129. İSLAM DÜNYASININ BEKA MESELESİ –HADİSLERİ ÇIKAR AMAÇLI YORUMLAMAK VE KÖTÜYE KULLANMAK

GİRİŞ
İslam dünyasının tarihsel yükseliş ve gerileme süreçleri incelendiğinde, akılcılık ile nakilcilik arasındaki mücadelenin belirleyici bir rol oynadığı görülmektedir. Kur’an’ın insanı düşünmeye, sorgulamaya ve aklını işletmeye çağıran mesajına rağmen, zamanla rivayet merkezli anlayışların dinin önüne geçirilmesi; bilimsel üretimin, özgür düşüncenin ve toplumsal gelişimin zayıflamasına yol açmıştır. Bu çalışma, İslam dünyasında akılcılığın geri plana itilmesinin sonuçlarını, hadis ve rivayet merkezli anlayışların din üzerindeki etkilerini ve Kur’an merkezli düşüncenin yeniden önem kazanmasının gerekliliğini ele almaktadır.
– Yapay Zekâ
– Serdar Bayram

129. İSLAM DÜNYASININ BEKA MESELESİ –HADİSLERİ ÇIKAR AMAÇLI YORUMLAMAK VE KÖTÜYE KULLANMAK

İSLAM DÜNYASININ BEKA MESELESİ –Akılcılığın yerini nakilciliğin almasının sonuçlarını İslam dünyası çok ağır bir şekilde ödemektedir.

Hadisçi demek, hadisler aracılığıyla dini kendi çıkarına uydurmaktır. Bu yüzden birinin kabul ettiği hadisi diğeri reddeder. Aynı şekilde, mezheplerden biri bir hadisi kabul ederken diğeri kabul etmez ama hepsi "hak mezhep" olarak görülür.

Aynı konu hakkında o kadar çok hadis var ki her mezhep, hatta her tarikat ve cemaat, kendi çıkarına uygun olanı sahih kabul eder, diğerlerini reddeder ve bunu İslam olarak pazarlayıp din sayar. Eğer bunların hepsi İslam’sa, hepsi haksa, hepsi Müslümansa, o halde bu nasıl Allah’ın "tamamına erdirdiği" din, yani İslam olabilir?

ARADAKİ FARKI ANLAMANIZ İÇİN: Kur’an’ın tek bir ayetini reddederseniz dinden çıkmış olursunuz, ancak hadisleri mezheplerin veya tarikatların yaptığı gibi keyfinize göre reddedebilirsiniz.
Hadis konusuna girerseniz çıkmaz bir sokağa girersiniz. İslam tektir ve o da Kur’an-ı Kerim’dedir. Kur’an, Allah’ın sözüdür ve korunma altındadır. Apaçık bir kitaptır.

KUR'AN MÜSLÜMANLARI İLE HADİS MÜSLÜMANLARI ARASINDAKİ FARK:
Hadis konusuna girerseniz çıkmaz bir sokağa girersiniz. İslam tektir ve o da Kur’an-ı Kerim’dedir. Kur’an, Allah’ın sözüdür ve korunma altındadır. Apaçık bir kitaptır.
İslam’ı Kur’an’a göre değil de hadislere göre yaşadıkları için ortalık, dinci terör örgütleri ve "İslam devleti" kisvesine bürünmüş zalim hükümdarlarla dolu. Hadisçiler nakilciliği, Kur'ancılar ise akılcılığı savunur. Aklı ön planda tutanlarla aklı yok sayanların durumu ortadadır.

Akılcılığın Ön Planda Tutulduğu Dönemde Müslümanların (İslam Âlimlerinin) Dünyaya Katkıları

AKILCI İSLAM ALİMLERİ; 1. Câbir Bin Hayyân (720-815)2. İmamı Azam Ebu Hanife (699-767)3. Harezmî (780-850)4. Farabî (873-950)5. Bîrûnî (973-1061)6. İbn-i Sînâ (980 – 1037)7. İbn Rüşd (Averroes) 1126-1198) 8. Cezerî (1136-1206)9. Uluğ Bey (1394-1449)
Bunlar one çıkanların bazılarıdır.

KISA BİLGİ;
Yukarıda ki İslam alimleri, bilim, felsefe, matematik, tıp ve teknoloji gibi birçok alanda önemli katkılar yapmış kişilerdir. Her biri, kendi dönemlerinde büyük keşifler yaparak ve özgün eserler ortaya koyarak bilimin gelişmesine katkıda bulunmuştur.
1. Câbir Bin Hayyan (720-815) – Kimyanın Babası
Simyadan kimyaya geçişi sağlamıştır.
Damıtma, kristalleştirme, süblimleşme gibi kimyasal yöntemleri geliştirmiştir.
Sülfürik asit, nitrik asit ve hidroklorik asidi keşfetmiştir.
Atomun parçalanabileceğini ileri sürmüştür.
2. İmam-ı Azam Ebu Hanife (699-767) – Fıkıh Alimi
Hanefi mezhebinin kurucusudur.
Akıl ve mantık temelli içtihat yöntemleri geliştirmiştir.
Özgür düşünceyi savunmuş, bireyin dini konularda aklını kullanmasını önemsemiştir.
Emevîler tarafından zindana atılmıştır ve Abbasiler tarafından zindanda zehirlenerek vefaat ettirilmiştir. Günümüz Sünniliğinin knunla alakası yoktur. Bilinen ehli sünnet Emevi damarından beslenmektedir ama kalkan oldun diye İmamı Azam'a dayandırılmaktadır.

3. Harezmi (780-850) – Matematik ve Cebirin Babası
"Cebir" ilmini geliştirmiştir (Kitâbü’l-Muhtasar fi Hisâbi’l-Cebr ve’l-Mukâbele).
Algoritma kavramını matematiğe kazandırmıştır.
Hint-Arap rakam sistemini tanıtmış ve sıfır kavramını kullanmıştır.

4. Farabî (873-950) – İslam Felsefesinin Öncüsü
Aristoteles ve Platon’un felsefelerini İslam dünyasına tanıtmıştır.
Mantık, müzik, siyaset ve ahlak alanlarında önemli eserler vermiştir.
"İdeal Devlet" kavramını geliştirmiştir.

5. Bîrûnî (973-1061) – Astronomi ve Coğrafya Alimi
Dünya’nın döndüğünü Kopernik’ten 500 yıl önce ileri sürmüştür.
Trigonometriyi astronomide kullanmıştır.
Hindistan üzerine yazdığı eserle doğu kültürüne büyük katkı sağlamıştır.

6. İbn-i Sînâ (980-1037) – Tıbbın Babası
"El-Kanun fi’t-Tıb" adlı eseri Batı’da yüzyıllarca ders kitabı olarak okutulmuştur.
Hipokrat ve Galen’in çalışmalarını geliştirerek modern tıbbın temellerini atmıştır.
Bulaşıcı hastalıklar ve karantina uygulamaları hakkında öncü görüşler ortaya koymuştur.
Ruh sağlığı ve psikolojiyi incelemiştir.

Avrupalıların çizdiği bir resim en sağdaki hipokrat ortadaki ise ibni Sina. Ve o dönemin kralı ilan edilmiş. Hipokrat değil ibni Sina kral ilan edilmiş. Ama doktorlar hala hipokrat yemini ediyor.

7. İbn Rüşd (Averroes) 1126-1198) - Orta Çağın önemli İslam filozoflarından biri
Tam adı Ebû’l-Velîd Muhammed bin Ahmed bin Rüşd olan İbn Rüşd, 1126 yılında Endülüs’te (günümüzde İspanya’nın Kurtuba/Kordoba şehri) doğmuş, 1198 yılında Fas’ın Marakeş şehrinde vefat etmiştir. Orta Çağ İslâm dünyasının en önemli filozoflarından biri olup, aynı zamanda bir hekim, fakih (İslâm hukuku bilgini), astronom ve matematikçidir.
Felsefi ve Bilimsel Katkıları
Aristoteles’in En Büyük Yorumcusu
İbn Rüşd, Aristoteles’in eserlerini açıklayan en önemli İslâm filozoflarından biridir. Orta Çağ Avrupa’sında "Averroes" adıyla tanınmış ve büyük etkiler bırakmıştır.
Hristiyan dünyasında "Averroizm" adı verilen bir akımın doğmasına sebep olmuştur.
Din ve Akıl İlişkisi
İbn Rüşd’e göre akıl ve din birbirine karşıt değildir, aksine doğru kullanıldığında akıl, dini daha iyi anlamamızı sağlar.
"Tehâfütü’t-Tehâfüt" adlı eserinde, Gazzâlî’nin filozofları eleştiren "Tehâfütü’l-Felâsife" (Filozofların Tutarsızlığı) kitabına cevap vermiştir.
Bilimsel Çalışmaları
Tıp alanında da büyük katkıları olmuştur. En önemli eseri, "el-Külliyyât fi’t-Tıbb" (Tıbbın Genel İlkeleri) adlı kitaptır.
Astronomi ve matematik alanında çalışmalar yapmış, gözlemler gerçekleştirmiştir.
Batı Dünyasındaki Etkisi
İbn Rüşd’ün eserleri, Latinceye çevrilerek Avrupa’da Rönesans düşüncesini beslemiş ve Skolastik düşünceye karşı özgür düşüncenin gelişmesine katkı sağlamıştır. Thomas Aquinas gibi Batılı düşünürler onun görüşlerinden etkilenmiştir.
Ölümü ve Mirası
1198 yılında Marakeş’te vefat eden İbn Rüşd’ün mezarı daha sonra Kurtuba’ya taşınmıştır. Fikirleri ise yüzyıllar boyunca hem İslâm dünyasında hem de Batı’da tartışılmaya devam etmiştir.

8. Cezerî (1136-1206) – Mühendisliğin Öncüsü
Robotik ve mekanik alanında çalışmalar yapmıştır.
Otomatik makineler geliştirmiştir.
Su saatleri ve pompalar icat etmiştir.

9. Uluğ Bey (1394-1449) – Astronomi ve Matematikçi
Semerkant’ta büyük bir rasathane kurmuştur.
Gök cisimlerinin konumlarını çok hassas ölçmüştür.
Trigonometri ve yıldız katalogları hazırlamıştır.
Bu alimler, İslam dünyasında bilimin altın çağını yaşamış ve Batı’ya büyük ilham kaynağı olmuşlardır. İbn-i Sina’nın Hipokrat’tan üstün gösterilmesi, tıp alanındaki çalışmalarının daha kapsamlı olması ve modern tıbbın temelini atması ile ilişkilendirilebilir.

AKILCILIĞIN NAKİLCİLER TARAFINDAN GERİ PLANA İTİLMESİ
İslam dünyasında akılcılığın yerini nakilciliğin almasıyla ve mezhepler ön plana çıkınca Kur’andaki İslam yani indirilmiş İslam’ın yerini uydurulmuş İslam almıştır.
Kur'an’ın emri ışıdığında ilerleyen akılcı İslam Alimlerinin yerini 1200'lerden sonra büyük ölçüde nakilci gerici Alimler alınca İslam dünyasında üretim durma noktasına gelmiştir.

(1067) Bağdat'ta kurulan Nizamiye Medresesi müfredat hayatıma göre yapıldı akıl geri plana itildi. Keramet ehli Kur'an-ı geri plana itip akıldan uzak rüyalardan beslenen, uydurma hurafeler üzerine kurulu yeni bir din inşaa ettiler. Akılcılığı savunanları da düşman ilan ettiler ve İslamı Saf dışı bırakarak İslam dünyasının Müslümanların geri kalmasının yolunu açmış oldular.

İlk kurulduğunda Medrese müfredatının temeli Şâfiî fıkhı, Kur’ân, hadis, tefsir, kelâm, cedel, hilâf, usûl, akâid, ferâiz, mezhep, lügat ve nahiv gibi dinî ilimlerdi. Astronomi, fizik, tıp ve matematik gibi aklî ilimlere dair kayıtlar ise devrin müellifleri tarafından medrese kütüphanelerinde bulunan eserlerle sınırlıdır.

Akılcılığın ilk önce kütüphanelere hapsedildiği daha sonrada tamam din dışı sayıldığı görülmektedir.

BÖYLECE KUR’AN-I KERİM’İN MESAJINDAN TAMAMEN UZAKLAŞILMIŞTIR.

Bugün İslam dünyasının geri kalmışlığının ve güçsüzlüğünün yegâne nedeni, akıldan uzak nakilcilik anlayışıdır.

Kur’an korunmakta olduğu için 19. Yüzyılda tekrar Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde Müslümanlar akılcılığı ön planda tutmaya başlamıştırlar. Hem akılcılığın hemde Bilgisayar çağının getirdiği ile Kur’an mucizeleri bir bir ortaya çıkmaya başlamış ve indirilmiş din uydurulmuş dini deşifre etmiştir.
Günümüzde El-Kaide, IŞİD ve Taliban gibi sözde İslami terör örgütlerinin ve yönetimlerin benimsediği şeriat anlayışı, Kur’an ile hiçbir alakası olmayan, mezheplerin din haline getirdiği uydurma rivayetlerden türetilmiştir.

Şunu açıkça söylemeliyim ki, Emevîler İslam’a sinsice sızarak Müslüman kılığına girmiş, İslam’ın rotasını değiştirmiş, Kur’an-ı Kerim’i Ehlibeyt ile birlikte adeta gömmüş ve uydurma rivayetler ile hadisler üzerinden yeni bir din inşa etmişlerdir. Ardından Nizamiye Medreselerinin kurulmasıyla birlikte nakilci zihniyet, akılcılığa üstün gelmiş ve din, hakikat dini olmaktan çıkıp uydurma ve keramet merkezli bir inanca dönüşmüştür.
Burada zikredilmesi gereken en önemli isimlerden biri de Muhyiddin İbnü'l-Arabî’dir. Onun etkisiyle akılcılığa son darbe vurulmuş ve Kur’an’daki gerçek İslam’ın yerini, uydurulmuş bir İslam anlayışı almıştır.

İslam’ın mistik düşünce sistemlerine, özellikle ‘tasavvufun bir yozlaştırılması olan tarikatlar’ bünyesine Ebu Hâmid el Gazalî (ölüm 1111) tarafından sokulan, “Akıl, vahiy ve aşkla sınırlıdır” yolundaki kabul Kur’an’la asla bağdaşmaz.

İslam’ın mesajını anlaşılmaz kılıp rotasını yanlış yöne çeviren isimlerin başlarında;
Emeviler, Muhyiddin İbnü'l Arabi, Ebu Hâmid el Gazalî gibi isimler gelir.

NEREDEN NEREYE?
Yukarıda saydığımız ilk dönem akılcı İslam Alimlerinin yerini kimler almış kimler.
Allah bizi af etsin.

Bu yüzden önerim islamın müslumanlardan degil kurandan öğrenilmesidir.

Ben insanları yalnızca Kur’an’a çağırıyorum, yalnızca Kur’an’a davet ediyorum. Uydurma rivayetleri ve hadisleri din edinmeye, bir mezhebe bağlı kalmaya değil; yalnızca Allah’ın ipine sarılmaya davet ediyorum. Hadisler ve rivayetlerden oluşan mezhepler, tarih boyunca kan ve gözyaşı getirmiştir. Zaten günümüzdeki terör örgütlerinin de kılavuzu Kur’an değil, bu rivayetlerdir.

İslam’ı bir Arap dini olarak görmek, yapılabilecek en büyük hatalardan biri olacaktır. Zira Kur’an’da belirtildiği gibi, her millete, her bölgeye her dilde bir peygamber gönderilmiş, ilk peygamber Hazreti Âdem’den itibaren İslam tebliğ edilmiştir. Ancak her seferinde bu öğretiler bozulmuş, zamanla tahrif edilmiş ve nihayetinde Arap Yarımadası’nda Hazreti Muhammed ile birlikte İslam tamamlanmış, Allah nurunu Kur’an-ı Kerim ile tamamlamıştır.
Bu dine sahip çıkmak ve cahillerin elinde bozulmasına izin vermemek, en büyük görevimizdir. Aksi takdirde, Hazreti İsa’nın getirdiği öğretilerin Hristiyanlığa, Hazreti Musa’nın getirdiği dinin Yahudiliğe dönüşerek tahrif edilmesi gibi, İslam da zamanla bozulma tehlikesiyle karşı karşıya kalabilir. Ancak burada tek fark, Kur’an-ı Kerim’in 19 mucizesiyle Allah’ın koruması altında olmasıdır. Müslümanlar yozlaşsa da Kur’an, yani İslam, tamamlandığı için bozulmayacak ve kıyamete kadar hükmünü sürdürecektir. Bu, Allah’ın kesin vaadidir ve O’nun adaleti şaşmaz.

Evet, Kur’an-ı Kerim’de Allah’ın Hazreti Âdem’den itibaren tüm peygamberlere aynı dini, yani İslam’ı tebliğ ettirdiği bildirilmiştir. İslam, sadece Hazreti Muhammed’e (s.a.v.) indirilen bir din değil, tüm peygamberlerin tebliğ ettiği tevhid inancının adıdır.
Kur’an’da Peygamberlerin Aynı Dini Tebliğ Ettikleri
İslam, İlk İnsan ve İlk Peygamber Hazreti Âdem ile Başladı
Allah, Hazreti Âdem’e vahiy göndermiş, ona doğru yolu öğretmiş ve onun soyundan gelen tüm insanlara peygamberler aracılığıyla aynı mesajı iletmiştir.
"Hepiniz oradan aşağı inin." dedik. Benden size bir yol gösteriş ulaşır da kim bu yol gösterişime uyarsa artık böylelerine hiçbir korku yoktur. Onlar kederle de yüzyüze gelmeyeceklerdir. — Bakara Suresi, 38. Âyet

TÜM PEYGAMBERLER TEVHİD İNANCINI TEBLİĞ ETTİ
Yemin olsun, biz her ümmette şöyle tebliğ yapan bir resul görevlendirdik: "Allah'a kulluk/ibadet edin, tâğutttan kaçının. Sonra bunlardan kimine Allah kılavuzluk etti, kimine de sapıklık hak oldu. Şimdi, yeryüzünde gezip dolaşın da yalanlayanların sonu nasıl olmuş görün. — Nahl Suresi, 36. Âyet
Bu ayet, Allah’ın her topluma bir peygamber gönderdiğini ve hepsinin aynı mesajı verdiğini gösterir.
HAZRETİ NUH, HAZRETİ İBRAHİM, HAZRETİ MUSA VE HAZRETİ İSA DA İSLAM’I TEBLİĞ ETTİ
Sizin için, dinden, Nûh'a önerdiğini, sana vahyettiğini, İbrahim'e, Mûsa'ya ve İsa'ya önerdiğimizi şöyle diyerek kanunlaştırdı: "Dini dosdoğru tutun; onda bölünüp fırkalara ayrılmayın!" Onları çağırdığın bu tutum, şirke bulaşanlara çok ağır gelmiştir. Allah, dilediğini kendisi için seçer ve hakka yönelenleri kendisine iletir. — Şura Suresi, 13. Âyet
Bu ayet, önceki peygamberlerin de aynı dini öğrettiğini vurgular.
HAZRETİ İBRAHİM DE MÜSLÜMANDI
İbrahim ne bir Yahudi idi ne de bir Hıristiyan. O, sadece Hanîf bir müslümandı/Allah'a teslim olandı. O müşriklerden değildi. — Âl-i İmrân Suresi, 67. Âyet
Hazreti Musa ve Hazreti İsa da Allah’a Teslim Olmuştu
Mûsa dedi ki: "Ey toplumum! Eğer Allah'a inanmışsanız, müslümanlarsanız/Allah'a teslim olanlarsanız yalnız Allah'a dayanıp güvenin!" — Yunus Suresi, 84. Âyet
İsa onlardan inkârı sezince şöyle konuştu: "Allah'a gidişte benim yardımcılarım kim?" Havâriler dediler ki: "Biz Allah'ın yardımcılarıyız! Allah'a iman ettik biz! Tanık ol, biz müslümanlarız/Allah'a teslim olanlarız." — Âl-i İmrân Suresi, 52. Âyet

Kur’an’a göre Allah, Hazreti Âdem’den itibaren bütün peygamberleri aynı inanç sistemiyle göndermiştir. Yahudilik ve Hristiyanlık gibi dinler, aslında zamanla değişmiş ve tahrif olmuş halleriyle günümüze gelmiştir. Ancak Kur’an’da vurgulanan gerçek, bütün peygamberlerin insanları İslam’a, yani Allah’a teslimiyete çağırdığıdır.
İslam’da akılcılık (rasyonalizm) ve nakilcilik (gelenekçilik) tarih boyunca iki önemli düşünce ekolü olmuştur. Bunları tarafsız bir şekilde ele alıp kıyaslamak gerekirse:

AKILCILIK (RASYONALİZM)
Akılcılık, İslam’ın temel kaynaklarını (Kur’an ve sahih hadisleri) akıl süzgecinden geçirerek yorumlamayı savunur. Bu düşünce ekolü, özellikle Mutezile ve Farabi, İbn Sina, İbn Rüşd gibi filozoflar tarafından temsil edilmiştir.

Bilim ve felsefeyi geliştirir: Akılcılığın güçlü olduğu dönemlerde İslam dünyası bilim, felsefe, tıp ve matematikte dünyaya öncülük etmiştir.
Dinin evrenselliğini korur: Akılcılık sayesinde din, her çağda ve her toplumda anlam bulabilecek esnek bir yapı kazanır.
Mantıklı bir din anlayışı oluşturur: İnançlar körü körüne değil, akıl ve mantık çerçevesinde anlaşılır ve savunulur.

NAKİLCİLİK (GELENEKÇİLİK)
Nakilcilik, Kur’an ve hadisleri olduğu gibi kabul edip, aklı ikinci plana atan bir yaklaşımdır. Eş’arîlik, Selefîlik ve Tasavvuf gibi ekoller bu anlayışı benimsemiştir.
Dini korur ve istikrar sağlar: Nakilcilik, dinin nesilden nesile bozulmadan aktarılmasını sağlamaya çalışır.
Buradaki sorun, nakilciliğin Kur’an’daki İslam’ı değil, Emevîlerin, Muhyiddin İbnü'l-Arabî’nin ve Nizamiye Medreseleri gibi kurumların uydurma rivayet ve hadislerini koruyarak bunları din diye benimsemesi ve nesilden nesile aktarmasıdır.
Aklın kullanılmadan Kur’an’ın anlaşılamayacağı gerçeği, nakilciliğin Kur’an’daki İslam’ı doğru bir şekilde aktarmasının önündeki en büyük engeldir. Kaldı ki, nakilcilerin Kur’an diye bir derdi de yoktur; onların tek derdi rivayetler ve hadislerdir.

Toplumsal düzeni muhafaza eder: İnsanların ortak bir inanç ve değer sistemi etrafında birleşmesini destekler.

Bilim ve düşünceyi sınırlar: Akıl devre dışı bırakıldığında, bilimsel ve felsefi gelişmeler duraklar.
Taklitçiliğe yol açar: İnsanlar, dini sorgulamadan ve anlamadan taklit etmeye başlar.
Katı ve bağnaz bir anlayış doğurur: Değişen zaman ve şartlara adapte olamayan bir din anlayışı ortaya çıkar.

SONUÇ VE KENDİ ÇIKARIMIM
Tarihsel olarak bakıldığında, akılcılığın güçlü olduğu dönemlerde İslam dünyası altın çağını yaşamış, bilimde ve sanatta zirveye ulaşmıştır. Ancak nakilciliğin baskın olduğu dönemlerde durağanlık, bilimsel gerileme ve içe kapanıklık artmıştır. Şu an İslam dünyası bu karanlıkta yol almaya çalıştığı için yol almamakta ve onun bunun oyuncağı olmaktadır.

Kur’an’ın birçok ayeti insanları düşünmeye, akıllarını kullanmaya teşvik ederken (Bakara 164, Yunus 100, Enfal 22), aynı zamanda vahyi rehber olarak kabul etmeyi de vurgular. Ancak, nakilciliğin aklı tamamen devre dışı bırakması, İslam dünyasını geriye götürmüştür.

Tekrarlıyorum İslam dünyasının en büyük hatası Akılcılığın tamamen terk edilmesidir. Bu durum İslam’ın dinamik yapısını öldürür ve onu durağan bir kült haline getirir. Bu nedenle, akılcılığın öne çıkarılması ve dini yorumlarken aklın ve bilimin rehber alınması en doğru yaklaşımdır.

Son olarak Prof. Dr. Yaşar Nuri Öztürk’ün konumuza ışık tutacak 2008 tarihli Akıl ve işletilen akıl başlıklı yazısını da sizler ile paylaşmak istiyorum.

AKIL VE İŞLETİLEN AKIL
Akıl sözcüğü malum.
Kur’an, akıl sözcüğünden türetilen takkul fiilini defalarca kullanır ve insanoğlunu, taakkule çağırır.
Takkul, aklı işletmek, akletmek, akıl yoluyla bilip anlamak, aklın verilerini esas almak gibi anlamlar taşıyor.
Ne ilginçtir, Kur’an taakkul tâbirini defalarca kullandığı halde akıl kelimesini hiç kullanmaz.

ŞUNU DEMEK İSTİYOR KUR’AN:
Ben, cevher olarak aklın varlığını yeterli görmüyorum; o hepinizde var. Benim istediğim, aklın işlevsel olması veya işlevsel akıl.
DAHA AÇIKÇASI:
Kur’an, aklın çıplak mülkiyetini yeterli görmüyor, aklın intifa (kullanım) hakkını esas alıyor.
Aklın çıplak mülkiyetine sahip olmanız ‘akıllı adam’ olmanız için yeterli değildir.
ÖNEMLİ OLAN ŞU:
Sahip olduğunuz akıl, işletilen akıl mı, bloke edilmiş, üstüne oturulmuş, şunun-bunun vesayetine terk edilmiş bir cevher mi?
BUNU SORUYOR VE NİHAYET ŞUNU İLKELEŞTİRİYOR KUR’AN:
“Allah, aklını işletmeyenler üzerine pislik atar.” — Yûnus Suresi, 100. Âyet

EVET, KUR’AN TAAKKUL İSTİYOR.

Varlıkla varolmak, cevherle fiil arası fark neyse akıl ile taakkul arası fark da odur.
Taakkul yoksa insan, görüntüyle insan, hakikatte hayvandır. — Furkan Suresi, 44. Âyet
Nübüvvetin bitişinin bir anlamı da artık aklın sınırsız kullanım döneminin açıldığıdır.
İslam’ın mistik düşünce sistemlerine, özellikle ‘tasavvufun bir yozlaştırılması olan tarikatlar’ bünyesine Ebu Hâmid el-Gazalî (ölm. 505/1111) tarafından sokulan, “Akıl, vahiy ve aşkla sınırlıdır” yolundaki kabul Kur’an’la asla bağdaşmaz.

Kur’an, aklın işletilmesine, kullanımına hiçbir sınır koymamıştır.
Kur’an’a göre, vahyin ilk görünümü, ilk ürünü akıldır.

İLK VE ESAS PEYGAMBER DE AKILDIR
Kur’an dilinin aşılmamış ustası Isfahanlı Râgıb (ölm. 502/1108) diyor ki, “ilk peygamber, içsel peygamber akıldır. Önce o devreye sokulmalıdır ki, dışsal peygamberler, bizim bildiğimiz peygamberler işe yarasın.”
VE DEVAM EDİYOR ISFAHANLI RÂGIB:
“Akıl komutan olmalıdır ki, vahyin diğer ürünleri sonuç versin.”
Tutuculuğuyla, aklı prangalamasıyla ünlü Gazalî bile bu Kur’ansal apaçıklık karşısında şunu itiraf etmek zorunda kalıyor:

“Akıl ile nakil (dinsel metinler) çatıştığında, aklın söylediği öne alınıp dinsel söylem ona uydurulur.”
Tutucu Gazalisi bile böyle düşünen bir İslam fikir mirasından şu önümüzde duran İslam dünyasının yeterince nasipli bulunduğunu söylemek mümkün mü?
O halde, İslam dünyasının en büyük belası, ondaki akıl düşmanlığı değil de ne?
İslam dünyası denen âlemin en büyük düşmanı bizzat kendisi...

Akıl düşmanı dinci söylem tarafından şeytanî bir morfin gibi tekrarlanan, “Aklın din ve sünnetle sınırlanması esastır” sloganı veya bugünlerde bazı hurafe hamallarının icat ettikleri “İslamcı akıl” tâbiri Kur’an dışı bir bühtandır.
Emperyalizmin has ajanı oryantalistlerin siyaset dincisi çevrelere yutturdukları bir Haçlı zehiridir.
Aklın gayri İslamîsi de mi var, behey sersem!
Allah’ın elinden gayri İslamî şey çıkar mı?

Gazalî, felsefeyi dine mahkûm hale getirerek, İslam düşüncesinin kaderini kararttı; İslam’a da insanlığa da büyük kötülük etti.
Fransız filozofu Descartes (ölm. 1650) ise felsefeyi dinin uydusu olmaktan çıkararak, başka bir deyişle aklı kilisenin ‘vahiy adına’ (!) vurduğu prangadan kurtararak insanlığın yükselişi yolunda müthiş bir adım attı.
Ne yazık ki, İslam dünyası hâlâ Gazalî rotasında gidiyor.
Bu yanlış rota, büyük Atatürk tarafından gerçek yönüne çevrildi ama İslam dünyası Atatürk’e sırt dönerek rotadan yararlanma imkânını kendi eliyle yok etti.
Kur’an’a göre, taakkulun ayrılmaz ikizi bilimdir. — Ankebût Suresi, 43. Âyet
– Prof. Dr. Yaşar Nuri Öztürk

Akılcılığın yükselişte olduğu bu çağda, tüm İslam dünyasını kuşatmasını ve onu yeniden altın çağına kavuşturmasını dilerim.

Kaynakça
1. Kur’an-ı Kerim

2. Yaşar Nuri Öztürk – Akıl ve İşletilen Akıl makalesi (2008)

3. İbn Rüşd – Tehâfütü’t-Tehâfüt

4. Ebu Hamid el-Gazali – Tehâfütü’l-Felâsife

5. Farabi – Felsefe ve siyaset üzerine eserleri

6. İbn Sina – El-Kanun fi’t-Tıb

7. Harezmi – Kitâbü’l-Muhtasar fi Hisâbi’l-Cebr ve’l-Mukâbele

8. Biruni – Astronomi ve coğrafya çalışmaları

9. Muhyiddin İbnü'l-Arabi – Tasavvuf üzerine eserleri

10. Nizamiye Medreseleri

11. Mustafa Kemal Atatürk – Eğitim ve akılcılık reformları üzerine söylev ve uygulamalar

____________________________________
İZLETİ: (YouTube)
129. İSLAM DÜNYASININ BEKA MESELESİ –HADİSLERİ ÇIKAR AMAÇLI YORUMLAMAK VE KÖTÜYE KULLANMAK
129. İSLAM DÜNYASININ BEKA MESELESİ –HADİSLERİ ÇIKAR AMAÇLI YORUMLAMAK VE KÖTÜYE KULLANMAK

İZLETİ: (Facebook)
129. İSLAM DÜNYASININ BEKA MESELESİ –HADİSLERİ ÇIKAR AMAÇLI YORUMLAMAK VE KÖTÜYE KULLANMAK
129. İSLAM DÜNYASININ BEKA MESELESİ –HADİSLERİ ÇIKAR AMAÇLI YORUMLAMAK VE KÖTÜYE KULLANMAK