120. bölüm / 386

104. KUR’AN’IN YETERLİLİĞİ VE AKLIN ROLÜ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

KÖKLER VE HAKİKAT – TÜRK’ÜN YOLUYazar: Serdar Bayram

Bölümler 386Şu an: 104. KUR’AN’IN YETERLİLİĞİ VE AKLIN ROLÜ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

TEK KAYNAK OLARAK KURAN
Kur’an, İslam’ın temel ve değişmez kaynağıdır. Bu ilahi kitap, insanlığa rehberlik etmek üzere eksiksiz ve apaçık bir şekilde indirilmiştir. Buna rağmen tarih boyunca, zanna dayalı rivayetler ve beşerî yorumlar dinin merkezine taşınmış; bu durum ise hakikatin anlaşılmasını zorlaştırmıştır. Oysa Kur’an, insanı düşünmeye, aklını kullanmaya ve doğrudan vahye yönelmeye davet eder. Bu çalışma, Kur’an’ın yeterliliği ve aklın rehberliği çerçevesinde din anlayışını ele almaktadır.
– Yapay Zekâ
– Serdar Bayram

Hadisler, içeriklerinde zan yani kesinlikten uzak bilgiler barındırdığı için, bu tür kaynaklar üzerinden Kur’an ayetlerinin yorumlanması, Kur’an’ın asli mesajını saptırma tehlikesi taşır. Bu nedenle, Kur’an’ın anlaşılmasında temel ölçüt, güvenilirliği tartışmalı rivayetler değil, akıl ve mantık olmalıdır. Aklın kullanımı, Kur’an’ın bizzat teşvik ettiği bir ilkedir.
Yaşar Nuri Öztürk’ün de vurguladığı gibi, Kur’an’a göre ilk peygamber akıldır. Akıl, vahyin ilk ürünü ve görünümüdür; dolayısıyla diğer vahiy ürünlerinin etkili ve doğru bir biçimde anlaşılabilmesi için aklın rehberliğine ihtiyaç vardır. Aklın öncülüğü, vahyin anlaşılmasında ve uygulanmasında belirleyici bir rol oynar.
Bu yaklaşım, aklı din ve gelenekle sınırlandırmak isteyen tutucu yaklaşımlara karşı bir duruş niteliğindedir. Kur’an’ın anlaşılmasında aklın özgürce kullanılması, dinin özüne daha uygun ve sahih bir anlayışa ulaşmak için şarttır. Dolayısıyla, zanla malul hadis yorumları yerine, aklın rehberliğinde doğrudan Kur’an’a yönelmek, İslam’ın saf ve evrensel mesajına ulaşmanın en sağlam yoludur.

SADECE KUR’AN VE AKLIN REHBERLİĞİYLE GERÇEK İSLAM’A DÖNÜŞ
Günümüzde İslam dünyasında ortaya çıkan dinci terör örgütleri, mezhep çatışmaları ve tarikat ayrılıkları, dinin temel kaynağı olan Kur’an yerine zanna dayalı hadis ve rivayetlerin dinin merkezine alınmasının doğrudan sonucudur. Oysa Kur’an, din adına ortaya atılan her bilginin doğruluğunu akıl süzgecinden geçirmemizi emreder ve zanna dayalı bilgileri açıkça reddeder:

"Onların bu konuda hiçbir bilgisi yoktur. Yalnızca sanıya uyuyorlar. Sanı ise haktan hiçbir şey kazandırmaz."
— Necm Suresi, 28. Âyet

Kur’an’ın Allah tarafından korunduğu ve yeterli olduğu da çok açık biçimde belirtilmiştir:
“Biz Kitap’ta hiçbir şeyi eksik bırakmadık.”
Yeryüzünde debelenen hiçbir canlı, iki kanadıyla uçan hiçbir kuş istisna olmamak üzere hepsi sizin gibi ümmetlerdir. Biz bu Kitap'ta, herhangi birşeyi ne eksik bıraktık ne fazla yaptık. Onlar, sonunda Rableri önünde haşredilirler. — En’am Suresi, 38. Âyet

“İşte sana o Kitap! Kuşku/ çelişme/ tutarsızlık yok onda. Bir kılavuzdur o, sakınanlar için.”
— Bakara Suresi, 2. Âyet

Oysa bugün her cemaatin, her mezhebin hatta her tarikatın kendi "şeriatı", kendi "sünnet anlayışı" ve kendine göre kabul edip reddettiği hadisler vardır. Bu da Kur’an’ın evrensel ve tek olan mesajının, rivayetler üzerinden bölünmesine yol açmıştır. Bu durum Kur’an’da önceden haber verilmiştir:
“Onlardan ki, dinlerini parçalayıp hizipler/fırkalar haline geldiler. Her hizip kendi elindekiyle sevinip övünür.”
— Rum Suresi, 32. Âyet

Hadis ve rivayet merkezli din anlayışında, her grup kendi doğru kabul ettiği rivayetlerle diğerini "sapık" veya "dinsiz" ilan etmektedir. Oysa sadece Kur’an esas alınsaydı, bu bölünmelerin hiçbiri yaşanmaz, sorunlar akıl ve hikmet yoluyla çözülebilirdi. Kur’an, aklın kullanılmasını defalarca emreder:

"Sizi bir tek canlıdan vücuda getiren O'dur! Bu oluşumda bir karar kılma yeri var, bir de emanet olarak kalma yeri. İyice araştırıp kavrayan bir topluluk için ayetleri biz tam bir biçimde ayrıntılı kıldık." — En’am Suresi, 98. Âyet

"İnsanlara hayırda erginliği/dürüstlüğü emredip de öz benliklerinizi unutuyor musunuz? Üstelik de Kitap'ı okuyup durmaktasınız. Hâlâ aklınızı kullanmayacak mısınız?" — Bakara Suresi, 44. Âyet

Ne yazık ki, İslam dünyasının bugün Batı medeniyetlerinin çok gerisinde kalmasının nedeni, aklı dışlayan ve sadece "nakil" (rivayet) ile hareket eden bir anlayışa teslim olunmasıdır. Uydurma hadislerle uydurulmuş bir din, elbette ki ne çağın sorunlarına çözüm sunabilir ne de bireyin ve toplumun huzurunu sağlayabilir.
Kur’an, insanlığa evrensel bir mesaj sunarken, bu mesajın anlaşılmasını akla bağlamıştır. Yaşar Nuri Öztürk’ün de ifade ettiği gibi, Kur’an’a göre ilk peygamber "akıldır". Çünkü akıl, vahyin ilk muhatabı ve taşıyıcısıdır.
Allah, İslam dünyasına yaşattığı bu acı tecrübelerle aslında açık bir mesaj vermektedir:Aklı dışlayan, Kur’an’ı terk eden bir anlayış iflasa mahkûmdur.Bu gerçeğe rağmen hâlâ aklı yok saymak, Kur’an’ın özüne tamamen aykırıdır.

KUR'AN APAÇIK BİR KİTAPTIR!
Kur’ân’ın tek başına yeterlidir, onun dışında bir söze, hadise veya başka bir kaynağa ihtiyaç yoktur.
Kur’an merkezli (Kur’ancı, akılcı) anlayışın dayandığı bazı temel ayetler vardır. Bu görüş, "Kur’an Allah’ın eksiksiz kitabıdır, din adına başka kaynağa gerek yoktur" der.Kur’ân’ın tek başına yeterli olduğunu, onun dışında bir söze, hadise veya başka bir kaynağa ihtiyaç olmadığını savunan Kur’an merkezli (Kur’ancı, akılcı) anlayışın dayandığı bazı temel ayetler vardır. Bu görüş, "Kur’an Allah’ın eksiksiz kitabıdır, din adına başka kaynağa gerek yoktur" der.
İşte bu anlayışı destekleyen ayetlerden bazıları:
Kur’an’ın yeterli, eksiksiz ve açıklayıcı olduğunu gösteren ayetler:
1. İşte sana o Kitap! Kuşku/ çelişme/ tutarsızlık yok onda. Bir kılavuzdur o, sakınanlar için.
— Bakara Suresi, 2. Âyet
Allah’ın indirdiği bu kitap hidayet rehberidir. Şüphe yoktur, başka bir şeye ihtiyaç da yoktur.

2. Gün olur, her ümmet için kendi aleyhlerine kendi içlerinden bir tanık çıkarırız. Seni de şu insanlar hakkında tanık olarak getireceğiz. Sana bu Kitap'ı indirdik ki herşey için ayrıntılı bir açıklayıcı, bir kılavuz, bir rahmet, Müslümanlara da bir müjde olsun.
— Nahl Suresi, 89. Âyet
Kur’an her şeyi açıklayan bir kitaptır (tibyanen li-kulli şey). Dini konularda başka açıklayıcıya gerek yoktur.

3. "Biz kitapta hiçbir şeyi eksik bırakmadık."
Yeryüzünde debelenen hiçbir canlı, iki kanadıyla uçan hiçbir kuş istisna olmamak üzere hepsi sizin gibi ümmetlerdir. Biz bu Kitap'ta, herhangi birşeyi ne eksik bıraktık ne fazla yaptık. Onlar, sonunda Rableri önünde haşredilirler. — En’âm Suresi, 38. Âyet
Kur’an’da eksik bir şey yoktur. Bu, dini konularda yeterlidir anlamına gelir.

4. Rabbinin sözü hem doğruluk hem de adalet bakımından tamamlanmıştır. O'nun sözlerini değiştirecek hiçbir kuvvet yoktur. En iyi işiten, en iyi bilendir O. — En’âm Suresi, 115. Âyet
Allah’ın sözü tamdır, eksik değildir. Ek kaynağa ihtiyaç bırakmaz.

5. "Artık hangi hadise (söze) inanacaklar?"

Göklerin ve yerin melekûtuna, Allah'ın yarattığı herhangi bir şeye bakmadılar mı; ecellerinin gerçekten yaklaşmış olabileceğini düşünmediler mi? Peki, bu Kur'an'dan sonra hangi hadise/söze iman ediyorlar?
— A’râf Suresi, 185. Âyet
İşte bunlar, Allah'ın ayetleridir ki, onları sana hak olarak okuyoruz. Hal böyle iken Allah'tan ve onun ayetlerinden sonra hangi hadise/söze inanıyorlar?!
— Câsiye Suresi, 6. Âyet
Artık bundan (Kur’an’dan) sonra hangi hadise/söze iman edecekler? — Mürselât Suresi, 50. Âyet
Bu ayetler çok nettir: Kur’an’dan başka sözlere (hadis, kıssa, rivayet) yönelmek sorgulanmaktadır. "Hangi söze inanıyorsunuz?" sorusu doğrudan bu konuyu hedef alır.

6. Yemin olsun, biz bu Kur'an'da insanlara her türden örnekler verdik ki düşünüp öğüt alabilsinler.
— Zümer Suresi, 27. Âyet
Her şey Kur’an’da var. Başka örneğe, hadise başvurmaya gerek yok.

7. "Bu Kur’an bana, onunla sizi ve ulaştığı herkesi uyarmam için vahyedildi."

Sor: "Tanıklık bakımından hangi şey daha büyüktür?" De ki: "Benimle sizin aranızda Allah tanıktır. Bu Kur'an bana vahyolundu ki, onunla sizi ve ulaştığı herkesi uyarayım. Siz gerçekten Allah'ın yanında başka ilahların bulunduğuna tanıklık ediyor musunuz?" De ki: "Ben buna tanıklık etmiyorum." De ki: "O, sadece tek bir tanrıdır! Ve ben, sizin ortak tuttuğunuz şeylerden uzağım!" — En’âm Suresi, 19. Âyet
Kur’an herkes için uyarıdır. Tüm insanlığa yeterlidir.

8. Eğer bazı lafları bizim sözlerimiz diye ortaya sürseydi,Yemin olsun, ondan sağ elini koparırdık. Sonra ondan can damarını mutlaka keserdik.Sizin hiçbiriniz ona siper de olamazdınız. — Hâkka Suresi, 44-47. Âyetler
Peygamber bile Kur’an dışında bir söz üretmiş olsaydı, Allah onu cezalandırırdı. O hâlde peygamberin görevi sadece Kur’an’ı iletmektir.

9. "Aralarında Allah’ın indirdiğiyle hükmet, onların arzularına uyma."
Sen de aralarında, Allah'ın indirdiğiyle hükmet. Onların keyiflerine uyma. Dikkat et de Allah'ın sana indirdiğinin bir kısmından seni uzaklaştırıp fitneye düşürmesinler. Eğer yüz çevirirlerse bil ki, Allah onları bazı günahları yüzünden belaya çarptırmak istiyor. Zaten insanların birçokları doğru yoldan iyice sapmış bulunuyorlar.
— Maide Suresi, 49. Âyet
Kur’an dışı hüküm aramak yasaktır. Ölçü sadece Allah’ın indirdiğidir.

10. Kuşku yok ki, biz bu Kitap'ı sana, insanlar arasında Allah'ın sana gösterdiği ile hükmedesin diye hak olarak indirdik. Sakın hainlere yardakçı olma!
— Nisa Suresi, 105. Âyet
Peygamberin görevi Allah’ın indirdiği ile hükmetmektir. Başka söz, hüküm, gelenek değil.

11. "O, kendiliğinden konuşmaz. O (söyledikleri), kendisine vahyedilenden başkası değildir."
— Necm Suresi, 3-4. Âyetler
Peygamberin dini konudaki tek kaynağı vahiydir, yani Kur’an’dır.

Kur’an bize yeter çünkü,
Kur’an eksiksizdir.Açıklayıcıdır.Rehberdir.Tek kaynak olarak yeterlidir.Başka bir hadise, söze gerek yoktur.Peygamberin görevi onu tebliğ etmektir.

Artık bundan (Kur’an’dan) sonra hangi hadise/söze iman edecekler? — Mürselât Suresi, 50. Âyet

Yemin olsun, biz bu Kur'an'da insanlara her türden örnekler verdik ki düşünüp öğüt alabilsinler.
— Zümer Suresi, 27. Âyet

Peki, bu Kur'an'dan sonra hangi hadise/söze iman ediyorlar? — A’râf Suresi, 185. Âyet

Bu ayet, yalnızca anlam olarak değil, kullandığı kelime itibariyle de oldukça dikkat çekicidir. Ayette geçen "hadîs" kelimesi, Arapça'da hem "söz" hem de "rivayet" anlamına gelir. Kur’an’ın bu kelimeyi özellikle seçmesi tesadüf değildir.
Nitekim bu ve benzeri ayetlerde Kur’an dışı sözlere (hadislere, rivayetlere, efsanelere) yönelen bir uyarı vardır. Örneğin:
İşte bunlar, Allah'ın ayetleridir ki, onları sana hak olarak okuyoruz. Hal böyle iken Allah'tan ve onun ayetlerinden sonra hangi hadise/söze inanıyorlar?! — Câsiye Suresi, 6. Âyet

Görüldüğü üzere, Kur’an açıkça ve defalarca 'hadis' kelimesiyle hitap eder ve bu kelimeyle Kur’an dışı dini kaynaklara yönelmeyi eleştirir. Bu nokta, rahmetli Yaşar Nuri Öztürk’ün de sıkça vurguladığı bir hakikattir. O derdi ki:
“Allah, Kur’an’da hadis kelimesini bilerek kullanmıştır. Çünkü O biliyordu ki, bir gün gelecek insanlar O’nun kitabını bir kenara bırakıp rivayetleri (hadisleri) dinin asli kaynağı yapacaklar.”
Kur’an Üstü Hadis Anlayışı: Dinin Bozulduğu Nokta
Günümüzde bazı çevreler, hadisleri Kur’an’ın önüne geçirip, ayetleri hadisle sınırlandırmaya çalışmaktadır. Oysa bu durum Kur’an’a karşı büyük bir saygısızlıktır. Allah’ın lafzı yerine, peygambere nispet edilen fakat güvenilirliği kesin olmayan rivayetlerin tercih edilmesi, ilahi vahyin yerine beşeri yorumları koymak anlamına gelir.
Bu tutumun sonucu olarak:
Kur’an geri plana itilir,
Din parça parça olur,
Mezhepler ve ayrılıklar çoğalır,
Dinin saf özünden uzaklaşılır.
Evet Kuran Apaçık bir Kitaptır... Evet Kur’an bize yeter çünkü,
Kur’an eksiksizdir.
Açıklayıcıdır.Rehberdir.
Tek kaynak olarak yeterlidir.
Başka bir hadise, söze gerek yoktur.

O hâlde eksiksiz, açıklayıcı ve yeterli olan Kur’an varken; sonradan yazılmış, çelişkili, güvenilirliği tartışmalı hadis kitaplarını "din" diye sunmak, Allah’ın kitabını yetersiz görmek değil midir?
Kur’an Tek Ölçüdür
Resul de şöyle der: "Ey Rabbim, benim toplumum, bu Kur'an'ı terk edilmiş/dışlanmış halde tuttular."
— Furkân Suresi, 30. Âyet
Allah bizleri bu ağır söze muhatap etmesin. O halde Kur’an’a sarılarak yaşamalı, onunla amel eden iyilerden olmalıyız.
İşte bugün yaşadığımız manzara budur. Kur’an bir kenara atılmış, yerine kitaplar dolusu beşerî sözler geçmiş, insanlar Allah’ın vahyini değil, başkalarının sözünü dinler olmuştur.
Oysa Allah’ın dini, sadece Allah’ın kelamı ile yaşanır. Hadis kutsal değil, Kur’an kutsaldır. Peygamberimizin en büyük sünneti, Kur’an’a uymak ve onu yaşatmaktır.

DİN, RİVAYET ÜZERİNE DEĞİL, VAHİY ÜZERİNE İNŞA EDİLİR: HADİSLER TARİHÎ VERİ NİTELİĞİNDEDİR.
Hadisler İnanç Değil, Bilgi Kaynağıdır ve bu bilginin zan içerdiği ve yanlış olma ihtimali çok yüksektir.

Kur'an'ın ilk Suresi ve ilk ayeti üzerinden bu konuya bir örnek getirmek istiyorum:

"Oku!" Emri ve Peygamberlerin Vahiy Karşısındaki Tepkileri: Tevrat ve Kur'an
Kur'an'da, önceki peygamberlere indirilen vahiylere atıf yapılır:
Hiç kuşkusuz, bu Kur'an, ilk sayfalarda da elbette vardır. İbrahim'in ve Mûsa'nın sayfalarında.
— A'lâ Suresi, 18-19. Âyetler

Bu ayette, ilahi mesajın sürekliliğini ve Tevhid dininin evrenselliğini görebiliriz.
Dahası Allah’ın mesajının sürekliliğini ve bütün peygamberlere aynı hakikatin indirildiğini açıkça bildiren birçok ayet vardır:
Yemin olsun, sana da senden öncekilere de şu vahyedilmiştir: Eğer şirke saparsan amelin kesinlikle boşa çıkar ve mutlaka hüsrana düşenlerden olursun.
— Zümer Suresi, 65. Âyet

Bu ve benzeri ayetler gösteriyor ki, Hazreti Âdem’den Hazreti Muhammed’e kadar bütün peygamberler aynı hakikati, yani Tevhid inancını — tek ve bir olan Allah’a kulluğu — tebliğ etmişlerdir. İlahi mesaj, zaman ve mekâna göre şekil alsa da özü daima aynı kalmıştır: İslam.
İlk tek tanrıcı inançlardan biri olan ve Türk milletinin kadim dini sayılan Tengricilik’ten, Sümer mitolojik anlatılara; Hazreti İbrahim’den, Hazreti Musa’ya; oradan Hazreti İsa’ya ve nihayetinde Hazreti Muhammed Mustafa’ya kadar indirilenin aynı yaratıcı tarafindan indirildiği, her kavme bir uyarıcı gönderildiği Kur’an’da açıkça bildirilmiştir:

Yemin olsun, biz her ümmette şöyle tebliğ yapan bir resul görevlendirdik: "Allah'a kulluk/ibadet edin, tâğutttan kaçının. Sonra bunlardan kimine Allah kılavuzluk etti, kimine de sapıklık hak oldu. Şimdi, yeryüzünde gezip dolaşın da yalanlayanların sonu nasıl olmuş görün. — Nahl Suresi, 36. Âyet

Biz, görevlendirdiğimiz her resulü ancak kendi toplumunun diliyle gönderdik ki, onlara açık-seçik beyanda bulunsun. Bunun ardından, Allah dilediğini saptırır, dilediğini de iyiye ve güzele kılavuzlar. Azîz'dir, Hakîm'dir O! — İbrahim Suresi, 4. Âyet

Görüyoruz ki, tarih boyunca gönderilen binlerce peygamber hep aynı dini, çağın şartlarına uygun usullerle anlatmış; fakat zamanla bu dinler bozulmuş, tahrif edilmiş ve nihayetinde Allah, yeni bir peygamberle hakikati yeniden insanlığa sunmuştur. Bu silsile, son peygamber Hazreti Muhammed ile tamamlanmış, din kemale erdirilmiştir:
...Artık onlardan korkmayın, benden korkun! Bugün sizin için dininizi kemale erdirdim, üzerinizdeki nimetimi tamamladım ve sizin için din olarak İslam'ı/Allah'a teslim olmayı seçtim. Şu da var ki, her kim ciddi bir açlıkla yüz yüze gelir de günaha kaçmak maksadı olmaksızın onlardan yemek zorunda kalırsa, elbette Allah Gafûr ve Rahîm'dir. — Maide Suresi, 3. Âyet

Ez cümle; Adem ile başlayan bu ilahi yürüyüş, vahyin ışığında çağlara yön vermiştir. Her peygamber, insanlığa aynı özü, tevhidi getirmiş; farklı kavimlere, farklı lisanlarla aynı hakikat seslenmiştir: Lâ ilâhe illallah. Allah’tan başka ilah yoktur!
LÂ İLÂHE İLLALLAH

Kaynakça
Kur’an-ı Kerim
Yaşar Nuri Öztürk, Kur’an’daki İslam
Muhammed Esed, Kur’an Mesajı
Süleyman Ateş, Yüce Kur’an’ın Çağdaş Tefsiri
Edip Yüksel, Mesaj: Kur’an Çevirisi

____________________________________
İZLETİ: (YouTube)
104. KUR’AN’IN YETERLİLİĞİ VE AKLIN ROLÜ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
104. KUR’AN’IN YETERLİLİĞİ VE AKLIN ROLÜ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

İZLETİ: (Facebook)
104. KUR’AN’IN YETERLİLİĞİ VE AKLIN ROLÜ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
104. KUR’AN’IN YETERLİLİĞİ VE AKLIN ROLÜ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

2okunma 0beğeni 0yorum

Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.