Adam Bede kitap kapağı

18. bölüm / 56

On Sekizinci Bölüm — Kilise

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 56Şu an: On Sekizinci Bölüm — Kilise
  1. 1 Birinci Kitap — I. Bölüm — Atölye2.204 kelime
  2. 2 İkinci Bölüm — Vaaz5.429 kelime
  3. 3 Üçüncü Bölüm — Vaazdan Sonra1.694 kelime
  4. 4 Dördüncü Bölüm — Ev ve Kederleri4.083 kelime
  5. 5 V. Bölüm — Papaz4.583 kelime
  6. 6 VI. Bölüm — Hall Çiftliği3.375 kelime
  7. 7 VII. Bölüm — Mandıra1.422 kelime
  8. 8 VIII. Bölüm — Bir Çağrı2.239 kelime
  9. 9 IX. Bölüm — Hetty’nin Dünyası1.872 kelime
  10. 10 Bölüm X — Dinah, Lisbeth’i Ziyaret Ediyor3.179 kelime
  11. 11 XI. Bölüm — Kulübede2.183 kelime
  12. 12 XII. Bölüm — Ormanda3.005 kelime
  13. 13 XIII. Bölüm — Ormanda Akşam1.398 kelime
  14. 14 Bölüm XIV — Eve Dönüş2.386 kelime
  15. 15 Bölüm XV — İki Yatak Odası3.644 kelime
  16. 16 Bölüm XVI — Bağlar3.558 kelime
  17. 17 İkinci Kitap — XVII. Bölüm — Hikâyenin Biraz Durakladığı Yer2.577 kelime
  18. 18 On Sekizinci Bölüm — Kilise6.171 kelime · Okuduğun bölüm
  19. 19 XIX. Bölüm — Adam İş Gününde1.784 kelime
  20. 20 XX. Bölüm — Adam Hall Çiftliği’ni Ziyaret Ediyor4.866 kelime
  21. 21 XXI. Bölüm — Gece Okulu ve Öğretmeni4.209 kelime
  22. 22 Üçüncü Kitap — XXII. Bölüm — Doğum Günü Şenliğine Gidiş2.920 kelime
  23. 23 Bölüm XXIII — Yemek Vakti1.308 kelime
  24. 24 XXIV. Bölüm — Sağlık Şerefine İçki2.110 kelime
  25. 25 XXV. Bölüm — Oyunlar2.180 kelime
  26. 26 XXVI. Bölüm — Dans3.043 kelime
  27. 27 Dördüncü Kitap — XXVII. Bölüm — Bir Kriz3.070 kelime
  28. 28 XXVIII. Bölüm — Bir İkilem2.033 kelime
  29. 29 XXIX. Bölüm — Ertesi Sabah2.116 kelime
  30. 30 XXX. Bölüm — Mektubun Verilişi3.446 kelime
  31. 31 XXXI. Bölüm — Hetty’nin Yatak Odasında2.549 kelime
  32. 32 XXXII. Bölüm — Bayan Poyser “İçini Döker”2.514 kelime
  33. 33 XXXIII. Bölüm — Daha Çok Bağ1.846 kelime
  34. 34 XXXIV. Bölüm — Nişan1.274 kelime
  35. 35 XXXV. Bölüm — Gizli Korku1.555 kelime
  36. 36 Beşinci Kitap — XXXVI. Bölüm — Umut Yolculuğu2.387 kelime
  37. 37 XXXVII. Bölüm — Umutsuzluk İçinde Yolculuk3.250 kelime
  38. 38 XXXVIII. Bölüm — Arayış3.739 kelime
  39. 39 XXXIX. Bölüm — Haber1.975 kelime
  40. 40 XL. Bölüm — Acı Sular Yayılıyor2.291 kelime
  41. 41 Xlı. Bölüm — Duruşmadan Önceki Akşam1.329 kelime
  42. 42 XLII. Bölüm — Duruşma Sabahı1.215 kelime
  43. 43 XLIII. Bölüm — Karar1.833 kelime
  44. 44 Bölüm XLIV — Arthur’ın Dönüşü2.030 kelime
  45. 45 XLV. Bölüm — Hapishanede2.739 kelime
  46. 46 XLVI. Bölüm — Bekleyiş Saatleri1.546 kelime
  47. 47 XLVII. Bölüm — Son An231 kelime
  48. 48 XLVIII. Bölüm — Ormanda Bir Buluşma Daha2.464 kelime
  49. 49 Altıncı Kitap — XLIX. Bölüm — Hall Çiftliği’nde2.528 kelime
  50. 50 L. Bölüm — Kulübede3.040 kelime
  51. 51 LI. Bölüm — Pazar Sabahı3.241 kelime
  52. 52 Bölüm LII — Adam ve Dinah2.260 kelime
  53. 53 LIII. Bölüm — Hasat Yemeği3.413 kelime
  54. 54 Bölüm LIV — Tepedeki Buluşma1.488 kelime
  55. 55 Bölüm LV — Evlilik Çanları680 kelime
  56. 56 Son Söz907 kelime

On Sekizinci Bölüm

Kilise
“Hetty, Hetty, kilise ayininin saat ikide başladığını bilmiyor musun? Bire çoktan yarım saat var. Şu güzel pazar gününde, zavallı yaşlı Thias Bede toprağa verilecek, hem de gecenin köründe boğulmuşken—insanın tüylerini diken diken etmeye yeter—aklında bundan daha iyi bir şey yok mu? Cenazeye değil de düğüne gidiyormuş gibi süslenip duruyorsun!”

“Ama teyze,” dedi Hetty, “Totty’nin giysilerini de giydirmem gerektiği için herkes kadar çabuk hazırlanıp çıkamam. Onu yerinde tutmak için ne kadar uğraştım bir bilsen.”

Hetty merdivenlerden iniyordu; Bayan Poyser sade şapkası ve şalıyla aşağıda duruyordu. Bir kız gül yapraklarından yapılmış gibi görünüyorsa o kız, pazar şapkasıyla elbisesini giymiş Hetty’ydi. Şapkası pembe süslemeliydi, beyaz kumaşlı elbisesinin üzerine de pembe benekler serpiştirilmişti. Koyu saçları, gözleri ve küçük tokalı ayakkabıları dışında üzerinde pembeyle beyazdan başka renk yoktu. Bayan Poyser kendine kızıyordu; çünkü her insanın güzel, tombul şeyleri görünce yaptığı gibi gülümsememek için kendini zor tutuyordu. Bu yüzden sesini çıkarmadan arkasını döndü ve Hetty’nin peşinden evin dış kapısındaki gruba katıldı. Hetty, kilisede görmeyi umduğu birini düşününce öyle heyecanlanmıştı ki ayağının yere değdiğini neredeyse hissetmiyordu.

Küçük kafile yola koyuldu. Bay Poyser pazar günü giydiği boz renkli takımı, kırmızı yeşil yeleği ve büyük akik mühür iliştirilmiş yeşil saat kurdelesiyle oradaydı. Mühür, saat cebinin bulunduğu çıkıntıdan çekül gibi sarkıyordu. Boynuna sarımtırak ipek bir mendil bağlamış, Bayan Poyser’ın kendi elleriyle ördüğü, bacaklarının biçimini ortaya çıkaran güzel, gri, fitilli çoraplarını giymişti. Bay Poyser’ın bacağından utanması için hiçbir neden yoktu; alt bacakları gizlemeye yarayan çizme ve benzeri modaların giderek yaygınlaşmasının, insan baldırının acınası ölçüde bozulmasından kaynaklandığından kuşkulanıyordu. İyi huyluluğun ta kendisi olan yuvarlak, neşeli yüzünden utanması içinse hiç neden yoktu. “Haydi Hetty, haydi küçükler!” deyip karısına kolunu uzattı ve yol geçidinin kapısından avluya doğru önden yürüdü.

“Küçükler” diye seslenilen, dokuz ve yedi yaşlarındaki Marty ile Tommy’ydi. Küçük fitilli kadife ceketleri kuyrukluydu, diz altı pantolonlarının altından tombul dizleri görünüyordu; pembe yanakları, kara gözleriyle babalarına, küçücük bir filin kocaman bir file benzediği kadar benziyorlardı. Hetty ikisinin arasında yürüyordu. Arkalarından sabırlı Molly geliyordu; Totty’yi avludan ve yoldaki bütün ıslak yerlerden taşımak onun göreviydi. Totty, yakasını kırmızı siyah kolyesinin üstünde göstermek için tutturmuş, yakında geçireceğini düşündükleri ateşli hastalıktan çabucak kurtulunca bugün kiliseye gitmek istemişti. O öğleden sonra onu taşımaları gereken pek çok ıslak yer olacaktı; sabah sağanak yağmıştı, ama şimdi bulutlar çekilmiş, ufukta gümüş renkli, kule gibi yığınlar hâlinde toplanmıştı.

Çiftlik avlusunda uyansanız pazar günü olduğunu anlardınız. Horozlarla tavuklar da bunu biliyor gibiydi; yalnızca alçak sesle, mırıldanır gibi ötüyorlardı. Buldog bile daha az vahşi görünüyordu; sanki her zamankinden daha küçük bir ısırıkla yetinecekti. Güneş ışığı, her şeyi çalışmaya değil dinlenmeye çağırıyordu. Kendisi yosun tutmuş ahırın çatısında uyukluyor; gagalarını kanatlarının altına sokup birbirine sokulan beyaz ördeklerin, samanların üzerine gevşekçe uzanmış yaşlı kara dişi domuzun üstünde dinleniyordu. Domuzun en iri yavrusuysa annesinin yağlı kaburgalarını harika bir yaylı yatak bulmuştu. Yeni iş önlüğüyle Alick, tahıl ambarının basamaklarında yarı oturur yarı ayakta, huzursuzca kestiriyordu. Alick, hava durumunu ve koyunları dert eden bir ustabaşının kilise ayini gibi başka lükslere de sık sık kendini kaptırmaması gerektiğini düşünürdü. “Kilise ha! Yok, aklımda başka işler var,” sözü, çoğu kez daha fazla soru sorulmasını susturan sert bir anlamla ağzından çıkardı. Alick’in saygısızlık etmek istemediğinden eminim; zaten zihninin kuramsal, yadsımacı bir yapıda olmadığını biliyorum. Noel günü, Paskalya pazarı ve “Pentekost”ta kiliseye gitmeyi asla kaçırmazdı. Ama kamuya açık ibadetin ve din törenlerinin, verimli olmayan başka işler gibi, boş vakti olanlara göre olduğu yolunda genel bir kanısı vardı.

“Baba avlu kapısında durmuş,” dedi Martin Poyser. “Sanırım bizi tarladan geçerken izlemek istiyor. Yetmiş beşine gelmiş, hâlâ ne iyi görüyor!”

“Ah, yaşlıların da bebekler gibi olduğunu sık sık düşünürüm,” dedi Bayan Poyser. “Ne gördüklerine bakmadan, yalnızca bakmakla yetinirler. Sanırım Ulu Tanrı uykuya dalmadan önce onları böyle sakinleştiriyor.”

Ailenin kafilesini gören Yaşlı Martin kapıyı açtı ve bastonuna dayanarak ardına kadar tuttu. Bu ufak işi yapmaktan hoşnuttu; çünkü hayatını çalışarak geçirmiş bütün yaşlılar gibi hâlâ işe yaradığını hissetmek isterdi. Ekin zamanında orada bulunduğu için bahçedeki soğanların daha iyi yetiştiğine, pazar öğleden sonraları evde kalıp göz kulak olursa ineklerin daha iyi sağıldığına inanmayı severdi. Komünyon pazarlarında kiliseye giderdi ama diğer zamanlarda pek düzenli gitmezdi. Yağmurlu pazar günlerinde ya da romatizması tuttuğunda onun yerine Yaratılış’ın ilk üç bölümünü okurdu.

“Sen kilise avlusuna varmadan Thias Bede’yi gömmüş olurlar,” dedi oğlu yaklaşırken. “Yağmur yağarken sabah gömseler daha iyi olurdu; şimdi bir damla bile yağacak gibi değil. Ay orada kayık gibi duruyor, görüyor musun? Güzel havanın kesin işaretidir bu; birçok işaret yanlıştır ama bu kesin.”

“Evet, evet,” dedi oğlu, “umarım artık hava açar.”

Diz altı pantolonlu, kara gözlü oğlanların ceplerinde, vaaz sırasında gizlice ellerinde evirip çevirmeyi düşündükleri bir iki mermer bilye vardı. Büyükbabaları onlara, “Papazın söylediklerine kulak verin, evlatlar, papazın söylediklerine,” dedi.

“Hoşça kal, dedeciğim,” dedi Totty. “Ben kiliseye gidiyom. Koliyemi taktım. Bana nane şekeri ver.”

Büyükbaba bu “küçük bilmiş kız”ın sözüne gülmekten sarsılarak bastonunu yavaşça kapıyı tutan sol eline aldı; sonra Totty’nin umut dolu gözlerle diktiği yelek cebine parmağını yavaşça soktu.

Hepsi gidince yaşlı adam yeniden kapıya yaslandı; onları yolun karşısında, Ev Yakını boyunca ilerleyip uzaktaki kapıdan geçerken, çitin bir kıvrımının ardında gözden kaybolana dek izledi. O günlerde çitler, bakımlı çiftliklerde bile insanın görüşünü keserdi. O öğleden sonra yabani gül dalları pembe çelenklerini savuruyor, itüzümü sarı mor renkleriyle bütün ihtişamını sergiliyor, solgun hanımeli bir çobanpüskülü dalından erişilmez yükseklikte göz kırpıyordu. Arada bir de dişbudak ya da çınar, yolun üzerine gölgesini düşürüyordu.

Başka kapıların önünde onları tanıyanlar vardı; geçmeleri için kenara çekilmeleri gerekiyordu. Ev Yakını tarlasının kapısında ineklerin yarısı, biri ötekinin arkasında dizilmiş duruyordu; iri gövdelerinin yolu kapatabileceğini anlamaları son derece uzun sürdü. Uzak kapıda kısrak başını parmaklıkların üzerinden uzatmıştı; yanında, başını annesinin böğrüne çevirmiş, rengi karaciğer gibi kızıl tay duruyordu. Tay, bacaklarını iki yana açarak yaşadığı tuhaf varoluşundan hâlâ epey rahatsız görünüyordu. Köye giden ana yola ulaşana kadar yol bütünüyle Bay Poyser’ın tarlalarından geçiyordu. Yürürken o hayvanları ve ekinleri dikkatle gözden geçiriyor, Bayan Poyser da hepsi hakkında durmadan yorum yapıyordu. Bir mandırayı yöneten kadın, kirayı çıkarmada büyük pay sahibidir; bu yüzden hayvanlar ve “beslenmeleri” hakkındaki fikrini söylemesine pekâlâ izin verilebilir. Bu iş anlayışını öylesine geliştirir ki başka pek çok konuda da kocasına öğüt verebilir.

Ev Yakını tarlasına girerken, uysalca yatıp geviş getiren ve uykulu gözlerle kendisine bakan hayvanı görüp, “Şu kısa boynuzlu Sally işte,” dedi. “İneği görmekten nefret eder oldum. Üç hafta önce ne dediysem yine söylüyorum: Onu ne kadar çabuk elden çıkarırsak o kadar iyi. Şu küçük sarı inek onun verdiği sütün yarısını bile vermiyor, ama ondan iki kat fazla tereyağı alıyorum.”

“E, sen genel olarak kadınlara benzemiyorsun,” dedi Bay Poyser. “Onlar bol süt veren kısa boynuzluları sever. Chowne’un karısı başka cins almaması için kocasının başının etini yiyor.”

“Chowne’un karısının ne sevdiği kimin umurunda? Serçeden akıllı değil, budala bir şey. Domuz yağını süzmek için koca bir kevgir alır, sonra da kırıntıların içinden geçmesine şaşırır. Onu yeterince tanıdım; evinden bir daha hizmetçi almayacağım. Her şey birbirine karışmış; içeri girdiğinde pazartesi mi cuma mı anlarsın, çamaşır haftanın sonuna kadar sürünür gider. Peynirine gelince, geçen yıl tenekede ekmek gibi kabardığını iyi bilirim. Sonra da suçu havaya atar; kimi insan baş aşağı durur da suçun çizmelerinde olduğunu söyler.”

“Chowne Sally’yi almak istiyordu; sen de istersen ondan kurtulabiliriz,” dedi Bay Poyser. Karısının ikiyle ikiyi bir araya getirme becerisiyle içten içe gurur duyuyordu; son zamanlarda pazar kurulduğu günlerde kısa boynuzlu inekler konusunda onun ferasetini birden fazla kez övmüştü. “Evet, budala birini eş seçen, kısa boynuzluları da alsa iyi olur; başın bataklığa saplanırsa bacakların da peşinden gitsin. Bacak demişken, şu bacaklara bak!” diye sürdürdü Bayan Poyser. Yol kuruduğu için yere indirilmiş olan Totty, anne babasının önünde sendeleyerek yürüyordu. “Ne biçim bacaklar! Ayağı da ne kadar uzun; babasının öz kızı olacak.”

“Evet, on yıla kalmaz neredeyse Hetty gibi olur, yalnız senin renkli gözlerini almış. Ailemde mavi gözlü birini hiç hatırlamıyorum; annemin gözleri Hetty’ninkiler gibi kara mürver tanesi kadar siyahtı.”

“Hetty’ye benzemeyen bir şeyi olmasından çocuk zarar görmez. Onun bu kadar güzel olmasını da istemem. Hem açık saçlı, mavi gözlü insanlar da kara saçlılar kadar güzel olabilir. Dinah’ın yanaklarında biraz renk olsa, başına da inekleri korkutacak şu Metodist başlığını takmasa, insanlar onu Hetty kadar güzel bulurdu.”

“Yok, yok,” dedi Bay Poyser küçümser bir vurguyla. “Sen kadınların özelliklerinden anlamıyorsun. Erkekler Dinah’nın peşinden, Hetty’nin peşinden koştukları gibi koşmaz.”

“Erkeklerin kimin peşinden koştuğunu ne umursarım? Çoğunun nasıl seçim yaptığını görüyoruz işte; rengi solmuş gazlı bez kurdele parçaları gibi, hiçbir işe yaramayan perişan karıları var.”

“E, evlendiğimde iyi seçim yapmayı bildiğimi inkâr edemezsin,” dedi Bay Poyser. Ufak evlilik tartışmalarını genellikle böyle bir iltifatla tatlıya bağlardı. “On yıl önce Dinah’dan iki kat daha dolgun, canlıydın.”

“İyi bir ev hanımı olmak için kadının çirkin olması gerektiğini hiç söylemedim. Chowne’un karısı sütü kestirip peynir mayasını kurtaracak kadar çirkin, ama başka hiçbir şeyi kurtaramaz. Zavallı çocuk Dinah’ya gelince, başkalarına vermek uğruna akşam yemeğini çörekle suyla geçiştirirken asla dolgunlaşamaz. Beni bazen dayanamayacağım kadar kızdırırdı. Ona da dediğim gibi, Kutsal Kitap’a düpedüz ters düşüyordu; orada ‘Komşunu kendin gibi sev’ deniyor. ‘Ama,’ dedim, ‘komşunu kendinden fazla sevmesen, Dinah, onun için yaptığın pek az olurdu. Karnı yarı açken de idare eder diye düşünürdün.’ Ah, bu kutlu pazar günü nerede acaba? Birdenbire gitmeye karar verdiği şu hasta kadının yanında oturuyordur, herhalde.”

“Ah, böyle bir heves başına sardığı için yazık oldu; bütün yaz bizimle kalabilirdi, istediğinin iki katını yerdi, yine de eksildiği anlaşılmazdı. Evde hiç fark yaratmazdı; yuvasındaki kuş gibi dikişinin başında sessizce oturur, bir şey getirmek için de olağanüstü hızlı davranırdı. Hetty evlenirse Dinah’nın hep senin yanında olmasını istersin.”

“Bunu düşünmenin faydası yok,” dedi Bayan Poyser. “Dinah’dan burada, başkaları gibi rahat rahat yaşamasını istemek, uçan kırlangıca el etmeni beklemek kadar boşuna. Onu döndürebilecek bir şey varsa ben döndürürdüm; çünkü bir saat boyunca onunla konuştum, hatta azarladım da. Öz kız kardeşimin çocuğu, elimden geleni yapmam gerekir. Ama ah, zavallı şey, bize ‘hoşça kal’ deyip arabaya bindiğinde, bana dönüp cennetten dönmüş teyzesi Judith’e çok benzeyen solgun yüzüyle baktı ya, verdiğim azarlamaları düşünüp korkmaya başladım. Bazen sanki o, işlerin doğrusunu başkalarından daha iyi biliyormuş gibi gelir insana. Ama bunun Metodist olmasından kaynaklandığını asla kabul etmem; tıpkı siyah bir buzağıyla aynı kovadan yediği için beyaz buzağının beyaz olduğunu kabul etmeyeceğim gibi.”

“Yok,” dedi Bay Poyser, iyi huyluluğunun izin verdiği ölçüde hırlamaya yaklaşan bir sesle. “Metodistleri sevmem. Yalnız esnaf Metodist olur; bir Metodist fikrine tutulmuş çiftçiye hiç rastlamadın. Arada bir, işinde pek becerikli olmayan bir işçi, Seth Bede gibi, vaaz vermeye falan kalkışır. Ama Adam’a bak; buraların en iyi kafalarından biri, o daha iyi bilir. İyi bir kilise mensubudur; yoksa Hetty’ye talip olmasını asla desteklemezdim.”

“Aman Tanrım,” dedi Bayan Poyser, kocası konuşurken arkasına bakmıştı. “Molly’yle çocukların haline bak! Tarlanın öbür ucunda kalmışlar. Hetty, onları nasıl öyle bırakabildin? Çocukları izlesin diye bir tablo diksen senin kadar iş görürdü. Koş da gelmelerini söyle.”

Bay ve Bayan Poyser artık ikinci tarlanın sonuna gelmişlerdi. Totty’yi, Loamshire’a özgü gerçek bir tarla geçidini oluşturan iri taşlardan birinin üstüne oturtup oyalananları beklediler. Totty memnuniyetle, “Yaramaz, yaramaz çocuklar—ben iyi,” dedi.

Tarlaların içinden geçen bu pazar yürüyüşü, çit diplerinde durmadan bir tiyatro seyreden Marty ile Tommy’yi öyle heyecanlandırmıştı ki, iki spaniel ya da teriyer olsalar nasıl durup bakmaktan kendilerini alamazlarsa onlar da öyle yapıyordu. Marty, büyük dişbudak ağacının dallarında bir sarı kiraz kuşu gördüğünden emindi; o bakınırken, patikadan geçip gitmiş beyaz boğazlı bir kakımı kaçırdı. Küçük Tommy bu hayvanı büyük bir heyecanla anlattı. Sonra, tüyleri yeni çıkmış minik bir yeşil ispinoz yerde çırpınarak ilerliyordu; böğürtlen çalısının altına kaçana dek onu yakalamak mümkün gibi görünmüştü. Hetty bunların hiçbirine aldırmıyordu; onun yerine, her an hazır anlayışlılığıyla Molly’ye seslenildi. Molly, gösterilen her yere ağzı açık bakıyor, kendisinden hayret etmesi beklendiğinde de “Aman!” diyordu.

Hetty dönüp teyzesinin öfkelendiğini haber verince Molly telaşla hızlandı; ama Marty öne fırlayıp “Benekli hindinin yuvasını bulduk anne!” diye bağırdı. İyi haber getirenlerin asla suçlanmayacağına dair içgüdüsel bir güveni vardı.

“Ah,” dedi Bayan Poyser, bu hoş sürpriz karşısında terbiyeyi büsbütün unutarak, “aferin oğluma; nerede peki?”

“Çitin altında, kocaman bir deliğin içinde. Yeşil ispinozun peşinden giderken önce ben gördüm, dişi de yuvada oturuyordu.”

“Umarım onu ürkütmemişsindir,” dedi annesi, “yoksa yuvayı terk eder.”

“Hayır, çok sessizce uzaklaştım, Molly’ye de fısıldadım—değil mi Molly?”

“Peki, peki, şimdi yürüyün,” dedi Bayan Poyser. “Babanızla annenizin önünden gidin, küçük kız kardeşinizin de elinden tutun. Artık dosdoğru yürüyeceğiz. İyi çocuklar pazar günü kuşların peşinden gitmez.”

“Ama anne,” dedi Marty, “benekli hindinin yuvasını bulana yarım kron vereceğini söylemiştin. O yarım kronu kumbarama koyabilir miyim?”

“Şimdi uslu bir oğlan gibi yürürsen bakarız, evladım.”

Anne babası, büyük çocuklarının kurnazlığına eğlenerek anlamlı bir bakış attılar; ama Tommy’nin yuvarlak yüzüne bulut çökmüştü.

“Anne,” dedi ağlamaklı bir sesle, “Marty’nin kumbarasında benimkinden çok daha fazla para var.”

“Paaara, ben kumbaramda yarım kron istee,” dedi Totty.

“Sus, sus, sus,” dedi Bayan Poyser. “Böyle yaramaz çocuklar görülmüş mü? Kiliseye gidip acele etmezseniz kumbaralarınızı bir daha kimse görmeyecek.”

Bu korkunç tehdit işe yaradı; kalan iki tarlada üç çift minik bacak, iribaşlarla dolu küçük bir göletin önünden geçerken çocukların özlemle bakmasına rağmen, ciddi bir kesinti olmadan tıpış tıpış ilerledi.

Yarın yeniden serilip çevrilmesi gereken ıslak saman, Bay Poyser’ın içini açmıyordu. Saman ve tahıl hasadında, dinlenme gününün yararı konusunda zihninde sık sık mücadeleler yaşardı; ama pazar günü, sabah ne kadar erken olursa olsun, onu tarlada çalışmaya hiçbir şey razı edemezdi. Michael Holdsworth Hayırlı Cuma günü çift sürerken bir çift öküzü “ter içinde bırakmamış” mıydı? Bu, kutsal günlerde çalışmanın günah olduğunun kanıtıydı. Martin Poyser her tür günah konusunda kesin kararını vermişti: böyle işlere bulaşmayacaktı, çünkü o yoldan kazanılan para asla hayır getirmezdi.

“Güneş böyle parlarken insanın samanlara elini atasası geliyor,” diye söylendi “Büyük Çayır”dan geçerken. “Ama vicdanına karşı gelerek tasarruf edeceğini sanmak budalalık. Şu Jim Wakefield var ya, eskiden ‘Centilmen Wakefield’ derlerdi; pazarları da hafta içi gibi çalışır, doğruya yanlışa aldırmazdı; sanki Tanrı da şeytan da yokmuş gibi. Sonu ne oldu peki? Geçen pazar yerinde onu kendi gözlerimle, içinde portakal olan bir sepet taşırken gördüm.”

“Ah, elbette,” dedi Bayan Poyser vurgulayarak. “Şans tuzağını günahla yemlersen, avın pek kıt olur. Öyle kazanılan para insanın cebini yakar. Oğlanlarımıza bırakacağımız tek altı peninin bile hak yolundan kazanılmış olmasını isterim. Havaya gelince, onu yukarıdaki biri yaratıyor; katlanacağız. Kızların çıkardığı dertlerin yanında hava hiç mesele değil.”

Yürüyüşleri bölünmüş olsa da Bayan Poyser’ın saatinin zamanı önceden yakalama huyu sayesinde köye daha saat ikiye çeyrek kala vardılar. Kiliseye gitmek isteyenlerin neredeyse hepsi çoktan kilise avlusunun kapısından girmişti. Evde kalanlar çoğunlukla, kendi kapısının önünde bebeğini kucağında tutan Timothy’nin Bess’i gibi annelerdi; o durumda kadınların hissettiği gibi, kendilerinden başka hiçbir şey beklenemeyeceğini düşünüyorlardı.

İnsanların ayin başlamadan çok önce kilise avlusunda öylece durmasının tek nedeni Thias Bede’nin cenazesini görmek değildi; bunu zaten hep yaparlardı. Kadınlar genellikle hemen kiliseye girer, çiftçi eşleri yüksek sıraların üzerinden birbirleriyle alçak sesle hastalıklarından ve doktor ilaçlarının işe yaramadığından söz ederdi. Karahindiba çayını ve başka ev yapımı ilaçları çok daha etkili bulduklarını anlatırlardı. Hizmetçilerden, ücret konusunda giderek daha fazlasını istemelerinden, oysa hizmetlerinin her yıl kötüleşmesinden ve günümüzde gözden uzak kalınca güvenilebilecek tek bir kız olmadığından yakınır; Treddlestonlu bakkal Bay Dingall’ın tereyağına biçtiği düşük fiyattan ve adamın ödeme gücü konusunda haklı şüphelerden söz ederlerdi. Bayan Dingall aklı başında bir kadındı ve hepsi ona üzülürdü; çünkü çok iyi akrabaları vardı. Erkeklerse dışarıda oyalanırdı. Uğultulu, parçalı bir prova yapmak zorunda olan şarkıcılar dışında, Bay Irwine okuma kürsüsünde yerini alana dek neredeyse hiçbiri kiliseye girmezdi. Erken girmenin bir anlamını görmüyorlardı—ayin başlamadan kilisede ne yapacaklardı ki?—biraz dışarıda kalıp “iş güç” konuşurlarsa evrendeki hiçbir gücün bunu onlara darılmak için sebep sayacağını da düşünmüyorlardı.

Chad Cranage bugün bambaşka biri gibi görünüyor; pazar günü yüzünü yıkayıp temizlenmişti. Bu hâli, küçük torununu onu yabancı sanıp ağlatırdı. Ama deneyimli bir göz, o iri yarı, küstah adamın çiftçilere gösterdiği alçakgönüllü saygıyı ve şapkasını çıkarıp saçını düzeltmesini görür görmez onun köyün demircisi olduğunu anlardı. Chad, çalışan bir adamın hafta içi kendisi kadar kara olduğu bilinen bir eşraf mensubuna mum tutması gerektiğini söylerdi. Kulağa kötü gelen bu davranış kuralıyla aslında oldukça erdemli bir şeyi kastediyordu: atlarını nallatacak adamlara saygıyla davranmak gerektiğini. Chad ve daha kaba saba işçiler, beyaz dikenin altındaki mezardan uzak duruyordu; cenaze orada kaldırılıyordu. Kızıl Saçlı Jim’le birkaç çiftlik işçisiyse mezarın çevresinde toplanmış, anne ve oğullarla birlikte yas tutar gibi şapkalarını çıkarmıştı. Başkaları arada kalmıştı: kimi zaman mezardaki topluluğu izliyor, kimi zaman kilise kapısının yakınında küme olmuş çiftçilerin konuşmasını dinliyorlardı. Martin Poyser de ailesi kiliseye girerken onlara katılmıştı. Bu kümenin dışında, Donnithorne Arms’ın hancısı Bay Casson kendine en gösterişli pozu vermişti: sağ işaret parmağı yeleğinin düğmeleri arasına sokulmuş, sol eli pantolon cebinde, başı da iyice yana eğikti. Sanki kendisine yalnızca tek heceli bir rol verilmiş ama seyircilerin başrol için ne kadar uygun olduğunu fark ettiğinden emin bir aktöre benziyordu. Bu, ellerini arkasında kavuşturup öne eğilerek astımlı astımlı öksüren yaşlı Jonathan Burge’la tuhaf bir tezat oluşturuyordu; Burge, paraya çevrilemeyen her türlü gösterişe içten içe küçümsemeyle bakardı. Bugün konuşmalar normalden daha alçak sesle sürüyordu; Bay Irwine’in cenaze duasının son bölümünü okuyan sesi onları biraz susturmuştu. Hepsi zavallı Thias için üzüntülerini dile getirmişti; ama şimdi, Squire’ın kâhyası Satchell’e duydukları kendi yakınmalarını konuşmaya başlamışlardı. Yaşlı Bay Donnithorne’un bizzat yapmadığı ölçüde kâhyalık işini Satchell üstleniyordu; çünkü beyefendinin kendi kiralarını toplama ve kendi kerestesi için pazarlık etme alçaklığını gösterecek kadar eli sıkı olduğu biliniyordu. Satchell birazdan kiliseye çıkan taş döşeli yoldan yürüyüp gelebilirdi; bu da konuyu yüksek sesle konuşmamak için ek bir sebepti. Çok geçmeden birden sustular: Bay Irwine’in sesi kesilmiş, beyaz dikenin çevresindeki topluluk kiliseye doğru dağılmaya başlamıştı.

Bay Irwine geçerken herkes kenara çekilip şapkasını çıkardı. Ardından Adam ve Seth, anneleri aralarında olacak biçimde geliyordu; Joshua Rann baş mezarcılığın yanı sıra kilise görevlisi işini de yaptığı için henüz rektörün ardından kutsal eşya odasına gitmeye hazır değildi. Ama üç yaslı ilerlemeden önce bir duraklama oldu: Lisbeth dönüp mezara bir kez daha bakmıştı! Ah, beyaz dikenin altında artık kahverengi topraktan başka bir şey yoktu. Yine de bugün, kocasının ölümünden beri başka hiçbir gün olmadığı kadar az ağladı. Bütün kederinin yanında, “cenaze” yapılmasının ve Bay Irwine’in kocası için özel bir tören yönetmesinin verdiği alışılmadık bir önem duygusu da vardı; üstelik cenaze ilahisinin onun için söyleneceğini biliyordu. Oğullarıyla kilise kapısına yürürken, cemaat arkadaşlarının dostça, anlayışlı baş selamlarını görünce bu duygu kederine daha da baskın geldi.

Anne ve oğulları kiliseye girdi; oyalananlar birer birer arkalarından geldi, ama bazıları hâlâ dışarıda bekliyordu. Bay Donnithorne’un yokuşu ağır ağır çıkan arabasını görmek, onlara acele etmeye gerek olmadığını düşündürmüş olabilirdi.

Derken fagotla anahtar borularının sesi birden yükseldi. Ayini her zaman açan akşam ilahisi başlamıştı; artık herkes içeri girip yerini almalıydı.

Hayslope Kilisesi’nin içinin, meşe sıralarının grileşmiş eskiliği dışında kayda değer bir özelliği olduğunu söyleyemem. Dar bir koridorun iki yanında sıralanmış bu büyük, çoğu kare biçimli sıralarda modern dönemin kusuru sayılan galeriler yoktu. Koronun sağ sıranın ortasında kendine ayrılmış iki dar sırası vardı; böylece Joshua Rann’ın baş bas olarak yerini alması ve şarkı bittikten sonra kürsüsüne dönmesi kısa sürüyordu. Vaaz kürsüsüyle okuma kürsüsü, sıralar gibi eski ve griydi; koro bölümüne açılan kemerin bir yanında duruyordu. Koro bölümünde de Bay Donnithorne’un ailesiyle hizmetkârlarına ayrılmış gri kare sıralar vardı. Yine de bu gri sıraların, sarımsı krem rengi badanalı duvarlarla birlikte, bakımsız iç mekâna çok hoş bir hava verdiğine ve kırmızı yüzlerle parlak yeleklere son derece yakıştığına sizi temin ederim. Koro bölümüne doğru koyu kırmızı dokunuşlar da vardı: kürsüyle Bay Donnithorne’un kendi sırasının minderleri güzel koyu kırmızı kumaştandı; manzaranın ucunda ise Bayan Lydia’nın kendi elleriyle altın ışınlar işlediği koyu kırmızı bir sunak örtüsü duruyordu.

Koyu kırmızı örtü olmasa bile, Bay Irwine kürsüde durup o sade cemaate iyilikle bakarken kilisenin içi insana sıcaklık ve ferahlık verirdi: belki dizleriyle omuzları bükülmüş ama hâlâ çit budayıp saman çatısı örmeye gücü yeten yaşlı adamlara; uzun boylu, güçlü yapılı taş ustalarıyla marangozların kabaca yontulmuş, bronzlaşmış yüzlerine; elma yanaklı aileleriyle birlikte gelen, hali vakti yerinde yarım düzine çiftçiye; çoğu çiftlik işçilerinin karıları olan, siyah başlıklarının altından kar gibi beyaz başörtüsü kenarları görünen, dirseklerinden aşağı çıplak ve kurumuş kollarını göğüslerinde usulca kavuşturmuş yaşlı kadınlara. Yaşlıların hiçbiri kitap tutmuyordu; neden tutsunlardı ki? İçlerinden biri bile okuyamıyordu. Ama birkaç “güzel sözü” ezbere biliyorlardı; kurumuş dudakları zaman zaman sessizce kıpırdıyor, ayini pek anlamadan, yine de onun kötülükleri uzaklaştırıp bereket getireceğine dair sade bir inançla eşlik ediyordu. Şimdi herkes ayağa kalkmış olduğundan bütün yüzler görünüyordu; küçük çocuklar gri sıraların kenarından bakarken, iyi Piskopos Ken’in akşam ilahisi, son nesil rektörlerle koro şefi kilise görevlileriyle birlikte ortadan kaybolmuş canlı ilahi ezgilerinden biriyle söyleniyordu. Ezgiler de Pan’ın kavalının sesi gibi, onları seven ve bekleyen kulaklarla birlikte ölür. Adam bugün her zamanki gibi şarkıcıların arasında değildi; annesiyle Seth’in yanında oturuyordu. Bartle Massey’nin de gelmediğini şaşkınlıkla fark etti. Bu, özellikle Bay Joshua Rann’ın hoşuna gitmişti: bas seslerini alışılmadık bir memnuniyetle veriyor, gözlüğünün üstünden kiliseye gelmeyen Will Maskery’ye gönderdiği bakışlara fazladan bir sertlik katıyordu.

Bay Irwine’i bu sahneye bakarken gözünüzün önüne getirmenizi rica ediyorum: kendisine çok yakışan geniş beyaz cüppesi içinde, pudralı saçları geriye taranmış, koyu kahverengi tenli, burun deliğiyle üst dudağı ince biçimli. Çünkü o iyilik dolu ama keskin yüz ifadesinde, cömert bir ruhun ışığının vurduğu bütün insan yüzlerinde olduğu gibi, belli bir erdem vardı. Haziranın nefis güneşi, eski pencerelerden içeri süzülüyordu; sarı, kırmızı ve mavi renklerin gelişigüzel parçaları karşı duvara hoş renkler düşürüyordu.

Sanırım Bay Irwine bugün cemaate bakarken gözlerini Martin Poyser’la ailesinin oturduğu kare sırada her zamankinden bir an daha uzun tuttu. Bir çift koyu renk göz de dönüp o pembe beyaz, yuvarlak yüzlü kıza bakmaktan kendini alamadı. Ama Hetty o sırada bakışlardan tümüyle habersizdi; Arthur Donnithorne’un yakında kiliseye gireceğini düşünüyordu, çünkü arabanın şimdiye dek kilise kapısına ulaşmış olması gerekirdi. Onu perşembe akşamı ormanda vedalaştıklarından beri hiç görmemişti; ah, zaman ne kadar uzun gelmişti! O akşamdan beri her şey eskisi gibi sürüp gitmişti; o sırada yaşanan olağanüstü şeylerin ardından hiçbir şey değişmemiş, onlar şimdiden bir rüyaya dönüşmüştü. Kilise kapısının açılıp kapanma sesini duyunca yüreği öyle hızlı çarptı ki başını kaldırmaya cesaret edemedi. Teyzesinin reverans yaptığını hissetti; kendisi de reverans yaptı. Bu, yaşlı Bay Donnithorne olmalıydı—hep önce o gelirdi; kırışık, ufak tefek yaşlı adam, selam verip reverans yapan cemaate miyop gözlerle bakınırdı. Sonra Bayan Lydia’nın geçtiğini anladı. Hetty, çevresine küçük güller sarılmış şık, küçük silindir biçimli şapkasına bakmayı çok sevse de bugün onu umursamadı. Ama başka reveranslar gelmedi—hayır, o gelmemişti. Sıra kapısının önünden yalnızca kahyanın siyah şapkasıyla, bir zamanlar Bayan Lydia’nın olan ve şimdi hizmetçinin taktığı güzel hasır şapka, ardından da kâhya ve uşağın pudralı başları geçmişti. Hayır, o orada değildi. Yine de şimdi bakacaktı; belki yanılmıştı, çünkü aslında hiç bakmamıştı. Göz kapaklarını kaldırıp koro bölümündeki minderli sıraya ürkekçe baktı. Yaşlı Bay Donnithorne, beyaz mendiliyle gözlüğünü siliyor; Bayan Lydia da altın yaldız kenarlı büyük dua kitabını açıyordu. Soğuk düş kırıklığına dayanmak çok zordu. Solduğunu, dudaklarının titrediğini hissetti; ağlamak üzereydi. Ah, ne yapacaktı? Herkes nedenini anlardı; Arthur gelmediği için ağladığını bilirlerdi. İlik yerindeki muhteşem sera çiçeğiyle Bay Craig’in ona baktığını da biliyordu. Genel Günah İtirafı başlayıp diz çökebilmesi için beklemek korkunç derecede uzun sürdü. O zaman iki iri damla yanağından süzüldü; onları sırtı Hetty’ye dönük diz çökmüş teyzesiyle eniştesi değil, yalnızca iyi yürekli Molly gördü. Kilisede ağlamaya bayılmaktan başka bir neden düşünemeyen Molly’nin baygınlık hakkında kulaktan dolma belirsiz bir bilgisi vardı. Cebinden tuhaf, yassı, küçük, mavi bir koklama şişesi çıkardı. Mantarı çıkarmak için epey uğraştıktan sonra dar ağzını Hetty’nin burun deliklerine dayadı. “Hiç kokmuyo,” diye fısıldadı. Ona göre eski koku tuzlarının tazelerine üstünlüğü buydu: Burnu yakmadan işe yararlardı. Hetty sinirlenerek şişeyi itti; ama bu küçük öfke parıltısı, koklama tuzlarının yapamayacağını yaptı: gözyaşlarının izlerini silip bir daha ağlamamak için elinden geleni yapmasını sağladı. Hetty’nin kibirli küçücük yaradılışında belli bir güç vardı. Gülünmekten ya da hayranlık dışında bir duyguyla işaret edilmektense her şeye katlanırdı; insanların bilmesini istemediği bir sırrı öğrenmemeleri için yumuşak tenine kendi tırnaklarını batırırdı.

Bay Irwine, onun sağır kulaklarına o ağırbaşlı “Günahları Bağışlama” duasını okurken ve ardından gelen yakarışların bütün ezgileri boyunca, düşünceleriyle duyguları nasıl da dalgalanıyordu! Öfke, düş kırıklığının hemen yanı başındaydı; Arthur’ın yokluğunu, gerçekten gelmek ve onu yeniden görmek istediği varsayımıyla açıklamak için küçük aklının bulabildiği tahminleri çok geçmeden bastırdı. Herkes ayağa kalkınca, o da dizlerinden mekanik bir biçimde kalktığında yanaklarına renk dönmüştü; üstelik yüzü daha da kızarmıştı. Kendi kendine, Arthur’a bu acıyı yaşattığı için ondan nefret ettiğini, onun da acı çekmesini istediğini söyleyen öfkeli sözler kuruyordu. Ne var ki ruhunda bu bencil kargaşa sürerken gözleri dua kitabına eğilmişti; koyu kirpiklerinin gölgelediği göz kapakları her zamanki kadar güzeldi. Adam Bede de dizlerinden kalkarken ona bir an göz atıp bunu düşündü.

Ama Adam’ın Hetty’yi düşünmesi, ayini işitmesine engel olmuyordu; tersine, o öğleden sonra kilise ayininin kendisine kanal olduğu diğer derin duygularla iç içe geçiyordu. Tıpkı bütün geçmişimizin ve hayal ettiğimiz geleceğin bilincinin, duyarlılığımızın yoğunlaştığı her ana karışması gibi. Adam için kilise ayini; pişmanlığını, özlemini ve kabullenişini dile getirebileceği en uygun kanaldı. Yardım dileyen yakarışların iman ve övgü haykırışlarıyla dönüşümlü oluşu, yinelenen karşılıklar ve toplu duaların tanıdık ritmi, başka hiçbir ibadet biçiminin yapamayacağı gibi onun adına konuşuyor gibiydi. Çocukluklarından beri yeraltı mezarlarında ibadet etmiş ilk Hıristiyanlara meşalelerin ışığıyla gölgeler, sokakların putperest gün ışığından daha çok Tanrı’nın huzuruna yakın görünmüş olmalıydı. Duygularımızın sırrı, çıplak nesnenin kendisinde değil, kendi geçmişimizle kurduğu ince ilişkidedir. Bu sırrın, duygudaşlıktan yoksun gözlemciden kaçmasına şaşmamalı; o da kokuları seçebilmek için gözlüğünü taksa aynı derecede yararsız olurdu.

Ama Hayslope Kilisesi’ndeki ayini, tesadüfen uğrayan biri için bile krallığın köylerindeki çoğu kilisedekinden daha etkileyici kılan bir neden vardı; eminim bundan en ufak kuşkunuz yoktur. Bu, dostumuz Joshua Rann’ın okuyuşuydu. İyi yürekli kunduracı bu okuyuş tarzını nereden edinmişti, en yakın dostları için bile bir sır olarak kalmıştı. Sonunda bunu başlıca Doğa’dan öğrendiğine inanıyorum; Doğa, daha önce başka dar ruhlara da yaptığı gibi, bu dürüst ve kendini beğenmiş ruhun içine müziğinden biraz dökmüştü. Ona en azından güzel bir bas sesiyle müzik kulağı vermişti; ama karşılıkları okurken söyleyişine kattığı o zengin ilahiyi yalnız bunların mı esinlediğini kesin olarak söyleyemem. Güçlü ve sakin hüznü bakımından, dolgun, derin bir forteden melankolik bir ezgiye yuvarlanıp son sözcüğün sonunda, güzel bir viyolonselin uzayıp giden titreşimleri gibi hafifçe yankılanarak sönmesini, sonbahar dalları arasından esen rüzgârın uğultusu ve ezgisi dışında hiçbir şeye benzetemem. Paslı gözlükleri, kirli sakal gibi kısa, sert saçları, iri artkafası ve çıkık tepesi olan bir kilise görevlisinin okuyuşu için böyle konuşmak tuhaf gelebilir. Ama Doğa’nın işi böyledir: Görkemli yüzlü, şiir heveslisi bir beyefendinin korkunç biçimde detone şarkı söylemesine izin verir, ona bundan en ufak bir işaret bile vermez; sonra da meyhanenin köşesinde bir ezgi mırıldanan dar alınlı bir herifin notaları kuş gibi tam tutturmasını sağlar.

Joshua okuyuşuyla değil, şarkı söyleyişiyle daha çok övünürdü; kürsüden koro yerine geçerken kendini her zaman daha önemli hissederdi. Bugün bu duygu daha da güçlüydü: özel bir gündü; bütün cemaatin tanıdığı yaşlı bir adam acıklı bir biçimde ölmüştü—köylünün zihnine en ağır gelen şey, yatağında ölmemesiydi—ve şimdi ansızın gidişinin anısına cenaze ilahisi söylenecekti. Üstelik Bartle Massey kilisede değildi; Joshua’nın korodaki önemi gölgelenmiyordu. Söyledikleri ağır, minör tonda bir ezgiydi. Eski mezmur ezgilerinde nice ağıt vardır; sözleri de—

“Bir sel gibi silip süpürürsün bizi;

Bir düş gibi yok olup gideriz”—

zavallı Thias’ın ölümü için her zamankinden daha uygun görünüyordu. Anneyle oğulları, her biri kendine özgü duygularla dinliyordu. Lisbeth, mezmurun kocasına iyilik ettiğine dair belirsiz bir inanç taşıyordu; mezmur, düzgün bir cenaze töreninin parçasıydı ve Lisbeth bu töreni kocasından esirgemeyi, yaşarken ona nice mutsuz gün yaşatmaktan daha büyük bir haksızlık sayardı. Kocası hakkında ne kadar çok söz edilirse, onun için ne kadar çok şey yapılırsa, güvende olacağına o kadar inanıyordu. Zavallı Lisbeth’in körü körüne hissettiği şey, insan sevgisiyle acımasının başka bir sevgiye iman için dayanak oluşturduğuydu. Kolayca duygulanan Seth gözyaşlarını tutamadı; babasının ölümünden beri durmadan yaptığı gibi, son anda yaşanan tek bir bilinç anının bağışlanma ve barışma anı olabileceğine dair duyduklarını anımsamaya çalıştı. Söyledikleri mezmurda, Tanrı’nın işlerinin zamanla ölçülüp sınırlandırılmadığı yazmıyor muydu? Adam daha önce hiçbir mezmura katılmaktan geri kalmamıştı. Delikanlılığından beri türlü sıkıntılarla dertler yaşamıştı, ama bu, sesini boğan ilk kederdi. İşin tuhafı, geçmişteki sıkıntı ve dertlerinin başlıca kaynağı artık sonsuza dek erişemeyeceği bir yere gittiği için kederleniyordu. Babasıyla ayrılmadan önce elini sıkıp şöyle diyememişti: “Baba, aramızdaki her şeyin yolunda olduğunu biliyorsun; delikanlıyken sana borçlu olduğumu hiç unutmadım. Arada bir fazla öfkeli ve sabırsız davrandıysam beni bağışla!” Adam bugün babası için harcadığı emeği ve kazancını pek az düşündü; aklı, yaşlı adamın oğlunun azarlamaları karşısında başını önüne eğdiği aşağılanma anlarındaki duygularına takılıp kaldı. Öfkemiz sessizce boyun eğilerek karşılandığında, sonradan kendi cömertliğimizden, hatta adaletimizden kuşku duymamız işten değildir. Öfkemizin yöneldiği kişi sonsuz bir sessizliğe göçmüş ve yüzünü ölümün uysallığı içinde son kez görmüşsek, bu kuşku çok daha ağır olmaz mı?

“Ah! Ona hep fazla sert davrandım,” diye düşündü Adam. “İnsanlar yanlış yaptığında öyle çabuk öfkelenip sabrımı yitiriyorum, yüreğimi onlara kapatıyorum ki kendimi onları bağışlamaya bir türlü veremiyorum. Ruhumda sevgiden çok gurur olduğunu artık apaçık görüyorum; babam için binlerce kez çekiç sallamak, ona tatlı bir söz söylemekten kolay gelirdi bana. O vuruşlarda da epey gururla öfke vardı; çünkü şeytan, günahlarımıza olduğu gibi görev saydığımız işlere de parmağını sokar. Belki de hayatımda yaptığım en iyi şey, kendim için en kolay olanı yapmaktan ibaretti. Benim için çalışmak hep oturup durmaktan daha kolay olageldi; ama asıl çetin iş, kendi irademe ve öfkeme hâkim olup gururuma karşı koymak olurdu. Şimdi babam bu gece evde olsa başka türlü davranırdım gibi geliyor; ama kim bilir, belki de ders olacak hiçbir şey vaktinden önce gelmez. Hayatın iki kez hesabını çıkaramayacağımız bir hesap olduğunu hissetmemiz iyi; bu dünyada yapılan yanlışı, toplama işlemini doğru yaparak yanlış bir çıkarmayı düzeltemeyeceğin gibi, gerçekten telafi etmek mümkün değil.”

Adam’ın babasının ölümünden beri düşünceleri hep bu temel düşünceye dönüp durmuştu; cenaze mezmurunun ağır ağıtı da eski düşüncelerini daha güçlü biçimde geri getirmişti. Bay Irwine’ın Thias’ın cenazesini düşünerek seçtiği vaaz da öyle. Kısaca ve yalın bir dille, “Yaşamın ortasında ölüm içindeyiz” sözlerini açıklıyordu: İyilik, adalet ve aile şefkati göstermek için elimizde olan tek şey şimdiki andı. Bunların hepsi çok eski gerçeklerdi; ama kendi hayatımızın bir parçası olmuş bir ölünün yüzüne baktığımız hafta, en eski sandığımız gerçek bile bizi en çok sarsan gerçeğe dönüşür. İnsanlara yeni ve olağanüstü parlak bir ışığın etkisini göstermek istediklerinde, şiddetini daha önceki loşluğu hatırlayarak ölçebilelim diye ışığı en tanıdık nesnelerin üzerine düşürmezler mi?

Sonra son takdis anı geldi. Her daim yüce olan “Tanrı’nın akılla kavranamayan esenliği” sözleri, cemaatin eğilmiş başlarına vuran sakin öğleden sonra güneşiyle birleşmiş gibiydi. Ardından herkes sessizce ayağa kalktı; vaaz boyunca uyuyakalmış küçük kızların anneleri onların başlarına şapkalarını bağladı, babaları dua kitaplarını topladı. Sonunda herkes eski kemerli kapıdan yeşil kilise avlusuna döküldü; komşuca sohbetlere, sade nezaket gösterilerine ve çaya davetlere koyuldu. Pazar günü herkes bir konuk ağırlamaya hazır olurdu; çünkü herkesin en iyi giysilerini giyip en iyi keyfinde olması gereken gün oydu.

Bay ve Bayan Poyser kilise kapısında bir dakika durakladı. Dul kadına ve oğullarına güzel bir söz söylemeden oradan ayrılmaya gönülleri razı olmadığından Adam’ın yetişmesini bekliyorlardı.

“İşte, Bayan Bede,” dedi Bayan Poyser birlikte yürürlerken, “yüreğinizi ferah tutmalısınız; karı koca çocuklarını büyütüp birbirlerinin saçlarının ağardığını görecek kadar yaşadı mı, buna şükretmeli.”

“Evet, evet,” dedi Bay Poyser, “o vakit birbirlerini beklemeleri pek uzun sürmez gari. Üstelik buraların en güçlü kuvvetli iki oğluna sahipsiniz. Hakkınız da; zavallı Thias’ı, olabilecek en geniş omuzlu delikanlılardan biri diye hatırlarım. Size gelince Bayan Bede, sırtınız şimdiki genç kadınların yarısından daha dik.”

“Ah,” dedi Lisbeth, “tabak ikiye kırılmışken sağlam kalmasının ne faydası var? Dikenin altına ne kadar çabuk yatırılırsam o kadar iyi. Artık kimseye bir faydam yok.”

Adam annesinin bu küçük haksız yakınmalarına hiç aldırmadı; ama Seth, “Yok anne, öyle demeyesin gari. Oğullarının bir daha başka annesi olmayacak,” dedi.

“Doğru delikanlı, doğru,” dedi Bay Poyser. “Kedere kapılmamız da yanlış, Bayan Bede; çocukların anne babaları ellerinden bir şey alınca ağlamasına benziyor. Yukarıdaki Biri bizden iyi bilir gari.”

“Ah,” dedi Bayan Poyser, “ölüleri hep dirilerden üstün tutmak da ne faydasız iş. Nasıl olsa hepimiz bir vakit öleceğizdir, derim—insanlar, öldükten sonra övgüye başlamaktansa hayattayken bize değer verse daha iyi olurdu. Geçen yılın ürününü sulamanın pek faydası yok.”

Bay Poyser, karısının sözlerinin her zamanki gibi teselliden çok iğneleyici olduğunu fark edip konuyu değiştirmenin iyi olacağını düşündü. “Peki Adam,” dedi, “umarım artık yine bize gelirsin. Uzun zamandır seninle laflayamadım; hanım da en iyi çıkrığında ne yapılabileceğini görmeni istiyor, kırıldı çünkü. Tamir etmesi güzel bir iş olacak; biraz torna işi gerekecek. Fırsat bulur bulmaz gelirsin, değil mi?”

Bay Poyser konuşurken, çocuklar önden koştuğundan, Hetty’nin nerede olduğuna bakmak ister gibi durup çevresine göz gezdirdi. Hetty yalnız değildi; üstelik elinde, her zamankinden daha çok pembe beyaz vardı: çok uzun adlı, olağanüstü pembe beyaz bir sera bitkisi tutuyordu. Adının İskoçça olduğunu sanıyordu; çünkü bahçıvan Bay Craig’in İskoç olduğunu söylüyorlardı. Adam da çevresine bakma fırsatını değerlendirdi. Hetty’nin bahçıvanın havadan sudan konuşmalarını dinlerken dudaklarını büzdüğünü görünce canının sıkılmasını ondan beklemeyeceğinize eminim. Yine de içten içe yanında olmasına seviniyordu; belki Arthur’ın kiliseye neden gelmediğini ondan öğrenirdi. Bu soruyu sormak istediğinden değil; ama bilginin kendiliğinden verilmesini umuyordu, çünkü Bay Craig, üstün bir adam gibi, bilgi vermekten pek hoşlanırdı.

Bay Craig, konuşmalarının ve kur yapma girişimlerinin soğuk karşılandığını hiç anlamadı; çünkü en geniş ve hoşgörülü zihin bile bakış açısını belli sınırların ötesine taşıyamaz. Hiçbirimiz, zekâsı kıt Brezilya maymunlarında nasıl bir izlenim bıraktığımızı bilmiyoruz; belki de bizde pek bir şey göremiyorlardır. Üstelik Bay Craig tutkularını dizginleyen bir adamdı ve evlilikle bekârlığın göreli üstünlüklerini tartıp durmasının onuncu yılına girmişti. Doğru, arada bir fazladan bir bardak içkiyle biraz neşelendiğinde Hetty için “fena kız değil” ve “insan daha kötüsünü bulabilir” dediği duyulmuştu; ama içkili sofralarda insanlar kendilerini abartılı biçimde ifade etmeye yatkındır.

Martin Poyser, Bay Craig’e “işini bilen” ve toprakla gübre konusunda engin bilgi sahibi biri diye saygı duyardı. Bayan Poyser ise onu o kadar sevmezdi; kocasına bir keresinde gizlice, “Craig’e pek düşkünsün ama bana kalırsa, ötüşünü duysunlar diye güneşin doğduğunu sanan horozun teki,” demişti. Öte yandan Bay Craig takdire değer bir bahçıvandı ve kendisi hakkında yüksek bir fikre sahip olmak için sebepleri vardı. Omuzları ve elmacık kemikleri yüksekçe, yürürken elleri pantolon ceplerinde, başı da biraz öne eğikti. Sanırım İskoç olmanın yararı yalnızca soyuna geçmişti, yetiştirilme tarzına değil; çünkü aksanındaki daha belirgin İskoç tınısı dışında, konuşması çevresindeki Loamshire halkınınkinden pek farklı değildi. Ama bahçıvan İskoç, Fransızca öğretmeni de Parislidir.

“Pekâlâ Bay Poyser,” dedi, ağırkanlı çiftçinin konuşmasına fırsat vermeden, “bence yarın samanınızı taşımayacaksınız gari. Barometrenin ibresi ‘değişim’ noktasında takılı kaldı; sözüme güvenin, yirmi dört saat dolmadan daha çok yağmur yağacak. Şuradaki koyu mavi bulutu görüyorsunuz ya, ufukta—ufuk derken, kara ile göğün birleşiyor gibi göründüğü yeri kastediyorum, bilirsiniz?”

“Evet, evet, bulutu görüyorum,” dedi Bay Poyser, “ufukmuş değilmiş, ne fark eder. Mike Holdsworth’un nadas tarlasının tam üstünde; berbat bir nadas tarlası zaten.”

“Sözüme kulak verin, o bulut gökyüzüne, saman yığınlarınızdan birinin üstüne muşamba serer gibi, neredeyse aynı hızla yayılacak. Bulutların görünüşünü incelemiş olmanın faydası büyük. Allah aşkına! Meteoroloji almanaklarından öğreneceğim bir şey yok; ama gelseler de bana sorsalar, onlara anlatabileceğim ne çok şey var. Nasılsınız Bayan Poyser? Kırmızı kuşüzümlerini yakında toplamayı düşünüyorsunuzdur herhalde. Böyle havalar beklerken onları fazla olgunlaşmadan toplasanız çok daha iyi olur. Nasılsınız Bayan Bede?” Bay Craig duraklamadan konuşmayı sürdürdü; bu arada Adam’la Seth’e de başıyla selam verdi. “Geçen gün Chester’la gönderdiğim ıspanaklarla bektaşi üzümlerini beğenmişsinizdir umarım. Sıkıntılı günlerinizde sebzeye ihtiyacınız olursa nereye geleceğinizi biliyorsunuz. Başkalarının malını dağıtmadığım herkesçe bilinir; evin ihtiyacını karşıladıktan sonra bahçe benim ticaretimdir. Eski toprak sahibinin bulabileceği herkes bu işin altından kalkamaz; razı olup olmayacağını sormayı bile saymıyorum. Toprak sahibine ödediğim parayı geri kazanacağımdan emin olmak için hesabımı ince ince yapmam gerekiyor, söyleyeyim. Almanakları yapanlardan bazılarının, her yıl benim yapmak zorunda olduğum kadar ileriyi görebildiğini görmek isterdim.”

“Yine de epey ilerisini görüyorlar,” dedi Bay Poyser, başını yana eğip saygılı sayılabilecek alçak bir sesle konuşarak. “Şu büyük mahmuzlu horozun, çapa ve top ateşiyle başı ezilmiş gibi durduğu, arkasında gemilerin bulunduğu resimden daha doğru ne olabilir? O resim Noel’den önce yapılmıştı, yine de İncil gibi doğru çıktı. Horoz Fransa, çapa Nelson demek; üstelik bize bunu önceden söylediler.”

“Pee—ee-eh!” dedi Bay Craig. “İngilizlerin Fransızları yeneceğini anlamak için uzağı görmeye gerek yok. Güvenilir bir kaynaktan biliyorum ki, Fransızların boyu en fazla beş ayak olan koca bir adamı var; çoğunlukla kaşıkla yenen şeylerle besleniyorlar. Babası Fransızları çok iyi tanıyan bir adam tanımıştım. Şu çekirgeler bizim genç Kaptan Arthur gibi yiğitlere karşı ne yapabilir, bilmek isterim. Ona bir bakmak bile bir Fransızı şaşkına çevirir; kolu bir Fransızın gövdesinden kalındır, bahse girerim. Korselerle kendilerini sıkıştırıyorlar; kolay tabii, içlerinde hiçbir şey yok ki.”

“Kaptan nerede, bugün kilisede yoktu?” dedi Adam. “Cuma günü onunla konuşmuştum; gideceğinden hiç söz etmedi.”

“Aa, biraz balık tutmak için Eagledale’e gitti yalnızca. Birkaç gün geçmeden döner sanırım; çünkü 30 Temmuz’daki reşit oluş için yapılacak bütün düzenlemelerde ve hazırlıklarda yer alması gerekiyor. Ama arada bir uzaklara gitmeyi sever. O da yaşlı toprak sahibi de birbirlerine ayazla çiçekler kadar uygundur.”

Bay Craig bu son sözünü söylerken yavaşça gülümsedi ve göz kırptı; ama konu daha fazla açılmadı, çünkü artık Adam’la arkadaşlarının vedalaşması gereken yol ayrımına gelmişlerdi. Bahçıvan da Bay Poyser’ın çay davetini kabul etmemiş olsaydı aynı yöne sapmak zorunda kalacaktı. Bayan Poyser da daveti hemen destekledi; komşularını evinde ağırlamamanın büyük bir ayıp olacağını düşünürdü: kişisel hoşlanıp hoşlanmama hâli bu kutsal âdetin önüne geçmemeliydi. Üstelik Bay Craig, Hall Çiftliği’ndeki aileye karşı hep çok nazik davranmıştı; Bayan Poyser da, “Ona diyecek bir şeyim yok, yalnız yeniden yumurtadan çıksa da bu kez başka türlü çıksa ne iyi olurdu,” demeyi hiç ihmal etmezdi.

Adam’la Seth, anneleri aralarında, vadiden aşağı kıvrıla kıvrıla inip yeniden tepeye, eski eve çıktılar. Orada uzun, çok uzun bir kaygının yerini artık kederli bir anı almıştı; Adam içeri girerken bir daha hiçbir zaman “Babam nerede?” diye sormayacaktı.

Bay Craig’in eşlik ettiği öteki aile topluluğuysa Hall Çiftliği’ndeki aydınlık, hoş evin ana yaşam alanına döndü; Hetty dışında herkesin içi rahattı. Hetty artık Arthur’ın nereye gittiğini biliyordu, ama bu onu daha da şaşkın ve huzursuz etmişti. Görünüşe bakılırsa Arthur kendi isteğiyle gitmişti; gitmek zorunda değildi, Hetty’yi görmek isteseydi gitmezdi. Perşembe gecesi gördüğü düş gerçekleşmeyecekse, bundan sonra hiçbir hayatın ona hoş gelemeyeceği duygusu içini bulandırıyordu. Bu soğuk, çıplak, kışa özgü hayal kırıklığı ve kuşku anında, Arthur’la yeniden birlikte olma, onun sevgi dolu bakışıyla karşılaşma ve yumuşak sözlerini işitme ihtimaline, insanın tutkunun “büyüme sancısı” diyebileceği o sabırsız özlemle yöneldi.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…