı. İçini kemirip durmayı bıraktı. Gençlik sevinci ve macera ruhu içinde kolayca söndürülecek şeyler değildi. Evden ayrılacağı zamana kadar evin içinde şarkılar söyledi, yaşlı hizmetkârlarla dans etti, onlara veda armağanları verdi ve seyisten siyah midillinin bakımına dikkat etmesini defalarca istedi.

“Bay Fraser, diğer oğlanlardan çok daha az şey bildiğimi mi düşünüyorsunuz?” dedi Daniel. Her yabancının bilgisizliğine şaşıracağını sanırdı.

“Her yerde ahmaklar bulunur,” dedi sağduyulu Fraser. “En büyüğü sen olmayacaksın; ama içinde bir Porson ya da bir Leibniz olma mayası da yok.”

“Porson ya da Leibniz olmak istemiyorum,” dedi Daniel. “Perikles ya da Washington gibi büyük bir önder olmayı yeğlerim.”

“Evet, evet; onların az dilbilgisi çözümlemesi, daha da az cebirle iş gördüğünü sanıyorsun,” dedi Fraser. Oysa gerçekte öğrencisini olağanüstü bir oğlan sayıyordu; yalnızca canı isterse, her şey ona öteki kadar kolay gelirdi.

Daniel yeni dünyasında gayet iyi vakit geçiriyordu. Yalnız, hemen yakın bir dostluk kurmaya heveslendiği bir oğlan ona evinden ve anne babasından uzun uzun söz ediyor, Daniel’dan da aynı açıklığı bekliyor gibiydi. Daniel hemen içine kapandı. Bu deneyim, yakın dostluk kurmaya zaten yatkın olan yaradılışını frenledi. Öğretmeni de dâhil herkes onu içine kapanık bir oğlan sayıyordu; oysa o kadar iyi huylu ve gösterişsiz, derslerinde de sporda da o kadar çevikti ki ketumluğunu kimse itici bulmuyordu. Elbette yüzünün bunda payı büyüktü; ama bu kez kapalı dudaklarının güzelliği kimseyi yanıltmıyordu.

İlk tatilinden önce aldığı bir haber, içindeki kederin sessizce bilincine varışını pekiştirdi; bu keder bazı yönlerden Byron’ın biçimsiz ayağına karşı duyduğu hassasiyete benzetilebilirdi. Sir Hugo evlenip Bayan Raymond’ı eş aldığını yazdı. Bayan Raymond, Daniel’ın daha önce gördüğünü hatırlaması gereken tatlı bir hanımdı. Bu evlilik, Daniel’ın tatili Abbey’de geçirmesini değiştirmeyecekti. Yeni dostu Lady Mallinger’ı seveceğinden emindi. Bunun yanı sıra, kendisi için hoş bir şey yapmış bir adamın kendi talihinden ve olayların genel olarak tatmin edici olduğu çıkarımından ötürü başkalarını tebrik etmeye heveslenmesinin olağan etkisinden çok daha fazlası vardı.

Davranışlarının gerekçeleri daha iyi anlaşılana kadar Sir Hugo’yu kısmen bağışlayalım. Deronda’ya karşı davranışlarındaki yanlışlar, başkalarının, özellikle çocukların zihninde neler olup bittiğini kavramaktaki o körelmişlikten kaynaklanıyordu. Kendileri için hayatı genelde kolay geçmiş ve enerjilerini usulca hoşnutluk duymaya harcamış, onun gibi iyi huylu erkeklerde bile bu eksiklik çok yaygındır. Daniel’ın onun oğlu olduğundan genel olarak kuşkulanıldığını Sir Hugo’dan iyi bilen yoktu. Bu kuşkudan hoşlanıyordu; ama oğlanın kendisinin, o sırada ya da ileride, koşullarının esrarengiz görünüşünden nasıl etkilenebileceği düşüncesi hayal gücünü bir kez bile rahatsız etmemişti. Daniel’ı elinden geldiğince seviyor, onun için en iyisini istiyordu. Saygın insanların vicdanlarında genç hayatları hazırlama sorumluluğunun ne kadar hafif yer tuttuğu düşünülürse, Sir Hugo Mallinger olağanüstü bir kınamaya pek layık sayılamaz. Kırk beş yaşına kadar bekâr kalmış, zarif zevkleri olan büyüleyici bir adam olarak görülmüştü. Küçük Deronda gibi güzel bir oğlanı himayesine alması, dilin gösterdiği ölçüye göre bile bundan daha doğal ne olabilirdi? Annesi belki de büyük çevrelerden birine mensuptu; Sir Hugo’nun yurt dışındaki ikameti sırasında tanıştığı biri olabilirdi. İtiraz edebilecek tek kişi, kendisine danışılması mümkün olmayan oğlandı. Oğlanın itirazlarını da kendisinden başka kimse aklından geçirmemişti.

Deronda Cambridge’e gitmeye hazır olduğunda Lady Mallinger’ın üç kızı olmuştu bile; üçünün de bebekliği sevimliydi. Ama cinsiyetleri, hüzün verici bir seçenek olarak anılmıştı: arzulanan bir oğuldu. Sir Hugo’nun oğlu olmazsa miras yeğeni Mallinger Grandcourt’a geçecekti. Daniel artık kendi doğumu hakkında kararsız değildi. Edindiği daha kapsamlı bilgiler, Sir Hugo’nun babası olduğuna onu inandırmaya yönelmişti. Baronet konuyu konuşmaya hiç yanaşmadığı için, Daniel onun gerçeği sessizce anlamasını ve başkalarının hak edilmiş sevgiyle bakımın ötesinde göreceği şeyi sessizce kabul etmesini istediğini düşünüyordu. Deronda’nın durumundaki bazı gençler için Sir Hugo’nun evliliği elbette yeni bir öfke nedeni olabilirdi. Çekingen Lady Mallinger ve hızla dünyaya gelen küçük çocukları, baronetin elindeki sevgi ve varlığın kullanılabilir kısmını kendisinin öncelikli gördüğü hakkından uzaklaştıracak kişiler gibi, kaş çatılacak görüntüler olabilirdi. Ama masum insanları engel oldukları için sevmemek, Deronda’nın yaradılışına aykırı bir ahlaki budalalık biçimiydi. Sir Hugo’ya duyduğu sevgiye uzun zamandır karışmış olan öfke bile hırçınlıktan çok acı niteliğindeydi. Zihni hatalara hoşgörü düşüncesine olgunlaştıkça, kendi sessiz kırgınlıklarına da genellikle aynı hoşgörüyle yaklaşır oldu.

Kaçınılmaz bir dezavantaj duygusu—ayakkabının içinde gizlenmeye çalışılan biçimsiz ayak—insanın içinde huzursuzca etkin bir maya oluşturur; benmerkezci, sevgisiz bir yaradılışı kolayca bir İsmail’e dönüştürür. Ama kendi gerçekleşmemiş beklentisini sayısız beklentiden biri olarak görebilen daha nadir kişilerde, dinmeyen keder dayanışmaya dönüşür ve hayal gücünü inceltir. Deronda’nın çocukluğunda zayıflamış duyarlılığı, başlangıçta çabuk öfkeye ve inatçı bir gurura yüklüydü; onda hayatın bazı meseleleri üzerine erken gelişmiş bir düşünme alışkanlığı uyandırmış, vicdanına belirli bir yön vermiş, bazı dertlere karşı bir yakınlık, bazı konularda da bir kararlılık gerilimi yaratmıştı. Bunlar onu sahip olduğu yeteneklerden çok daha fazla öteki gençlerden ayırıyordu.

Uzun yaz tatilinin sonlarına doğru, Eton’daki öğretmeniyle Ren bölgesini gezip Cambridge’e gitmeden önce vedalaşmak üzere Abbey’de kalmaya geldiği günlerden birinde Sir Hugo’ya şöyle dedi:

“Benden ne olmamı istiyorsunuz efendim?” Kütüphanedeydiler; sabahın serinliğiydi. Sir Hugo, kendisiyle ilgilenecek bir Cambridge hocasından gelen mektubu okutmak için onu çağırmıştı. Baronet hem işine bağlı hem de rahat görünüyordu; henüz baştan sona konuşulmamış ciddi bir konuya girmek için an uygun gibiydi.

“Gönlün seni nereye götürürse oraya, delikanlım. Ordu seçeneğini önüne koymamın doğru olacağını düşünmüştüm, ama sen kapıyı kapattın; ben de sevindim. Hemen karar vermeni beklemiyorum—biraz daha etrafına bakıp yaşça büyük erkekler arasında kendini sınadıktan sonra düşünürsün. Üniversite, kamusal hayata geniş bir kapı açar. Kazanılacak ödüller var; biraz talih de insanın zevkini çoğu zaman belirler. Görüp duyduklarıma bakılırsa, hoşuna giden her işin üstesinden gelebilirsin. Klasik dillerde benim hiç giremediğim derin sulara daldın. O yüzmekten biraz bıktıysan Cambridge, matematiğe dört elle sarılabileceğin ve istediğin kadar kuru kumda oyalanabileceğin yerdir. Ben sazan gibi çırpınıp durdum.”

“Sanırım para bir şeyleri değiştirecek, efendim,” dedi Daniel, kızararak. “Bir süre sonra kendi geçimimi sağlamak zorunda kalacağım.”

“Tam olarak değil. Sana savurgan olmamanı öneririm—evet, evet, biliyorum, buna yatkın değilsin—ama içine sinmeyen bir işi üstlenmek zorunda da değilsin. Bekâr birinin geçimine yetecek bir gelirin olacak—önünü görüp seçeneklerini değerlendirmene yetecek kadar. Belki yılda yedi yüz sterline güvenebileceğini söylemem iyi olur. Avukat olabilirsin, yazarlık yapabilirsin, siyasete atılabilirsin. İtiraf edeyim, beni en çok bu memnun ederdi. Yanımda olmanı, benimle birlikte çalışmanı isterdim.”

Deronda mahcup görünüyordu. Minnettarlığını belirtmesi gerektiğini hissediyor, ama başka duygular dilini bağlıyordu. İçinde doğumuyla ilgili bir sorunun çarpıp durduğu bir an geçiyordu; yine de bu soruyu dile getirmek her zamankinden imkânsız görünüyordu—Sir Hugo’nun ağzından belli şeyleri duymak da öyle. Baronet son zamanlarda özellikle paraya ve kızlarına gelecek sağlamak için mülk üzerindeki hayat boyu kullanma hakkından olabildiğince yararlanmaya önem verdiğinden, ona karşı böylesine eli açık davranması daha da dikkat çekiciydi. Bütün bunlar Daniel’ın aklından geçerken, kendisine ayrılan paranın bir şekilde annesinden geliyor olabileceği bir an için hayalinden geçti. Ama bu sisli tahmin, geldiği gibi çabucak kayboldu.

Sir Hugo, Daniel’ın tavrında tuhaf bir şey fark etmemiş gibiydi; az sonra her zamanki canlı, sohbetli haliyle konuşmayı sürdürdü.

“Klasik dillerin dışında da iyi okumalar yaptığını, Fransızcayı ve Almancayı kavradığını görmek beni sevindirdi. Gerçek şu ki, bir adamın üniversite hocası saygınlığıyla gelirini elde etme ve hocalara yaraşır kitaplar yazma imkânı yoksa, kendini bir Yunan-Latin makinesine çevirmesi, önüne hangi dizeyi koysan Yunan şairlerinden sayfalarca ezber döktürebilmesi pek de zahmete değmez. Bütün bunlar hoş, ama gerçek hayatta kimse sana Yunan şiirinden sayfalarca ezber dökmen için işaret vermiyor. Aslında konuşma inceliğine dikkat etmeni isterim: İngilizce de olsa, her türden alıntıyı çok kullanmak kötüdür. Sıradan sohbetin tıkanmasına yol açar. Her şeyin bizden daha iyi söylendiği gerçeğini biraz görmezden gelmeden hayatı rahatça sürdürmek mümkün olmaz. Hocalardan söz etmişken, toplum içinde pekâlâ parlayan hocalar gördüm; arada sırada da doğru yerde ortaya bir araba dolusu bilgi dökerler, bu siyasette işe yarar. Böyle adamlara ihtiyaç var. Hocalığa yatkınsan, diyeceğim yok.”

“Bunun pek olası olduğunu sanmıyorum. Quicksett ile Puller ikisi de benden daha başarılı. Yüksek derecelerle mezun olmazsam fazla hayal kırıklığına uğramayacağınızı umarım.”

“Yok, yok. Kendine yakışır bir başarı göstermeni isterim, ama Tanrı aşkına, genç Brecon gibi pahalıya mal olan üstün bir budala olarak çıkma karşımıza. Çift birincilik aldı, o günden beri de pantolon askısı örmeyi öğreniyor. İstediğim, hayatta sana yol açacak bir pasaport edinmen. Üniversite düzenimize karşı değilim: özellikle Meclis’te, pamuk ve sermayenin karşısına çıkacak biraz çıkarsız kültüre ihtiyacımız var. Benim Yunancam buhar olup uçtu; aniden bir dizeyi çevirmem gerekse apopleksi geçirirdim. Ama zevkimi o oluşturdu. İngilizcemin de bundan dolayı daha iyi olduğunu sanırım.”

Daniel bu konuda saygılı bir sessizliğe büründü. Sir Hugo’nun yazılarını ölçüt, Whigleri de siyasetçiler arasındaki seçilmiş topluluk sayan coşkulu inanç, melek yüzlü çocuğun yüzüyle birlikte yavaş yavaş silinmişti. Eton’da en sıkı çalışanlardan biri olmamıştı. Bazı derslere ve okumalara kayık sürmek kadar kolayca girişse de, genellikle Eton’un en başarılı öğrencilerini yetiştiren türden biri değildi. Dar alanlardaki ödül yarışında şevki her zaman azaltması muhtemel geniş bilgi arzusuna dayalı düşünceli bir özlem içinde filizlenmişti. Neyse ki alçakgönüllüydü; kendindeki herhangi bir sıradanlığı üstünlüğün açıklaması gereken bir mucize değil, basit bir olgu olarak kabul ediyordu. Yine de Bay Fraser’ın delikanlı hakkındaki yüksek fikri bütünüyle boşa çıkmamıştı: Daniel’ın enderliği, ölçülü bir şefkat coşkusunda, başkaları uğruna duyduğu ve taşkınca belli olmayan, ama arkadaşlarının ahlaki tuhaflık saydığı düşünceli davranışlarda sürekli görülen bir hayal gücü canlılığında kendini gösteriyordu. “Daha hırslı olsaydı Deronda bir numara olurdu,” onun hakkında sık sık söylenen bir sözdü. Ama kendi çıkarı için değiş tokuş etmeye karşı çıkan, zafere bir adım kala isteyerek yenilgiyi kabul eden ve büyük Clive’ın tersine kasap olmaktansa buzağı olmayı yeğleyen biri nasıl doğru dürüst ilerleyebilirdi? Bununla birlikte, Deronda’nın hiç hırsı olmadığını sanmak yanlıştı. Yazgısında bir onursuzluk lekesi bulunduğuna inanmanın ona acı verdiğini biliyoruz; ama bazı durumlarda—onunki de bunlardan biriydi—haksızlığa uğrama duygusu, başkalarına haksızlık etme ve onların üstüne basıp yükselme isteği değil, her türlü haksızlığa karşı nefret doğurur. Bazen öfkelenir, yeri geldiğinde yumruğunu da konuştururdu; ama bu anlar her zaman beklenecek anlar değildi. Çünkü kendisiyle ilgili konularda öfkeli tepkileri, daha çocukken baskın bir sevgiyle dizginlenmişti. Sevgi, öfkeli benliğe “Boş ver” demeyi alışkanlık edinir; o benlik de bir süreliğine alt sıraya oturduktan sonra zamanla bu yere alışır. Deronda erkekliğe adım atarken Sir Hugo’ya duyduğu sevgi eleştiriyle giderek daha çok iç içe geçiyor, ama eleştiriyi şefkatle bağdaştıran bir hoşgörü de kazanıyordu. Sevgili, eski, güzel yuva ve içindeki her şey—Lady Mallinger ile küçükleri de dahil—delikanlı için tıpkı çocukluğundaki gibi kutsaldı; yalnız nesnelerin üzerine düşen ışık biraz değişmişti. Artık sunak resmi, yanılmaz bir elin çizdiği kusursuz bir mucize değildi; eserdeki insan elini fark etmek, keşif rüzgârlarına daha dayanıklı, hürmet dolu bir şefkat uyandırıyordu. Elbette Deronda’nın hırsı, gençliğinin baharında bile gösterişçi, bayağı zaferlerden ve delikanlılığın başka çirkin taşkınlıklarından alışılmadık ölçüde uzaktı; belki de fikirlere erken yaşta tutkuyla bağlanmış, ateşini o yüksekliklerde yakmıştı. İnsan, başkalarının peşinden gittiği şeylerden hoşlanmamak ve onlara direnmek için de epey enerji harcayabilir; bir başkasının kalem kutusuna düşkün bir oğlan, kendi kalem kutusunu vermekten hoşlanan bir oğlandan daha enerjik olmayabilir. Yine de Deronda çirkin sahnelerden kaçan biri değildi; onlara katlanıp kendine bakamayacak durumda olan arkadaşına göz kulak olmaya daha yatkındı. Bu görünürdeki yoldaşlık yüzünden zaman zaman biraz zor durumda kalması, sevilmesine katkıda bulunmuştu. İnsanların acılarının nasıl örüldüğünü öğrenmeye yönelik düşünceli merakı—on dokuz yaşında Kraliçe Mab’ı yazan şairdeki başka türden deha kadar erken gelişmişti—öyle bir iyilikseverlikle doluydu ki kolayca yoldaşlık sanılabiliyordu. Yeter. Komşularımızın hayatlarında yalnızca yanlışlar ve düşüşler değil, yazıya dökülmesi, hatta dile getirilmesi mümkün olmayan, ancak her birimizin kendi iç dünyasının öğrettiklerine göre sezebileceği zarif bir iyilik de vardır.

Cambridge’de bıraktığı izlenim, Eton’daki konumuna benziyordu. Onunla ilgilenen herkes, daha atılgan bir mizacı olsa ve dersleri başarıya ulaşmanın araçları olarak görmek yerine onları düşüncelerini ve kanaatlerini beslemesi gereken şeyler sanarak kendine engel olmasa, yüksek bir derece alabileceği konusunda hemfikirdi. Bu düşünce, bütün gücüyle çekmesi gerekirken yöntemleri eleştirmesine ve yüküne koşumuna itiraz etmesine yol açıyordu. Üniversitenin ilk zamanlarında çalışmaları ona yeni bir heyecan verdi: Eton’daki klasik dil alıştırmalarının sürmesinden hoşlanmıyor, Bay Fraser’ın yanında erken yaşta yeteneğini gösterdiği matematiğe dört elle sarılıyordu. Düşünsel açıdan görece yeni bir uğraşta gücünü hissetmek ona mutluluk veriyordu. Bu mutluluk ve hocasının olumlu görüşü, ikinci yılının Paskalya döneminde matematik bursu için sınava girmeye karar vermesini sağladı. Sir Hugo’yu bir başarıyla sevindirmek istiyordu; yoğunlaşmayı gerektiren her düşünme biçiminin doğasında bulunan ve giderek artan çekiciliğe sahip yüksek matematik çalışmaları da onu eskisinden daha yoğun çalışan biri yapıyordu.

Ama büyüdükçe onunla birlikte büyüyen eski engel yine karşısına çıktı. Anlama ve derinlemesine kavrama yönündeki içsel eğiliminin, sınav ölçütlerinin çizdiği yoldan giderek daha çok saptığını gördü. Bilginin hayati bağlantılarını oluşturan ilkeleri kavramadan aşırı miktarda bilgiyi akılda tutma ve el çabukluğu talebinin yıpratıcı anlamsızlığına, insanın gücünü tüketen baskısına karşı hoşnutsuzluğu arttı. (Deronda’nın üniversite öğrenciliği, üniversite yöntemlerimizin kusursuzluğu henüz tartışılmaz sayılmadığı, on beş yıl önceki döneme rastlamıştı.) Hoşnutsuzluğunun ağır bastığı saatlerde, bir İngiliz üniversitesine mensup olmanın alışılmış avantajına kapıldığı için kendini suçluyor; Sir Hugo’dan Cambridge’den ayrılmasına izin vermesini ve yurt dışında daha bağımsız bir öğrenim yoluna girmesini istemeyi düşünüyordu. Bu eğilimin tohumları, yabancı ülkelerde kendini evinde hissetme ve Orta Çağ’ın gezgin öğrencilerini hayalinde izleme isteği uyandıran dünya tarihine duyduğu çocukluk merakında çoktan filizlenmişti. Artık kendisini fazla belirli bir kalıba sokmayacak, özgürce gelişerek doğabilecek seçimlerini elinden almayacak türden bir hayat çıraklığına özlem duyuyordu. Deronda’nın kusurlarının düşünceli kararsızlık yönünde olabileceği görülüyor; içinde bulunduğu koşullar da bu eğilimi besliyordu: hemen gelir elde etmesi ya da aceleyle bir mesleğe hazırlanması gerekmiyordu. Anne babasına ilişkin yarı bilinen gerçeklere duyduğu hassasiyet de toplumsal açıdan tarafsız bir konumda başkalarından uzun süre kalmasına bahane oluyordu. İçinden, başka insanların daha belirli bir yeri ve görevleri olduğunu söylüyordu. Ama hevesini okşayan bu tasarı, bazı koşullar onu eyleme geçmeye zorlamasaydı, etkisiz düşüncelere dalma aşamasını aşmayabilirdi.

Bu koşullar, hayatı boyunca sürecek coşkulu bir dostluktan doğdu. Onunla yaşıt, odasının yakınındaki küçük odalarda kalan bir genç, Christ’s Hospital’dan burslu öğrenci olarak gelmişti; Charles Lamb kadar tuhaf yanları vardı. Kemikli yüzüne ve yakasının üzerine dökülen sarı saçlarına bakmak bile insana eski Alman ressamlarının solgun, acayip başlarını hatırlatıyordu. Bu silik yüzü bir şaka aydınlattığında ağız ve göz çevresinde, yaşlı bir mizahçının ruhu şekil vermiş gibi kırışıklıklar belirirdi. Hatırı sayılır ün kazanmış bir gravürcü olan babası on bir yıl önce ölmüştü; annesiyse yoksul bir yıllık gelirle üç kızını büyütüp geçindirmek zorundaydı. Holbein’in adını gözü pek bir kararla verdikleri Hans Meyrick kendini, bu güçsüz sarmaşıkların tutunması gereken direk, daha doğrusu budaklı, eğri büğrü bir gövde gibi görüyordu. Bu dayanağı güvenilir kılacak yetenekten ya da iyi niyetli, içten sevgiden yoksun değildi. Kolay ve hızlı öğrenmesi, usulsüzlüklerine rağmen Cambridge’de, Mavi Ceketliler arasındayken kazandığı gibi, ödüller kazanmasına yardımcı olabilirdi. Tek tehlike, içindeki öngörülemez eğilimlerin en kötü zamanda baş göstermesi ve iyi niyetlerinin alışkanlıktan değil, kaprisli ve dağınık dürtülerden kaynaklanan bir davranışla boşa çıkmasıydı. Tek bir kötü alışkanlığı olduğu söylenemezdi; yine de arada bir, bazen uzun bazen kısa aralıklarla, şeytani bir umursamazlık nöbetine tutulur, en kötü alışkanlıkların yol açacağı türden işler yapardı.

Hans aklı başındayken sevilesi biriydi; Deronda’nın karşısına da bu kısa sapmalarının ardından uzun pişmanlıklar yaşamasına yol açabilecek hallerini anlayışla karşılayıp yanında duracak bir dost çıkmıştı. Hans, kendi odasını kullandığı kadar Deronda’nın odalarını da kullanırdı. Derslerini, meselelerini ve umutlarını; evlerinin yoksulluğunu ve oradaki sevdiklerine duyduğu sevgiyi; çizim yapmaya can atan parmaklarını ve annesiyle kız kardeşlerine pay edebileceği bir ödül kazanmak uğruna bu isteğe direnme kararlılığını Deronda’ya dökerdi. Karşılığında sırlarını paylaşmasını beklemezdi; Deronda’ya hiçbir şeye ihtiyacı olmayan bir Olimpos tanrısı gözüyle bakıyor gibiydi. Bu, çabuk heyecanlanan, duygularını kolayca açan yaradılışların dostlukta sıkça gösterdiği bir bencillikti. Deronda bundan memnundu; Meyrick’e istediği ilgiyi gösteriyor, sonunda ona karşı kardeşçe bir kaygı duyuyor, başına buyruk anlarında göz kulak oluyor, incelikli ve ustaca yollarla yalnızca arkadaşının parasızlığını gidermekle kalmıyor, onu başını derde sokabilecek durumlardan da koruyordu. Böyle bir dostluk kolayca şefkatli bir bağa dönüşür: biri, yaymaktan mutluluk duyduğu güçlü kanatlarıyla ötekini korur; öteki de mutluluk veren sıcak bir korumaya kavuşur. Meyrick klasik diller bursu için sınava girecekti; çeşitli bakımlardan büyük önem taşıyan başarısı, Deronda’nın dostluğunun dengeleyici etkisi sayesinde daha olası görünüyordu.

Ama güz dönemi başında Meyrick’in yaptığı bir düşüncesizlik umutlarını boşa çıkaracak gibi oldu. Gereksiz harcamayla kendini mahrum bırakma arasında gidip gelmeye alışkın olan Meyrick, gözünü alamadığı eski bir gravüre fazla para vermişti. Açığını kapatmak için Londra’dan üçüncü sınıf vagonda dönmüş, gözlerini keskin rüzgâra ve rüzgârın önüne katıp sürüklediği tahriş edici parçacıklara açık bırakmıştı. Bunun sonucunda gözlerinde şiddetli bir iltihap oluştu; bir süre kalıcı hasar bırakma tehlikesi baş gösterdi. Bu ezici sıkıntı Deronda’nın kendini adama isteğini bütünüyle harekete geçirdi. Hans’a arkadaşlık etmek ve onun gözü olmak uğruna bütün işlerini ikinci plana attı; mümkünse klasik diller bursunu kazanma şansını korumak için onunla birlikte çalıştı, ona yardım etti. Hans, acısını annesiyle kız kardeşlerinden gizlemek için Noel’i Cambridge’de geçirmesine derslerini gerekçe gösterdi; arkadaşı da onunla kaldı.

Bu sırada Deronda matematiğe daha az zaman ayırmaya başladı. Hans bunu düşünüp sonunda şöyle dedi: “Dostum, sen beni yukarı çekerken kendini tehlikeye atıyorsun. Matematik sınavı için böyle tıkınarak çalışırsan, tıkınmak zorunda kalmış Musa, Muhammed ya da bir başkası gibi olabilirsin; kırk günde öğrendiğini bir günde unutmuş.”

Deronda bu riski umursadığını kabul etmiyordu; üstelik iki yönlü bir yakınlık onu gerçekten de biraz kayıtsızlaştırmıştı: Hans’ın çok ihtiyaç duyduğu bursu kaçırmasından büyük endişe duyuyor, eski derslerine de yeniden ilgi besliyordu. Yine de Hans, artık biraz geç de olsa kendi gözlerini kullanabilir hale geldiğinde Deronda yeterince azimli davrandı; çok çalışıp kaybettiği yeri kapatmaya uğraştı. Ama başaramadı. Buna karşılık Meyrick’in kazandığını görmek onu sevindirdi.

Bir başlangıç olarak devamını getirmeye teşvik eden bu başarı, Deronda’yı üniversite eğitimine belki de barıştırabilirdi; ama siyasetten eğlenceye kadar her şeyin boşluğu, başarısız olduğumuz zaman kendini en çok belli eder. Kişisel zaferi kaçırmak onu hiç üzmemişti; fakat içine sinmeyen bir çalışma biçimiyle vaktini boşa geçirdiği duygusu, aynı süreci tekrarlamaktan soğuttu ve Cambridge’den ayrılma düşüncesini ciddi bir karara dönüştürdü. Meyrick’e niyetinden söz ederken, olayların bu yönde gelişmesine sevindiğini, terazinin kesin biçimde bir yana yatıp kararsızlığından kurtulmasını sağladığını söylüyordu; ama Sir Hugo şiddetle karşı çıkarsa elbette boyun eğmesi gerektiğini de ekliyordu.

Meyrick’in sevinciyle minnettarlığına büyük bir huzursuzluk gölge düşürüyordu. Deronda’nın öne sürdüğü isteğine inanıyordu; ama Daniel’ın ona yardım ederek Sir Hugo’nun gözünde kendini dezavantajlı duruma düşürdüğünü de çok iyi hissediyordu. Kederle, “Bursu kazansaydın Sir Hugo, aramızdan ayrılmak istediğini daha anlayışla karşılardı. Benim yüzümden şansını teptin, ben de bunu telafi etmek için hiçbir şey yapamıyorum,” dedi.

“Yapabilirsin; çok iyi bir adam olacaksın. Şansımı buna yatırmış olmamı ben çok iyi bir yatırım sayıyorum.”

“Ah, kahretsin! Boğulmaktan çirkin, melez bir köpeği kurtarıyorsun, sonra da onun boy gösterip parlamasını bekliyorsun. Şairler, ballı bir şey elde etmek uğruna kendini kötülüğe adamanın üstüne yeterince trajedi yazdı; ben de kendini iyiliğe adayan ve sonrasında ömrü boyunca huzursuz olan bir adamın trajedisini yazacağım.”

Ama Hans vakit kaybetmeden, olup bitenleri gizlice Sir Hugo’ya yazdı; Deronda’nın cömertçe gösterdiği özveri olmasa bile, uğruna çalıştığı ödülü kazanması neredeyse kesindi.

İki arkadaş birlikte Londra’ya gitti: Meyrick, Chelsea’deki küçük evlerinde annesiyle kız kardeşlerinin sevincine ortak olmaya; Deronda ise Sir Hugo’ya içini açmak gibi pek kolay olmayan bir işi yerine getirmeye. Baronetin tuhaflıklara karşı genel hoşgörüsüne biraz güveniyordu, ama karşılaştığından daha büyük bir muhalefet beklemişti. Her zamankinden de sıcak bir dostlukla karşılandı; başarısızlık üzerinde fazla durulmadı. Üniversiteden ayrılıp yurt dışında öğrenim görmek istemesinin nedenlerini uzun uzun anlattığında Sir Hugo, şaşkınlıktan çok düşünceli bir sessizlik içinde bir süre oturdu. Sonunda Daniel’a dikkatle bakarak, “Demek sonunda iliklerine kadar İngiliz olmak istemiyorsun?” dedi.

“İngiliz olmak istiyorum, ama başka bakış açılarını da anlamak istiyorum. Bir de derslere yalnızca İngiliz gözüyle bakmaktan kurtulmak istiyorum.”

“Anlıyorum; her genç gibi aynı kalıptan çıkmak istemiyorsun. Ulusal önyargılarımızdan bazılarını üzerinden atmana da karşı çıkacak değilim. Ben de zamanımın epeyce bir bölümünü yurt dışında geçirdiğim için kendimi daha iyi hissediyorum. Ama Tanrı aşkına, İngiliz tarzını koru, kötü tütüne karşı kayıtsızlaşma! Sevgili oğlum, bencil olmamak ve cömert davranmak iyidir; ama bunu fazla ileri götürme. İç yağı ticareti yararına eritilip dökülmek üzere kendini ortaya atmanın âlemi yok; insan kendini nerede bulacağını bilmeli. Yine de gitmene engel olmayacağım. Komiteden ayrılana kadar bekle, seninle birlikte giderim.”

Böylece Deronda kendi isteği doğrultusunda yola çıktı. Ama önce Hans Meyrick’le birkaç saat geçirmiş, Chelsea’deki evlerinde annesiyle kız kardeşleriyle tanışmıştı. Utangaç kızlar, Hans’ın kendisini kurtardığını söylediği, eşi benzeri olmayan ve gerçekten de harika bir adam diye anlattığı arkadaşının her bakışını izleyip hafızalarına kazıdılar. Deronda’yı öylesine kusursuz bir örnek saydılar ki o gittikten sonra en küçükleri, iki büyük kızın eleştirileri eşliğinde, onu Prens Kameralzaman olarak resmetmeye koyuldu.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…