Bölümler 56Şu an: İkinci Kitap — XVII. Bölüm — Hikâyenin Biraz Durakladığı Yer
- 1 Birinci Kitap — I. Bölüm — Atölye2.204 kelime
- 2 İkinci Bölüm — Vaaz5.429 kelime
- 3 Üçüncü Bölüm — Vaazdan Sonra1.694 kelime
- 4 Dördüncü Bölüm — Ev ve Kederleri4.083 kelime
- 5 V. Bölüm — Papaz4.583 kelime
- 6 VI. Bölüm — Hall Çiftliği3.375 kelime
- 7 VII. Bölüm — Mandıra1.422 kelime
- 8 VIII. Bölüm — Bir Çağrı2.239 kelime
- 9 IX. Bölüm — Hetty’nin Dünyası1.872 kelime
- 10 Bölüm X — Dinah, Lisbeth’i Ziyaret Ediyor3.179 kelime
- 11 XI. Bölüm — Kulübede2.183 kelime
- 12 XII. Bölüm — Ormanda3.005 kelime
- 13 XIII. Bölüm — Ormanda Akşam1.398 kelime
- 14 Bölüm XIV — Eve Dönüş2.386 kelime
- 15 Bölüm XV — İki Yatak Odası3.644 kelime
- 16 Bölüm XVI — Bağlar3.558 kelime
- 17 İkinci Kitap — XVII. Bölüm — Hikâyenin Biraz Durakladığı Yer2.577 kelime · Okuduğun bölüm
- 18 On Sekizinci Bölüm — Kilise6.171 kelime
- 19 XIX. Bölüm — Adam İş Gününde1.784 kelime
- 20 XX. Bölüm — Adam Hall Çiftliği’ni Ziyaret Ediyor4.866 kelime
- 21 XXI. Bölüm — Gece Okulu ve Öğretmeni4.209 kelime
- 22 Üçüncü Kitap — XXII. Bölüm — Doğum Günü Şenliğine Gidiş2.920 kelime
- 23 Bölüm XXIII — Yemek Vakti1.308 kelime
- 24 XXIV. Bölüm — Sağlık Şerefine İçki2.110 kelime
- 25 XXV. Bölüm — Oyunlar2.180 kelime
- 26 XXVI. Bölüm — Dans3.043 kelime
- 27 Dördüncü Kitap — XXVII. Bölüm — Bir Kriz3.070 kelime
- 28 XXVIII. Bölüm — Bir İkilem2.033 kelime
- 29 XXIX. Bölüm — Ertesi Sabah2.116 kelime
- 30 XXX. Bölüm — Mektubun Verilişi3.446 kelime
- 31 XXXI. Bölüm — Hetty’nin Yatak Odasında2.549 kelime
- 32 XXXII. Bölüm — Bayan Poyser “İçini Döker”2.514 kelime
- 33 XXXIII. Bölüm — Daha Çok Bağ1.846 kelime
- 34 XXXIV. Bölüm — Nişan1.274 kelime
- 35 XXXV. Bölüm — Gizli Korku1.555 kelime
- 36 Beşinci Kitap — XXXVI. Bölüm — Umut Yolculuğu2.387 kelime
- 37 XXXVII. Bölüm — Umutsuzluk İçinde Yolculuk3.250 kelime
- 38 XXXVIII. Bölüm — Arayış3.739 kelime
- 39 XXXIX. Bölüm — Haber1.975 kelime
- 40 XL. Bölüm — Acı Sular Yayılıyor2.291 kelime
- 41 Xlı. Bölüm — Duruşmadan Önceki Akşam1.329 kelime
- 42 XLII. Bölüm — Duruşma Sabahı1.215 kelime
- 43 XLIII. Bölüm — Karar1.833 kelime
- 44 Bölüm XLIV — Arthur’ın Dönüşü2.030 kelime
- 45 XLV. Bölüm — Hapishanede2.739 kelime
- 46 XLVI. Bölüm — Bekleyiş Saatleri1.546 kelime
- 47 XLVII. Bölüm — Son An231 kelime
- 48 XLVIII. Bölüm — Ormanda Bir Buluşma Daha2.464 kelime
- 49 Altıncı Kitap — XLIX. Bölüm — Hall Çiftliği’nde2.528 kelime
- 50 L. Bölüm — Kulübede3.040 kelime
- 51 LI. Bölüm — Pazar Sabahı3.241 kelime
- 52 Bölüm LII — Adam ve Dinah2.260 kelime
- 53 LIII. Bölüm — Hasat Yemeği3.413 kelime
- 54 Bölüm LIV — Tepedeki Buluşma1.488 kelime
- 55 Bölüm LV — Evlilik Çanları680 kelime
- 56 Son Söz907 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
İkinci Kitap
XVII. Bölüm
Hikâyenin Biraz Durakladığı Yer
“Broxton papazı neredeyse bir pagan!” diye haykırdığını duyar gibiyim okurlarımdan birinin. “Arthur’a gerçekten ruhani öğütler verseydi, ne kadar daha ibret verici olurdu! Ağzından ne güzel sözler dökülebilirdi; neredeyse vaaz okumak gibi olurdu.”
Elbette yapabilirdim; romancının en yüce görevinin, hiçbir zaman olmamış ve olmayacak şeyleri anlatmak olduğunu düşünseydim. O zaman hayatı ve karakterleri bütünüyle kendi istediğim gibi yeniden biçimlendirebilir, en kusursuz din adamı tipini seçip her fırsatta kendi hayranlık uyandıran düşüncelerimi onun ağzından söyletebilirdim. Oysa en büyük çabam, böyle keyfî bir tasvirden kaçınmak ve insanların, nesnelerin zihnimde bıraktığı izlenimi sadakatle aktarmaktır. Ayna kuşkusuz kusurludur; hatlar kimi zaman bozulur, yansıma soluk ya da bulanık olabilir. Ama zihnimin yansımasını elimden geldiğince tam olarak anlatmakla, sanki tanık kürsüsünde yemin ederek deneyimimi aktarıyormuşum gibi yükümlü hissediyorum kendimi.
Altmış yıl önceydi—uzun zaman, değişmiş olmalarına şaşmamalı—din adamlarının hepsi gayretli değildi; hatta gayretli din adamlarının sayısının az olduğuna inanmak için nedenler var. Bu küçük azınlıktan biri 1799 yılında Broxton ve Hayslope papazlıklarının sahibi olsaydı, muhtemelen onu Bay Irwine kadar beğenmezdiniz. Büyük olasılıkla zevksiz, düşüncesiz, Metodistçe davranan biri olduğunu düşünürdünüz. Olguların, aydınlanmış görüşlerimizin ve incelikli zevkimizin gerektirdiği o hassas dengeyi tutturması öyle ender rastlanan bir şey ki! Belki de şöyle diyeceksiniz: “Öyleyse olguları biraz düzelt; onları sahip olma ayrıcalığına eriştiğimiz doğru görüşlere daha uygun hâle getir. Dünya tam da sevdiğimiz gibi değil; ona zevkli bir fırçayla biraz rötuş yap da bu kadar karmaşık ve iç içe görünmesin. Kusursuz görüşlere sahip herkes kusursuz davransın. En kusurlu karakterlerin hep yanlış tarafta, erdemlilerin de doğru tarafta olsun. Böylece kimi kınayıp kimi takdir edeceğimizi hemen anlarız. Önyargılarımız hiç sarsılmadan hayranlık duyabilir, kuşkuya yer bırakmayan güvenin verdiği o gerçek geviş getirircesine tatla nefret edip küçümseyebiliriz.”
Ama sevgili dostum, o zaman kocanızla kilise toplantısında ters düşen cemaat arkadaşınıza ne yapacaksınız? Vaaz tarzını, rahmetli selefininkinden acınacak kadar aşağı bulduğunuz yeni papazınıza? Tek kusuruyla canınızı sıkan dürüst hizmetçinize? Son hastalığınızda size gerçekten iyi davranmış, ama iyileştikten sonra hakkınızda birkaç kötü söz söylemiş olan komşunuz Bayan Green’e? Hatta ayakkabılarını silmemek dışında sinir bozucu alışkanlıkları da bulunan o mükemmel kocanıza? Bu ölümlülerin her birini oldukları gibi kabul etmelisiniz: Burunlarını düzeltemez, zekâlarını keskinleştiremez, huylarını değiştiremezsiniz. Oysa hayatınızın birlikte geçtiği bu insanlara hoşgörüyle yaklaşmanız, acımanız ve onları sevmeniz gerekir. İyiliklerinin kimi zaman kıpırtılarını hayranlıkla karşılayabilmeniz, onlar için olabilecek her türlü umudu ve sabrı besleyebilmeniz gerekenler, az çok çirkin, aptal ve tutarsız bu insanlardır. Seçme hakkım olsa bile, her sabah gündelik işimizi yapmak üzere kalktığımız bu dünyadan çok daha iyi bir dünya yaratabilen o becerikli romancı olmak istemezdim; öyle bir dünya ki tozlu sokaklara, sıradan yeşil tarlalara, kayıtsızlığınızla üşütebileceğiniz ya da önyargınızla incitebileceğiniz; yakınlığınızla, hoşgörünüzle ve açık sözlü, cesur adaletinizle yüreklendirip ileriye taşıyabileceğiniz gerçek, yaşayan erkeklere ve kadınlara daha soğuk, daha katı bir gözle bakmanıza yol açardı.
Bu yüzden, olanları olduğundan daha iyi göstermeye çalışmadan basit hikâyemi anlatmakla yetiniyorum; korktuğum tek şey, en iyi çabamıza rağmen korkmak için neden bulunan sahtelik. Yalan söylemek çok kolay, gerçeği söylemek çok güç. Kalem, bir grifon çizerken duyduğu hoş kolaylığın farkındadır: Pençeler ne kadar uzun, kanatlar ne kadar büyük olursa o kadar iyi. Ama dehayla karıştırdığımız o şaşırtıcı kolaylık, abartısız gerçek bir aslan çizmek istediğimizde bizi terk edebilir. Sözcüklerinizi iyice gözden geçirin; yalan söylemek için hiçbir nedeniniz yokken bile, kendi anlık duygularınız hakkında dahi tam gerçeği söylemenin ne kadar zor olduğunu göreceksiniz—onlar hakkında gerçeği tam yansıtmayan güzel bir şey söylemekten çok daha zor.
Ağırbaşlı insanların küçümsediği birçok Hollanda tablosunu, işte bu ender ve değerli doğruluk niteliği yüzünden seviyorum. Gösterişli bir hayatın ya da mutlak yoksulluğun, trajik acıların ya da dünyayı sarsan eylemlerin değil, bizim ölümlü kardeşlerimizin çoğunun yazgısı olmuş tekdüze, sade bir yaşamın bu sadık tasvirlerinde içimi tatlı bir yakınlık duygusu kaplıyor. Bulutlar üzerinde süzülen meleklerden, peygamberlerden, sibillerden ve yiğit savaşçılardan çekinmeden yüzümü çevirip saksısının üzerine eğilmiş ya da öğle ışığı—belki yaprakların süzgecinden geçerek—başlığını yumuşakça aydınlatırken, çıkrığının kenarına, taş testisine ve onun için hayatın değerli gereksinimleri olan bütün o ucuz, sıradan eşyalara vururken yalnız başına yemeğini yiyen yaşlı bir kadına bakıyorum. Ya da dört kahverengi duvar arasında yapılan o köy düğününe dönüyorum: Kaba saba damat, geniş omuzlu, geniş yüzlü geliniyle dansı başlatıyor; yaşlı ve orta yaşlı dostlar, burunları ve dudakları epey biçimsiz, ellerinde muhtemelen kuartlık maşrapalarla izliyorlar ama yüzlerinde apaçık bir hoşnutluk ve iyi niyet var. “Iyy!” diyor idealist dostum. “Ne bayağı ayrıntılar! Yaşlı kadınlarla kaba saba köylülerin tam benzerini vermek için bunca zahmete girmeye ne gerek var? Hayatın ne düşük bir hâli! Ne hantal, çirkin insanlar!”
Ama aman, bütünüyle güzel olmayan şeyler de sevilebilir, değil mi? İnsan soyunun çoğunluğunun çirkin olmadığından emin değilim; hatta kendi türlerinin efendisi sayılan İngilizler arasında bodur bedenler, biçimsiz burun delikleri ve soluk tenler şaşırtıcı istisnalar değil. Yine de aramızda aile sevgisi pek çok. Yüz hatları öyle olan bir iki dostum var ki alınlarının tepesindeki Apollon buklesi onlara hiç yakışmazdı; ama bildiğim kadarıyla yürekleri onlar için şefkatle çarpmış, onları olduğundan güzel gösteren ama yine de güzel olmayan minyatür portreleri annelerinin dudaklarınca gizlice öpülmüştür. En iyi zamanlarında bile güzel olamayacak pek çok iyi aile annesi gördüm; ama çekmecelerinin birinde sararmış aşk mektupları saklıydı, tatlı çocukları da solgun yanaklarına öpücükler konduruyordu. Orta boylu, sakalı cılız nice genç kahramanın, Diana’dan daha önemsiz bir şeyi asla sevemeyeceklerinden emin olduklarına inanıyorum; yine de orta yaşlarında kendilerini mutlu mesut, paytak yürüyen bir eşle yaşam kurmuş bulmuşlardır. Evet! Tanrı’ya şükürler olsun; insan duygusu yeryüzünü bereketlendiren kudretli ırmaklar gibidir: Güzelliği beklemez, karşı konulmaz bir güçle akar ve güzelliği de beraberinde getirir.
Biçimin ilahi güzelliğine bütün onur ve saygı! Erkeklerde, kadınlarda, çocuklarda, bahçelerimizde ve evlerimizde onu elimizden geldiğince geliştirelim. Ama oranların herhangi bir sırrında değil, derin insan yakınlığının sırrında yatan öteki güzelliği de sevelim. Yapabilirseniz bize dalgalanan menekşe renkli giysisi ve göksel ışıkla solmuş yüzüyle bir melek çizin; daha sık, yumuşak yüzünü göğe çevirip ilahi görkemi karşılamak için kollarını açan bir Meryem Ana çizin. Ama havuçları nasırlı elleriyle kazıyan yaşlı kadınları; pasaklı bir meyhanede tatil yapan hantal köylüleri; dünyanın kaba işlerini yaparken küreğe eğilmiş yuvarlak sırtları ve güneşte yıpranmış aptal yüzleri; teneke tavaları, kahverengi testileri, kaba saba köpekleri ve soğan öbekleriyle o evleri sanatın alanından kovacak estetik kuralları bize dayatmayın. Bu dünyada, manzara gibi görünen duygusal bir perişanlıkları bile olmayan bu sıradan, kaba saba insanlardan öyle çok var ki! Varlıklarını hatırlamamız gerekir; yoksa onları dinimizin ve felsefemizin bütünüyle dışında bırakıp yalnız uçların dünyasına uyan yüce kuramlar kurabiliriz. Öyleyse sanat bize onları hep hatırlatsın; öyleyse sıradan şeyleri sadakatle tasvir etmeye bir ömür boyunca sevgiyle emek verecek insanlar bulunsun—bu sıradan şeylerde güzellik gören, göğün ışığının üzerlerine ne şefkatle düştüğünü göstermekten mutluluk duyan insanlar. Dünyada az peygamber, az yüce güzellikte kadın, az kahraman var. Bütün sevgimi ve saygımı bu ender kişilere ayıramam: Her gün karşılaştığım insanlara, özellikle yüzlerini tanıdığım, ellerine dokunduğum, önlerinden nazikçe çekilmem gereken o kalabalığın ön saflarındaki birkaç kişiye de bu duygulardan bolca ayırmak istiyorum. Manzara gibi görünen lazzaroniler ya da romantik suçlular, kendi ekmeğini kazanıp onu çatal bıçak kullanmadan, ama hakkıyla kendi çakısıyla yiyen sıradan işçiler kadar sık çıkmaz karşımıza. Berbat uyumlu bir kravatla yelek giymiş şeker tartıcısı sıradan yurttaşla aramda bir yakınlık bağı bulunması, kırmızı atkılı, yeşil tüylü en yakışıklı haydutla aramda bulunmasından daha gereklidir. Aynı ocak başında oturduğum kusurlu insanlarda ya da belki biraz fazla şişman olan ve başka bakımlardan Oberlin veya Tillotson gibi olmayan kendi cemaatimin papazında görülen yumuşak iyiliğin bir özelliğine sevgiyle hayranlık duyarak yüreğimin kabarması, yalnızca işiterek tanıyacağım kahramanların eylemlerine ya da becerikli bir romancının hayal ettiği bütün din adamı erdemlerinin en yüce özüne hayranlık duymamdan daha gereklidir.
Böylece, papaz karakterinden beklentilerinizi karşılamaktan ne kadar uzak olursa olsun, kendisiyle bütünüyle iyi geçinmenizi istediğim Bay Irwine’a geri dönüyorum. Belki de onun, ulusal kilisenin yararlarını canlı biçimde göstermesi gerektiği hâlde bunu yapmadığını düşünüyorsunuz. Bundan emin değilim; en azından Broxton ve Hayslope halkının papazlarından ayrılmaya çok üzüleceğini, onun gelişiyle yüzlerin çoğunun aydınlandığını biliyorum. Nefretin ruh için sevgiden daha iyi olduğu kanıtlanana dek, Bay Irwine’ın cemaati üzerindeki etkisinin, yirmi yıl sonra, Bay Irwine atalarına kavuştuğunda oraya gelen gayretli Bay Ryde’ınkinden daha sağlıklı olduğuna inanmalıyım. Doğru, Bay Ryde Reformasyon öğretilerini kuvvetle vurguluyor, cemaatini evlerinde sık sık ziyaret ediyor, bedensel sapkınlıkları sertçe azarlıyordu; kilise şarkıcılarının Noel turlarını da sarhoşluğu teşvik ettiği ve kutsal şeyleri fazla hafife aldığı gerekçesiyle durdurmuştu. Ama yaşlılığında bu konuları konuştuğum Adam Bede’den anladığım kadarıyla, cemaatinin gönlünü kazanmada Bay Ryde’dan daha başarısız çok az din adamı vardı. Ondan pek çok öğreti bilgisi öğrendiler; öyle ki elli yaşın altındaki kiliseye gidenlerin neredeyse hepsi, sahici İncil öğretisiyle bu ölçüte tam uymayan şeyleri, sanki doğuştan muhalif mezhepliymiş gibi ayırt etmeye başladı. Bir süre, o sakin kırsal bölgede gerçekten de dinî bir hareketlenme varmış gibiydi. “Ama,” dedi Adam, “daha delikanlılığımdan beri dinin düşüncelerden başka bir şey olduğunu açıkça gördüm. İnsanları doğru şeyi yapmaya düşünceler değil, duygular yöneltir. Dindeki düşünceler matematikteki gibidir: İnsan ateşin yanında piposunu tüttürürken problemleri kafasından hemen çözebilir; ama bir makine ya da bina yapacaksa iradeye, kararlılığa ve kendi rahatından daha çok sevdiği bir şeye ihtiyacı vardır. Bir şekilde cemaatin seyrekleştiğini, insanların Bay Ryde’ı hafife almaya başladığını gördüm. İçten içe doğruyu yapmak istediğine inanıyorum; ama huysuzdu, yanında çalışanlarla ücret pazarlığında fiyatları düşürmeye uğraşırdı. Böyle bir huyla vaazı da iyi karşılanmıyordu. Cemaati yargıç lordum gibi yönetmek, yanlış yapanları cezalandırmak istiyordu; kürsüden insanları azarlarken neredeyse bir Ranter gibi konuşuyordu, ama muhalif mezheplilere katlanamaz, onlara Bay Irwine’dan çok daha fazla karşı çıkardı. Bir de gelirine göre yaşamıyordu; başlangıçta yılda altı yüz sterlinin kendisini Bay Donnithorne kadar büyük biri yapacağını sanmış gibiydi. Birdenbire küçük bir papazlık makamına konan yoksul yardımcı papazlarda bu zararlı kusuru sık sık gördüm. Bay Ryde uzaktan çok takdir ediliyordu sanırım, kitaplar da yazmıştı; ama matematikten ve işlerin doğasından bir kadın kadar habersizdi. Öğretileri çok iyi bilirdi, onlara Reformasyon’un surları derdi; ama insanı iş konusunda budala ve akılsız bırakan bu tür bilginin hep kuşkulandırıcı olduğunu düşündüm. Bay Irwine ise bambaşkaydı: Ne kadar çabuk kavrardı! Ne demek istediğinizi hemen anlar, yapıyla ilgili her şeyi bilir, iyi iş çıkarıp çıkarmadığınızı görürdü. Çiftçilere, yaşlı kadınlara ve işçilere, soylulara davrandığı kadar beyefendice davranırdı. Müdahale edip azarladığını, imparatorculuk tasladığını hiç görmezdiniz. Ah, gözünüzün görebileceği en iyi adamlardandı; annesine ve kız kardeşlerine de çok iyi davranırdı. Şu zavallı hastalıklı Bayan Anne—dünyadaki herkesten çok onu düşünür gibiydi. Cemaatte onun hakkında kötü bir söz söyleyecek tek kişi yoktu. Hizmetçileri de o kadar yaşlanıp ağırlaşıncaya dek yanında kaldılar; sonunda işlerini yapmaları için başka insanlar tutmak zorunda kaldı.”
“Evet,” dedim, “hafta içi böyle davranmak mükemmel bir vaazdı. Ama eski dostunuz Bay Irwine dirilip gelecek pazar kürsüye çıksaydı, onu bunca övdükten sonra daha iyi vaaz vermediği için biraz utanırdınız herhâlde.”
“Yok, yok,” dedi Adam, çıkarımların hepsine karşı koymaya hazırmış gibi göğsünü kabartıp sandalyesine yaslanarak. “Bay Irwine’ın iyi bir vaiz olduğunu söylediğimi kimse duymadı. Derin ruhsal deneyimlerden söz etmezdi; insanın iç dünyasında gönye tutup ‘Şunu yaparsan şu olur’ ya da ‘Bunu yaparsan bu olur’ diyemeyeceğiniz çok şey bulunduğunu biliyorum. Ruhumuzda olup bitenler var; Kutsal Kitap’ın dediği gibi, zaman zaman güçlü bir rüzgâr gibi üzerinize gelen duygular hayatınızı neredeyse ikiye böler, geçmişteki kendinize başka biriymişsiniz gibi bakarsınız. Bunlar ‘şunu yap, bunu yap’ diye şişeye koyabileceğiniz şeyler değil. Bu konuda bulabileceğiniz en koyu Metodistle bile aynı noktaya kadar giderim. Bu, dinde derin ruhsal şeyler bulunduğunu gösteriyor. Onlar hakkında konuşarak pek bir şey anlatamazsınız; hissedersiniz. Bay Irwine bu konulara girmezdi—kısa, ahlaki vaazlar verirdi, hepsi bu. Ama söylediğine büyük ölçüde uygun yaşardı; bir gün kendini başkalarından çok farklı göstermeye kalkıp ertesi gün onlara iki bezelye tanesi gibi benzemezdi. İnsanların onu sevip saymasını sağlardı; bu, fazla işe karışıp öfkelerini kabartmaktan iyiydi. Bayan Poyser—bilirsiniz, her konuda mutlaka bir şey söylerdi—Bay Irwine’ın iyi bir öğün yemek gibi olduğunu söylerdi; insan farkına varmadan ondan yararlanırdı. Bay Ryde ise ilaç gibiydi: İçinizi burar, sizi hırpalar, sonra da sizi başladığınız gibi bırakırdı.”
“Ama Adam, Bay Ryde senin sözünü ettiğin dinin ruhsal yanı hakkında çok daha fazla vaaz vermiyor muydu? Vaazlarından Bay Irwine’ınkinden daha çok şey çıkaramaz mıydın?”
“Eh, bilmem. Öğretiler hakkında çok konuşurdu. Ama daha delikanlılığımdan beri dinin öğretilerden ve düşüncelerden başka bir şey olduğunu açıkça gördüm. Öğretileri, duygularımıza ad bulmaya benzetiyorum; böylece o duyguları hiç yaşamamışken bile onlardan söz edebiliyorsunuz. Bir adamın adlarını bildiği araçlardan söz etmesi gibi; onları hiç görmemiş, hele eline alıp kullanmamış olabilir. Zamanında çok öğreti dinledim; on yedi yaşında delikanlıyken Seth’le birlikte muhalif mezhep vaizlerinin peşinden gider, Arminiusçularla Kalvinciler üzerine kafamı epey karıştırırdım. Bilirsiniz, Wesleyciler koyu Arminiusçudur. Sert hiçbir şeye katlanamayan ve hep en iyisini uman Seth, en başından beri Wesleycilere bağlı kaldı. Ben ise öğretilerinde birkaç açık bulabileceğimi sanırdım. Treddles’on’da sınıf önderlerinden biriyle tartışmaya girdim; onu bir o yana bir bu yana çekiştirip öyle hırpaladım ki sonunda, ‘Delikanlı, gerçeğin sadeliğine karşı savaşmak için gururunu ve kibrini silah olarak kullanan şeytan,’ dedi. O zaman gülmeden edemedim ama eve giderken adamın pek de haksız olmadığını düşündüm. Şu metin ne demek, bu metin ne demek diye didik didik etmenin, insanların bütünüyle Tanrı’nın lütfuyla mı kurtulduğunu, yoksa kendi iradelerinin de bir ons katkısı olup olmadığını tartmanın gerçek dinin bir parçası olmadığını görmeye başladım. Bu konuları saatlerce konuşabilir, sonunda yalnızca daha ukala ve kibirli olursunuz. Ben de kiliseden başka yere gitmemeye, Bay Irwine’dan başkasını dinlememeye başladım; çünkü o yalnızca iyi olanı, hatırlarsanız sizi daha bilge kılacak şeyleri söylerdi. Tanrı’nın işlerinin sırları önünde alçakgönüllü durmanın, asla anlayamayacağım şeyler hakkında tantana çıkarmamanın ruhuma daha iyi geldiğini gördüm. Sonuçta bunlar boş, budalaca sorular; içimizde ya da dışımızda Tanrı’dan gelmeyen ne var ki? Doğru olanı yapmaya yöneleceksek, bu kararı bize er ya da geç O vermiştir sanırım. Ama kararlılığımız olmadan bunu asla yapamayacağımızı açıkça görüyorum; bana bu kadarı yeter.”
Adam’ın Bay Irwine’a hayranlık duyduğunu, belki de ona karşı taraf tuttuğunu fark etmişsinizdir; ne mutlu ki bazılarımız, yakından tanıdığımız insanlara hâlâ böyle bağlılık duyarız. Kuşkusuz bu, idealin peşinde soluk soluğa koşan ve duygularının öylesine incelikli olduğunu, gündelik hayattaki hemcinsleri arasında onlara layık bir nesne bulamadığını düşünen yüce ruhlularca zayıflık sayılıp küçümsenecektir. Bu seçkin yaradılışların güvenine sık sık mazhar oldum; büyük adamların gözümüzde büyütüldüğü, küçük adamlara katlanmanın imkânsız olduğu konusunda deneyimlerinin uyuştuğunu gördüm. Bir kadını sevginizden ötürü sonradan hiç pişmanlık duymadan sevmek istiyorsanız, ona kur yaparken ölmelidir; insan kahramanlığına dair en ufak inancınızı korumak istiyorsanız da kahramanı görmek için asla hac yolculuğuna çıkmamalısınız. İtiraf etmeliyim ki bu ince zevkli, keskin zekâlı beyefendilere kendi deneyimimi anlatmaktan çoğu zaman korkakça kaçındım. Sık sık ikiyüzlü bir onayla gülümsediğimden ve onları, Fransız edebiyatını biraz bilen herkesin hemen söyleyebileceği, yanılsamalarımızın geçiciliğine dair nükteli bir sözle hoşnut ettiğimden korkuyorum. Bilge birinin dediği gibi, sanırım insanlar arasındaki konuşmalar tam anlamıyla içten değildir. Ama burada vicdanımı rahatlatıyor ve şunu ilan ediyorum: En kötü İngilizceyi konuşan, zaman zaman huysuzlanan, etkisi mahalle gözetmenliğinden daha yüksek bir alana hiç ulaşmamış yaşlı beyefendilere karşı hayranlığımın coştuğu çok olmuştur; insan doğasının sevilesi olduğu sonucuna varmamın, onun derin acısını ve yüce gizemlerini öğrenmemin yolu da aşağı yukarı sıradan ve kaba saba insanlarla uzun süre birlikte yaşamak olmuştur. Belki de yaşadıkları mahallede onlar hakkında soruşturacak olsanız pek şaşırtıcı bir şey duymayacağınız bu insanlardan çevredeki küçük esnafın çoğu hiçbir özellik görmemiştir. Çünkü idealin peşinde soluk soluğa koşan, pantolon ya da etek giymiş hiç kimsede saygı ve sevgilerini kazanacak kadar yüce bir şey bulamayan seçkin yaradılışlarla en dar görüşlü, en küçük ruhluların tuhaf bir uyum içinde olduklarını fark ettim. Örneğin, Shepperton köyünde komşularına kan çanağına dönmüş gözlerle bakan Royal Oak’ın hancısı Bay Gedge’in, kendi mahallesindeki insanlar—zaten tanıdığı herkes onlardı—hakkındaki fikrini şu vurgulu sözlerle özetlediğini sık sık duydum: “Evet efendim, bunu çok söyledim, yine söylüyorum: Bu mahalledekilerin hepsi döküntü, büyük küçük, efendim, hepsi.” Uzak bir mahalleye göç ederse kendine layık komşular bulabileceğine dair belli belirsiz bir fikri olduğunu sanıyorum. Nitekim daha sonra, komşu bir pazar kasabasının arka sokağında işi iyi giden Saracen’s Head’e taşındı. Ama tuhaf bir şekilde, o arka sokaktakilerin de Shepperton’dakilerle aynı kalıptan çıktığını gördü: “Hepsi döküntü, efendim, büyük küçük; cin içmeye gelenler de iki paralık bira içmeye gelenlerden iyi değil, hepsi döküntü.”
Bölüm etkileşimi
