Daniel Deronda kitap kapağı

69. bölüm / 70

Altmış Dokuzuncu Bölüm.

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 70Şu an: Altmış Dokuzuncu Bölüm.
  1. 1 Birinci Kitap—şımartılmış Çocuk. — Birinci Bölüm.2.251 kelime
  2. 2 İkinci Bölüm.1.803 kelime
  3. 3 Üçüncü Bölüm.4.601 kelime
  4. 4 Dördüncü Bölüm.1.186 kelime
  5. 5 Beşinci Bölüm.2.528 kelime
  6. 6 Altıncı Bölüm.3.611 kelime
  7. 7 Yedinci Bölüm.5.025 kelime
  8. 8 Sekizinci Bölüm.1.697 kelime
  9. 9 Dokuzuncu Bölüm.2.436 kelime
  10. 10 Onuncu Bölüm.2.513 kelime
  11. 11 İkinci Kitap—akarsuların Buluşması — On Birinci Bölüm.3.829 kelime
  12. 12 On İkinci Bölüm.1.340 kelime
  13. 13 On Üçüncü Bölüm.4.042 kelime
  14. 14 Ondördüncü Bölüm.2.955 kelime
  15. 15 On Beşinci Bölüm.2.156 kelime
  16. 16 On Altıncı Bölüm.5.940 kelime
  17. 17 On Yedinci Bölüm.3.024 kelime
  18. 18 On Sekizinci Bölüm.1.667 kelime
  19. 19 Üçüncü Kitap—seçim Yapan Genç Kadınlar — On Dokuzuncu Bölüm974 kelime
  20. 20 Yirminci Bölüm5.369 kelime
  21. 21 Yirmi Birinci Bölüm.2.732 kelime
  22. 22 Yirmi İkinci Bölüm.3.566 kelime
  23. 23 Yirmi Üçüncü Bölüm.4.343 kelime
  24. 24 Yirmi Dördüncü Bölüm.3.049 kelime
  25. 25 Yirmi Beşinci Bölüm.2.662 kelime
  26. 26 Yirmi Altıncı Bölüm1.944 kelime
  27. 27 Yirmi Yedinci Bölüm.2.646 kelime
  28. 28 Dördüncü Kitap—gwendolen İstediğini Elde Ediyor. — Yirmi Sekizinci Bölüm.4.464 kelime
  29. 29 Yirmi Dokuzuncu Bölüm.3.354 kelime
  30. 30 Otuzuncu Bölüm.4.041 kelime
  31. 31 Otuz Birinci Bölüm.1.988 kelime
  32. 32 Otuz İkinci Bölüm.5.749 kelime
  33. 33 Otuz Üçüncü Bölüm.3.983 kelime
  34. 34 Otuz Dördüncü Bölüm.1.892 kelime
  35. 35 Beşinci Kitap—mordecaı. — Otuz Beşinci Bölüm.8.024 kelime
  36. 36 Otuz Altıncı Bölüm.6.525 kelime
  37. 37 Otuz Yedinci Bölüm.4.269 kelime
  38. 38 Otuz Sekizinci Bölüm.2.750 kelime
  39. 39 Otuz Dokuzuncu Bölüm.2.596 kelime
  40. 40 Kırkıncı Bölüm.4.336 kelime
  41. 41 Altıncı Kitap—açığa Çıkanlar — Kırk Birinci Bölüm.2.045 kelime
  42. 42 Kırk İkinci Bölüm.6.572 kelime
  43. 43 Kırk Üçüncü Bölüm.1.951 kelime
  44. 44 Kırk Dördüncü Bölüm.2.532 kelime
  45. 45 Kırk Beşinci Bölüm.2.706 kelime
  46. 46 Kırk Altıncı Bölüm.3.097 kelime
  47. 47 Kırk Yedinci Bölüm.1.443 kelime
  48. 48 Kırk Sekizinci Bölüm.7.797 kelime
  49. 49 Kırk Dokuzuncu Bölüm.581 kelime
  50. 50 Yedinci Kitap—anne ve Oğul — Ellinci Bölüm.1.870 kelime
  51. 51 Elli Birinci Bölüm.4.775 kelime
  52. 52 Elli İkinci Bölüm.5.321 kelime
  53. 53 Elli Üçüncü Bölüm.2.215 kelime
  54. 54 Elli Dördüncü Bölüm.4.093 kelime
  55. 55 Elli Beşinci Bölüm.1.056 kelime
  56. 56 Elli Altıncı Bölüm.3.045 kelime
  57. 57 Elli Yedinci Bölüm.1.086 kelime
  58. 58 Sekizinci Kitap—meyve ve Tohum. — Elli Sekizinci Bölüm.2.510 kelime
  59. 59 Elli Dokuzuncu Bölüm.1.655 kelime
  60. 60 Altmışıncı Bölüm.1.652 kelime
  61. 61 Altmış Birinci Bölüm.2.894 kelime
  62. 62 Altmış İkinci Bölüm.2.214 kelime
  63. 63 Altmış Üçüncü Bölüm.3.018 kelime
  64. 64 Altmış Dördüncü Bölüm.2.774 kelime
  65. 65 Altmış Beşinci Bölüm.2.081 kelime
  66. 66 Altmış Altıncı Bölüm.1.614 kelime
  67. 67 Altmış Yedinci Bölüm.1.973 kelime
  68. 68 Altmış Sekizinci Bölüm.1.664 kelime
  69. 69 Altmış Dokuzuncu Bölüm.4.029 kelime · Okuduğun bölüm
  70. 70 Yetminci Bölüm.988 kelime

ALTMIŞ DOKUZUNCU BÖLÜM.
“Kendimi ait hissettiğim

Ve sevgiyle saygı duyduğum insan doğası,

Bir anda belirip kaybolan bir varlık değil,

Zamana ve mekâna yayılmış bir ruhtu; dikilmiş,

Yere serilmiş ya da ortak sonlarına doğru eğilmiş

Anıtların kanıtlarıyla desteklenen,

Yeryüzüne dağılmış, yüce bir enkaz:

Yok olmuş ulusların kalıntıları.”

—WORDSWORTH: Prelüd.

Sir Hugo, sonbaharın bir bölümünü Diplow’da geçirme planını uyguladı. Ekim başına gelindiğinde, varlığı Brackenshaw ve Quetcham’ın görkemli konaklarından Wanchester’daki saygın dükkânların oturma odalarına kadar, çevredeki bütün kesimlere ve ilgililere biraz neşe katıyordu. Sir Hugo kendini göstermeyi ve cana yakın davranmayı severdi. İyi soydan gelen bir Liberaldi; reformun, İngilizlerin duygu alışkanlıklarında ciddi bir değişiklik yaratmayacağına yürekten inanıyordu. Bu alışkanlıklardan biri de kuşkusuz, toplumun kalıtsal rütbelerle çevrelenmiş ve süslenmiş hâlini görmekten hoşlanmaktı. Bu yüzden Diplow’u son derece hoş bir eve dönüştürmüştü. Eski Wanchester avukatlarını da genç köy papaz yardımcılarını da davet ediyor, konukları bir araya getirirken biraz özen gösteriyor, sıradan kümes hayvanlarının hepsini aynı yemeğe çağırmıyordu; yoksa yemeği kendilerine özel bir iltifat sayabilirlerdi. Örneğin, rahatına düşkün Lord Brackenshaw avukat Robinson’la tanışmaktan rahatsız olmazdı; ama Robinson, kendisine eşit sayılan bir grup insanla görüşmeye çağrılsaydı doğal olarak gücenirdi. Sir Hugo bütün bu konuları yeterince iyi biliyor, böylece hem kendisi seviliyor hem de başkalarını memnun ediyordu—mizacına son derece uygun iki sonuç. Pennicote papazı artık Diplow’da, Grandcourt’un hüküm sürdüğü dönemde maruz kaldığı kibirli hoşgörüden çok farklı bir kabul görüyordu. Baronet Bay Gascoigne’i sevdiğinden değil; Bayan Grandcourt yüzünden onunla belirgin bir dostluk ilişkisini sürdürmek istediğindendi. Sir Hugo’nun şövalyece bağlılığı bu hanıma giderek daha çok yönelmişti. Neden mi? Bunun başlıca nedeni, Lady Mallinger’a bile bütünüyle anlatamayacağı bir şeydi; bir kadının sırrı olduğunu düşündüğü şeyi, karısı da olsa başka bir kadına söylemezdi. Bu da onun şövalyeliğinin ender rastlanan bir ketumluğu kapsadığını gösteriyordu.

Mirah’yla nişanlandıktan sonra Deronda, durumunu ve niyetlerini Sir Hugo’ya bütünüyle anlatması gerektiğini düşündü ve bunu mektupla yapmayı seçti. Babacan dostunun bu kader değişikliğinden hoşnutsuzluk, hatta acı duyacağından fazlasıyla kuşkulanıyordu. İstenmeyen bir haberi işitmek yerine okumak, sonradan pişman olunabilecek sabırsız bir tepkiyi önleme avantajı sağlar. Deronda, başka türlü bağışlanabilir bir duyguyu kalıcı biçimde incitici kılan sözlü çatışmadan korkuyordu.

Sir Hugo pek şaşırmamış olsa da çok canı sıkılmıştı. İlk işi mektubu Lady Mallinger’a götürmek oldu; onun mutlaka şaşkınlığını dile getireceğini, kocasının da bu şaşkınlığın yersiz olduğunu savunabileceğini biliyordu. Böylece hoşnutsuzluğunun yükünü bölüşebilecekti. Nitekim Lady Mallinger, Daniel’ın olağanüstü yeteneklerinin ve onu evde görmenin verdiği mutluluğun, sonunda Yahudiler konusunda böyle delirmesine varmasına şaşırıp üzüldüğünü söyleyince baronet şöyle diyebildi:

“Olur şey değil, canım! Emin ol, Dan kendini gülünç duruma düşürmez. Yahudilik konusunda geniş görüşleri var—senin anlayamayacağın siyasal düşünceleri. Dan’ın ayaklarının yere basacağından kuşku yok.”

Ama yakında yapılması beklenen evlilik konusunda Lady Mallinger’ın ona karşılık verecek bir tesellisi yoktu. Yumuşak huylu hanım, Mirah’yı müzikli toplantısında şarkı söyletip Amabel’e ders vermesi için çağırdığında, olacakları aklının ucundan bile geçirmediğini öfkesizce söyledi. Gerçi biraz duraksadıktan sonra, uygun bir zaman geçince Daniel’ın Bayan Grandcourt’la evlenebileceği düşüncesinin aklından geçtiğini itiraf etti; çünkü tam o sırada Cenova’da bulunması ona çok dikkat çekici gelmişti. Kendisi dullardan hoşlanmasa da, böyle bir evliliğin onun bütün bütün Yahudilere bağlanmasından daha iyi olacağını düşünmeden edememişti. Sir Hugo da bu görüşe öylesine güçlü biçimde katılıyordu ki, onu kadınca bir yanılgı diye düzeltemedi. Gwendolen adına beslediği tatsız tahminlerin boşa çıkmasına duyduğu öfke de boşalacak bir yol bulamadı. Lady Mallinger’dan, kendisine yeniden haber verilene kadar bu mesele hakkında tek kelime etmemesini istedi; kendi kendine de şöyle dedi: “Zavallı şeyi (Gwendolen’i kastediyordu) incitecek bir darbe olacaksa, şu sinirli hâlindeyken bunu ne kadar geç öğrenirse o kadar iyi. Bunu en iyi Dan’ın kendisinden öğrenir.” Sir Hugo’nun tahminleri, bildikleriyle birlikte öyle yoğun biçimde çalışmıştı ki, durumun tamamından haberdar olduğunu sanıyordu.

Bu arada ailesiyle birlikte Diplow’da kalması, Gwendolen’e babacan ilgisini sürdürmesini sağlıyordu. Lady Mallinger da dul kadınlara pek düşkün olmamasına rağmen ona bu konuda destek vermeye oldukça istekliydi.

Offendene’e taşınma planı uygulanmıştı; Gwendolen oraya yerleşince annesinin umduğundan daha sakin davrandı. Benliğine yönelik beklentilerinden vazgeçmekten ve yaşamın sıradan güzelliklerini, özellikle de bir köpeğin gösterdiği şefkati bile, beklenmedik bir armağan gibi kabul etmekten doğan o huzurlu hüznü yaşıyordu. Karanlık bir çukura düşüp neredeyse yitip gitmiş biri tatlı havadan ve gün ışığından yakınır mı? Yaşama her gün bir kurtuluş gibi bakmanın, sabahın ve akşamın sessiz dönüşünü—hele içimizdeki karanlığı yaran, yıldız gibi parlayan saf bir yoldaşlık duygusunu ya da cömert bir dürtüyü—bizi sıkıntılarla barıştıran bir esenlik saymanın yolu vardır. Hamlet’inki gibi bir öz suçlamaya yol açan kendini tanıma hâline sahip olanlar, bu alışılmış kurtarılmışlık duygusunu anlayabilir. Gwendolen de korkunç ayartılma öyküsünü baştan sona yeniden yaşarken bunu hissediyordu: vicdanın elinden kurtulmaya çalıştığı, kendini hoşnut etmeye yönelik yanılsamalı ilk biçiminden, onu tatmin olmaya sürükleyen yakıcı bir nefretin son biçimine kadar; bir zamanlar yüz çevirdiği vicdanından yardım dileyip ağlarken. Artık Deronda’nın, içindeki en büyük kötülükten ve bu kötülüğün başkalarına verdiği en ağır zarardan kurtuluşuna işaret eden her sözünü; umutsuzluğa kapılmasına karşı koyacak güç taşıyan her sözünü zihninde tutuyordu.

Ama onu yakında yeniden göreceği düşüncesi de ayakta tutuyordu Gwendolen’i. Onun hep yanı başında olacağını sanıyordu; ona duyduğu ezici ihtiyaç, Deronda’nın yaşamının kendisininkinden ayrı olduğunu görmesini engelliyor, onun bütün yaşamını kendisiyle ilişkisi üzerinden dolduruyordu. Gwendolen’e özgü bir saplantı değildi bu; hepimiz yalnızca insanlara karşı değil, Tanrı’ya karşı da hayal gücümüzün bu tutkulu bencilliğine kapılabiliriz. İstekli adımlarla yüzünü döndüğü gelecek, Deronda’nın önüne koyacağı bir örneğe kendini durmadan uyduracağı bir gelecek olacaktı. Onu ilk gördüğünde, önce içerleyerek, sonunda ise bütünüyle sevgi ve güven duyarak tanıdığı bir düzeltici varlık olarak belirmemiş miydi? Hayalinde yeryüzünün sağlamlığı, yürüyebilmesinin tek koşulu gibi yer eden bu dayanağa bir son gelebileceğini kendi kendine düşünemiyordu.

Deronda çok geçmeden Diplow’a geldi; kasabaya burası Manastır’dan daha yakındı. Ezra ile Mirah’yı kıyıda ılıman bir yere götürmeyi, bu sırada Mirah’nın gelini olarak yerleşebileceği ve ağabeyine birlikte göz kulak olabilecekleri başka bir ev hazırlamayı düşünmüştü. Ama Ezra, Doğu’ya onlarla gitmek dışında bir yere taşınmak istemediğini yalvararak söyledi. Dışarıdan gelen her türlü rica ona giderek daha ağır bir yük oluyordu; ama bu yolculuk olasılığı zihninde düşsel bir sevinçle yer etmişti. Deronda, iki aydan fazla ertelenmemesini umduğu evlilik için hazırlık yaparken, mal varlığını ve genel işlerini Sir Hugo’yla daha ayrıntılı konuşmak istedi; bu da Diplow ziyaretini geciktirmemek için bir nedendi. Ama bir başka nedeni de en az onun kadar düşünüyordu: Gwendolen’e verdiği söz. Kendi talihindeki mutluluk duygusu, yüreğindeki yakıcı bir kaygıyla yan yanaydı. Sevgiliye kavuşan âşığa hep mutlu denmesi ve mutluluğun, dışarıdaki kederlere karşı etten kemikten bir kayıtsızlık sayılması yüzünden bu çelişkili görünebilir. Oysa insan deneyimi, güncel konuşma kalıplarıyla, hatta güncel felsefeyle uyuşmamak anlamına geliyorsa, çoğu zaman çelişkilidir. Gwendolen’i düşünmesi Mirah’ya ihanet değildi; onun sevgisini daha da değerli kılan o geniş yüreğin bir parçasıydı: Mirah’ya duyduğu sevinç, bir başkasına duyduğu kaygıyla yan yana durabiliyordu. Çünkü en çok sevdiğimiz kişiye duyduğumuz sevginin özü nedir? Sevginin dışındaki her türlü sevinçten daha iyi olan ölçüsüz kaygıları kucaklamaktır.

Deronda Diplow’a iki kez gitti, Gwendolen’i de iki kez gördü; yine de yaşamındaki ve geleceğindeki değişikliği ona anlatmadan kasabaya döndü. Kendini suçladı. Ama acı vermesi muhtemel, önemli bir şeyi söyleyeceğimiz zaman, söze hazırlayıcı bir geçişle ya da çağrışımla başlamaya; karşımızdakinin ruh hâlinin söyleyeceklerimizin olası etkisine uygun olmasına bağlı hissederiz kendimizi. İlk görüşmelerinde Gwendolen ona söyleyeceklerine öylesine dalmıştı; yaşamını nasıl düzenleyeceği, bilgisizliğini nasıl azaltabileceği, herkese nasıl daha iyi davranıp bencilliğinin karşılığını nasıl telafi edebileceği ve bu bencillikten nasıl kurtulmaya çalışacağı konusunda yanıtlaması gereken o kadar çok soru soruyordu ki Deronda, kendi yaşamından söz etmek için onun acil ihtiyaçlarını ikinci plana atmaktan, dahası yolunda yardım için kendisine yaslandığı o anlarda onu incitmekten bütünüyle kaçındı. İkinci görüşmelerinde, konuşmayı ön hazırlık niteliğinde bir yola sokmaya kararlı biçimde gitti. Ama onu, geleceğini biçimlendireceği yeni malzemelerden daha gerçek ve kapsamlı görünen tatsız, acı dolu anıların baskısı altında, derin bir keder içinde buldu. Histerik biçimde ağladı ve Deronda’nın onu hep küçümseyeceğini söyledi. Deronda’nın yapabildiği tek şey teselli ve yüreklendirme sözleri bulmaktı. Bu sözlerle yavaş yavaş kendine geldiğinde, kirpikleri hâlâ yaşlarla bezenmiş gözlerde gördüğümüz o dokunaklı, çocukça merakın yeniden beliren ifadesiyle ona bakınca, üzerine bir yük daha bindirmek imkânsızdı.

Ama zaman geçiyor, Deronda da bu zor açıklamayı yapmayı giderek daha acil bir görev sayıyordu. Doğru, Gwendolen onun herhangi bir işi olduğunu hiç düşünmemişti; neden Cenova’da bulunduğunu sormak da aklına gelmemişti. Ama onun bu bilgisizliği, yaşamının yönünü belirleyen olayları birden öğrenmesini Gwendolen için daha da ağır bir darbe hâline getirecekti. Açıklamayı başkalarının yapmasına izin verirse, ona acımasızca düşüncesiz davranmış olduğunu düşünecekti. Mektupla anlatamazdı bunu: Şefkati, onun veda niteliğindeki sözlerini yalnız başına okumasını ve belki bu sözlerde kendi mutluluğu için sert bir sevinç, Gwendolen’e karşıysa kayıtsızlık hissetmesini düşünmeye dayanamıyordu. Bir daha dönüp onu hâlâ habersiz bırakmanın tehlikesini göze almaktansa, öteki bütün tehlikeleri göze almaya kararlı olarak yeniden Diplow’a gitti.

Deronda üçüncü ziyaretinde Hans Meyrick’i Diplow’da şövalesine yerleşmiş, kıyıda oturan üç kızın resmine başlamış buldu. Resim “Gainsborough üslubunda” olacaktı. Hans, çalışmasına ara verip köy çocuklarının eskizlerini yapmak ve Gascoigne’lerle daha yakından tanışmak için Pennicote’a gidip geliyordu. Canlılığını yeniden kazanmış gibiydi ama Deronda bunun biraz rol olduğunu sezdi; bir hanımın allığının yapaylığını, rengi biraz fazla parlak ve hep aynı biçimde kalmasından anladığımız gibi (“Dalgalanan Allık” henüz ilanlarda görülmemişti). Deronda’ya duyduğu minnetli dostluk ve hayranlığa rağmen Hans, ona karşı belli belirsiz bir kızgınlık duymaktan kendini alamıyordu. Son derece tedbirsiz, açık yürekli insanlar; bir dostun ketumluğunu bozmasının, yalnızca kuşku duyulmayan değil, umut edilip ustaca tahmin edilen şeylerin tam tersini ortaya çıkarması karşısında böyle hissedebilirler. Gerçi zavallı Hans her zaman en çok Deronda’ya içini dökmeye önem vermiş, karşılığında ona bir şey anlatılıp anlatılmadığını da hiç merak etmemişti. Ama kendi meselelerini döküp saçan biri, dostunun meselelerine dair bir ipucunu bencilce bir ilgisizlik saymaya kalkışmaz mı? Hans’ın canını acıtan, Mirah’dan söz ederken bütün bu süre boyunca safça yüreğini açmış olmasına karşın, Deronda’nın artık önemli ve belirleyici bir gerçek olarak ortaya çıkan rekabet duygusunu gizlemiş olmasıydı. Üstelik dostlarımızın sandığımızdan fazlası çıkması her zaman bizi tehlikeye atar. Hans, bu ani incinmişlik dürtüleri için bağışlanmalıydı; çünkü bunların davranışlarını yönetmesine izin vermemişti: Talihi yaver giden dostuna karşı doğru davrandığını biliyordu. Ya da kendi kendine söylediği gibi, “Benim madenim, önceden yemin etsem böyle tınlayacağını söyleyemeyeceğim kadar iyi bir ses çıkardı.” Hans, erdem konusunda bir amatör olduğunu hep söylerdi; yani başkalarında ona bayılırdı ama kendi başına erdemli davranmaya kalkınca beceriksiz kalırdı. Belki de iyi davranışının ödülü olarak dilini daha serbest bırakmıştı; Deronda’nın mutluluğu düşüncesine öylesine kapılmıştı ki, Gwendolen’le ilgili neler hissettiğini aklından bile geçirmiyor, bu yüzden ondan çekinmeden söz ediyordu.

“Ne zaman geldin, Hans?” diye sordu Deronda; gerekli kıyı ve ağaçların etüdünü yaptığı bahçede yanına katılmıştı.

“Aa, on gün önce; Sir Hugo’nun belirlediği tarihten önce. Rex Gascoigne’le birlikte buraya indim, papaz evinde bir iki gün kaldım. Bu civarın bütün dedikodularını biliyorum; tekerlekçinin evinin içini biliyorum, bir de küçük çocuklara yönelik bir okulun sınavında yardımcı oldum. Güzel üst dudağıyla kız kardeşim Anna bana eşlik etti; yoksa uzun saçım ve Pennicote’un güzel insan tipinden epey uzak genel görünüşüm yüzünden üç afacanla bir budala başıma üşüşürdü. Köy baştan sona şiir gibi. Tek kusuru, geniş omuzlu, bol pantolonlu, ağır kumaş ticaretine girmesi gereken esmer bir yardımcı din adamı. Gascoigne’ler kusursuz; bir de Van Dyck düşesiyle akrabalarmış. Siyah giysileri içinde uzaktan bir an gördüm onu, ama ziyaretçilere görünmüyormuş.”

“Papaz evinde kalmıyor muydu?” diye sordu Deronda.

“Hayır; ama eski evi görmek için beni Offendene’e götürdüler. Böylece düşesin ailesini de gördüm. Sen oraya gitmişsindir, hepsini biliyorsundur herhâlde?”

“Evet, gittim,” dedi Deronda sakince.

“Güzel, eski bir yer. Romantik bir talihi olan dul bir kadın için kusursuz bir dekor. Birkaç romantik macera yaşamış gibi görünüyor. Sanırım onunla dostum Rex arasında da bir şeyler olduğunu öğrendim.”

“Öyleyse evlenmesinden çok önce mi?” diye sordu Deronda, gerçekten ilgilenerek. “Çünkü Offendene’de yalnızca bir yıl kalmışlardı. Bunu nasıl öğrendin?”

“Ah, zavallı bir şeytan olmanın ne demek olduğunu bilmediğimden değil; başkalarının mutsuzluk belirtilerini görüp keyif almayı öğrendim. Rex’in Offendene’e hiç gitmediğini, düşes döndüğünden beri de onu görmediğini öğrendim. Bayan Gascoigne’le, sessiz sinema oyunu üzerine konuşurken bir şey ağzından kaçtı—gençleri eğlendirmek için saçmalıklarımdan birkaçını oynadım—Rex’in bir zamanlar güzel kuzeninin çevresinde, yanıp kavrulacak kadar yakında dolandığını kanıtlayan bir şey. Bu işte onun rolünün ne olduğunu bilmiyorum. Belki dük çıkagelip onu alıp götürmüştür. Olağanüstü değerli bir genç erkek gönlünü kaptırınca hep böyle olur. Gascoigne’in hukuku metres edinip bekâr kalmaktan söz etmesinin nedenini şimdi anlıyorum. Ama bunlar toyca kararlar. Dük senin hatırına kendini boğmadıysa, belki dostum Rex’in hatırına boğulmuştur. Kim bilir?”

“Bayan Grandcourt’un yeniden evlenmesi mutlaka şart mı?” diye sordu Deronda. Hans’ın şimdiye dek onun talihini düzenlemekte gösterdiği başarının yeni bir denemeyi haklı çıkarmaya yetmediğini eklemeye hazırdı.

“Canavar!” diye karşılık verdi Hans. “Ömrü boyunca senin için yas mı tutsun istiyorsun? Sen hayattayken, keyfin yerindeyken sonsuza dek sati olup kendini mi yaksın?”

Deronda bir şey söyleyemedi, ama öylesine canı sıkılmış görünüyordu ki Hans konuşmanın yönünü değiştirdi. Yalnız kaldığında, Deronda ile düşes arasında Mirah’nın bilmesini istemeyeceği kadar güçlü bir duygu gerçekten yaşanmış olabileceğini düşünüp hafifçe omuz silkti. “Neden bana âşık olmadı ki?” diye düşündü Hans, kendine gülerek. “Rakibi olmazdı. Hiçbir kadın benimle ilahiyat konuşmak istemedi.”

Deronda’nın kırbaç gibi şakalar karşısında irkilmesine şaşmamalı. Bu sözler, zaten birazdan tanık olacağı acıyı beklerken titreyen duygularına dokunuyor; Hans’ın hafif sözleri bile o acıyı daha gerçek kılıyordu. Kaygımızın konusunu bir başkasının herhangi bir biçimde fark etmesi ona ağırlık verir. Deronda şimdi sınavdan bir daha kaçınmamaya kesin kararlı olarak gelmişti. Ertesi gün Offendene’e at sürdü. Uğrayacağını ve Gwendolen’in kendisini kabul edip edemeyeceğini soracağını önceden haber vermişti; yaşamının başlıca dönüm noktalarından bazılarının yaşandığı eski kabul odasında onu bekler buldu. Gwendolen, kocasının ölümünden beri gördüğü hâllerin en az kederlisi içindeydi. Yüzünde gülümseme yoktu ama son karşılaşmalarındaki ruh hâlinin aksine sakin ve kendine hâkim görünüyordu. Deronda’daki hüznü daha da açık seçik fark etti. Oturur oturmaz—Deronda onun tam karşısında, biraz uzakta oturuyordu—şöyle dedi:

“Geçen sefer keder ve umutsuzluk içindeydim diye beni görmeye gelmekten çekindiniz. Ama bugün öyle değilim. O günden beri hep üzüldüm. Benim yüzümden üzülmenizi istemediğim için umudumu korumaya, elimden geldiğince neşeli olmaya bunu bir neden yaptım.”

Gwendolen’in bu sözleri söylerken sesinde ve bakışında alışılmadık bir tatlılık vardı; Deronda’ya öyle geldi ki, önüne konan görevi son derece acımasız kılıyordu. Yine de yanıtının bu görevin başlangıcı olması gerektiğini hissetti.

“Bugün biraz sıkıntılıyım,” dedi, ona oldukça kederli bakarak. “Sana anlatacaklarım var; bunları daha önce anlatmamış olmamı neredeyse sana güvenmediğim şeklinde yorumlayacaksın. Bunlar kendi yaşamımı, kendi geleceğimi ilgilendiriyor. Sana duyduğum güvene karşılık vermemişim, yaşamımda büyük değişikliklere yol açacak olaylardan hiç söz etmemişim gibi görünecek. Ama birlikte olduğumuzda, yaşadığın sıkıntılardan o sırada benim için daha az acil olan konulara girmeye pek vakit bulamadık.” Deronda’nın derin sesinde ürkek bir şefkat vardı. Yalvaran bir bakışla durakladı; sanki yakarıp içini döktüğü sahnelerde ona bir şey veren yalnızca Gwendolen’miş gibi.

Gwendolen’in yüzünde şaşkınlık belirdi. Sözlerinden çıkardığı anlam onu sarsmıştı ama korkutmamıştı. Aklı hemen Sir Hugo’yla ve Sir Hugo’nun mal varlığıyla ilgili konumunda olabilecek bir değişikliğe gitti. Deronda’nın kendisinden özür dileyen tavrı içini rahatlatmıştı; şöyle dedi:

“Bana yardım etmek için neler yapabileceğinizden başka bir şey düşünmediniz; ben de size çok sıkıntı verdim. Bana ne ara anlatabilirdiniz ki?”

“Anne babamın kim olduğunu daha yeni öğrendiğimi duyunca belki şaşıracaksın,” dedi Deronda.

Gwendolen şaşırmadı; olacaklara dair tahmininin doğru olduğuna daha da emin oldu. Deronda sözünü kesmeden devam etti.

“İtalya’da olmamın nedeni, bunu öğrenmek, aslında annemle buluşmak için oraya gitmiş olmamdı. Onun isteği üzerine, soyumu sopumu bilmeden büyütüldüm. Babam öldükten sonra, daha küçücükken benden ayrılmış. Ama şimdi çok hasta ve bu sırrın artık sürdürülmemesi gerektiğini düşündü. Bunu gizlemesinin başlıca nedeni Yahudi olduğumu bilmemi istememesiydi.”

“Yahudi!” diye alçak sesle haykırdı Gwendolen, şaşkınlıktan; kafası büsbütün karışmıştı, sanki sisteminde kafa karıştırıcı bir iksir dolaşıyordu.

Deronda kızardı ve konuşmadı. Gözlerini yere diken Gwendolen, çeşitli anıların yardımıyla karanlıkta yolunu bulmaya çalışıyordu. Sonunda bir yargıya varmış gibiydi; yeniden Deronda’ya bakıp annesinin davranışını kınarcasına şöyle dedi:

“Bunun ne farkı olabilirdi ki?”

“Bunu öğrenmiş olmam benim için büyük bir fark yarattı,” dedi Deronda vurgulayarak. Ama kolayca devam edemedi; Gwendolen’in düşünceleriyle kendisininkiler arasındaki uzaklık, ana dilleri farklıymış gibi davranıyor, sözlerinin nasıl bir etki bırakacağından emin olamamasına yol açıyordu.

Gwendolen yeniden düşündü, sonra duygulu bir sesle, “Umarım canını sıkacak bir şey yoktur. Yahudi olmasaydın da sen yine aynı kişisin,” dedi.

Demek istediği, o dışsal özelliğin kendisine bakışını ya da Deronda’nın onu etkileme gücünü değiştiremeyeceğiydi. Bu yanlış anlama Deronda’yı biraz rahatlattı.

“Bu gerçeği öğrenmek benim için hiç de acı verici olmadı,” dedi Deronda. “Yavaş yavaş buna hazırlanmıştım ve öğrendiğime sevindim. Beni buna hazırlayan, düşünceleri beni öylesine etkileyen olağanüstü bir Yahudiyle yakınlık kurmamdı; şimdi yaşamımın en iyi yıllarını bu düşünceleri hayata geçirmek için çaba göstermeye ayırmayı düşünüyorum.”

Gwendolen yeniden sarsılmış gibiydi; yüzünde yine bir şaşkınlık belirdi ama bu kez şaşkınlığına korku da karışmıştı. Dudakları çocuksu bir ifadeyle aralanmış, Deronda’ya bakıyordu. Henüz sözlerini Mirah ve ağabeyiyle ilişkilendirmiş değildi; ama bunlar, zihninin Deronda’nın zihnine erişebilmesi için aşılması gereken dağlar kadar büyük bir düşünce yolculuğu olacağına dair korkunç bir önsezi uyandırmıştı. Genelde Deronda’ya yakıştırdığı büyük fikirlerin önemli bir pratik fark yaratmadığını, bu esrarengiz gölgeler içindeki özel fikirler kadar ürkütücü olmadığını düşünüyordu. İçinde ne olup bittiğini tam olarak kestiremeyen Deronda, açıklamaya en az sarsıcı yoldan devam etmeye çalıştı.

“Bu amaç, bir süreliğine—birkaç yıllığına—İngiltere’den ayrılmamı gerektirecek,” dedi bir an sonra. “Beni Doğu’ya götürecek hedeflerim var.”

Bu daha anlaşılır bir şeydi ama Gwendolen’i o anda daha da fazla sarsıyordu. Dudakları titremeye başladı. “Ama geri geleceksiniz, değil mi?” dedi; gözyaşları yanaklarından süzülürken, kurulamayı düşünmeden önce kendi gözyaşlarının tadını aldı.

Deronda yerinde duramıyordu. Ayağa kalktı, şöminenin çıkıntısının köşesine, yüzüne farklı bir açı verecek biçimde yaslandı. Gwendolen mendilini yanaklarına bastırdıktan sonra dönüp ona baktı; bir yanıt bekliyordu.

“Yaşarsam,” dedi Deronda, “bir süre sonra.”

İkisi de sustu. Deronda, Gwendolen bir soruyla sözü açmadıkça daha fazlasını söylemeye kendini ikna edemiyordu; Gwendolen de belli ki söylemesi gereken bir şeyi düşünüyordu.

“Ne yapacaksınız?” diye sordu sonunda, son derece yumuşak bir sesle. “Bu düşünceleri anlayabilir miyim, yoksa çok mu bilgisizim?”

“Oradaki çeşitli ülkelerde halkımın durumunu daha yakından tanımak için Doğu’ya gidiyorum,” dedi Deronda yumuşakça; aralarındaki ayrılığın kişisel olmayan yönünü olabildiğince açıklamak istiyordu. “Aklımı meşgul eden düşünce, halkıma yeniden siyasal bir varlık kazandırmak, onları yeniden bir ulus hâline getirmek, İngilizlerin sahip olduğu gibi onlara ulusal bir merkez vermek. Gerçi İngilizler de dünyanın dört bir yanına dağılmış durumda. Bu görev karşıma bir sorumluluk olarak çıkıyor; başlangıcı ne kadar cılız olursa olsun, işe koyulmaya kararlıyım. Hayatımı buna adamaya kararlıyım. En azından kendi zihnimde uyanan türden bir hareketi başkalarının zihninde uyandırabilirim.”

Aralarında uzun bir sessizlik oldu. Zavallı Gwendolen’in çevresindeki dünya genişliyor, o da bu dünyanın ortasında daha yalnız ve çaresiz kalıyordu. Deronda’nın Doğu’ya gittikten sonra geri dönebileceği düşüncesi, kendisini küçücük bir noktaya indirgeyen bu uçsuz bucaksız amaçların baş döndürücü görüntüsü karşısında silinip gitti. Pek çok insanın ruhu için öyle korkunç bir an gelir ki, gazetelerde ve okunmadan bırakılmış başka yazılarda uzakta duran dünyanın büyük hareketleri, insanlığın daha geniş yazgıları bir deprem gibi kendi yaşamlarının içine girer: kuşakların yavaşça büyüyen baskısı, istilacı bir ordunun ayak seslerine ya da iç savaşın korkunç çarpışmasına dönüşür; saçları ağarmış babalar, çiçeği burnunda oğullarının cesetlerini aramaktan başka ne yapacaklarını bilemez, kızlar da nişanlılarının paramparça olmuş uzuvlarına pansuman bezi ve sargı hazırlarken bütün süs meraklarını unutur. O zaman, dudaklarla tapınılıp dudaklarla teslim olunan Görünmez Güç, İbrani şairin imgesiyle görünür hâle gelir; alevleri arabası yapar, rüzgârın kanatlarına binip dağlar tütene, ovalar yuvarlanan ateşli saldırılar altında sarsılana dek ilerler. Çoğu zaman iyi dava, amansız gücün gök gürültüsü altında yere serilmiş görünür; şehitler aşağılanarak yaşar, ölür, ama elinde taçla palmiye dalı tutan bir melek görünmez. İşte o zaman ruhun Yüce Tanrı’ya teslimiyeti sınanır; hafifmeşrep insanların gözünde bile insan mücadelesinin sahnesinden yaşamın karşısına görevin korkunç yüzü çıkar ve din, kişisel bir teselliden başka bir şey olduğunu gösterir.

Gwendolen’in küçücük yaşamında o türden bir bunalım şimdi başlıyordu: ilk kez devasa, gizemli bir hareketin baskısını hissediyor, ilk kez kendi dünyasındaki üstünlüğünden yerinden ediliyor ve ufkunun, kendi yaşamının da yörüngesinde döndüğü bir varoluşun yalnızca öne doğru uzanan bir devamı olduğunu seziyordu. Eş ve dul olarak yaşadığı bütün sıkıntılar, çocukluğundan beri içinde yer etmiş şu örtük izlenimi yine de silmemişti: çevresindeki her şey bir biçimde özellikle onun içindi. Deronda’ya karşı kişisel bir kıskançlık duymamış olmasının nedeni buydu; Deronda’nın haklı olarak kendisinden çok başkalarına ait olabileceğini kendiliğinden düşünemiyordu. Ama şimdi kişisel kıskançlığın ötesine geçen bir sarsıntı gelmişti: ruhani ve belli belirsiz dehşet verici bir şey onu bir yana itiyor, aynı zamanda bütün öfkesini bastırıp kendini aşağılanmış hissetmesine yol açıyordu.

Uzun süredir sessizlik vardı. Deronda kıpırdamadan durmuş, daha fazlasını söylemesi gerekene kadar bir ara verilmiş olmasına bile sevinmişti; Gwendolen ise bilekleri üst üste gelecek biçimde oturmuş, gözlerini dikmiş bir heykel gibiydi. Zihninin yoğun faaliyeti, başka her türlü heyecanı durduruyordu. Sonunda aklına bir şey geldi; yüzünü Deronda’ya çevirip titrek bir sesle şöyle dedi:

“Bana söyleyebileceğiniz başka bir şey yok mu?”

Bu soru Deronda’ya bir ok gibi saplandı. “Az önce sözünü ettiğim Yahudi,” diye yanıtladı; sesinde de belli belirsiz bir titreme vardı, “zihnimi derinden etkilemiş olan o olağanüstü adamı belki duymuşsunuzdur. Sık sık şarkı söylediğini dinlediğiniz Bayan Lapidoth’un ağabeyidir.”

Gwendolen’in belleğinden büyük bir anı dalgası geçti; boynuna ve yüzüne yayılan derin, acı verici bir kızarıklıkla kendini belli etti. Önce, o sabah Mirah’yı ziyaret ettiği, Deronda’nın sesini okurken duyduğu ve o sırada üzerinde durmadığı hâlde, Mirah’nın ağabeyiyle İbranice okuduğunun söylendiği sahne aklına gelmişti.

“Çok hasta; şimdi ölümün eşiğinde,” diye sürdürdü Deronda gerginlikle, sonra birden sustu. Beklemesi gerektiğini hissediyordu. Gerisini kendisi anlayacak mıydı?

“Ona gittiğimi size söyledi mi?” diye sordu Gwendolen ansızın, başını kaldırıp ona bakarak.

“Hayır,” dedi Deronda. “Ne demek istediğinizi anlamıyorum.”

Gwendolen yine gözlerini başka yana çevirdi ve düşüncelere daldı. Yüzünün ve boynunun kızıllığı yavaşça silindi; acı veren bir kızarmanın ardından görülen o neredeyse solmuş beyazlıkla, yine eskisi kadar solgundu. Sonunda, ona dönmeden, gelecekte söyleyeceklerine hazırlanıyormuş gibi yalnızca kendi kendine düşünürcesine alçak ve ölçülü bir sesle konuştu:

“Ama evlenebilir misiniz?”

“Evet,” dedi Deronda, o da alçak sesle. “Evleneceğim.”

Gwendolen’in hâli önce değişmedi; yalnızca gözle görülür biçimde titremeye başladı. Sonra önünde duran bir şeye bakar gibi gözlerini açarak karşıya baktı; kollarını dümdüz uzatıp boğuk bir sesle haykırana dek:

“Terk edileceğimi söylemiştim. Zalim bir kadındım. Ve terk edildim.”

Deronda’nın ıstırabı dayanılmazdı. Kendini tutamadı. Uzattığı ellerini kavrayıp birleştirdi, ayaklarının dibinde diz çöktü. Gwendolen onun mutluluğunun kurbanıydı.

“Ben de zalimim, ben de zalimim,” diye tekrarladı Deronda, inler gibi; yalvaran gözlerle ona baktı.

Deronda’nın varlığı ve dokunuşu korkunç bir hayali dağıtmış gibiydi; Gwendolen, baygınlıktan ayılır gibi, onun yukarıya çevrilmiş kederli bakışını karşıladı. Sonra, şefkatli bir anının yeniden canlanmasına eşlik eden, giderek belirginleşen dokunaklı bir kaş hareketiyle o bakışın üzerinde durdu. Kederli bakış, çok uzaklarda kalmış gibi görünen bir anı geri getirdi: onu ilk kez, Manastır’daki kütüphanede gördüğü anı. Hıçkırıklar yükseldi, iri gözyaşları hızla döküldü. Deronda ellerini bırakmadı; bir eliyle onları tutmaya devam ederken mendilini alıp gözlerine bastırdı. Yarı yatışmış bir çocuk gibi karşı koymadı; konuşmaya çabalıyordu ama hıçkırıkları buna engel oluyordu. Sonunda kesik kesik konuşmayı başardı:

“Söylemiştim—söylemiştim—sizinle tanıştığım için benim için her şeyin daha iyi—daha iyi olacağını.”

Deronda’nın gözleri de yaşlarla büyümüştü. Gwendolen ellerinden birini onun elinden kurtardı ve gözyaşlarını silerek onun yaptığına karşılık verdi.

“Tamamen ayrılmış olmayacağız,” dedi Deronda. “Elimden geldikçe sana hep yazacağım, sen de yanıt verecek misin?”

Gwendolen fısıltıyla, “Deneyeceğim,” diyene kadar bekledi.

Deronda, ellerini bırakıp diz çöktüğü yerden kalkarken yumuşak ama ısrarlı bir sesle, “Eskisinden daha çok yanında olacağım,” dedi. “Daha önce çok sık görüşseydik farklılıklarımızı daha fazla hisseder, birbirimizden uzaklaşıyor gibi olurduk. Şimdi belki bir daha hiç karşılaşmayacağız. Ama zihinlerimiz birbirine yaklaşabilir.”

Gwendolen hiçbir şey söylemedi ama o da kendiliğinden ayağa kalktı. Yaşam sevincinin gömülmesinden sonra perdeler açıldığında güneşin sık sık üzerine vurduğu türden, kederden solmuş görünüşü Deronda’ya kendi sözlerinden nefret ettirdi: sözlerinde kolayca sunulmuş tesellinin katılığı var gibiydi. Gwendolen onun gideceğini ve hiçbir şeyin buna engel olamayacağını hissediyordu. Bunun duygusu kulağına fısıldanan korkunç bir söz gibiydi; bütün diğer farkındalıklarını köreltiyordu. Ayağa kalktığını bile bilmiyordu.

Deronda yeniden konuşamadı. Sessizce ayrılmaları gerektiğini düşünüyordu ama Gwendolen gözlerinde bir tür kararlılıkla ona bakana kadar ayrılmaya doğru adım atmak zordu; bu bakış ona yardımcı oldu. Sessizce elini uzatmak için ilerledi. Gwendolen elini onun eline koyunca, zihninin söylemek için çabaladığı sözleri dile getirdi:

“Bana çok iyi davrandınız. Hiçbir şeyi hak etmedim. Deneyeceğim—yaşamaya çalışacağım. Sizi düşüneceğim. Ben ne işe yaradım? Yalnızca zarar verdim. Size zarar vermeme izin vermeyin. Benim için daha iyi olacak—”

Sözünü tamamlayamadı. Hıçkırdığı için değil, konuşurken gösterdiği yoğun çaba onu fazlasıyla titrettiği için durdu. Deronda’ya karşı bu zor dürüstlüğü korumanın yükü, bedeninin altında sendelediği bir ağırlıktı.

Öne eğilip yanağından öptü; Deronda da onu öptü. Sonra elleri kenetli hâlde bir an birbirlerine baktılar ve Deronda yüzünü çevirdi.

Deronda tamamen gittikten sonra annesi içeri girdi ve onu kıpırtısız otururken buldu.

“Gwendolen, canım, çok hasta görünüyorsun,” dedi, üzerine eğilip soğuk ellerine dokunarak.

“Evet, anneciğim. Ama korkma. Yaşayacağım,” dedi Gwendolen, histerik bir patlamayla.

Annesi onu yatağa girmeye ikna etti ve başında bekledi. Gün boyunca ve gecenin yarısı boyunca Gwendolen durmadan çığlık nöbetlerine tutuldu; ama nöbetlerin ortasında annesine, “Korkma. Yaşayacağım. Yaşamak istiyorum,” diye seslendi.

Sonunda uyudu. Sabah ışığında uyandığında annesine gözlerini dikip şefkatle, “Ah, zavallı anneciğim! Bütün gece benimle oturmuşsun. Üzülme. Yaşayacağım. Daha iyi olacağım,” dedi.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…