Bölümler 56Şu an: Dördüncü Bölüm — Ev ve Kederleri
- 1 Birinci Kitap — I. Bölüm — Atölye2.204 kelime
- 2 İkinci Bölüm — Vaaz5.429 kelime
- 3 Üçüncü Bölüm — Vaazdan Sonra1.694 kelime
- 4 Dördüncü Bölüm — Ev ve Kederleri4.083 kelime · Okuduğun bölüm
- 5 V. Bölüm — Papaz4.583 kelime
- 6 VI. Bölüm — Hall Çiftliği3.375 kelime
- 7 VII. Bölüm — Mandıra1.422 kelime
- 8 VIII. Bölüm — Bir Çağrı2.239 kelime
- 9 IX. Bölüm — Hetty’nin Dünyası1.872 kelime
- 10 Bölüm X — Dinah, Lisbeth’i Ziyaret Ediyor3.179 kelime
- 11 XI. Bölüm — Kulübede2.183 kelime
- 12 XII. Bölüm — Ormanda3.005 kelime
- 13 XIII. Bölüm — Ormanda Akşam1.398 kelime
- 14 Bölüm XIV — Eve Dönüş2.386 kelime
- 15 Bölüm XV — İki Yatak Odası3.644 kelime
- 16 Bölüm XVI — Bağlar3.558 kelime
- 17 İkinci Kitap — XVII. Bölüm — Hikâyenin Biraz Durakladığı Yer2.577 kelime
- 18 On Sekizinci Bölüm — Kilise6.171 kelime
- 19 XIX. Bölüm — Adam İş Gününde1.784 kelime
- 20 XX. Bölüm — Adam Hall Çiftliği’ni Ziyaret Ediyor4.866 kelime
- 21 XXI. Bölüm — Gece Okulu ve Öğretmeni4.209 kelime
- 22 Üçüncü Kitap — XXII. Bölüm — Doğum Günü Şenliğine Gidiş2.920 kelime
- 23 Bölüm XXIII — Yemek Vakti1.308 kelime
- 24 XXIV. Bölüm — Sağlık Şerefine İçki2.110 kelime
- 25 XXV. Bölüm — Oyunlar2.180 kelime
- 26 XXVI. Bölüm — Dans3.043 kelime
- 27 Dördüncü Kitap — XXVII. Bölüm — Bir Kriz3.070 kelime
- 28 XXVIII. Bölüm — Bir İkilem2.033 kelime
- 29 XXIX. Bölüm — Ertesi Sabah2.116 kelime
- 30 XXX. Bölüm — Mektubun Verilişi3.446 kelime
- 31 XXXI. Bölüm — Hetty’nin Yatak Odasında2.549 kelime
- 32 XXXII. Bölüm — Bayan Poyser “İçini Döker”2.514 kelime
- 33 XXXIII. Bölüm — Daha Çok Bağ1.846 kelime
- 34 XXXIV. Bölüm — Nişan1.274 kelime
- 35 XXXV. Bölüm — Gizli Korku1.555 kelime
- 36 Beşinci Kitap — XXXVI. Bölüm — Umut Yolculuğu2.387 kelime
- 37 XXXVII. Bölüm — Umutsuzluk İçinde Yolculuk3.250 kelime
- 38 XXXVIII. Bölüm — Arayış3.739 kelime
- 39 XXXIX. Bölüm — Haber1.975 kelime
- 40 XL. Bölüm — Acı Sular Yayılıyor2.291 kelime
- 41 Xlı. Bölüm — Duruşmadan Önceki Akşam1.329 kelime
- 42 XLII. Bölüm — Duruşma Sabahı1.215 kelime
- 43 XLIII. Bölüm — Karar1.833 kelime
- 44 Bölüm XLIV — Arthur’ın Dönüşü2.030 kelime
- 45 XLV. Bölüm — Hapishanede2.739 kelime
- 46 XLVI. Bölüm — Bekleyiş Saatleri1.546 kelime
- 47 XLVII. Bölüm — Son An231 kelime
- 48 XLVIII. Bölüm — Ormanda Bir Buluşma Daha2.464 kelime
- 49 Altıncı Kitap — XLIX. Bölüm — Hall Çiftliği’nde2.528 kelime
- 50 L. Bölüm — Kulübede3.040 kelime
- 51 LI. Bölüm — Pazar Sabahı3.241 kelime
- 52 Bölüm LII — Adam ve Dinah2.260 kelime
- 53 LIII. Bölüm — Hasat Yemeği3.413 kelime
- 54 Bölüm LIV — Tepedeki Buluşma1.488 kelime
- 55 Bölüm LV — Evlilik Çanları680 kelime
- 56 Son Söz907 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
Dördüncü Bölüm
Ev ve Kederleri
İçinden, geç yağmurlarla neredeyse taşacak kadar dolmuş bir derenin aktığı yeşil bir vadi; derenin üzerine alçak, eğilmiş söğütler sarkıyor. Üzerine bir tahta atılmış. Adam Bede, tereddütsüz adımlarla bu tahtadan geçiyor; peşinden sepetiyle Gyp geliyor. Belli ki karşı yamaçta, yaklaşık yirmi yarda yukarıdaki, yanında bir odun yığını bulunan saz çatılı eve gidiyor.
Evin kapısı açık; yaşlı bir kadın dışarı bakıyor. Ama akşam güneşini huzur içinde seyretmiyor; son birkaç dakikadır, gözlerine güçlükle seçilen ve giderek büyüyen benekçiği izliyor. Bunun canı gibi sevdiği oğlu Adam olduğundan artık iyice emin. Lisbeth Bede, ilk çocuğuna ömrünün geç bir döneminde kavuşmuş bir kadının sevgisiyle sever oğlunu. Kaygılı, cılız ama dinç bir ihtiyardır; kardelen kadar temizdir. Ak saçları, çevresine siyah şerit geçirilmiş bembeyaz keten takkesi altında özenle geriye taranmıştır. Geniş göğsünü açık kahverengi bir boyun örtüsü kaplar; altında, mavi kareli ketenden kısa bir üstlük görürsünüz. Belinden bağlanmış bu giysi kalçalarına kadar iner; oradan aşağıya epey uzun bir kaba yün etek uzanır. Lisbeth uzun boyludur; başka yönlerden de oğlu Adam’a çok benzer. Koyu gözleri artık biraz bulanık—belki çok ağlamaktan—ama belirgin kaşları hâlâ kapkaradır, dişleri sağlamdır. İş tutmaktan nasırlaşmış elleriyle hızla ve farkında olmadan örgü örerken, pınardan başında su kovası taşıdığı zamanki gibi dimdik durur. Anneyle oğlun yapısı da mizaçlarındaki keskin canlılık da aynıdır; ama Adam, dolgun alnını ve geniş yürekli zekâsını annesinden almamıştır.
Aile benzerliği çoğu zaman derin bir hüzün taşır. Büyük trajedi yazarı Doğa, kemik ve kaslarla bizi birbirimize bağlar, beynimizin daha ince ağıyla ayırır; özlemle itişmeyi harmanlar, her hareketimizde bizi rahatsız eden varlıklara gönül bağlarımızla düğümler. Küçümsediğimiz düşünceleri dile getiren bir ses duyarız; tınısı bizimkine öyle benzer ki. Gözler görürüz—ah, annemizin gözleri gibi!—soğuk bir yabancılıkla bizden kaçırılmış. Son sevgili çocuğumuz, yıllar önce acı içinde ayrıldığımız kız kardeşimizin tavır ve jestleriyle bizi irkiltir. En değerli mirasımızı—mekanik beceriyi, ahenge karşı keskin duyarlılığı, eliyle biçim verme konusundaki bilinçsiz ustalığı—borçlu olduğumuz babamız, her gün yaptığı yanlışlarla canımızı sıkar, bizi utandırır. Yüzünü, kendi kırışıklıklarımız belirdikçe aynada görmeye başladığımız, çoktan yitirdiğimiz annemizse genç ruhlarımızı bir zamanlar kaygılı huysuzlukları ve akıl dışı inadıyla yıpratmıştır.
Lisbeth’in “E, delikanlım, saat yediyi geçti. Sen hep son çocuk doğana kadar kalırsın. Karnın acıkmıştır, eminim. Seth nerede? Yine şapele gitmiş olmalı, diye tahmin ediyorum,” derken duyduğunuz ses, işte böyle sevgi dolu, kaygılı bir annenin sesidir.
“Evet, evet, Seth’in başına bir iş gelmemiştir anne, emin ol. Ama babam nerede?” dedi Adam, eve girerken hızla. Soldaki, atölye olarak kullanılan odaya göz attı. “Tholer’ın tabutunu bitirmedi mi? Bu sabah bıraktığım malzeme hâlâ olduğu yerde duruyor.”
“Tabutu bitirmek mi?” dedi Lisbeth; oğlunun ardından yürüyüp ona büyük bir kaygıyla bakarken örgüsünü hiç aksatmadı. “Ah delikanlım, sabah Treddles’on’a gitti, bir daha da dönmedi. Korkarım yine ‘Waggin Overthrow’a dadandı.”
Adam’ın yüzünden öfkeyle koyu bir kızıllık hızla geçti. Hiçbir şey söylemedi; ceketini çıkarıp gömleğinin kollarını yeniden sıvamaya koyuldu.
“Ne yapıyorsun Adam?” diye sordu annesi; sesinde ve bakışında kaygı vardı. “Bir lokma akşam yemeği yemeden yeniden işe koyulmayacaksın ya?”
Adam öfkesinden konuşamadan atölyeye yürüdü. Annesi örgüsünü yere bırakıp aceleyle peşinden gitti, kolundan tuttu ve yalvarır gibi bir sitemle, “Olmaz delikanlım, delikanlım, akşam yemeğini yemeden gidemezsin. Sevdiğin gibi, soslu patatesler hazır. Özellikle senin için ayırdım. Gel de yemeğini ye, hadi,” dedi.
“Bırak!” dedi Adam hışımla, annesini kolundan silkelerken duvara dayalı kalaslardan birini kaptı. “Yarın sabah saat yedide Brox’on’da hazır olacağına söz verilmiş bir tabut varken akşam yemeği lafı etmek kolay tabii; oysa tabutun şimdiye kadar orada olması gerekirdi, daha bir çivi bile çakılmadı. Boğazım lokma geçiremeyecek kadar düğümlü.”
“Ama tabutu yetiştiremezsin ki,” dedi Lisbeth. “Kendini öldüresiye çalışacaksın. Bitirmen bütün geceyi alır.”
“Ne kadar süreceği ne fark eder? Tabutun hazır olacağına söz verilmedi mi? Adamı tabutsuz mu gömecekler? İnsanları bu şekilde yalanlarla aldatmaktansa sağ elimi koparırım. Bunu düşünmek bile beni çileden çıkarıyor. Bu gidişe daha fazla katlanmayacağım. Yeterince çektim.”
Zavallı Lisbeth bu tehdidi ilk kez duymuyordu. Akıllı olsaydı sessizce uzaklaşır, önümüzdeki bir saat boyunca ağzını açmazdı. Ama bir kadının en zor öğrendiği şeylerden biri, öfkeli ya da sarhoş bir adamla konuşmamaktır. Lisbeth doğrama kütüğüne oturup ağlamaya başladı; sesi acıklılaşıncaya kadar ağladıktan sonra söze döküldü.
“Olmaz delikanlım, delikanlım, gidip annenin yüreğini parçalamaz, babanı da yıkıma terk etmezsin. Beni mezarlığa götürürlerken arkamdan gelirsin. Sonunda seni görmezsem mezarımda huzur bulamam. Sen uzaklarda çalışmaya gitmişsen, Seth de belki senin peşinden gitmişse, babanın eli titrediğinden kalem tutamıyor, bir de nerede olduğunu bilmiyorsa, benim ölmekte olduğumu sana nasıl haber verecekler? Babana karşı bağışlayıcı olmalısın—ona karşı bu kadar kinli olma. İçkiye başlamadan önce sana iyi bir babaydı. Usta bir işçidir, zanaatını sana o öğretti, unutma. Bana hiçbir zaman el kaldırmadı, kötü bir söz bile söylemedi—içkiliyken bile. Kendi babanın çalışma evine gönderilmesine razı olmazsın—öz baban. Yirmi beş yıl önce, sen daha memedeyken, o da uzun boylu, güçlü yapılı ve hemen her işte becerikli bir adamdı; tıpkı senin gibi.”
Lisbeth’in sesi yükseldi; hıçkırıklarla boğulup gerçek dertlerin taşınması, gerçek işlerin yapılması gereken yerde insanın sinirini en çok bozan türden bir ağıta dönüştü. Adam sabırsızca sözünü kesti.
“Anne, ağlayıp böyle konuşma artık. Beni üzmeye yeten şey başımdan aşkın; bir de senin bunların üstüne konuşmana ne gerek var? Her gün zaten fazlasıyla düşündüğüm şeyleri bana söylemenin ne yararı var? Bunları düşünmeseydim burada her şey dağılmasın diye niye böyle uğraşayım? Ama yararı olmayan yerde konuşmaktan nefret ederim; nefesimi konuşmaya değil iş yapmaya saklarım.”
“Kimsenin yapmayacağı şeyleri yaptığını bilirim delikanlım. Ama babana hep çok sert davranıyorsun Adam. Seth için her şeyi yaparsın; ben delikanlıda kusur bulunca hemen çıkışırsın. Babana ise herkesten daha çok öfkeleniyorsun.”
“Yumuşak konuşup işlerin kötüye gitmesine göz yummaktan iyidir, değil mi? Ona sert çıkmasam avludaki bütün malzemeyi satar, parasını içkiye yatırırdı. Babama karşı bir görevim olduğunu biliyorum; ama onu göz göre göre yıkıma sürüklenmeye teşvik etmek benim görevim değil. Seth’in bununla ne ilgisi var? Bildiğim kadarıyla delikanlı kimseye zararı dokunmuyor. Ama bırak da işimi yapayım anne.”
Lisbeth daha fazla konuşmaya cesaret edemedi. Kalkıp Gyp’e seslendi. Adam’ın, o yerken onu seyretmenin sevgisiyle hazırladığı akşam yemeğini reddetmesinden duyduğu üzüntüyü biraz olsun dindirmek için, köpeğe bolca yemek vermeyi düşündü. Ama Gyp, bu alışılmadık hâle şaşırmış, alnını kırıştırıp kulaklarını dikmiş, sahibini izliyordu. Lisbeth’in çağrısına bakıp ön ayaklarını huzursuzca oynattı; kadının onu yemeğe çağırdığını iyi biliyordu ama aklı karışmıştı. Art ayaklarının üstüne oturup yine kaygıyla sahibine baktı. Adam, Gyp’in ikilemini fark etti. Öfkesi annesine karşı her zamankinden daha az şefkatli olmasına yol açmıştı; ama köpeğini her zamanki kadar önemsemesini engellemedi. Bizi seven hayvanlara, bizi seven kadınlardan daha iyi davranmaya yatkınız. Sebebi, hayvanların dilsiz olması mı?
“Hadi Gyp, hadi oğlum!” dedi Adam teşvik eden, buyurgan bir sesle. Gyp, görevle keyfin aynı şey olduğuna ikna olmuş gibi, Lisbeth’in ardından evin oturma odasına gitti.
Ama yemeğini yalayıp bitirir bitirmez sahibinin yanına döndü; Lisbeth ise yalnız başına oturup örgüsünün üzerine ağladı. Hiç acılaşmayan ve kin tutmayan kadınlar çoğu zaman en çok yakınanlardır. Süleyman söylendiği kadar bilgeyse, çekişken kadını yağmurlu bir günde dinmeyen damlalara benzetirken gözünün önünde uzun tırnaklı, hırçın, kendini düşünen bir cadı olmadığından eminim. Bana güvenin, sevdiği insanları rahatsız etmesine katkıda bulunduğu tek mutluluk kaynağı olan; onlar için bütün güzel lokmaları ayırıp kendisi için hiçbir şey harcamayan iyi bir kadını kastediyordu. Örneğin Lisbeth gibi bir kadını: hem sabırlı hem sızlanan, kendinden vazgeçen ama herkesten çok şey bekleyen, bütün gün dünü ve yarın olabilecekleri düşünüp duran, iyiye de kötüye de kolayca ağlayan bir kadını. Ama Adam’a duyduğu putperest sevgisine belli bir çekingen saygı da karışmıştı; Adam “Bırak beni,” dediğinde Lisbeth her zaman susardı.
Böylece saatler geçti; eski duvar saatinin gürültülü tıkırtısına Adam’ın aletlerinin sesi eşlik ediyordu. Sonunda Adam ışık ve bir tas su istedi (bira yalnız bayramlarda içilen bir şeydi). Lisbeth suyu içeri getirirken, “Akşam yemeğin hazır duruyor, canın ne zaman isterse,” deme cesaretini buldu.
“Sen oturup beni bekleme anne,” dedi Adam yumuşak bir sesle. Öfkesi iş başında yatışmıştı; annesine özellikle iyi davranmak istediğinde en koyu yerli aksanıyla, ağzının başka zamanlarda pek de boyamadığı lehçesiyle konuşurdu. “Babam gelince ben ilgilenirim; belki bu gece hiç gelmez. Sen yatarsan içim daha rahat eder.”
“Hayır, Seth gelene kadar bekleyeceğim. Artık fazla sürmez, sanırım.”
Saat dokuzu geçmişti; duvar saati günlerden hep ileride olurdu. Saat onu vurmadan kapının mandalı kalktı ve Seth içeri girdi. Yaklaşırken aletlerin sesini duymuştu.
“Anne,” dedi, “babam niye bu kadar geç saate kadar çalışıyor?”
“Çalışan baban değil; kafan kilise işlerine gömülmüş olmasa bunu pekâlâ bilirdin. Her işi yapan ağabeyin; yoksa burada başka hiç kimse elini taşın altına koymuyor.”
Lisbeth söylenmeyi sürdürüyordu; Seth’ten hiç çekinmez, Adam’a duyduğu saygının bastırdığı bütün yakınmaları genellikle ona dökerdi. Seth hayatında annesine hiç sert bir söz söylememişti; ürkek insanlar huysuzluklarını hep yumuşak huyluların üstüne boşaltır. Seth kaygılı bir bakışla atölyeye geçti, “Addy, bu ne? Ne, babam tabutu unutmuş mu?” dedi.
“Evet delikanlı, bildik hikâye. Ama bitireceğim,” dedi Adam; başını kaldırıp kardeşine o parlak, keskin bakışlarından birini attı. “Ne oldu sana? Bir derdin var.”
Seth’in gözleri kızarmış, sakin yüzüne derin bir keder çökmüştü.
“Evet Addy, ama katlanmak gerek; elimden bir şey gelmez. Sen okula gitmemiş miydin?”
“Okula mı? Hayır, o iş bekleyebilir,” dedi Adam, yeniden çekiç sallayarak.
“Şimdi sıra bende, bırak ben çalışayım; sen de yat,” dedi Seth.
“Yok delikanlı, işe koyulmuşken devam etmeyi yeğlerim. Bitince Brox’on’a taşımama yardım edersin. Gün doğarken seni kaldırırım. Git, akşam yemeğini ye; kapıyı da kapat ki annemin sesini duymayayım.”
Seth, Adam’ın söylediğini her zaman kastettiğini ve başka bir şey kastetmeye ikna edilemeyeceğini bilirdi. Bu yüzden yüreği biraz ağırlaşmış hâlde oturma odasına döndü.
“Adam eve geldiğinden beri ağzına bir lokma koymadı,” dedi Lisbeth. “Sen de herhâlde Metodistlerden biriyle akşam yemeği yedin.”
“Yok anne,” dedi Seth, “henüz yemek yemedim.”
“Öyleyse gel,” dedi Lisbeth, “ama patatesleri yeme; bırakır durursam Adam belki yer. Patatesle salçayı sever. Ama çok üzgün ve öfkeliydi; özellikle onun için ayırdığım hâlde yemedi. Yine çekip gitmekle tehdit etti,” diye hıçkırarak sürdürdü. “Bir sabah ben uyanmadan gideceğinden, bana önceden haber vermeyeceğinden ve bir kez gidince de asla dönmeyeceğinden emin gibiyim. Keşke hiç oğlum olmasaydı; beceriklilikte ve el yatkınlığında başka kimsenin oğluna benzemeyen, büyüklerin takdir ettiği, kavak ağacı gibi uzun boylu ve dimdik duran bir oğlum; sonra da ondan ayrılıp bir daha hiç göremeyeceksem.”
“Anne, boş yere kendini üzme,” dedi Seth yatıştırıcı bir sesle. “Adam’ın senden gideceğini düşünmek için, yanında kalacağını düşünmekten daha fazla nedenin yok. Öfkeliyken böyle şeyler söyleyebilir—bazen öfkelenmesi için de neden var—ama yüreği gitmesine izin vermez. Her şey kolay olmadığında bile hepimize nasıl destek olduğunu düşün. Beni askere gitmekten kurtarmak için biriktirdiği parasını verdi; babamın işine yarasın diye kazancını keresteye yatırdı. O parayla yapabileceği onca şey, kendisi gibi nice genç adamın çoktan evlenip düzen kurmuş olması var. Bütün ömrünü onları desteklemeye harcadığı insanları yüzüstü bırakıp kendi emeğini yıkmaz.”
“Bana evliliğinden söz etme,” dedi Lisbeth yeniden ağlayarak. “Hetty Sorrel’e gönlünü kaptırmış; o bir kuruş bile biriktirmez, yaşlı annesine de tepeden bakar. Mary Burge’le evlenebilirdi; ortaklığa alınır, Bay Burge gibi işçileri olan büyük bir adam olurdu. Dolly bunu bana defalarca söyledi. Ama gönlünü, duvardaki karanfil kadar işe yaramaz bir kıza kaptırmış. Kitap hesabında, hesap kitapta bu kadar akıllı da bunu anlamıyor!”
“Ama anne, biliriz ki insan başkaları uygun gördü diye gidip birini sevemez. İnsanın yüreğini Tanrı’dan başka kimse yönetemez. Adam’ın başka birini seçebilmesini isterdim, ama elinde olmayan bir şey için onu suçlamam. Hatta bu duyguyu yenmeye çalıştığını düşünüyorum. Yalnız bu konuda kendisiyle konuşulmasını istemiyor; ben de Rab’den ona esenlik ve doğru yol göstermesini dilemekten başka bir şey yapamam.”
“Evet, duaya gelince hep hazırsın; ama dualarınla pek bir şey elde ettiğini göremiyorum. Noel’den önce iki kat kazanç sağlayamayacaksın. Seni vaiz yapmaya çalışsalar da Metodistler seni ağabeyin kadar adam edemeyecek.”
“Anne, söylediğinde bir parça gerçek var,” dedi Seth yumuşakça. “Adam benden çok ileride; bana yaptığı iyiliklerin karşılığını hiçbir zaman ödeyemem. Tanrı herkese uygun gördüğü yetenekleri verir. Ama duayı küçümsememelisin. Dua para getirmeyebilir; ama paranın satın alamayacağı bir şeyi, günahtan sakınma ve Tanrı’nın dilediği her şeye razı olma gücünü verir. Tanrı’dan sana yardım etmesini dileyip iyiliğine güvensen, bu kadar kaygılanmazdın.”
“Kaygılanmak mı? Kaygılanmakta sonuna kadar haklıyım. Senin hiç kaygılanmamanın nasıl bir şey olduğunu gayet iyi görüyorum. Bütün kazancını dağıtıyorsun; yağmurlu gün için kenara bir şey koymadığın hâlde hiç kaygılanmıyorsun. Adam senin kadar rahat olsaydı seni kurtarmaya verecek parası olmazdı. ‘Yarın için kaygılanma, yarın için kaygılanma’ deyip duruyorsun; peki bundan ne çıkıyor? Adam senin yerine kaygılanmak zorunda kalıyor.”
“Anne, bunlar Kutsal Kitap’ın sözleri,” dedi Seth. “Tembel olmamız gerektiği anlamına gelmiyor. Yarın ne olacağı için kendimizi aşırı kaygılandırmamamız, görevimizi yapıp gerisini Tanrı’nın iradesine bırakmamız gerektiğini söylüyor.”
“Evet, sen hep böylesin: Kutsal Kitap’ın bir pintlik sözünden kendi sözlerinin bir galonunu çıkarırsın. ‘Yarın için kaygılanma’ sözünün bütün bunları anlattığını nereden bileceksin, anlayamıyorum. Kutsal Kitap öyle kocaman bir kitap ki baştan sona okuyabiliyor, içinden istediğin ayeti seçebiliyorsun; öyleyse söylediklerinden çok daha fazlasını kastetmeyen daha iyi sözler seçmene akıl erdiremiyorum. Adam böyle şeylerden seçmiyor. Hep söylediği şu ayeti anlayabiliyorum: ‘Tanrı, kendilerine yardım edenlere yardım eder.’”
“Yok anne,” dedi Seth, “bu Kutsal Kitap’tan bir ayet değil. Adam Treddles’on’daki tezgahtan aldığı bir kitaptan. Akıllı bir adam yazmış ama sanırım fazlasıyla dünyaya dönükmüş. Yine de sözün bir yanı doğru; Kutsal Kitap, Tanrı’yla birlikte çalışmamız gerektiğini söyler.”
“Nereden bileyim? Ayet gibi geliyor kulağa. Ama delikanlıya ne oldu? Akşam yemeğinden neredeyse hiç yemiyorsun. Şu parça yulaf ekmeğinden fazlasını istemiyor musun? Yeni kesilmiş domuz pastırmasının bir dilimi kadar da solgun görünüyorsun. Neyin var?”
“Kaygılanacak bir şey yok anne; aç değilim. Adam’ın yanına bir daha gideyim, tabutun işine devam etmeme izin verecek mi bakayım.”
“Biraz sıcak et suyu ister misin?” dedi Lisbeth; annelik duygusu, “gevezelik” alışkanlığına üstün gelmişti. “Hemen birkaç çırayı yakarım.”
“Yok anne, sağ ol; çok iyisin,” dedi Seth minnetle. Bu şefkat belirtisi onu yüreklendirmişti; devam etti: “Gel, babamız, Adam ve hepimiz için biraz dua edeyim. Belki düşündüğünden daha çok içini rahatlatır.”
“Peki, diyecek bir şeyim yok.”
Seth’le konuşurken her zaman karşı çıkmaya yatkın olsa da Lisbeth, onun dindarlığında belli belirsiz bir teselli ve güven bulunduğunu, bunun da kendi adına ruhani işlerle uğraşma zahmetini bir şekilde üzerinden aldığını hissediyordu.
Böylece anne oğul birlikte diz çöktüler. Seth, zavallı, başıboş babası ve evde onun için kederlenenler adına dua etti. Adam’ın uzak bir diyarda çadır kurmak zorunda kalmaması, annesinin de ömrünün sonuna dek onun varlığıyla sevinip teselli bulması için dilekte bulunduğunda Lisbeth’in gözyaşları yeniden boşaldı; sesli sesli ağladı.
Dizlerinden kalkınca Seth yeniden Adam’ın yanına gitti ve, “Bir iki saat uzan da bu sırada ben devam edeyim, olmaz mı?” dedi.
“Olmaz Seth, olmaz. Annemi yatır, sen de yat.”
Bu sırada Lisbeth gözlerini kurulamış, elinde bir şeyle Seth’in peşinden gelmişti. İçinde fırında pişmiş, suyuna et parçaları karıştırılmış patateslerin bulunduğu sarı kahverengi tabak elindeydi. Bu, buğday ekmeğiyle taze etin emekçiler için lüks sayıldığı o yoksul zamanlardandı. Tabağı Adam’ın yanındaki sıranın üstüne biraz çekinerek koyup, “Çalışırken biraz atıştırırsın. Sana bir yudum daha su getireyim,” dedi.
“Olur anne, getir,” dedi Adam şefkatle. “Çok susadım.”
Yarım saat içinde ortalık sessizliğe büründü; evde eski duvar saatinin yüksek sesli tik taklarıyla Adam’ın aletlerinin tıkırtısından başka ses duyulmuyordu. Gece çok sakindi. Adam gece yarısı dışarı bakmak için kapıyı açtığında, kıpırdayan tek şey ışıldayıp titreşen yıldızlarmış gibi görünüyordu; her bir ot yaprağı uykuya dalmıştı.
Bedensel telaş ve çaba, düşüncelerimizi çoğu kez duygu ve hayal gücümüzün insafına bırakır; o gece Adam’ın başına gelen de buydu. Kasları güçlü güçlü çalışırken zihni, bir diyoramayı seyreden izleyici kadar edilgindi: geçmişin kederli, belki geleceğin de kederli sahneleri gözlerinin önünden geçiyor, hızla birbirlerinin yerini alıyordu.
Ertesi sabah tabutu Broxton’a götürüp eve döndüğünde, kahvaltısını ederken neler olacağını gözünün önüne getirdi. Babası belki oğlunun yüzüne bakmaya utanarak içeri girecek, bir gün öncesine göre daha yaşlı ve daha sendeleyerek oturacak, başını eğip yer döşemesindeki taşlara bakacaktı. Lisbeth de tabutun nasıl hazırlandığını, onun gizlice sıvışıp yarım bıraktığı işi kimin tamamladığını soracaktı; çünkü babasına sitem etmeyi hep ilk o ağzına alırdı, oysa Adam’ın babasına sert davranmasına da ağlardı.
“Böyle sürüp gidecek, gittikçe de kötüleşecek,” diye düşündü Adam. “Yokuşu yeniden çıkmak mümkün değil; bir kere aşağı kaymaya başladın mı olduğun yerde kalmak da.” Sonra çocukken babasının yanında koşturduğu gün geldi aklına. İşe götürülmekle gurur duyar, babasının iş arkadaşlarına, “Ufaklık marangozluktan pek anlıyor,” diye övünmesini duyunca daha da gururlanırdı. Babası o zamanlar ne çevik, ne dinç bir adamdı! İnsanlar Adam’a kimin oğlu olduğunu sorunca, “Thias Bede’nin oğluyum,” diye cevap verirken kendini ayrıcalıklı hissederdi. Herkesin Thias Bede’yi tanıdığından emindi; Broxton papaz evindeki o harika güvercinliği yapan o değil miydi? Özellikle Seth’in de, kendisinden üç yıl sonra, işe gitmeye başlaması ve Adam’ın hem öğrenci hem öğretmen olmasıyla o günler ne mutluydu. Ama sonra kederli günler geldi; Adam ergenliğinin ortalarındayken Thias meyhanelerde oyalanmaya, Lisbeth evde ağlayıp oğullarının önünde içini dökmeye başladı. Adam, babasını ilk kez sarhoş arkadaşlarının arasında “Devrilmiş Araba” meyhanesinde aralıklarla şarkı haykırırken, kendinden geçmiş ve aklını yitirmiş hâlde gördüğü o utanç ve ıstırap gecesini iyi hatırlıyordu. Daha on sekizindeyken bir kez kaçmıştı: sabah alacakaranlığında omzunda küçük mavi bir bohça, cebinde “ölçme kitabı”yla yola çıkmış; evdeki dertlere artık dayanamayacağını, gidip talihini arayacağını, yol ayrımında değneğini dikerek hangi yöne düşerse oraya gideceğini kendi kendine kesin bir kararla söylemişti. Ama Stoniton’a varana kadar, annesini ve Seth’i onsuz her şeye katlanmak zorunda bırakacağı düşüncesi ağır basmış, kararlılığı kırılmıştı. Ertesi gün geri döndü; ama annesinin o iki gün boyunca çektiği sıkıntı ve korku, o zamandan beri yakasını bırakmamıştı.
“Hayır!” dedi Adam o gece kendi kendine. “Bu bir daha asla olmamalı. Sonunda yaptıklarım tartıya konduğunda, zavallı yaşlı annem yanlış kefede kalırsa terazinin dengesi pek adil olmaz. Sırtım geniş, gücüm de yerinde; gidip dertleri taşıma işini benden çok daha az güçlü olanlara bırakmak korkaklıktan başka bir şey olmazdı. ‘Güçlü olanlar zayıfların güçsüzlüklerini yüklenmeli, kendilerini hoşnut etmeye çalışmamalı.’ Bu ayeti anlamak için mum ışığı gerekmez; kendi ışığıyla parlar. Bu hayatta sırf kendine kolaylık, rahatlık sağlamak için şunun bunun peşine düşersen yanlış yola sapacağın apaçık. Domuz burnunu yemliğe sokup dışında ne varsa unutabilir; ama içinde insan yüreğiyle ruhu varsa kendi yatağını yapıp geri kalanları taşların üstünde yatmaya bırakınca rahat edemezsin. Hayır, hayır; boyunduruğun altından sıyrılıp yükü zayıfların çekmesine asla izin vermeyeceğim. Babam benim için ağır bir yük; daha uzun yıllar da öyle kalacak gibi. Ne olmuş? Onu taşıyacak sağlığım, gücüm, yüreğim var.”
Tam o sırada evin kapısı, sanki bir söğüt değneğiyle vurulmuş gibi sertçe tıklandı. Gyp’in havlaması beklenirken köpek yüksek sesle uludu. Adam çok irkilmişti; hemen kapıya gidip açtı. Dışarıda kimse yoktu; bir saat önceki gibi her yer sessizdi. Yapraklar kıpırtısızdı, yıldızların ışığı derenin iki yanındaki sakin tarlaları aydınlatıyor, görünürde hiçbir canlı göstermiyordu. Adam evin çevresini dolaştı; geçerken odunluğa fırlayan bir sıçandan başka bir şey görmedi. Şaşkınlıkla içeri girdi. Ses öyle tuhaftı ki duyar duymaz kapıya söğüt değneğiyle vurulduğu düşüncesini uyandırmıştı. Annesinin, birinin ölmek üzere olduğuna işaret olarak böyle bir sesin geldiğini kaç kez anlattığını hatırlayınca hafifçe ürperdi. Adam sebepsiz yere batıl inançlara kapılan biri değildi; ama içinde zanaatkârın kanı kadar köylünün kanı da vardı ve bir köylü geleneksel bir batıl inanca inanmaktan, devenin karşısında titremekten kendini alamayan bir at kadar kendini alamazdı. Üstelik gizem karşısında alçakgönüllü, bilgi karşısında keskin bir zihni vardı. Öğretiye dayalı dine uzak duruşunda, sağlam sağduyusu kadar derin saygı duygusunun da payı vardı. Seth’in tartışmacı ruhçuluğunu sık sık, “Eh, koca bir sır bu; sen de pek az şey biliyorsun,” diyerek dizginlerdi. Böylece Adam hem kavrayışlı hem de inanırlığı yüksek biri olmuştu. Yeni yapılmış bir bina yıkılsa ve bunun ilahi bir hüküm olduğu söylense, “Olabilir; ama çatıyla duvarların taşıyışı doğru değildi, yoksa yıkılmazdı,” derdi. Yine de düşlere ve alametlere inanır, ömrünün sonuna dek söğüt değneğinin kapıya vuruşunu anlatırken soluğunu biraz tutardı. Ben de bunu onun anlattığı gibi aktarıyorum; doğal nedenlere indirgeyerek açıklamaya çalışmıyorum. İzlenimlerimizi açıklamak için acele ettiğimizde, onları kavrayıp anlayan duygudaşlığımızı çoğu zaman yitiririz.
Adam’ın hayal gücünden doğan korkuya karşı en iyi ilacı, tabutu bitirmek zorunda olmasıydı. Sonraki on dakika boyunca çekici öyle kesintisiz çınladı ki varsa başka sesler de kolayca bastırılmış olmalıydı. Ama cetvelini almak için durduğunda yeniden bir ara oldu; o tuhaf tıkırtı yine duyuldu, Gyp yine uludu. Adam hiç vakit kaybetmeden kapıya koştu; ama dışarısı yine sessizdi. Yıldız ışığı, kulübenin önünde çiy damlalarıyla yüklü çimenlerden başka bir şey olmadığını gösteriyordu.
Adam bir an babası için huzursuzlandı; ama babası son yıllarda hava karardıktan sonra Treddleston’dan eve hiç dönmemişti ve o sırada “Devrilmiş Araba”da sarhoşluğundan sıyrılmak için uyuduğuna inanmak için her türlü neden vardı. Üstelik Adam’ın zihninde gelecek, babasının acı veren görüntüsünden öylesine ayrı düşünülemez olmuştu ki babasının ölümcül bir kazaya uğramış olabileceği korkusunun yerini, onun durmadan düşkünleşmesine duyduğu kökleşmiş korku almıştı. Sonra aklına gelen düşünce üzerine ayakkabılarını çıkarıp merdivenleri sessizce çıktı ve yatak odalarının kapılarında dinledi. Seth de annesi de düzenli nefes alıyordu.
Adam aşağı inip yeniden işe koyuldu ve kendi kendine, “Kapıyı bir daha açmayacağım. Sesin kaynağını görmek için etrafa bakınmanın faydası yok. Belki çevremizde göremediğimiz bir dünya vardır; ama kulak gözden daha çabuktur, arada bir oradan ses yakalar. Bazıları onu gördüklerini de sanıyor; ama çoğunlukla gözleri başka hiçbir işe yaramayan kişiler bunlar. Ben, hayalet görmektense şakülünün doğru durduğunu görmeyi yeğlerim,” dedi.
Gün ışığı mumları söndürür, kuşlar ötmeye başlarken bu tür düşünceler güçlenmeye yatkındır. Tabut kapağındaki baş harfleri oluşturan pirinç çivilerin üzerine kızıl güneş ışığı vurduğunda, söğüt değneğinin sesinin bıraktığı son uğursuzluk duygusu da işin bitmiş ve verdiği sözü tutmuş olmanın hoşnutluğuna karışıp kayboldu. Seth’i çağırmaya gerek yoktu; üst katta çoktan hareketlenmişti ve az sonra aşağı indi.
Seth ortaya çıkınca Adam, “Haydi delikanlı,” dedi, “tabut bitti. Broxton’a götürüp altı buçuk olmadan dönebiliriz. Bir lokma yulaf ekmeği yiyeyim, sonra çıkarız.”
Tabut iki kardeşin uzun omuzlarına kısa sürede yerleştirildi. Gyp hemen arkalarından, küçük odunluktan çıkıp evin arkasındaki patikaya doğru yürümeye koyuldu. Karşı yamaçtan Broxton’a yaklaşık bir buçuk mil vardı; yolları, solgun hanımelleriyle yaban güllerinin çitleri kokulara boğduğu, kuşların meşe ve karaağaçların yüksek, yapraklı dallarında cıvıldayıp şakuduğu patikalardan ve tarlalardan hoş bir kıvrımla geçiyordu. Bu manzara tuhaf bir karşıtlık taşıyordu: yaz sabahının taze gençliği, cennet bahçesini andıran huzuru ve güzelliği; paslı iş giysileri içindeki iki kardeşin dinç gücü; omuzlarındaki uzun tabut. Broxton köyünün dışındaki küçük bir çiftlik evinin önünde son kez durdular. Saat altıya doğru iş bitmiş, tabut çivilenmişti; Adam’la Seth eve dönmek üzere yola koyuldular. Daha kısa olan dönüş yolunu seçip evin önündeki dereyi ve tarlaları geçeceklerdi. Adam gece olup biteni Seth’e anlatmamıştı; ama kendisi üzerindeki izlenim hâlâ yeterince tazeydi. “Seth, delikanlı, kahvaltımızı edene kadar babam eve gelmezse Treddles’on’a gidip ona bakman iyi olur bence; istediğim pirinç teli de alırsın. İşinden bir saat kaybetmeyi dert etme, telafi ederiz. Ne dersin?” dedi.
“Olur,” dedi Seth. “Ama biz yola çıktığımızdan beri toplanan bulutlara baksana. Daha çok yağmur yağacak gibi. Çayırlar yine su altında kalırsa ot biçme zamanı kötü geçecek. Dere şimdi kabarık ve dolu; bir gün daha yağmur yağarsa tahta köprü suyun altında kalır, yoldan dolaşmak zorunda kalırız.”
Artık vadiden geçiyorlardı ve derenin aktığı otlağa girmişlerdi.
“Şu söğüdün yanında duran da ne?” diye devam etti Seth, adımlarını hızlandırarak. Adam’ın yüreği ağzına geldi; babası için duyduğu belirsiz kaygı, büyük bir korkuya dönüştü. Seth’e cevap vermeden, huzursuzca havlamaya başlayan Gyp önden koşarken o da ileri atıldı; iki an sonra köprünün başındaydı.
Demek alamet bunu anlatıyordu! Birkaç saat önce, kendisine dert olmaya devam edeceğinden eminmiş gibi biraz katı düşünceler beslediği kır saçlı babası, belki de tam o sırada suların içinde çırpınarak ölüyordu! Adam’ın vicdanından, paltosunu tutup uzun, ağır bedeni sudan çekip çıkarmaya fırsat bulamadan, ilk bu düşünce geçti. Seth de çoktan yanına gelmiş, ona yardım ediyordu. Babalarını kıyıya çıkardıklarında iki oğul ilk anda diz çöküp donuk gözlere sessiz bir dehşetle baktılar; bir şey yapmaları gerektiğini unuttular; babalarının önlerinde cansız yattığı gerçeği dışında her şeyi unuttular. İlk konuşan Adam oldu.
“Anneme koşacağım,” dedi yüksek sesle fısıldayarak. “Bir dakikaya yanına dönerim.”
Zavallı Lisbeth oğullarına kahvaltı hazırlamakla meşguldü; yulaf lapaları ateşin üstünde çoktan tüterek pişiyordu. Mutfağı her zaman pırıl pırıl olurdu, ama o sabah ocağını ve kahvaltı masasını her zamankinden de rahat ve davetkâr göstermek için daha çok çabalıyordu.
“Delikanlılar iyice acıkmıştır,” dedi yulaf lapasını karıştırırken kendi kendine, yarı sesle. “Brox’on’a gidip gelmek epey yol, tepenin ötesinde insanın karnı da çabuk acıkır; hele o ağır tabutla. Eh! Zavallı Bob Tholer içindeyken daha da ağır şimdi. Neyse, bu sabah her zamankinden biraz fazla lapa yaptım. Babaları da az sonra gelir herhâlde. Gerçi pek lapa yemez. Altı penilik bira içer de yarım penilik lapayı esirger; para biriktirme şekli bu işte, kaç kere söyledim ona, bugün bitmeden bir daha söylerim herhâlde. Eh, zavallı adam, sesini pek çıkarmaz; buna diyecek yok.”
Ama şimdi Lisbeth çimenlerde yankılanan ağır koşu ayak sesini duydu. Hızla kapıya döndüğünde Adam’ın içeri girdiğini gördü. Adam öylesine solgun ve perişan görünüyordu ki Lisbeth çığlık atıp o daha konuşmaya fırsat bulamadan ona doğru koştu.
“Sakin ol anne,” dedi Adam biraz kısık sesle. “Korkma. Babam suya düşmüş. Belki kendine getirebiliriz. Seth’le onu içeri taşıyacağız. Bir battaniye al, ateşin yanında ısıt.”
Aslında Adam babasının öldüğünden emindi; ama annesinin kendini tutamayan, yürek parçalayan yasını dindirmenin tek yolunun, ona umut taşıyan bir işle uğraştırmak olduğunu biliyordu.
Adam Seth’in yanına koştu; iki oğul yürekleri paramparça, sessizlik içinde o acı yükü kaldırdılar. Sonuna kadar açık donuk gözleri Seth’inkiler gibi griydi; Thias, başını utançla öne eğerek yaşayıp gördüğü o çocuklara bir zamanlar bu gözlerle şefkatli bir gururla bakmıştı. Seth’i en çok sarsan, babasının ruhunun böyle ansızın alınıp götürülmesine duyduğu dehşet ve kederdi; Adam’ın zihniyse geçmişe dönüp bir merhamet ve acıma seline kapılmıştı. Ölüm, o büyük Barıştırıcı geldiğinde pişman olduğumuz şey şefkatimiz değil, sertliğimizdir.
Bölüm etkileşimi
