Bölümler 56Şu an: XXI. Bölüm — Gece Okulu ve Öğretmeni
- 1 Birinci Kitap — I. Bölüm — Atölye2.204 kelime
- 2 İkinci Bölüm — Vaaz5.429 kelime
- 3 Üçüncü Bölüm — Vaazdan Sonra1.694 kelime
- 4 Dördüncü Bölüm — Ev ve Kederleri4.083 kelime
- 5 V. Bölüm — Papaz4.583 kelime
- 6 VI. Bölüm — Hall Çiftliği3.375 kelime
- 7 VII. Bölüm — Mandıra1.422 kelime
- 8 VIII. Bölüm — Bir Çağrı2.239 kelime
- 9 IX. Bölüm — Hetty’nin Dünyası1.872 kelime
- 10 Bölüm X — Dinah, Lisbeth’i Ziyaret Ediyor3.179 kelime
- 11 XI. Bölüm — Kulübede2.183 kelime
- 12 XII. Bölüm — Ormanda3.005 kelime
- 13 XIII. Bölüm — Ormanda Akşam1.398 kelime
- 14 Bölüm XIV — Eve Dönüş2.386 kelime
- 15 Bölüm XV — İki Yatak Odası3.644 kelime
- 16 Bölüm XVI — Bağlar3.558 kelime
- 17 İkinci Kitap — XVII. Bölüm — Hikâyenin Biraz Durakladığı Yer2.577 kelime
- 18 On Sekizinci Bölüm — Kilise6.171 kelime
- 19 XIX. Bölüm — Adam İş Gününde1.784 kelime
- 20 XX. Bölüm — Adam Hall Çiftliği’ni Ziyaret Ediyor4.866 kelime
- 21 XXI. Bölüm — Gece Okulu ve Öğretmeni4.209 kelime · Okuduğun bölüm
- 22 Üçüncü Kitap — XXII. Bölüm — Doğum Günü Şenliğine Gidiş2.920 kelime
- 23 Bölüm XXIII — Yemek Vakti1.308 kelime
- 24 XXIV. Bölüm — Sağlık Şerefine İçki2.110 kelime
- 25 XXV. Bölüm — Oyunlar2.180 kelime
- 26 XXVI. Bölüm — Dans3.043 kelime
- 27 Dördüncü Kitap — XXVII. Bölüm — Bir Kriz3.070 kelime
- 28 XXVIII. Bölüm — Bir İkilem2.033 kelime
- 29 XXIX. Bölüm — Ertesi Sabah2.116 kelime
- 30 XXX. Bölüm — Mektubun Verilişi3.446 kelime
- 31 XXXI. Bölüm — Hetty’nin Yatak Odasında2.549 kelime
- 32 XXXII. Bölüm — Bayan Poyser “İçini Döker”2.514 kelime
- 33 XXXIII. Bölüm — Daha Çok Bağ1.846 kelime
- 34 XXXIV. Bölüm — Nişan1.274 kelime
- 35 XXXV. Bölüm — Gizli Korku1.555 kelime
- 36 Beşinci Kitap — XXXVI. Bölüm — Umut Yolculuğu2.387 kelime
- 37 XXXVII. Bölüm — Umutsuzluk İçinde Yolculuk3.250 kelime
- 38 XXXVIII. Bölüm — Arayış3.739 kelime
- 39 XXXIX. Bölüm — Haber1.975 kelime
- 40 XL. Bölüm — Acı Sular Yayılıyor2.291 kelime
- 41 Xlı. Bölüm — Duruşmadan Önceki Akşam1.329 kelime
- 42 XLII. Bölüm — Duruşma Sabahı1.215 kelime
- 43 XLIII. Bölüm — Karar1.833 kelime
- 44 Bölüm XLIV — Arthur’ın Dönüşü2.030 kelime
- 45 XLV. Bölüm — Hapishanede2.739 kelime
- 46 XLVI. Bölüm — Bekleyiş Saatleri1.546 kelime
- 47 XLVII. Bölüm — Son An231 kelime
- 48 XLVIII. Bölüm — Ormanda Bir Buluşma Daha2.464 kelime
- 49 Altıncı Kitap — XLIX. Bölüm — Hall Çiftliği’nde2.528 kelime
- 50 L. Bölüm — Kulübede3.040 kelime
- 51 LI. Bölüm — Pazar Sabahı3.241 kelime
- 52 Bölüm LII — Adam ve Dinah2.260 kelime
- 53 LIII. Bölüm — Hasat Yemeği3.413 kelime
- 54 Bölüm LIV — Tepedeki Buluşma1.488 kelime
- 55 Bölüm LV — Evlilik Çanları680 kelime
- 56 Son Söz907 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
XXI. Bölüm
Gece Okulu ve Öğretmeni
Bartle Massey’nin evi, Treddleston yolunun ikiye böldüğü bir ortak alanın kenarındaki birkaç dağınık evden biriydi. Adam Hall Çiftliği’nden ayrıldıktan on beş dakika sonra eve vardı. Elini kapı mandalına koyduğunda perdesiz pencereden, ince mumların ışığında sıralara eğilmiş sekiz ya da dokuz baş görebiliyordu.
İçeri girdiğinde okuma dersi sürüyordu. Bartle yalnızca başıyla selam verip istediği yere oturmasını bıraktı. Adam bu akşam ders için gelmemişti; aklı kişisel meselelerle, Hetty’nin yanında geçirdiği son iki saatin düşünceleriyle öyle doluydu ki okul bitene kadar kitapla oyalanamadı. Bir köşeye oturup dalgın dalgın izledi. Adam yıllardır neredeyse her hafta böyle bir sahne görmüştü. Öğretmenin başının üstünde asılı duran çerçeveli el yazısı örneğindeki her bir arabesk süslemeyi ezbere biliyordu; bu örnek, öğrencilerin zihninde yüce bir ideal tutmak için oraya asılmıştı. Kireç badanalı duvarda, arduvazların asıldığı çivilerin üstünden uzanan rafın üzerindeki bütün kitapların sırtlarını tanıyordu. Kirişlerden birine asılmış Hint mısırının koçanında kaç tanenin eksik olduğunu tam olarak bilirdi. Deri gibi, kurumuş deniz yosunu demetinin kendi doğal ortamında nasıl göründüğünü, nasıl yetiştiğini gözünde canlandırmaya çalışırken hayal gücünün bütün imkânlarını çoktan tüketmişti. Oturduğu yerden karşı duvara asılı eski İngiltere haritasını seçemiyordu; zaman onu, iyi eskitilmiş bir lületaşının rengine benzeyen, hoş bir sarı-kahverengiye çevirmişti. Yine de olup bitenler, sahnenin kendisi kadar tanıdıktı diye Adam’a kayıtsızlık vermemişti. Şimdi kendi düşüncelerine gömülmüş olsa da, kalem ya da kurşun kalemi nasırlaşmış elleriyle güçlükle tutan yahut okuma dersini alçakgönüllülükle sökmeye çalışan bu kaba saba adamlara bakarken eski dayanışma duygusu bir an için içinde kıpırdadı.
Öğretmen masasının önündeki sıraya oturmuş okuma sınıfı, en geri kalmış üç öğrenciden oluşuyordu. Bartle Massey’nin, kullanması gerekmediğinden burnunun üstüne indirdiği gözlüğünün üzerinden bakarken yüzüne bakmasa Adam bunu anlayamazdı. Yüzünde en yumuşak ifade vardı: kırçıllı, gür kaşları merhametli bir şefkatle daha keskin bir açı kazanmış; alt dudağı alışkanlıkla büzülmüş ağzı, hemen yardımcı bir sözcük ya da hece söylemeye hazırmış gibi gevşemişti. Bu yumuşak ifade daha da dikkat çekiciydi; çünkü öğretmenin bir yana hafifçe eğrilmiş, biçimsiz kartal burunlu burnu hayli ürkütücü bir görünüşe sahipti. Üstelik alnındaki o kendine özgü gerginlik, insana keskin ve sabırsız bir mizacın işareti gibi gelirdi. Şeffaf sarı derisinin altında mavi damarlar sicim gibi belirginleşmişti. Bu ürkütücü alnı kellik eğilimi yumuşatmıyordu; yaklaşık iki buçuk santim uzunluğunda kesilmiş kırçıl, sert saçları çevresinde eskisi kadar sık sıralanmıştı.
“Olmaz Bill, olmaz,” diyordu Bartle, Adam’a başıyla selam verip yumuşak bir sesle. “Bir daha başla; belki bu kez d-r-y harflerinin ne söylediğini çıkarırsın. Geçen hafta okuduğun dersin aynısı, biliyorsun.”
“Bill” yirmi dört yaşında, yapılı bir adamdı; taş kesme işinde ustaydı ve kendi yaşındaki bu işçilerin hepsi kadar iyi ücret alabilirdi. Ama tek heceli sözcüklerden oluşan bir okuma dersi, şimdiye dek kestiği en sert taştan bile daha zordu. Harflerin “hepsi birbirine fena halde benziyor, birini ötekinden ayırmak mümkün değil” diye yakınıyordu. Taş kesme işi, kuyruğu yukarı dönük harfle aşağı dönük harf arasındaki gibi minicik farklarla ilgili değildi. Yine de Bill okumayı öğrenmeye kesin kararlıydı; bu kararının başlıca iki nedeni vardı. Birincisi, kuzeni Tom Hazelow basılı ya da el yazısı olsun her şeyi “şak diye” okuyabiliyordu; üstelik yirmi mil öteden ona, işlerinin yolunda gittiğini ve gözetmenlik işi bulduğunu anlatan bir mektup göndermişti. İkincisi, onunla birlikte taş kesen Sam Phillips yirmi yaşını geçmişken okumayı öğrenmişti. Bill, Sam gibi ufak tefek birinin yapabildiğini kendisinin de yapabileceğini düşünüyordu; gerektiğinde Sam’i ıslak kile çevirecek kadar güçlüydü. İşte şimdi koca parmağını aynı anda üç sözcüğe doğru uzatıyor, gruptan ayrılması gereken tek sözcüğü gözüyle daha iyi izleyebilmek için başını yana eğiyordu. Bartle Massey’nin sahip olması gereken bilgi o kadar belirsiz ve sınırsız görünüyordu ki Bill’in hayal gücü bu düşünce karşısında geri çekiliyordu. Öğretmenin gün ışığının düzenli biçimde geri gelmesinde ve havanın değişmesinde bir payı olduğunu bile inkâr etmeye pek kalkışamazdı.
Bill’in yanındaki adam bambaşka bir tipti: otuz yıl boyunca bilgisizliğinden son derece memnun yaşamış, yakın zamanda “dine dönmüş” ve bununla birlikte İncil’i okuma arzusu duymaya başlamış bir Metodist tuğla işçisiydi. Ama öğrenmek onun için de çetin bir işti. Bu gece çıkarken her zamanki gibi yardım için özel bir dua etmişti; çünkü bu zor işe yalnızca ruhunu beslemek için girişmişti: kötü anıları ve eski alışkanlıkların ayartılarını —kısacası şeytanı— kovmak için daha fazla ayet ve ilahi öğrenmek istiyordu. Tuğla işçisi, kötü şöhretli bir kaçak avcıydı; hakkında sağlam kanıt bulunmasa da yakındaki bir av bekçisini bacağından vuran kişinin o olduğundan kuşkulanılıyordu. Bunun aslı ne olursa olsun, söz konusu kazadan ve Treddleston’a uyanış vaazları veren bir Metodist vaizin gelişinden kısa süre sonra tuğla işçisinde büyük bir değişim görüldüğü kesindi. Mahallede hâlâ eski lakabı “Kükürt”le tanınsa da, kötü kokulu bu maddeyle yeniden iş tutmaktan daha çok dehşete düştüğü bir şey yoktu. Geniş göğüslü bu adamın ateşli mizacı, dinsel düşünceleri içine sindirmesine, alfabenin kuru ve sırf insana özgü bilgisini edinmesinden daha çok yardımcı oluyordu. Nitekim kararlılığı, kendisine harfin Ruh’a yalnızca engel olduğunu söyleyen ve Kükürt’ün insanı gururlandıran bilgiye fazla hevesli olmasından kaygı duyduğunu dile getiren bir başka Metodist yüzünden biraz sarsılmıştı.
Üçüncü acemi öğrenci çok daha umut vericiydi. Kükürt’ün yaşlarına yakın, uzun boylu ama ince ve çevik bir adamdı; yüzü çok solgundu, elleri koyu maviye boyanmıştı. Ev dokuması yünleri ve yaşlı kadınların eteklerini boyarken renklerin tuhaf sırları hakkında daha çok şey öğrenme tutkusu alevlenen bir boyacıydı. Boyalarıyla yörede şimdiden büyük ün kazanmıştı; kıpkırmızı ve al renklerin masrafını azaltmanın bir yolunu bulmaya kararlıydı. Treddleston’daki eczacı, okumayı öğrenirse kendisini büyük emek ve masraftan kurtarabileceği fikrini vermişti. Böylece boş saatlerini gece okuluna ayırmaya başlamış, “küçük oğlunun” yeterince büyür büyümez Bay Massey’nin gündüz okuluna gelmesini sağlamaya karar vermişti.
Bu üç iri adamı, ağır işlerinin izleri üzerlerinde, yıpranmış kitaplara kaygıyla eğilip “Çimenler yeşildir,” “Çubuklar kurudur,” “Mısır olgundur” sözlerini güçlükle sökmeye çalışırken görmek insanın yüreğine dokunuyordu. İlk harfleri dışında birbirinin aynı tek sözcüklük sütunlardan sonra geçilen bu ders çok zordu. Sanki üç kaba saba hayvan, insan olmayı öğrenmek için alçakgönüllü çaba gösteriyordu. Bu manzara Bartle Massey’nin içindeki en hassas tele dokunuyordu; çünkü onun sert sözler ve sabırsız tonlar kullanmadığı öğrenciler, ancak bu yetişkin çocuklardı. Sarsılmaz bir mizaca sahip değildi. Müzik gecelerinde sabrın onun için kolay bir erdem olmadığı apaçık görülürdü. Ama bu akşam, gözlüğünün üzerinden harfler karşısında çaresizce başını yana eğmiş taş kesici Bill Downes’a bakarken gözlerinden en yumuşak, en yüreklendirici ışık yayılıyordu.
Okuma dersinin ardından, on altı ile on dokuz yaşları arasındaki iki genç, arduvazlarına yazdıkları hayalî mal faturalarını getirdi. Şimdi bunların hesabını “kafadan” yapmaları gerekiyordu. Sınavı öyle başarısızlıkla verdiler ki, birkaç dakikadır gözlüklerinin ardından onlara tehditkâr bakışlar atan Bartle Massey sonunda acı ve tiz bir sesle çıkıştı. Bacaklarının arasında tuttuğu topuzlu sopayla her cümlenin arasında yere vuruyordu.
“Bakın, bu işi iki hafta önce yaptığınızdan zerre kadar iyi yapmıyorsunuz. Nedenini söyleyeyim. Hesap öğrenmek istiyorsunuz; bu iyi, güzel. Ama hesap öğrenmek için haftada iki üç kez yanıma gelip bir saat kadar işlem yapmanızın yeteceğini sanıyorsunuz. Şapkalarınızı takıp kapıdan çıkar çıkmaz da bütün meseleyi aklınızdan silip atıyorsunuz. Islık çalarak dolaşıyor, aklınızdan ne geçtiğine hiç dikkat etmiyorsunuz; sanki kafanız, önüne gelen her türlü çöpü sürükleyip götüren birer olukmuş gibi. İçinize iyi bir fikir düşerse de az sonra yıkanıp gidiyor. Bilginin ucuza elde edileceğini sanıyorsunuz: haftada altı peni verip Bartle Massey’nin sizi rakamlarda ustalaştıracağını, sizin hiç zahmete girmeyeceğinizi düşünüyorsunuz. Ama söyleyeyim, bilgi altı peni vererek elde edilmez. Rakamları öğrenmek istiyorsanız kafanızda evirip çevirecek, düşüncelerinizi onlara vereceksiniz. Her şeyi bir hesaba dönüştürebilirsiniz; çünkü her şeyde bir sayı vardır, aptallarda bile. Kendi kendinize şöyle diyebilirsiniz: ‘Ben bir aptalım, Jack de öyle; benim aptal kafam dört pound gelse, Jack’inki üç pound üç ons üç çeyrek gelse, benim kafam Jack’inkinden kaç pennyweight daha ağır olur?’ Rakam öğrenmeye gönül vermiş adam kendi kendine hesaplar kurar ve bunları kafasında çözer. Ayakkabı dikerken dikişlerini beşer beşer sayar, sonra dikişlerine bir fiyat biçer; diyelim yarım farthing. Ardından bir saatte ne kadar para kazanabileceğini, bu hızla bir günde ne kadar kazanacağını, aynı hızla çalışan on işçinin üç, yirmi ya da yüz yılda ne kadar para kazanacağını kendi kendine sorar. Bütün bunları yaparken iğnesi, kafasını şeytanın dansına boş bıraktığındaki kadar hızlı gider. Ama sözün kısası şu: Gece okuluma gelen herkes, öğrenmeye geldiği şeyi öğrenmek için, karanlık bir çukurdan aydınlık gün ışığına çıkmaya çalışır gibi çabalamalı. Bir adamı aptal diye geri çevirmem. Budala Billy Taft bir şey öğrenmek istese, ona öğretmeyi reddetmem. Ama altışarlık bilgi alabileceğini, yanına bir tutam enfiye alır gibi onu da alıp gidebileceğini sananlara iyi bilgiyi ziyan etmem. Kendi kafanızı çalıştırmak yerine benimkini sizin için çalıştıracağımı sanıyorsanız bir daha yanıma gelmeyin. Size söyleyeceğim son söz bu.”
Bartle Massey bu son cümlesinin ardından topuzlu sopasını her zamankinden daha sert vurdu. Mahcup olan delikanlılar somurtarak kalkıp gitmeye hazırlandı. Öteki öğrencilerin gösterebildiği tek şey, çengel çizgilerden düzgün el yazısına doğru farklı aşamalardaki yazı defterleriydi. Kalem darbeleri, ne kadar ters olursa olsun, Bartle’ı yanlış hesaptan daha az öfkelendirirdi. Zavallı Jacob Storey’nin Z’lerine bu kez biraz daha sert çıktı: Jacob bir sayfa dolusu Z yazmıştı ama hepsinin üstünü yanlış yöne çevirmiş, “bir şekilde” doğru olmadıklarını şaşkınlıkla fark etmişti. Jacob özür dilercesine, bunun insanın neredeyse hiç ihtiyaç duymadığı bir harf olduğunu, “galiba alfabeyi bitirmek için” konduğunu, ama onun gördüğü kadarıyla ampersand (&) işaretinin de aynı işi göreceğini söyledi.
Sonunda öğrenciler şapkalarını alıp “İyi geceler” diyerek ayrıldılar. Eski öğretmeninin alışkanlıklarını bilen Adam ayağa kalkıp, “Mumları söndüreyim mi, Bay Massey?” diye sordu.
“Evet oğlum, evet; hepsini, şu hariç. Bunu eve götüreceğim; madem yanındasın, dış kapıyı kilitle,” dedi Bartle; taburesinden inerken destek olması için sopasını uygun açıya getirdi. Yere iner inmez sopaya neden ihtiyaç duyduğu anlaşıldı: sol bacağı sağ bacağından çok daha kısaydı. Ama öğretmen topallığına öyle çevikçe ayak uyduruyordu ki bu durum pek talihsizlik sayılmazdı. Onu sınıfın zemininde yürürken ve mutfağına çıkan basamağı tırmanırken görseydiniz, haylaz oğlanların bazen onun adımlarının sınırsızca hızlanabileceğini, en hızlı koşularında bile kendisiyle sopasının onlara yetişebileceğini neden düşündüklerini belki anlardınız.
Elinde mumla mutfak kapısında görünür görünmez, ocak köşesinden hafif bir sızlanma duyuldu. Kısa bacaklı, uzun gövdeli, akıllı bakışlı ve makinelerden pek anlamayan kuşakların döner şiş köpeği dediği türden, kahverengiyle açık kahverengi tüylü bir dişi köpek kuyruğunu sallayarak yerde sürüne sürüne ilerledi; her iki adımda bir duraksıyordu. Sanki sevgisi, ocak köşesindeki sepetle selamlamadan yanından ayrılamadığı sahibi arasında acı verecek biçimde bölünmüştü.
“Vixen, peki bakalım, yavrular nasıl?” dedi öğretmen, aceleyle ocak köşesine gidip alçak sepetin üzerine mumu tutarak. Flanel ve yün yığınından, gözleri henüz hiç açılmamış iki yavru köpek başlarını ışığa doğru kaldırdı. Vixen, sahibinin onlara baktığını görmeye bile heyecanlanmadan dayanamıyordu. Sepete girdi, hemen ardından çıktı; bütün bunları, kocaman eski usul kafası ve gövdesi ufacık bacaklarının üzerine oturtulmuş bir cüce kadar akıllı görünmesine rağmen, kadınlara özgü gerçek bir akılsızlıkla yaptı.
“Vay, bir aileniz olmuş görüyorum, Bay Massey,” dedi Adam gülümseyerek mutfağa girerken. “Nasıl oldu bu? Burada yasaya aykırı sanıyordum.”
“Yasa mı? Bir adam evine bir kadını alacak kadar aptallaştıktan sonra yasanın ne faydası var?” dedi Bartle, sepetten biraz acıyla yüz çevirerek. Vixen’e hep kadın derdi; mecaz yaptığının farkında değil gibiydi. “Vixen’in kadın olduğunu bilseydim, oğlanların onu boğmasına engel olmazdım. Ama elime geçince onu yanıma almak zorunda kaldım. Şimdi beni ne hale getirdiğine bak: şu sinsi, ikiyüzlü kaltak...” Bartle son sözleri hırıltılı, azarlayan bir sesle söyledi. Başını eğip gözlerini ona doğru kaldıran Vixen’e, kınanmanın ne demek olduğunu gayet iyi biliyormuş gibi baktı. “Bir de pazar günü, kilise saatinde doğurmayı becerdi. Keşke kanı bozuk bir adam olsaydım diye kaç kez düşündüm; anayı da yavruları da tek bir iple boğabilirdim.”
“Kiliseye gitmenize engel olan şeyin bundan daha kötü bir sebep olmamasına sevindim,” dedi Adam. “Hayatınızda ilk kez hastalandığınızı sanmıştım. Dün kilisede olmayışınıza özellikle üzüldüm.”
“Ah oğlum, nedenini biliyorum, biliyorum,” dedi Bartle şefkatle, Adam’a yaklaşarak ve eliyle neredeyse kendi başının hizasındaki omzuna dokunarak. “Seni gördüğümden beri zorlu bir yoldan geçtin, zorlu bir yoldan. Ama daha iyi günlerin geleceğini umuyorum. Sana anlatacak haberlerim var. Önce akşam yemeğimi yemeliyim; çok açım, çok açım. Otur, otur.”
Bartle küçük kiler odasına girdi ve evde pişirdiği nefis bir somun ekmek getirdi. Pahalı zamanlarda yulaflı çörek yerine günde bir kez ekmek yemek, kendine tanıdığı tek lükstü. Bunu da, bir öğretmenin ihtiyacı olan şeyin akıl olduğunu, yulaflı çöreğinse akıldan çok kemiğe yaradığını söyleyerek savunurdu. Ardından bir parça peynir ve üstünde köpükten bir taç bulunan bir kuartlık testi getirdi. Hepsini, ocak köşesindeki büyük koltuğunun yanına dayalı yuvarlak çam masanın üzerine koydu. Masanın bir yanında Vixen’in sepeti, öte yanında birkaç kitabın yığıldığı pencere rafı vardı. Masa, Vixen ekose önlüklü mükemmel bir ev kadınıymışçasına tertemizdi; taş döşeli zemin de öyle. Eski oymalı meşe dolap, masa ve sandalyeler de toz zerresi barındırmıyordu. Örümcek bacaklarıyla kakmalı kupidlerin moda olduğu o dönemde Bartle bunları yok pahasına almıştı; oysa bugün aristokrat evlerinde yüksek fiyatlara satılırlardı.
“Haydi oğlum, çek sandalyeni, çek. Yemeğimizi bitirene kadar iş konuşmayız. Aç karnına kimse akıllı olamaz. Ama,” dedi Bartle yeniden sandalyesinden kalkarak, “Vixen’e de yemeğini vermeliyim, Allah kahretsin! Ama o da bundan başka bir şey yapmayacak; yalnızca o gereksiz yavrularını besleyecek. İşte bu kadınların hali: Besleyecek kafaları yok, yedikleri ya yağa dönüşüyor ya da çocuklara.”
Kilerden bir tabak yemek artığı getirdi. Vixen hemen gözlerini tabağa dikti, sepetinden fırladı ve hepsini büyük bir hızla yalayıp yuttu.
“Akşam yemeğimi yedim, Bay Massey,” dedi Adam. “Sizinkini yerken size eşlik ederim. Hall Çiftliği’ne uğramıştım; bilirsiniz, orada akşam yemeklerini erkenden yerler, sizin kadar geç saatlere kalmazlar.”
“Saatlerini pek bilmem,” dedi Bartle kuru bir tavırla; ekmeğini keserken kabuğunu yemekten kaçınmadı. “Nadiren gittiğim bir ev. Oğlanları severim, Martin Poyser de iyi adamdır. Ama evde fazla kadın var. Kadın sesinden nefret ederim; ya vızıldar ya cıyaklarlar, hep vızıldar ya cıyaklarlar. Bayan Poyser konuşmanın başında bir flüt gibi öter. Genç kızlara gelince, su kurtçuklarına bakmayı yeğlerim. Ne olacaklarını biliyorum: sokan tatarcıklar, sokan tatarcıklar. Al, oğlum, biraz bira iç; senin için dolduruldu, senin için dolduruldu.”
“Ama Bay Massey,” dedi Adam; bu gece eski dostunun tuhaflığını her zamankinden daha ciddiye alıyordu, “Tanrı’nın bize yoldaş olsun diye yarattığı canlılara bu kadar sert davranmayın. Bir işçi, eve ve yiyeceğe göz kulak olacak, her şeyi temiz ve rahat tutacak bir karısı olmasa zor durumda kalır.”
“Saçmalık! Senin gibi aklı başında bir adamın inandığı en aptalca yalan bu: Kadın evi rahat ettirirmiş! Kadınlar evde diye, onlara yapacak bir iş bulmak gerektiğinden uydurulmuş bir hikâye. Sana söylüyorum, şu dünyada yapılması gereken tek bir iş yoktur ki bir erkek onu bir kadından daha iyi yapamasın. Çocuk doğurmak hariç; onu da öyle beceriksizce, baştan savma yapıyorlar ki keşke erkeklere bırakılsaydı, keşke erkeklere bırakılsaydı. Sana söylüyorum, bir kadın ömrü boyunca her hafta sana börek pişirir de fırın ne kadar sıcaksa sürenin o kadar kısa olması gerektiğini bir kez olsun düşünmez. Sana söylüyorum, bir kadın yirmi yıl boyunca her gün lapana pişirir de unla sütün oranını ölçmek aklına gelmez; biraz fazla ya da az olmasının önemi yok sanır. Lapa ara sıra kötü olur; yanlışsa undan, süttendir ya da sudandır. Bana bak! Ekmeğimi kendim yaparım; yılın başından sonuna kadar her tepsi birbirinin aynıdır. Ama Vixen’den başka bir kadın daha evde olsaydı, her ekmek ağır çıktığında sabır vermesi için Rabbime dua etmem gerekirdi. Temizliğe gelince, evim ortak alandaki bütün evlerden daha temiz; o evlerin yarısı kadın kaynıyor. Will Baker’ın oğlu sabahları bana yardıma gelir; kadınların üç saatte yaptığı temizliği biz bir saatte, hiç yaygara koparmadan bitiririz. Onlar bütün süre boyunca ayak bileklerinin dibine kova kova su döker, şömine korkuluğunu ve maşa takımıyla küreği günün yarısında odanın ortasında bırakır, sen de inciklerini onlara çarparsın. Tanrı bu yaratıkları bize yoldaş olsunlar diye yaratmış, deme bana! Âdem cennetteyken Havva’yı yoldaşı olsun diye yaratmış olabilir, ona itirazım yok; orada berbat edilecek yemek yoktu, onunla gevezelik edip fesat çıkaracak başka kadın da yoktu. Yine de fırsatını bulur bulmaz ne fesat çıkardığını gördün. Ama bugün kadının erkeğe nimet olduğunu söylemek dine ve kutsal kitaba aykırı bir düşüncedir. Engereklerle eşekarılarının, tilkilerle yabanıl hayvanların nimet olduğunu söylemek kadar saçmadır. Oysa bunlar, bu sınanma hâlinin kötülükleridir; insanın bu hayatta elinden geldiğince uzak durması, öteki hayatta hepsinden sonsuza dek kurtulmayı umması caizdir. Hepsinden sonsuza dek kurtulmayı umması.”
Bartle öfkeli tiradı sırasında öyle heyecanlanmıştı ki yemeğini unutmuş, bıçağı yalnızca sapıyla masaya vurmak için kullanmıştı. Sözlerinin sonuna doğru vuruşlar keskinleşip sıklaştı; sesi de öyle kavgacılaştı ki Vixen sepete atlamayı ve belli belirsiz havlamayı kendine görev bildi.
“Sessiz ol, Vixen!” diye hırladı Bartle, ona dönerek. “Siz kadınların hepsi gibisin; nedenini anlamadan hemen lafa karışırsın.”
Vixen aşağılanmışçasına yeniden sepetine döndü. Adam’ın sözünü kesmeye yanaşmadığı bir sessizlik içinde sahibi yemeğine devam etti. Adam, Bartle karnını doyurup piposunu yakınca keyfinin yerine geleceğini bilirdi. Onu böyle konuşurken duymaya alışkındı ama Bartle’ın geçmiş hayatına dair, evlilikteki huzur konusundaki görüşünün deneyime dayanıp dayanmadığını anlayacak kadar çok şey öğrenememişti. Bartle bu konuda susardı; hatta bu çevrenin köylüleri ve zanaatkârları için mutluluk sayılacak biçimde yirmi yıldır aralarında tek öğretmen olarak yaşadığı yerleşimden önce nerede yaşadığı bile sırdı. Bu konuda bir soru sorulacak olsa, hep “Ah, çok yer gördüm; güneyde epey kaldım,” diye cevap verirdi. Loamshirelılar da “güney”in hangi kasaba ya da köy olduğunu sormayı, Afrika’da belli bir kasaba ya da köy sormak kadar akıllarına getirmezlerdi.
“Haydi oğlum,” dedi Bartle sonunda ikinci kupasını doldurup piposunu yaktıktan sonra, “şimdi biraz konuşalım. Ama önce söyle bakalım, bugün önemli bir haber duydun mu?”
“Hayır,” dedi Adam, “hatırladığım kadarıyla duymadım.”
“Ah, herhalde gizli tutacaklardır, gizli tutacaklardır. Ama ben tesadüfen öğrendim; seni ilgilendirebilecek bir haber, Adam. Yoksa yüzeysel fit kare ölçüsünü dolu fit kare ölçüsünden ayırt edemeyen adamın tekiyimdir.”
Bartle burada Adam’a dikkatle bakarak art arda sert ve hızlı nefesler çekti. Sabırsız, konuşkan adam piposunu usul usul, ölçülü nefeslerle yanık tutmayı akıl etmez; neredeyse söndürür, sonra da bu ihmali yüzünden onu cezalandırır. Nihayet, “Satchell felç geçirmiş. Bu sabah saat yediden önce doktor için Treddleston’a gönderdikleri delikanlıdan öğrendim. Altmışı çoktan geçmiş, bilirsin; atlatırsa iyi,” dedi.
“Eh,” dedi Adam, “yatalak kalmasına cemaatte üzülenlerden çok sevinen olur sanırım. Bencil, dedikoducu, baş belası bir adamdı. Ama sonuçta yaşlı toprak sahibine verdiği zarar kadar kimseye zarar vermedi. Gerçi suç da onun kendisinde: Arazinin başına düzgün bir kâhya tutma masrafından kaçmak için böyle budala bir adamı her işe koşturdu. Ormanları kötü yönettiği için kaybettiği para, iki kâhyayı ödemeye yeterdi, eminim. İş göremez hâle geldiyse, yerini daha iyi birine bırakması umulur; ama bunun benim durumumu nasıl değiştireceğini anlamıyorum.”
“Ama ben görüyorum, görüyorum,” dedi Bartle, “hem de yalnız ben değil. Kaptan artık reşit oluyor, bunu sen de benim kadar iyi biliyorsun; işlerde biraz daha söz sahibi olması beklenir. Ormanlarda değişiklik yapma fırsatı çıksa kaptanın ne isteyeceğini ben de biliyorum, sen de. Yetkisi olsa yarın seni ormanların yöneticisi yapacağını birçok kişinin önünde söyledi. Bay Irwine’ın kâhyası Carroll bile, günler önce papaza bunu söylediğini duymuş. Cumartesi gecesi Casson’ın meyhanesinde pipo içerken Carroll uğradı ve bize anlattı. Biri senin hakkında iyi bir söz söyledi mi papaz da hemen destekler, buna kefilim. Casson’da epey konuşuldu; biri bir yana, öteki öbür yana laf attı. Eşekler şarkı söylemeye başlarsa nasıl bir ezgi tutturacaklarını bilirsin.”
“Peki, Bay Burge’ün önünde mi konuştular?” dedi Adam. “Cumartesi orada değil miydi?”
“Carroll gelmeden gitmişti. Herkesin işine burnunu sokan Casson da ormanların yönetimini Burge’ün alması gerektiğini savundu. ‘Sağlam adam,’ dedi, ‘kereste işinde neredeyse altmış yıllık deneyimi var. Adam Bede onun yanında çalışsa iyi olurdu; ama toprak sahibinin, elinin altında yaşça büyük ve üstünleri varken Adam gibi genç birini işe alacağı düşünülemez!’ Ben de, ‘Casson, bu ne biçim düşünce? Burge kereste satın alan adam; ormanları ona teslim edip kendi alışverişini kendi yapmasına izin mi vereceksin? Müşterilerine içkilerini kendi ölçtürmüyorsun herhalde? Yaşa gelince, ne işe yaradığı içkinin kalitesine bağlıdır. Jonathan Burge’ün işini kimin ayakta tuttuğu herkesçe bilinir,’ dedim.”
“Beni savunduğunuz için teşekkür ederim, Bay Massey,” dedi Adam. “Ama yine de Casson bu kez kısmen haklıydı. Yaşlı toprak sahibinin beni işe almayı kabul etmesi pek olası değil. Yaklaşık iki yıl önce onu gücendirdim; beni hiç affetmedi.”
“Nasıl oldu bu? Bana hiç anlatmadın,” dedi Bartle.
“Ah, ufak bir meseleydi. Bayan Lyddy’ye bir paravan iskeleti yapmıştım; bilirsiniz, o hep yün işi nakışlarla uğraşır. Bu paravan için bana özel talimatlar vermişti; sanki ev tasarlıyormuşuz gibi konuşup ölçüp biçmiştik. Ama güzel bir işti, onun için yapmaktan hoşlanıyordum. Ne var ki böyle ince işlere çok zaman gider. Yalnızca mesai saatleri dışında, çoğu kez gecenin geç saatlerinde çalışıyordum. Ufak tefek pirinç çiviler ve benzeri şeyler için Treddleston’a defalarca gitmem gerekti. Küçük topuzları ve ayakları tornada çevirdim, delikli oymaları bir örneğe bakarak olabildiğince güzel işledim. Bitirdiğimde çok memnundum. Eve götürünce Bayan Lyddy, nakışı nasıl tutturacağımı söylemek için beni oturma odasına çağırdı. Çok ince bir nakıştı; koyunların arasında birbirini öpen Yakup’la Rahel, sanki bir tablo gibi. Yaşlı toprak sahibi de oradaydı, çünkü çoğunlukla onun yanında oturur. Paravanı çok beğendi, sonra bana ne kadar ödeyeceğini sordu. Aklıma estiği gibi konuşmadım; bilirsin, huyum değildir. Hesabı oldukça yakın yapmıştım, fatura çıkarmamış olsam da ‘Bir sterlin on üç şilin,’ dedim. Malzemeyle emeğimin karşılığıydı; emeğime fazla bile sayılmazdı. Yaşlı toprak sahibi başını kaldırdı, paravana şöyle bir baktı ve ‘Böyle bir ıvır zıvıra bir sterlin on üç şilin mi! Lydia’cığım, bu tür şeylere para harcayacaksan, burada kaba saba işlere iki katını vermek yerine Rosseter’dan alsana. Adam gibi bir marangozun işi değil bunlar. Ona bir gine ver, fazlasını verme,’ dedi. Sanırım Bayan Lyddy onun dediğine inandı; kendisi de parasını vermeyi pek sevmez. Aslında kötü bir kadın değildir ama onun baskısı altında büyümüş. Bu yüzden cüzdanıyla uğraşmaya başladı, kurdelesi gibi kıpkırmızı oldu. Ben de reverans yapıp ‘Hayır, teşekkür ederim hanımefendi; müsaadenizle paravanı size hediye edeyim. İşim için olağan fiyatı istedim ve iyi yapıldığına eminim. Ekselanslarının affına sığınarak söylüyorum, Rosseter’da böyle bir paravanı iki gine’den ucuza bulamazsınız. Emeğimi size vermeye razıyım; kendi boş zamanımda yaptım, benden başka kimseyi ilgilendirmez. Ama ödeme yapılacaksa istediğimden daha azını alamam; çünkü bu, fazla fiyat istediğimi kabul etmek olur. Müsaadenizle, iyi günler,’ dedim. Reveransımı yapıp daha fazla bir şey söylemesine fırsat kalmadan çıktım; elinde cüzdanıyla, neredeyse şaşkın görünüyordu. Saygısızlık etmek istemedim, olabildiğince kibar konuştum; ama biri beni onu kazıklamaya çalışıyormuşum gibi göstermeye kalkarsa boyun eğemem. Akşam uşağı, kâğıda sarılı bir sterlin on üç şilin getirdi. Ama o günden beri yaşlı toprak sahibinin benden hiç hoşlanmadığını açıkça anladım.”
“Olabilir, olabilir,” dedi Bartle düşünceli bir tavırla. “Onu yola getirmenin tek yolu, bunun kendi çıkarına olduğunu göstermek. Kaptan da bunu yapabilir, bunu yapabilir.”
“Yok, bilmiyorum,” dedi Adam. “Toprak sahibi yeterince kurnaz ama insanların uzun vadede kendi çıkarlarına neyin uygun olduğunu görmesini sağlamak için kurnazlıktan fazlası gerekir. Biraz vicdan ve doğruyla yanlışa inanmak da gerekiyor; bunu gayet iyi anlıyorum. Yaşlı toprak sahibini, dürüstçe davranarak hile hurdayla kazanacağından daha az kazanmayacağına inandırmak pek mümkün değil. Hem onun yanında çalışmaya da pek hevesli değilim: hiçbir beyefendiyle, hele seksenini geçmiş yaşlı bir beyefendiyle kavga etmek istemem; uzun süre anlaşamayacağımızı biliyorum. Çiftliğin sahibi kaptan olsaydı iş değişirdi. Vicdanı var, doğru olanı yapmak istiyor; yaşayan herkesin yerine onun için çalışmayı yeğlerim.”
“Peki, peki delikanlı, talih kapını çalarsa kafanı pencereden uzatıp işine bakmasını söyleme, yeter. Hayatta da hesapta olduğu gibi tekle çiftle baş etmeyi öğrenmelisin. Şimdi sana, on yıl önce, Mike Holdsworth daha şaka mı ciddi mi anlamadan sahte bir şilini geçirmeye kalktı diye genç Mike’ı patakladığında söylediğimi yine söylüyorum: Fazla tez canlı ve gururlusun; senin ölçüne uymayanlara diş biliyorsun. Benim biraz ateşli, biraz da dik kafalı olmamın sakıncası yok; eski kafalı bir öğretmenim, daha yüksek bir makama çıkmayı da hiç beklemiyorum. Ama yazı, harita çizme ve ölçme biçme öğretmek için bunca zaman harcadım; omuzlarının üstünde bir şalgam değil de bir kafa taşımanın faydasını insanlara göstermek için dünyada ilerlemeyeceksen, bütün bunların ne anlamı var? Sırf senin dışında kimsenin fark etmediği hafif bir kokusu var diye her fırsata burun kıvırıp duracak mısın? Bir karının çalışan erkeği rahat ettireceği yolundaki fikrin kadar budalaca bu. Saçmalık! Saçmalık! Bunu basit toplama işleminden öteye geçememiş budalalara bırak. Basit bir toplama işte! Bir budalaya bir budala daha ekle, altı yıl sonra altı budala daha çıkar; hepsi aynı türden, büyük ya da küçük olmaları hesabı değiştirmez!”
Bartle’ın serinkanlılık ve sağduyu üzerine bu hayli hararetli nutku sırasında piposu sönmüştü. Sözlerini büyük bir öfkeyle kibrit çakarak noktaladı; sonra kararlılıkla piposundan derin derin nefes çekip gözünü, gülmemeye çalışan Adam’dan ayırmadı.
“Söylediklerinizde epey akıl var, Bay Massey,” diye başladı Adam, ciddileştiğinden emin olur olmaz. “Her zaman olduğu gibi. Ama hiç gerçekleşmeyebilecek ihtimallere bel bağlamanın benim işim olmadığını kabul edersiniz. Elimdeki aletlerle malzemeyi kullanıp elimden gelenin en iyisini yapmalıyım. Karşıma iyi bir fırsat çıkarsa söylediklerinizi düşünürüm; ama o zamana kadar kendi ellerime ve kafama güvenmekten başka yapacak bir şeyim yok. Seth’le küçük bir plan düşünüyoruz: Biraz kendi başımıza mobilya yapıp bu yoldan fazladan bir iki sterlin kazanmak. Ama artık geç oldu; eve vardığımda neredeyse saat on biri bulur, annem uyanık olabilir; şu sıralar her zamankinden daha huzursuz. O hâlde iyi geceler.”
“Peki peki, seninle kapıya kadar gelelim; gece güzel,” dedi Bartle, bastonunu alarak. Vixen hemen ayağa kalktı. Üçü, başka söz etmeden yıldızların aydınlattığı geceye çıktılar; Bartle’ın patates yataklarının yanından geçip küçük kapıya doğru yürüdüler.
“Cuma gecesi müzik dinlemeye gel, gelebilirsen delikanlı,” dedi yaşlı adam, Adam’ın ardından kapıyı kapatıp ona yaslanırken.
“Olur, olur,” dedi Adam, solgun yol şeridine doğru uzun adımlarla ilerlerken. Geniş ortak alanda hareket eden tek şey oydu. Karaçalı çalılarının önünde zar zor seçilen iki boz eşek, kireçtaşından heykeller gibi kıpırtısız duruyordu; biraz ilerideki kerpiç kulübenin boz saz çatısı kadar hareketsizdiler. Bartle, yürüyen siluet karanlıkta kaybolana dek gözünü ondan ayırmadı. Sevgisi ikiye bölünen Vixen ise yavrularına arada birer yalama kondurmak için eve iki kez koşup geri dönmüştü.
“Olur, olur,” diye mırıldandı öğretmen, Adam gözden kaybolunca. “Böyle ağır ağır yürüyüp gidiyorsun; ama içinde yaşlı, topal Bartle’dan bir parça olmasaydı bugünkü hâline gelemezdin. En güçlü buzağının bile emeceği bir şey olmalı. Şu iri kıyım heriflerin çoğu, Bartle Massey olmasaydı alfabelerini bile öğrenemezdi.
Peki peki Vixen, seni budala kız, ne var, ne var? İçeri girmem mi gerekiyor? Olur, olur; artık kendi istediğimi yapmama hiç izin yok. Ya şu yavrular? Senin iki katın büyüdüklerinde onlarla ne yapmamı bekliyorsun? Babalarının Will Baker’ın şu iri bull teriyeri olduğuna neredeyse eminim; değil mi ha, seni kurnaz şey?” (Vixen kuyruğunu bacaklarının arasına kıstırıp hızla eve girdi. İyi yetişmiş dişiler bazen açılan kimi konuları duymazdan gelir.)
“Ama bebekli bir kadınla konuşmanın ne yararı var?” diye sürdürdü Bartle. “Vicdanı yok; vicdanı yok. Bütün vicdanı süte dönüşmüş.”
Bölüm etkileşimi
