Adam Bede kitap kapağı

16. bölüm / 56

Bölüm XVI — Bağlar

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 56Şu an: Bölüm XVI — Bağlar
  1. 1 Birinci Kitap — I. Bölüm — Atölye2.204 kelime
  2. 2 İkinci Bölüm — Vaaz5.429 kelime
  3. 3 Üçüncü Bölüm — Vaazdan Sonra1.694 kelime
  4. 4 Dördüncü Bölüm — Ev ve Kederleri4.083 kelime
  5. 5 V. Bölüm — Papaz4.583 kelime
  6. 6 VI. Bölüm — Hall Çiftliği3.375 kelime
  7. 7 VII. Bölüm — Mandıra1.422 kelime
  8. 8 VIII. Bölüm — Bir Çağrı2.239 kelime
  9. 9 IX. Bölüm — Hetty’nin Dünyası1.872 kelime
  10. 10 Bölüm X — Dinah, Lisbeth’i Ziyaret Ediyor3.179 kelime
  11. 11 XI. Bölüm — Kulübede2.183 kelime
  12. 12 XII. Bölüm — Ormanda3.005 kelime
  13. 13 XIII. Bölüm — Ormanda Akşam1.398 kelime
  14. 14 Bölüm XIV — Eve Dönüş2.386 kelime
  15. 15 Bölüm XV — İki Yatak Odası3.644 kelime
  16. 16 Bölüm XVI — Bağlar3.558 kelime · Okuduğun bölüm
  17. 17 İkinci Kitap — XVII. Bölüm — Hikâyenin Biraz Durakladığı Yer2.577 kelime
  18. 18 On Sekizinci Bölüm — Kilise6.171 kelime
  19. 19 XIX. Bölüm — Adam İş Gününde1.784 kelime
  20. 20 XX. Bölüm — Adam Hall Çiftliği’ni Ziyaret Ediyor4.866 kelime
  21. 21 XXI. Bölüm — Gece Okulu ve Öğretmeni4.209 kelime
  22. 22 Üçüncü Kitap — XXII. Bölüm — Doğum Günü Şenliğine Gidiş2.920 kelime
  23. 23 Bölüm XXIII — Yemek Vakti1.308 kelime
  24. 24 XXIV. Bölüm — Sağlık Şerefine İçki2.110 kelime
  25. 25 XXV. Bölüm — Oyunlar2.180 kelime
  26. 26 XXVI. Bölüm — Dans3.043 kelime
  27. 27 Dördüncü Kitap — XXVII. Bölüm — Bir Kriz3.070 kelime
  28. 28 XXVIII. Bölüm — Bir İkilem2.033 kelime
  29. 29 XXIX. Bölüm — Ertesi Sabah2.116 kelime
  30. 30 XXX. Bölüm — Mektubun Verilişi3.446 kelime
  31. 31 XXXI. Bölüm — Hetty’nin Yatak Odasında2.549 kelime
  32. 32 XXXII. Bölüm — Bayan Poyser “İçini Döker”2.514 kelime
  33. 33 XXXIII. Bölüm — Daha Çok Bağ1.846 kelime
  34. 34 XXXIV. Bölüm — Nişan1.274 kelime
  35. 35 XXXV. Bölüm — Gizli Korku1.555 kelime
  36. 36 Beşinci Kitap — XXXVI. Bölüm — Umut Yolculuğu2.387 kelime
  37. 37 XXXVII. Bölüm — Umutsuzluk İçinde Yolculuk3.250 kelime
  38. 38 XXXVIII. Bölüm — Arayış3.739 kelime
  39. 39 XXXIX. Bölüm — Haber1.975 kelime
  40. 40 XL. Bölüm — Acı Sular Yayılıyor2.291 kelime
  41. 41 Xlı. Bölüm — Duruşmadan Önceki Akşam1.329 kelime
  42. 42 XLII. Bölüm — Duruşma Sabahı1.215 kelime
  43. 43 XLIII. Bölüm — Karar1.833 kelime
  44. 44 Bölüm XLIV — Arthur’ın Dönüşü2.030 kelime
  45. 45 XLV. Bölüm — Hapishanede2.739 kelime
  46. 46 XLVI. Bölüm — Bekleyiş Saatleri1.546 kelime
  47. 47 XLVII. Bölüm — Son An231 kelime
  48. 48 XLVIII. Bölüm — Ormanda Bir Buluşma Daha2.464 kelime
  49. 49 Altıncı Kitap — XLIX. Bölüm — Hall Çiftliği’nde2.528 kelime
  50. 50 L. Bölüm — Kulübede3.040 kelime
  51. 51 LI. Bölüm — Pazar Sabahı3.241 kelime
  52. 52 Bölüm LII — Adam ve Dinah2.260 kelime
  53. 53 LIII. Bölüm — Hasat Yemeği3.413 kelime
  54. 54 Bölüm LIV — Tepedeki Buluşma1.488 kelime
  55. 55 Bölüm LV — Evlilik Çanları680 kelime
  56. 56 Son Söz907 kelime

Bölüm XVI

Bağlar
Hatırlarsınız, Arthur Donnithorne bu cuma sabahı Bay Irwine’i görmeye gitmeye kendi kendine söz vermişti. O kadar erken uyanıp giyindi ki kahvaltıdan sonra gitmek yerine önce gitmeye karar verdi. Papazın saat dokuz buçukta tek başına kahvaltı ettiğini biliyordu; evin hanımları farklı bir saatte kahvaltı ederdi. Arthur erkenden atına binip tepeyi aşacak, onunla kahvaltı edecekti. İnsan her şeyi en iyi bir yemek sırasında konuşur.

Uygarlığın ilerlemesi, kahvaltıyı ya da akşam yemeğini daha zahmetli ve tatsız törenlerin yerine geçen kolay, keyifli bir alışkanlığa dönüştürdü. Günah çıkaran papazımız bizi yumurtasıyla kahvesinin başında dinlediği için artık kusurlarımıza daha az karamsar gözle bakıyoruz. Aydınlanmış bir çağda kaba kefaretlerin beyefendilere göre olmadığını, ölümcül günahın da çörek iştahıyla bağdaşabildiğini daha iyi kavrıyoruz. Daha barbar zamanlarda cebimize yöneltilen bir saldırı, kabaca bir tabanca kurşunuyla yapılırdı; şimdi ise kadehlerdeki ikinci ve üçüncü bordo şarabı arasında, kolayca araya sıkıştırılmış bir borç isteğine dönüşünce son derece nazik ve gülümseyerek yürütülen bir iş oldu.

Yine de eski, katı biçimlerin bir üstünlüğü vardı: Bir kararı dışarıdan görülen bir eylemle yerine getirmeye mecbur bırakırlardı insanı. Taş duvardaki bir deliğin bir ucuna ağzınızı dayayıp öteki tarafta sizi dinlemek için bekleyen bir kulak olduğunu bildiğinizde, söylemeye niyet ederek çıktığınız şeyi söyleme olasılığınız, bacaklarınızı maun masanın altında rahatça uzatıp söyleyecek özel bir şeyiniz olmamasına şaşırmayacak bir arkadaşla oturmanızdakinden daha yüksektir.

Ne var ki Arthur Donnithorne, sabah güneşinde at sırtında hoş kır yollarında ilerlerken yüreğini papaza açmaya içtenlikle kararlıydı. Çayırdan geçerken duyduğu tırpanın döne döne çıkan sesi, bu dürüst niyeti sayesinde kulağına daha da hoş geliyordu. Çiftçilerin korkuyla beklediği samanı toplama işi için havanın artık düzene gireceğini gösteren belirtileri görmek onu sevindirdi. Genel, kişisel olmayan bir sevinci paylaşmanın insana iyi gelen bir yanı vardır; saman hasadına ilişkin bu düşünce de onun ruh hâlini etkileyip kararını vermeyi kolaylaştırdı. Şehirde yaşayan biri, bu etkilerin bir çocuk masalından dışarı taşamayacağını düşünebilir; ama tarlalarla çitlerin arasındayken, yalın doğal hazlara karşı üstünlük taslamayı sürdürmek imkânsızdır.

Arthur Hayslope köyünü geçmiş, Broxton tarafındaki tepeye yaklaşmıştı. Yolun bir dönemecinde, yüz metre kadar önünde birini gördü; peşinden gelen kuyruğu kesik gri çoban köpeği olmasa bile, bu kişinin Adam Bede’den başkası sanılması imkânsızdı. Adam her zamanki hızlı adımlarıyla yürüyordu. Arthur atını sürüp ona yetişti; Adam’a duyduğu sevgi hâlâ çocukluk günlerinin izlerini taşıdığından, onunla sohbet etme fırsatını kaçırmak istemiyordu. Bu iyi adama beslediği sevginin bir parçası koruyup kollama arzusundan kaynaklanmıyor desem yalan olur: Dostumuz Arthur her yaptığı güzel şeyin takdir edilmesini severdi.

Atın nallarının hızlanan takırtısını duyan Adam dönüp baktı, atlıyı beklerken tanıdığını belli eden parlak bir gülümsemeyle kâğıt başlığını çıkardı. Adam, öz kardeşi Seth’ten sonra dünyada herkesten çok Arthur Donnithorne için elinden geleni yapardı. Her zaman cebinde taşıdığı iki ayaklık cetveli uğruna kaybetmeye razı olmayacağı pek az şey vardı. Cetveli, Arthur on bir yaşında sarışın bir oğlanken, marangozluk ve tornacılık derslerinden öyle iyi yararlanmıştı ki evdeki bütün kadınları gereksiz iplik makaraları ve yuvarlak kutularla bunaltmıştı; o zaman harçlığıyla alıp Adam’a hediye etmişti. O ilk günlerde Adam’ın küçük toprak sahibine karşı gerçek bir gururu vardı; sarışın oğlan bıyıklı bir delikanlıya dönüşünce bu duygu yalnızca biraz değişmişti. İtiraf etmeliyim ki Adam, toplumsal mevkinin etkisine çok açıktı ve kendisinden daha fazla imkâna sahip herkese fazladan saygı göstermeye hazırdı. Filozof ya da demokrat düşünceli bir proleter değildi; yalnızca güçlü yapılı, zeki bir marangozdu. İçinde, yerleşik ayrıcalıkları sorgulamak için çok açık gerekçeler görmediği sürece onları kabul etmeye yönelten büyük bir hürmet duygusu vardı. Dünyayı düzeltmeye dair kuramları yoktu; ama kötü kurumuş keresteyle inşaat yapmanın, işin gereklerini bilmeden müştemilat ve atölye gibi yerlerin planını şık giyimli cahil adamlara çizdirmenin, özensiz marangozluğun ve kimseyi zarara uğratmadan yerine getirilmesi imkânsız acele sözleşmelerin ne büyük zarara yol açtığını görüyordu. Kendi payına, bu tür işlere karşı çıkmaya karar vermişti. Loamshire ya da Stonyshire’daki en büyük toprak sahibine bile bu konularda karşı çıkardı; ama ötesinde, kendisinden bilgili kişilere boyun eğmesinin daha doğru olacağını düşünürdü. Malikânedeki ormanların ne kadar kötü yönetildiğini ve çiftlik binalarının içler acısı durumunu açıkça görüyordu. Yaşlı Squire Donnithorne ona bu kötü yönetimin etkisini sorsaydı, fikrini çekinmeden söylerdi; yine de bir “beyefendi”ye saygılı davranma dürtüsü içinde güçlü kalırdı. “Beyefendi” sözcüğünün Adam üzerinde büyülü bir etkisi vardı; sık sık, “Üstlerine karşı küstahlık edip kendini önemli sanan adamlara tahammül edemem,” derdi. Adam’ın damarlarında köylü kanı aktığını yeniden hatırlatmalıyım. En iyi çağında olduğu zamanın üzerinden yarım yüzyıl geçtiğine göre, bazı özelliklerinin artık eskide kalmış olmasını bekleyebilirsiniz.

Adam’ın genç toprak sahibine duyduğu içgüdüsel hürmet, çocukluk anıları ve kişisel yakınlığıyla da besleniyordu. Bu yüzden Arthur’ın iyi özelliklerini çok daha fazla önemsemiş, en küçük davranışlarına bile kendisi gibi sıradan bir işçinin özellik ve davranışlarından çok daha fazla değer vermiş olduğunu düşünebilirsiniz. Genç toprak sahibi mülkü devraldığında Hayslope çevresindeki herkes için güzel günlerin başlayacağından emindi; çünkü öylesine cömert, açık yürekli bir yaradılışı vardı ve daha yeni reşit oluyorken bile iyileştirme ve onarım işleri hakkında “olağanüstü” düşünceler taşıyordu. Arthur Donnithorne yanına geldiğinde Adam’ın kâğıt başlığını çıkarırken yüzünde beliren gülümsemede hem saygı hem sevgi vardı.

“Nasılsın Adam?” dedi Arthur, elini uzatarak. Çiftçilerden hiçbiriyle tokalaşmazdı; Adam bu onuru içtenlikle hissetti. “Sırtını uzaktan bile tanırım. Aynı sırt işte, yalnızca daha geniş; eskiden seni sırtımda taşıdığım zamanki gibi. Hatırlıyor musun?”

“Evet, efendim, hatırlıyorum. İnsanlar oğlanken yaptıklarını, söylediklerini hatırlamasaydı hâlimiz kötü olurdu. O zaman eski dostlarımızı yeni tanıştıklarımızdan daha fazla düşünmezdik.”

“Sanırım Broxton’a gidiyorsun?” dedi Arthur, Adam yanında yürürken atını yavaşça sürerek. “Papaz evine mi gidiyorsun?”

“Hayır, efendim, Bradwell’ın ahırına bakmaya gidiyorum. Çatının duvarları dışarı itmesinden korkuyorlar. Malzemeyi ve işçileri göndermeden önce ne yapılabilir diye bir bakacağım.”

“Burge artık neredeyse her şeyi sana bırakıyor, değil mi Adam? Yakında seni ortak yapacağını sanırdım. Aklı varsa yapar.”

“Yok efendim, öyle yaparsa pek bir kazancı olacağını sanmıyorum. Vicdanı varsa ve işini severek yapıyorsa bir ustabaşı da ortağı kadar iyi çalışır. Ek ücret almıyor diye bir çiviyi gevşek çakacak adama beş para vermem.”

“Bunu biliyorum Adam; kendin için çalışır gibi onun için çalışıyorsun. Ama şimdi olduğundan daha fazla yetkin olur, belki işi daha verimli hâle getirebilirsin. Yaşlı adam bir gün işi bırakmak zorunda kalacak; oğlu da yok. Sanırım işi devralabilecek bir damat isteyecektir. Ama kendisinin kesesi biraz sıkı, diye düşünüyorum. Herhâlde işe para koyabilecek bir adam istiyor. Ben fare kadar yoksul olmasaydım, senin çiftliğe yerleşmen için o işe seve seve para yatırırdım. Sonunda bundan ben de kazançlı çıkardım. Belki bir iki yıl içinde durumum da düzelir. Reşit olduğuma göre artık daha fazla harçlık alacağım; bir iki borcumu ödeyince çevreme bakınabilecek duruma gelirim.”

“Böyle söylemeniz çok nazikçe, efendim; minnettarım. Ama…” Adam kararlı bir sesle devam etti: “Bay Burge’ye kendim bir teklifte bulunmak da, benim adıma bir teklif yapılması da hoşuma gitmez. Ortaklığa giden açık bir yol göremiyorum. İşi elden çıkarmak isterse, o başka. O zaman makul bir faizle borç para almaktan memnun olurum; zamanla geri ödeyebileceğimden eminim.”

“Pekâlâ Adam,” dedi Arthur. Bay Irwine’in, Adam ile Mary Burge’nin gönül işlerinde muhtemel bir pürüzden söz ettiğini hatırladı. “Şimdilik daha fazla konuşmayalım. Baban ne zaman gömülecek?”

“Pazar günü efendim; Bay Irwine özellikle erken gelecek. İş bittiğinde rahatlayacağım; sanırım annem de o zaman biraz ferahlar. Yaşlıların kederini görmek insanı çok yaralıyor. İçlerindeki acıyı atacak yolları yok; solmuş ağaca bahar gelse de yeni filizler çıkmıyor.”

“Ah Adam, hayatında epey sıkıntı ve üzüntü yaşamışsın. Başka gençler gibi hiçbir şeyi düşünmeden, tasasız yaşadığını sanmıyorum. Aklında hep bir dert olmuş.”

“Evet efendim; ama bunda yaygara koparacak bir şey yok. Erkeksek ve erkek gibi duygularımız varsa, erkekçe dertlerimiz de olur sanırım. Yuvadan kanatlanır kanatlanmaz uçup giden, yakınlarını görünce tanımayan ve her yıl yeniden eş bulan kuşlar gibi olamayız. Şükredecek çok şeyim oldu: İşimden zevk almamı sağlayan sağlığım, gücüm ve aklım hep yerindeydi; Bartle Massey’nin akşam okuluna gitmiş olmamı da büyük bir nimet sayarım. Kendi başıma asla edinemeyeceğim bilgileri o öğretti bana.”

“Ne eşsiz adamsın, Adam!” dedi Arthur; yanında yürüyen iri yarı adama düşünceli gözlerle baktığı kısa bir sessizliğin ardından. “Oxford’da çoğu adamdan daha iyi yumruk atardım; ama seninle dövüşsem beni haftaya kadar sersemletirdin herhâlde.”

“Tanrı korusun, efendim, bunu asla yapmam,” dedi Adam, Arthur’a dönüp gülümseyerek. “Eskiden eğlence olsun diye dövüşürdüm; ama zavallı Gil Tranter’ın iki hafta yatakta kalmasına sebep olduğumdan beri dövüşmedim. Bir daha kimseyle dövüşmem; ancak biri alçak gibi davranırsa onunla dövüşürüm. Onu durduracak utanma duygusu da vicdanı da olmayan bir herifle karşılaşırsanız, gözlerine yumruk atarak elinizden geleni yapmalısınız.”

Arthur gülmedi; zihnini meşgul eden bir düşünce vardı. Bir süre sonra, “Şimdi düşününce Adam, kendi içinde hiç mücadele etmediğini sanıyorum. Yapmamaya karar verdiğin bir arzuyu bastırmak, senin için kavgacı bir sarhoşu yere sermek kadar kolay olurdu herhâlde. Yani önce bir şeyi yapmamaya karar verip sonra yine de yapan, bir türlü karar veremeyen biri değilsin, öyle mi?” dedi.

“Şey,” dedi Adam, bir an tereddüt ettikten sonra yavaşça, “hayır. Bir şeyin yanlış olduğuna karar verdikten sonra böyle gidip geldiğimi hatırlamıyorum. Sonrasında vicdan azabı çekeceğimi bilirsem, o şeyin bütün tadı kaçar. Daha toplama çıkarma yapabildiğim zamandan beri şunu açıkça gördüm: Yanlış bir şey yaptığınızda, görebileceğinizden çok daha fazla günah ve sıkıntının tohumunu ekersiniz. Kötü yapılmış bir işe benzer; yol açacağı zararın sonunu asla göremezsiniz. Dünyaya gelip hemcinslerimizi daha iyi değil de daha kötü duruma düşürmek, ne acı bir yazgı olurdu. Ama insanların yanlış dediği şeyler arasında fark var. Her küçük aptallığı ya da insanın içine düşebileceği her saçmalığı günah saymaktan yana değilim; şu muhalif mezheplilerden bazıları gibi. İnsan, biraz eğlence uğruna bir iki yara almaya değer mi diye de ikilemde kalabilir. Ama hiçbir konuda gidip gelmek huyum değildir; sanırım kusurum öteki yönde. Bir şeye karar verdiysem, yalnızca kendi kendime söylemiş olsam bile, kararımı değiştirmem zordur.”

“Evet, senden tam da bunu beklerdim,” dedi Arthur. “Demirden bir kolun olduğu kadar demir gibi bir iraden de var. Ama insanın kararı ne kadar güçlü olursa olsun, onu uygulamak bazen bir bedel ister. Hiç kiraz koparmamaya karar verip ellerimizi sıkıca ceplerimizde tutabiliriz; ama ağzımızın sulanmasını engelleyemeyiz.”

“Doğru, efendim; ama bu hayatta onsuz yapmamız gereken pek çok şey olduğunu kabullenmek gibisi yok. Hayata, insanların yalnızca gösteri seyretmeye ve panayırdan armağanlar almaya gittiği Treddles’on Panayırı gibi bakmanın faydası yok. Öyle bakarsak, hayatta işlerin hiç de öyle olmadığını görürüz. Ama size bunları anlatmamın ne faydası var, efendim? Siz benden iyi bilirsiniz.”

“Bundan o kadar emin değilim, Adam. Sen benden dört beş yıl daha fazla hayat tecrübesi edinmişsin; bence hayat sana, benim üniversiteden öğrendiklerimden daha iyi dersler vermiş.”

“Efendim, üniversiteyi Bartle Massey gibi düşünüyorsunuz galiba. Üniversitenin insanları çoğunlukla tuluma çevirdiğini söyler; içine ne doldurulursa onu tutmaktan başka işe yaramazlarmış. Ama Bartle’ın dili keskin bir bıçak gibidir; değdiği her şeyi keser. İşte yol ayrımı burası, efendim. Papaz evine gidiyorsunuz, ben size iyi günler dileyeyim.”

“Hoşça kal Adam, hoşça kal.”

Arthur, papaz evinin kapısında atını seyise teslim etti ve çakıllı yoldan bahçeye açılan kapıya doğru yürüdü. Papazın kahvaltıyı her zaman çalışma odasında ettiğini biliyordu; oda, kapının solunda, yemek salonunun karşısındaydı. Evin eski bölümündeki bu küçük, alçak tavanlı oda, duvarlarını kaplayan kitapların koyu renkli ciltleri yüzünden kasvetliydi; ama Arthur açık pencereye vardığında o sabah pek de aydınlık görünüyordu. Çünkü sabah güneşi, hazır edilmiş bekâr kahvaltısı masasının önündeki suni mermer kaplı bir sütunun üzerinde duran, içinde Japon balıkları yüzen büyük cam küreye eğik bir açıyla vuruyordu. Masanın yanı başındaki topluluksa her odayı çekici kılabilirdi. Koyu kırmızı damask kumaş kaplı rahat koltukta Bay Irwine oturuyordu; sabah tuvaletinden her dönüşünde yüzünde beliren o canlı tazelik yine üzerindeydi. İnce yapılı, dolgun ve beyaz eli Juno’nun kıvırcık kahverengi sırtında gezinirken, sakin, hanımefendi bir keyifle salladığı kuyruğunun dibinde iki kahverengi yavru birbirlerinin üstünde yuvarlanıyor, mutlulukla homurdanıp duruyordu. Biraz ötedeki minderde Pug oturmuştu; hayvanların bu yakınlığını zayıflık sayıp elinden geldiğince görmezden gelen yaşlı bir kızın havasındaydı. Bay Irwine’in dirseğinin yanındaki masada, Arthur’un görünüşünden iyi tanıdığı Foulis baskısı Aiskhylos’un ilk cildi duruyordu. Carroll’ın içeri getirdiği gümüş kahve ibriğinden yükselen mis kokulu buhar da bekâr kahvaltısının keyfini tamamlıyordu.

“Aa, Arthur, ne iyi ettin! Tam zamanında geldin,” dedi Bay Irwine, Arthur alçak pencere eşiğinde durup içeri adım atarken. “Carroll, biraz daha kahve ve yumurta getirmemiz gerekecek. Şu jambonun yanında yiyecek soğuk tavuk da var mı? Bu, eski günler gibi Arthur; beş yıldır benimle kahvaltı etmedin.”

“Kahvaltıdan önce ata binmek için insanı çağıran bir sabahtı,” dedi Arthur. “Seninle birlikte ders çalıştığım zamanlarda seninle kahvaltı etmeyi de pek severdim. Büyükbabam kahvaltıda günün diğer saatlerinden birkaç derece daha soğuk olur. Sanırım sabah banyosu ona iyi gelmiyor.”

Arthur, özel bir amaçla geldiği izlenimini vermek istemiyordu. Bay Irwine’in yanına gelir gelmez, az önce kolayca söyleyebileceğini sandığı itiraf ona dünyanın en zor işi gibi göründü; el sıkıştıkları sırada amacı bambaşka bir ışık altında belirdi. Irwine’in durumunu anlamasını nasıl sağlayabilirdi ki ormandaki o küçük sahneleri anlatmasın? Onları anlatırken de nasıl aptal gibi görünmezdi? Üstelik Gawaine’lerin evinden dönüp niyetinin tam tersini yapmıştı! Irwine bundan böyle onun kararsız biri olduğunu düşünecekti. Ne var ki konu, kendiliğinden açılmış gibi anlatılmalıydı; belki sohbet oraya varırdı.

“Günün hiçbir saatini kahvaltı vakti kadar sevmem,” dedi Bay Irwine. “İnsanın zihnine henüz toz konmamıştır; zihni, şeylerin ışınlarını berrak biçimde yansıtır. Kahvaltıda hep sevdiğim bir kitabı yanımda bulundururum. O sırada rastgele okuduğum bölümler öyle hoşuma gider ki, her sabah yeniden çalışkan bir öğrenci olacağıma kesin gözüyle bakarım. Ama az sonra Dent, tavşan öldürmüş zavallı bir adamı getirir; Carroll’ın deyişiyle ‘adli işlere’ bakmam bitince, papazlık arazisinde bir gezintiye çıkmak isterim. Dönüşte de düşkünler yurdunun müdürüyle karşılaşırım; bana asi bir yoksulun uzun hikâyesini anlatır. Gün böyle geçer gider, akşam olmadan yine o tembel adama dönüşürüm. Bir de insanın heveslenmesi için başkasının ilgisine ihtiyaç duyuyor; zavallı D’Oyley Treddleston’dan ayrıldığından beri bende o da yok. Kitaplarına iyi sarılsaydın, seni haylaz, önümde çok daha hoş bir gelecek olurdu. Ama bilginlik sizin ailede yok.”

“Kesinlikle yok. Altı yedi yıl sonra parlamentodaki ilk konuşmamı süslemek için, işe yaramaz birkaç Latince sözcüğü hatırlayabilirsem ne âlâ. ‘Cras ingens iterabimus aequor’ ve onun gibi birkaç kırıntı belki aklımda kalır, ben de düşüncelerimi onları araya sokuşturacak şekilde düzenlerim. Ama klasik bilgisi, taşra beyefendisi için elzem bir ihtiyaç değil bence; gördüğüm kadarıyla gübreleri tanısa çok daha iyi eder. Son zamanlarda dostun Arthur Young’ın kitaplarını okuyorum; çiftçileri topraklarını daha iyi işleyecek şekilde yönlendirip, onun dediği gibi, tekdüze, baştan başa koyu renkli işlenmemiş bir kır ülkesini ekinlerle ve hayvanlarla parlak, renkli bir yere dönüştürme fikirlerini uygulamaktan daha çok isteyeceğim bir şey yok. Büyükbabam yaşadığı sürece bana yetki vermeyecek; ama arazinin Stonyshire tarafını üstlenmekten, orası perişan durumda, iyileştirmelere girişmekten, bir yerden ötekine at sürüp yapılan işleri denetlemekten daha çok isteyeceğim bir şey yok. Bütün işçileri tanımak, bana iyi niyetle bakıp şapkalarını çıkarmalarını görmek isterdim.”

“Aferin Arthur! Klasiklere hiç ilgi duymayan biri, dünyaya gelişini bilginleri ve bilginlere değer veren papazları doyuracak yiyecek miktarını artırmaktan daha iyi bir şeyle açıklayamazdı. Örnek bir toprak sahibi olarak işe koyulduğunda, umarım bunu görmeye ben de gelirim. Bu tabloyu tamamlayacak iri yapılı bir papaza, bütün o sıkı çalışmanın karşılığında kazandığın saygı ve onurun onda birini alacak birine ihtiyacın olacak. Yalnız, bunların sonucunda kazanacağın iyi niyete fazla bel bağlama. İnsanlar, kendilerine yararlı olmaya çalışanları en çok sevenler midir, emin değilim. Gawaine, o çitle çevrili arazi meselesi yüzünden bütün çevrenin bedduasını aldı. Neye daha çok önem verdiğini iyice belirlemelisin delikanlı: sevilmeye mi, yararlı olmaya mı? Yoksa ikisini de kaçırabilirsin.”

“Ah! Gawaine’in tavırları sert; kiracılarına kendini sevdirmeyi bilmiyor. İnsanları iyilikle ikna edemeyeceğiniz hiçbir şey olduğuna inanmıyorum. Ben, saygı görüp sevilmediğim bir yerde yaşayamazdım. Buradaki kiracıların arasına karışmak da çok hoş; hepsi bana öyle sıcak davranıyor ki, sanırım onlara, koyun kadar büyük bir midillinin sırtında dolaşan küçük bir oğlan olduğum günler daha dün gibi geliyor. Onlara hakkaniyetli kiralar biçip binalarıyla ilgilenirseniz, ne kadar budala olsalar da daha iyi bir yöntemle çiftçilik etmeye ikna edebilirsiniz.”

“Öyleyse doğru yerde âşık olmaya dikkat et; keseni boşaltıp seni kendi isteğine rağmen cimrileştirecek bir kadınla evlenme. Annemle ara sıra senin hakkında ufak bir tartışma yaparız. ‘Arthur âşık olacağı kadını görene dek onunla ilgili tek bir kehanette bile bulunmam,’ der. Sevdiğin kadının seni, ayın gelgitleri yönettiği gibi yöneteceğini düşünüyor. Ben de senin eski öğrencim olduğun için seni savunmakla yükümlü hissediyorum ve öyle kolay etkilenen biri olmadığını söylüyorum. Öyleyse beni haksız çıkarma.”

Bu sözler Arthur’u irkiltti; çünkü yaşlı ve keskin gözlü Bayan Irwine’in onun hakkındaki düşüncesi uğursuz bir kehanet gibi rahatsız ediciydi. Bu da elbette kararını sürdürüp kendine karşı ek bir güvence oluşturması için başka bir nedendi. Yine de sohbet bu noktaya geldiğinde, Hetty’yle ilgili hikâyesini anlatma isteğinin daha da azaldığını fark etti. Kolayca etkilenen biriydi; başkalarının kendisi hakkındaki düşünce ve duygularıyla fazlasıyla yaşardı. Üstelik, anlatmaya geldiği böylesine ciddi bir iç mücadeleden yakın dostunun hiç haberi olmadığını görmek, kendi gözünde bile mücadelenin ciddiyetini biraz sarsmıştı. Sonuçta yaygara koparacak bir şey değildi; Irwine onun kendi başına yapamayacağı ne yapabilirdi ki? Meg’in topallığına aldırmadan Eagledale’e gidecekti; Rattler’a binecek, yaşlı beygirin sırtındaki Pym de elinden geldiğince peşinden gelecekti. Kahvesine şeker atarken aklından bunlar geçti; fakat fincanı dudaklarına götürürken geçen gece Irwine’e anlatmaya nasıl da kesin karar verdiğini hatırladı. Hayır! Yine kararsızlık etmeyecek, bu kez yapmaya niyetlendiği şeyi yapacaktı. Öyleyse sohbetin kişisel havasının bütünüyle dağılmasına izin vermemeliydi. Konu büsbütün ilgisiz şeylere kayarsa işi zorlaşırdı. Bu duygu fırtınası ve geri çekiliş sırasında gözle görülür bir duraksama yaşanmadı; Arthur hemen ardından şöyle dedi: “Ama bence bir erkeğin aşka yenik düşmeye yatkın olması, genel karakter gücüne karşı kanıt sayılamaz. Sağlam bir bünye insanı çiçek hastalığından ya da kaçınılmaz başka hastalıklardan korumaz. Bir erkek başka konularda çok kararlı olabilir, ama bir kadının büyüsüne kapılabilir.”

“Evet; ama aşk ile çiçek hastalığı arasında, büyülenmeyi de katarsak, şöyle bir fark var: Hastalığı erken fark edip hava değişikliğine gidersen, belirtiler ilerlemeden bütünüyle kurtulma ihtimalin çok yüksektir. Bir de insan, hoş olmayan sonuçları aklında tutarak kendine alternatif dozlar verebilir; böylece göz kamaştırıcı güzel kadına, gerçek hatlarını görmesini sağlayan isli bir camın ardından bakar. Gelgelelim, korkarım o isli cam tam da en çok gerektiği anda ortadan kayboluverir. Klasik bilgisiyle kendini güçlendirmiş bir erkek bile Prometheus’un korosunun uyarısına rağmen akılsızca bir evliliğe sürüklenebilir, doğrusu.”

Arthur’un yüzünden hafif bir gülümseme geçti; ama Bay Irwine’in şakacı sözlerine ayak uydurmak yerine, son derece ciddi bir sesle şöyle dedi: “Evet, işin en kötü yanı bu. Bunca düşünce ve sakin karardan sonra, önceden hesaba katamayacağımız ruh hâllerinin bizi yönetmesi fena hâlde can sıkıcı. Bir erkek, bu ruh hâllerinin etkisiyle, kendi kararına rağmen bir şeyler yapmaya sürüklenirse onu o kadar da suçlamamak gerekir bence.”

“Ah, ama delikanlım, ruh hâlleri de en az düşüncelerin kadar, hatta onlardan daha çok, insanın doğasında yatar. İnsan kendi doğasına aykırı hiçbir şey yapamaz. İçinde, yapacağı en sıra dışı eylemin tohumu vardır; biz akıllı insanlar belli bir durumda kendimizi olağanüstü aptal yerine koyarsak, bir ons bilgeliğimizin yanında birkaç gram da budalalık taşıdığımızı kabul edip sonucuna katlanmalıyız.”

“Ama insan, başka türlü olsa asla yapmayacağı şeyleri koşulların birleşmesi yüzünden yapmaya sürüklenebilir.”

“Evet, insanın kolayca uzanabileceği bir yerde durmuyorsa bir banknotu çalması pek mümkün değildir; ama banknot yoluna çıktı diye ona ulumaya başlaması, onu gözümüzde dürüst bir adam yapmaz.”

“Ama son kertede yenik düştüğü bir ayartmayla mücadele eden bir erkeğin, hiç mücadele etmeyen kadar kötü olduğunu düşünmüyorsunuz herhâlde?”

“Hayır, elbette. Mücadelesi ölçüsünde ona acırım; çünkü bu mücadele, içindeki acının habercisidir ve Nemesis’in en kötü biçimi de budur. Sonuçlar acımasızdır. Eylemlerimizin korkunç sonuçları, öncesinde yaşanan gelgitlerden bağımsız olarak peşimizden gelir; üstelik bu sonuçlar neredeyse hiçbir zaman yalnızca bizi etkilemekle kalmaz. Kendimizi mazur gösterebilecek unsurları düşünmek yerine bu kesinliği aklımıza yerleştirmek en iyisidir. Ama seni hiç böyle ahlak tartışmalarına hevesli görmemiştim Arthur. Bu kadar felsefi ve genel konuşurken kendi başına gelebilecek bir tehlikeyi mi düşünüyorsun?”

Bu soruyu sorarken Bay Irwine tabağını itti, sandalyesine yaslandı ve Arthur’a dosdoğru baktı. Arthur’un kendisine bir şey anlatmak istediğinden gerçekten kuşkulanıyordu; doğrudan sorusuyla önünü açabileceğini düşünmüştü. Ama yanılmıştı. İtirafa birdenbire, istemeden yaklaşan Arthur geri çekildi; artık anlatmaya her zamankinden daha az istekliydi. Sohbet, onun tasarladığından daha ciddi bir havaya bürünmüştü; Irwine’i bütünüyle yanıltacak, Hetty’ye karşı derin bir tutku duyduğunu düşündürecekti, oysa böyle bir şey yoktu. Yüzünün kızardığını fark etti ve delikanlıca bu hâline sinirlendi.

“Ah hayır, hiçbir tehlike yok,” dedi olabildiğince kayıtsız bir tavırla. “Başkalarından daha kararsız olduğumu sanmıyorum; yalnız, insanı gelecekte neler olabileceğini düşünmeye sevk eden ufak tefek olaylar oluyor ara sıra.”

Arthur’un bu tuhaf isteksizliğinin altında, kendisinin bile kabul etmediği, arka kapıdan etkisini gösteren bir neden mi vardı? Zihnimizdeki işler, devlet işlerinin yürütülüşüne çok benzer: Varlığı kabul edilmeyen aracılar büyük emek harcar. Makinede de büyük, göze çarpan çarkların hareketinde payı olan küçük, fark edilmesi güç bir çark bulunduğuna inanıyorum. Belki o sırada Arthur’un zihninde de böyle, fark edilmemiş bir etken gizlice işliyordu; belki de papaza itirafta bulunmuş olmanın, iyi kararlarını tam anlamıyla uygulayamazsa ileride başına dert açabileceğinden korkuyordu. Böyle olmadığını ileri sürmeye cesaret edemem. İnsan ruhu çok karmaşık bir şeydir.

Bay Irwine, sorgularcasına Arthur’a bakarken Hetty’yi aklından geçirmişti; ama Arthur’un kayıtsızca verdiği inkâr yanıtı, hemen ardından aklına gelen düşünceyi doğruladı: Bu konuda ciddi bir şey olamazdı. Arthur onu kilisede, bir de Bayan Poyser’ın gözetimi altındaki kendi evinde görmekten başka pek göremezdi; geçen gün Arthur’a ondan söz ederkenki iması da küçük kızın gururunu kabartacak kadar dikkatini çekmesini önlemekten öte bir anlam taşımıyordu. Böylece taşradaki küçük hayatın akışını bozmayacaktı. Arthur yakında alayına katılıp uzaklara gidecekti. Hayır, Arthur’un karakteri bu tehlikeye karşı başlı başına bir güvence olmasa bile o taraftan hiçbir tehlike gelemezdi. Çevresindeki herkesin iyi niyetine ve saygısına duyduğu içten, koruyucu gurur, onu akılsız bir aşk macerasından, hele daha düşük türden bir budalalıktan korurdu. Önceki sohbet sırasında Arthur’un aklında özel bir şey varsa bile ayrıntılara girmeye niyetli olmadığı açıktı; Bay Irwine de dostça merakını belli etmeyecek kadar ince düşünceliydi. Konuyu değiştirmenin iyi karşılanacağını anlayıp şöyle dedi: “Bu arada Arthur, albayının doğum günü şenliğinde Britannia, Pitt ve Loamshire Milisleri, hele günün kahramanı ‘cömert genç’ onuruna yakılan saydam resimler büyük etki yaratmıştı. Bizim de zayıf aklımızı şaşırtacak buna benzer bir şey hazırlatsan iyi olmaz mı?”

Fırsat kaçmıştı. Arthur tereddüt ederken tutunabileceği halat sürüklenip gitmişti; artık kendi başına yüzmek zorundaydı.

Aradan on dakika geçmeden Bay Irwine bir işi için çağrıldı. Arthur ona veda edip yeniden atına binerken hoşnutsuzluk duyuyordu; bu duyguyu bastırmaya çalışarak bir saat bile gecikmeden Eagledale’e doğru yola çıkmaya karar verdi.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…