Kıyıdaki Değirmen kitap kapağı

27. bölüm / 59

VII. Bölüm. — Tavuğun Hileye Başvurması

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 59Şu an: VII. Bölüm. — Tavuğun Hileye Başvurması
  1. 1 Birinci Kitap — Oğlan ve Kız. — Birinci Bölüm. — Dorlcote Değirmeni’nin Dışında606 kelime
  2. 2 İkinci Bölüm. — Dorlcote Değirmeni’nin Sahibi Bay Tulliver, Tom’la İlgili Kararını Açıklıyor1.655 kelime
  3. 3 Üçüncü Bölüm. — Bay Riley, Tom için bir okul konusunda öğüt veriyor3.697 kelime
  4. 4 Dördüncü Bölüm. — Tom’un Dönüşü Bekleniyor1.428 kelime
  5. 5 Beşinci Bölüm. — Tom Eve Dönüyor2.694 kelime
  6. 6 VI. Bölüm — Teyzelerle Amcalar Geliyor3.207 kelime
  7. 7 VII. Bölüm — Teyzeler ve Amcalar Sahneye Çıkıyor6.448 kelime
  8. 8 VIII. Bölüm — Bay Tulliver Zayıf Yanını Gösteriyor2.788 kelime
  9. 9 Bölüm IX. — Garum Firs’e3.843 kelime
  10. 10 X. Bölüm — Maggie Beklediğinden Daha Kötü Davranıyor1.648 kelime
  11. 11 XI. Bölüm. — Maggie Gölgesinden Kaçmaya Çalışıyor3.226 kelime
  12. 12 Bölüm XII. — Bay ve Bayan Glegg Evlerinde3.647 kelime
  13. 13 Bölüm XIII. — Bay Tulliver Hayatın Yumaklarını Daha da Dolaştırıyor816 kelime
  14. 14 İkinci Kitap. — Okul Zamanı. — Bölüm I. — Tom’un “İlk Dönemi”5.559 kelime
  15. 15 II. Bölüm — Noel Tatili2.143 kelime
  16. 16 Üçüncü Bölüm. — Yeni Okul Arkadaşı1.616 kelime
  17. 17 Bölüm IV.2.937 kelime
  18. 18 V. Bölüm — Maggie’nin İkinci Ziyareti1.247 kelime
  19. 19 VI. Bölüm. — Bir Aşk Sahnesi1.298 kelime
  20. 20 VII. Bölüm. — Altın Kapılar Aşılıyor1.799 kelime
  21. 21 Üçüncü Kitap — Çöküş. — Birinci Bölüm — Evde Neler Olmuştu1.773 kelime
  22. 22 İkinci Bölüm. — Bayan Tulliver’ın Ev Tanrıları1.256 kelime
  23. 23 Üçüncü Bölüm. — Aile Toplantısı4.155 kelime
  24. 24 Bölüm IV. — Sönüp Giden Bir Işık978 kelime
  25. 25 Bölüm V. — Tom İstiridyeyi Bıçağıyla Açmaya Girişiyor3.205 kelime
  26. 26 VI. Bölüm. — Cep Çakısı Armağanına Karşı Yaygın Önyargıyı Çürütmeye Doğru1.938 kelime
  27. 27 VII. Bölüm. — Tavuğun Hileye Başvurması3.320 kelime · Okuduğun bölüm
  28. 28 Sekizinci Bölüm. — Enkaz Üzerine Gün Işığı2.178 kelime
  29. 29 Dokuzuncu Bölüm. — Aile Kaydına Eklenen Bir Kayıt1.532 kelime
  30. 30 Dördüncü Kitap — Aşağılanma Vadisi. — I. Bölüm — Bossuet’nin Bilmediği Bir Protestanlık Yorumu1.382 kelime
  31. 31 II. Bölüm — Yırtık Yuvayı Dikenler Deler1.511 kelime
  32. 32 III. Bölüm — Geçmişten Bir Ses4.179 kelime
  33. 33 Beşinci Kitap — Buğday ve Delice. — I. Bölüm — Kızıl Derinlikler3.392 kelime
  34. 34 İkinci Bölüm — Glegg Teyze, Bob’un Başparmağının Ne Kadar Geniş Olduğunu Öğreniyor4.774 kelime
  35. 35 Bölüm III. — Dengesiz Terazi1.872 kelime
  36. 36 Bölüm IV. — Yeni Bir Aşk Sahnesi1.544 kelime
  37. 37 Bölüm V. — Yarık Ağaç3.227 kelime
  38. 38 VI. Bölüm. — Güçlükle Kazanılan Zafer1.196 kelime
  39. 39 Bölüm VII. — Hesaplaşma Günü1.740 kelime
  40. 40 Altıncı Kitap — Büyük Ayartı. — Bölüm I. — Cennette Bir Düet2.266 kelime
  41. 41 II. Bölüm. — İlk İzlenimler3.587 kelime
  42. 42 Bölüm III. — Mahrem Anlar1.139 kelime
  43. 43 Bölüm IV. — Kardeş ve Kız Kardeş1.988 kelime
  44. 44 Bölüm V. — Tom’un İstiridyeyi Açtığını Gösteren Bölüm1.149 kelime
  45. 45 Bölüm VI. — Çekim Yasalarını Açıklayan Bölüm2.820 kelime
  46. 46 VII. Bölüm — Philip Yeniden Sahneye Çıkıyor3.715 kelime
  47. 47 Sekizinci Bölüm — Wakem’e Yeni Bir Gözle Bakış1.868 kelime
  48. 48 Dokuzuncu Bölüm. — Şıklara Bürünmüş Hayırseverlik2.666 kelime
  49. 49 X. Bölüm — Büyü Sanki Bozuluyor1.682 kelime
  50. 50 XI. Bölüm. — Yolda1.760 kelime
  51. 51 XII. Bölüm — Bir Aile Toplantısı1.797 kelime
  52. 52 XIII. Bölüm. — Gelgitin Sürüklediği3.693 kelime
  53. 53 Bölüm XIV. — Uyanış2.872 kelime
  54. 54 Yedinci Kitap — Son Kurtuluş. — I. Bölüm — Değirmene Dönüş1.899 kelime
  55. 55 İkinci Bölüm — St Ogg Halkı Hükmünü Veriyor2.488 kelime
  56. 56 Üçüncü Bölüm — Eski Tanıdıkların Bizi Şaşırtabileceğini Gösteren Bölüm1.802 kelime
  57. 57 Bölüm IV. — Maggie ve Lucy1.772 kelime
  58. 58 V. Bölüm — Son Çatışma2.945 kelime
  59. 59 Sonuç227 kelime

VII. Bölüm.

Tavuğun Hileye Başvurması
Günler geçti. Bay Tulliver’da, en azından doktorun gözüne, olağan hâline yavaş yavaş dönmeye başladığını gösteren belirtiler giderek güçleniyordu. Felçten kaynaklanan engel azar azar çözülüyor, zihin de onun altından, kayan ve yeniden kayarak yeni açılan deliği kapatan büyük bir kar yığınının altından çıkmaya çalışan canlı bir yaratık gibi, aralıklı çabalarla yükseliyordu.

Yatağın başında bekleyenlere zaman, odanın içinde anları sayan kuşkulu ve uzak umutla ölçülseydi ağır ağır sürünür gibi gelirdi; ama onlar için zaman, geceleri fazla çabuk getiren, yaklaşmakta olan bir korkuyla ölçülüyordu. Bay Tulliver yavaş yavaş eski hâline dönerken, talihi en açık değişimin yaşanacağı ana doğru hızla ilerliyordu. Masraf hesaplayan görevliler işlerini, cesur bir kolun doğru nişan almasıyla bir iki cana mal olacak tüfeği vicdanla hazırlayan saygın bir silah ustası gibi tamamlamışlardı. Masraf onayları, Chancery’de dava dilekçelerinin sunulması, satış kararları; hiçbir zaman tek bir hedefi vuramayan, ama geniş bir alana yıkım saçan hukuki zincir gülleleri ya da bombalardır. İnsanların birbirlerinin günahları yüzünden acı çekmesi hayatımıza öylesine derinden işlemiştir; insanın çektiği acı öylesine kaçınılmaz biçimde yayılır ki adalet bile kurbanlarını yaratır. Hak edilmemiş acının dalgalar halinde hedefinin ötesine yayılmadığı bir cezalandırma düşünemeyiz.

Ocak ayının ikinci haftasının başında, Chancery kararı uyarınca Bay Tulliver’ın çiftlik hayvanlarıyla diğer mallarının satışını ilan eden duyurular yayımlanmıştı; değirmenle arazinin satışı da bunu izleyecekti. Satış, Golden Lion’da öğle yemeğinden sonraki uygun saatte yapılacaktı. Zamanın nasıl geçtiğinden habersiz değirmenci, talihsizliklerinin henüz çare düşünülebilecek ilk aşamasında olduğunu sanıyor; bilincinin açık olduğu saatlerde sık sık, “İyileşince” yapacağı planlardan zayıf ve kopuk bir dille söz ediyordu. Karısı ve çocukları, en azından Bay Tulliver’ı eski yerinden ayrılıp büsbütün yabancı bir hayata atılmaktan kurtaracak bir çözüm umudundan yoksun değildi. Çünkü Deane Amca, işlerin bu aşamasında meseleyle ilgilenmeye razı edilmişti. Dorlcote Değirmeni’ni Guest & Co.’nun satın alıp iyi işleyen işletmeyi sürdürmesi, hatta buhar gücü ekleyerek büyütmesi, kabul ediyordu ki kötü bir yatırım olmazdı; böyle olursa Tulliver’ı müdür olarak tutabilirlerdi. Yine de Bay Deane bu konuda kesin bir şey söylemiyordu. Arazinin ipoteği Wakem’in elindeydi; bu durum ona bütün mülk için teklif verme fikrini verebilir, üstelik duygusal gerekçelerle iş yapmayan temkinli Guest & Co.’yu geride bırakacak kadar yüksek bir fiyat da önerebilirdi. Bay Deane, Bayan Glegg’le birlikte defterleri incelemek üzere değirmene gittiğinde Bayan Tulliver’a bu minvalde bir şeyler söylemek zorunda kaldı; çünkü Bayan Glegg, “Guest & Co. bir düşünecek olsa, Bay Tulliver’ın babasıyla dedesi, o firmanın yağ değirmeni akıllarından bile geçmeden çok önce Dorlcote Değirmeni’ni işletiyorlardı,” demişti.

Bay Deane karşılık olarak, iki değirmen arasındaki ilişkinin, yatırım değerlerini belirleyecek ölçütün tam da bu olup olmadığından kuşku duyduğunu söyledi. Glegg Amca’ya gelince, mesele onun hayal gücünün çok ötesindeydi. İyi yürekli adam Tulliver ailesine içtenlikle acıyordu ama parası güvenilir ipoteklere bağlanmıştı ve hiçbir riski göze alamazdı; bu, kendi akrabalarına haksızlık olurdu. Yine de Tulliver’a, daha esnek bir şeyi tercih ederek kendisinin vazgeçtiği yeni pazen yeleklerden birkaç tane almayı ve Bayan Tulliver’a arada bir bir libre çay götürmeyi kafasına koymuştu. Çayı götürüp bunun en iyi siyah çay olduğuna onu inandırınca yüzünde belirecek sevinci görmek, iyilikseverliğinin şimdiden dört gözle beklediği bir yolculuktu.

Yine de Bay Deane’in Tulliver’lara iyi niyet beslediği açıktı. Bir gün, Noel tatili için eve dönmüş olan Lucy’yi de getirmişti; küçük, sarışın melek başı Maggie’nin esmer yanağına sokulmuş, onu öpücüklere ve birkaç gözyaşına boğmuştu. Bu narin, açık tenli kızlar, saygın bir firmanın nice saygın ortağının yüreğinde şefkatli bir köşe bulur; belki de Lucy’nin yoksul kuzenlerine dair kaygılı, merhametli soruları, Deane Amca’yı Tom’a depoda geçici bir iş bulmakta ve akşamları defter tutma ve hesap dersi almasına yardımcı olmakta daha çabuk davranmaya yöneltmişti.

Tam o sırada, babasının sonunda iflas etmek zorunda kalacağını öğrenmenin çok korkulan darbesi gelmeseydi, bu Tom’un içini biraz ferahlatıp umudunu besleyebilirdi. Hiç değilse alacaklılardan alacaklarının bir kısmından vazgeçmeleri istenecekti; Tom’un hukuk dilinden anlamayan aklına göre bu da iflas demekti. Babası yalnızca “malını mülkünü kaybetmiş” değil, “batmış” sayılacaktı; Tom’un gözünde en ağır utancı taşıyan sözcük buydu. Çünkü davalının masraf talebi karşılandıktan sonra geriye Bay Gore’un hatır için verdiği borç, bankadaki açık ve varlıkları borçların karşısında apaçık yetersiz bırakacak diğer borçlar kalacaktı. Bay Deane dudaklarını sıkarak kesin bir sesle, “Her bir sterlin için en fazla on ya da on iki şilin,” diye tahmin yürüttü. Sözler Tom’un üzerine yakıcı bir sıvı gibi döküldü ve dinmeyen bir sızı bıraktı.

Yeni durumunun tatsız yabancılığı içinde moralini biraz olsun ayakta tutacak bir şeye fena hâlde ihtiyacı vardı. Bay Stelling’in evindeki ders saatlerinin rahat, halı döşeli can sıkıntısından ve okulda dönemin son yarısında hayalî şatolar kurmanın tatlı aylaklığından bir anda; çuvalların ve postların arasına, yanı başında ağır yükleri gürültüyle yere indiren bağırıp çağıran adamların yanına düşmüştü. Dünyada ilerlemenin ilk adımı insanın içine ürperti veren, tozlu ve gürültülü bir işti: St Ogg’da kalıp tek kollu yaşlı bir kâtiple akşam dersi yapabilmek için çay içmeden durması, kötü tütün kokan bir odada oturması gerekiyordu. Eve geldiğinde şapkasını çıkarıp büyük bir açlıkla akşam yemeğine oturan Tom’un genç, pembe beyaz yüzünün rengi epey solmuştu. Annesi ya da Maggie onunla konuştuğunda biraz terslenmesine şaşmamalı.

Bütün bu süre boyunca Bayan Tulliver, en çok korktuğu sonucu önleyecek ve Wakem’in değirmene teklif vermeyi düşünmesine engel olacak bir planı, kendisinin ve yalnızca kendisinin tasarlayacağı bir planı kafasında evirip çeviriyordu. Gerçekten saygın ve sevimli bir tavuğun, uğursuz bir anormallik sonucu düşünmeye başlayıp Hodge’u boynunu kırmamaya, kendisini ve civcivlerini pazara göndermemeye ikna edecek yollar bulmaya çalıştığını düşünün; sonuç herhâlde bol bol gıdaklama ve kanat çırpmadan ibaret kalırdı. Her şeyin ters gittiğini gören Bayan Tulliver, hayatta fazlasıyla edilgen kaldığını; işlere aklını verse ve arada bir kararlı davransa, kendisinin ve ailesinin daha iyi durumda olacağını düşünmeye başlamıştı. Görünüşe bakılırsa kimsenin, değirmen meselesini konuşmak için Wakem’e gitmek aklına gelmemişti. Oysa Bayan Tulliver, doğru sonuca ulaşmanın en kestirme yolunun bu olacağını düşünüyordu. Elbette Bay Tulliver’ın gitmesi işe yaramazdı; hem gitmeye gücü yetse hem de istese bile son on yıldır “Wakem’le mahkemelik olmuş”, ona sövüp durmuştu. Wakem’in ona kin beslemesi pekâlâ mümkündü. Üstelik Bayan Tulliver artık kocasının kendisini bu derde sokmakla çok büyük haksızlık ettiği sonucuna varmıştı; bu yüzden onun Wakem hakkındaki düşüncelerinin de yanlış olduğunu düşünmeye yatkındı. Doğru, Wakem “icra memurlarını eve sokup eşyaları sattırmıştı”; ama Bayan Tulliver, bunu Bay Tulliver’a borç veren adamın gönlünü hoş etmek için yaptığını sanıyordu. Avukatın gönlünü hoş tutması gereken kişi birden fazlaydı; kendisiyle mahkemelik olmuş Bay Tulliver’ı herkesten üstün tutması beklenemezdi. Avukat son derece makul bir adam olabilirdi; neden olmasın? Miss Clint’le evlenmişti. Bayan Tulliver, mavi saten ceketini giydiği, Bay Tulliver’ı henüz aklından bile geçirmediği o yaz bu evliliği duyduğunda Wakem hakkında kötü bir şey bilmiyordu. Üstelik Wakem, kendisinin bir Miss Dodson olduğunu öğrendiğinde ona karşı iyi niyetten başka bir şey besleyemezdi; çünkü kendisi hiçbir zaman mahkemeye gitmek istememişti, hatta şimdi her konuda kocasından çok Bay Wakem’in görüşüne yakındı. Doğrusu, bu avukat kendisi gibi saygın bir hanımefendinin ona “güzel sözler söylemeye” niyetli olduğunu görürse, neden onun anlattıklarını dinlemesindi? Meseleyi ona açıkça anlatacaktı; henüz kimse bunu yapmamıştı. Wakem, gençliklerinde Squire Darleigh’in balolarında onunla dans etmiş olabileceğini düşünen masum bir kadının canını sırf bunun için yakmak amacıyla değirmene teklif vermeye kalkmazdı. O büyük balolarda adlarını unuttuğu nice genç adamla dans etmişti.

Bayan Tulliver bu düşüncelerini içinde sakladı. Çünkü Bay Deane’e ve Bay Glegg’e gidip Wakem’le kendisinin konuşmasının sakıncası olmayacağını ima ettiğinde, “Hayır, hayır, hayır,” “Aman canım,” ve “Wakem’i rahat bırak,” diye karşılık vermişlerdi; seslerinden, tasarısını daha açıkça anlatsa bile onu içtenlikle dinlemeyecekleri belliydi. Planını Tom’a ve Maggie’ye anlatmaya ise hiç cesaret edemiyordu; çünkü “çocuklar anneleri ne derse hep karşı çıkardı.” Gözlemlediğine göre Tom da babası kadar Wakem’e karşıydı. Ama bu alışılmadık düşünce yoğunluğu, Bayan Tulliver’a doğal olarak alışılmadık bir beceriklilik ve kararlılık kazandırmıştı. Golden Lion’da yapılacak satıştan bir iki gün önce, artık vakit kaybetmeye yer kalmadığında, planını bir düzenle uygulamaya koydu. Mesele turşulardı: Bayan Tulliver’ın elinde bol miktarda turşu ve ketçap vardı; bakkal Bay Hyndmarsh bunları, işi yüz yüze görüşerek halledebilirse kesinlikle satın alacaktı. Bu yüzden o sabah Tom’la St Ogg’a yürüyecekti. Tom, turşuları şimdilik bırakmasını, henüz ortalıkta dolaşmasını istemediğini söyleyince, annesinin kendi büyükannesinden miras kalan aile tariflerine göre yaptığı turşular hakkında oğlunun kendisiyle böyle çelişmesine o kadar içerlemiş göründü ki Tom geri adım attı. Birlikte yürüdüler; sonra Bayan Tulliver, Bay Wakem’in bürosundan pek uzak olmayan, Bay Hyndmarsh’ın bakkal dükkânının bulunduğu Danish Street’e saptı.

Bay Wakem henüz bürosuna gelmemişti. Bayan Tulliver, özel odasında şöminenin yanına oturup onu bekler miydi? Dakik avukat kaşlarını çatarak içeri girdiğinde çok beklemesi gerekmedi. Şapkasını çıkarıp saygıyla reverans yapan, etine dolgun, sarışın kadına sorgulayıcı bir bakışla baktı; uzun sayılabilecek boyu, kemerli burnu ve bol, demir kırçıllı saçları vardı. Bay Wakem’i daha önce hiç görmediniz; belki de değirmencinin zihninde varlığını gördüğümüz o hayalî portrede çizildiği kadar gerçekten de ileri gelen bir alçak, dürüst insanlığın genelinin, özellikle de Bay Tulliver’ın kurnaz ve acımasız düşmanı mıydı diye merak ediyorsunuz.

Öfkeli değirmencinin, kendisini sıyırıp geçen her başıboş kurşunu kendi canına kastetme girişimi diye yorumlayan biri olduğu açıktır. Kendi yanılmazlığı göz önüne alındığında, bu şaşırtıcı dünyadaki başına gelen karmaşaları açıklamak için çok etkin, şeytani bir gücün varlığını varsaymak gerekiyordu. Avukatın ona karşı suçu, işini büyük bir düzenle yapan becerikli bir makinenin, ona fazla yaklaşmaya kalkışınca bir volana ya da başka bir parçaya kapılıp ansızın beklenmedik kıymaya dönüşen pervasız adama karşı suçu kadar olmayabilir.

Ama bu soruya Bay Wakem’in görünüşüne bir bakışla gerçekten yanıt vermek imkânsızdır. İnsan yüzündeki çizgiler ve ışıklar da başka simgeler gibidir; anahtar olmadan okumak her zaman kolay değildir. Bay Tulliver’ın rahatsız olduğu Wakem’in kemerli burnuna peşin hükümle bakıldığında onda, kolalı gömlek yakasının biçimindekinden daha fazla alçaklık yoktu; oysa alçaklığı bir kez kesinleşince, burunla birlikte bu yaka da suçlayıcı bir anlam kazanmış olabilirdi.

“Bayan Tulliver sanırım?” dedi Bay Wakem.

“Evet efendim; eskiden Miss Elizabeth Dodson’dım.”

“Buyurun, oturun. Benimle görüşmek istediğiniz bir konu mu var?”

“Şey, evet efendim,” dedi Bayan Tulliver. O heybetli adamın karşısında gerçekten durunca kendi cesaretinden ürkmeye başlamış, söze nasıl başlayacağını düşünmemiş olduğunu fark etmişti. Bay Wakem yeleğinin ceplerini yoklayıp sessizce ona baktı.

“Umarım efendim,” diye başladı sonunda, “umarım kocam davayı kaybetti, icra memurları eve girdi, çamaşırlar satıldı diye size kin beslediğimi düşünmüyorsunuzdur. Ah, hayır! Ben öyle yetiştirilmedim. Babamı hatırlarsınız efendim; Squire Darleigh’le çok yakın dosttu. Biz de Miss Dodson’lar olarak hep oradaki danslara giderdik; çok ilgi görürdük, hem de hak ederdik, çünkü dört kardeştik. Bayan Glegg’le Bayan Deane’in kız kardeşlerim olduğunu elbette bilirsiniz. Evlenmeden önce de, evlendikten uzun süre sonra da dava açıldığını, para kaybedildiğini, insanlar ölmeden eşyalarının satıldığını hiç görmedim. Kendi ailemden çıkıp âdetleri farklı bir aileye vararak başıma gelen kötü talih için beni suçlayamazsınız. Başkaları size sövüyor diye benim de onlara katılıp size sövdüğümü söyleyen varsa doğru değildir; kimse bunu benim için söyleyemez.”

Bayan Tulliver başını hafifçe salladı ve cep mendilinin kenarına baktı.

“Söylediklerinizden kuşkum yok, Bayan Tulliver,” dedi Bay Wakem soğuk bir nezaketle. “Ama bana sormak istediğiniz bir şey vardı, değil mi?”

“Şey, evet efendim. Ama kendi kendime, ‘İçinde doğal bir duygu vardır,’ dedim. Kocam iki aydır kendinde değil; dava konusunda bu kadar öfkelenmesini hiçbir şekilde savunmuyorum. Yine de ondan daha kötü insanlar da var; çünkü o, isteyerek hiç kimseden bir şilin, bir peni bile almadı. Öfkesi ve mahkemelik olup durması konusunda ne yapabilirdim ki? Arazi üzerindeki hakkın sizde olduğunu söyleyen mektubu alınca sanki ölümcül bir darbe yemiş gibiydi. Ama bir beyefendi gibi davranacağınıza inanıyorum.”

“Bütün bunlar ne demek, Bayan Tulliver?” dedi Bay Wakem biraz sertçe. “Benden ne istiyorsunuz?”

“Efendim, lütfedip…” dedi Bayan Tulliver irkilerek ve daha aceleyle konuşarak, “değirmeni ve araziyi satın almamanızı istiyorum. Arazinin önemi o kadar değil; ama kocam sizin orayı almanıza delirecek gibi olur.”

Bay Wakem, “Değirmeni satın almak istediğimi size kim söyledi?” derken yüzünden yeni bir düşünce geçti.

“Efendim, bu benim uydurduğum bir şey değil; aklıma da asla gelmezdi. Hukuku bilmesi gereken kocam avukatların hiçbir şeyi, ne araziyi ne de evi satın almasına gerek olmadığını hep söylerdi; zaten bunları her zaman başka yollardan ellerine geçirirlerdi. Sizin için de yolun bu olduğunu sanıyorum efendim; sizin bu usule karşı çıkacağınızı söylediğim yok.”

“Öyle mi, bunu kim söyledi peki?” dedi Wakem; masasını açıp içindekileri karıştırırken neredeyse duyulmayacak kadar hafif ıslık çalıyordu.

“Efendim, bütün işleri yürüten Bay Glegg’le Bay Deane söyledi. Bay Deane, eğer siz teklif verip fiyatı yükseltmezseniz Guest & Co.’nun değirmeni alıp Bay Tulliver’ı kendileri için işletmeye bırakacağını düşünüyor. Kocam geçimini sağlayabilseydi, olduğu yerde kalması çok iyi olurdu. Değirmen babasından kalmıştı; dedesi yaptırmıştı. Evlendiğimizde gürültüsünden hoşlanmazdım; bizim ailede değirmen yoktu, Dodson’larda yoktu. Değirmenlerin mahkemeyle bu kadar ilgisi olduğunu bilseydim, hiç değilse evlenen ilk Dodson ben olmazdım. Ama bu işe gözüm kapalı girdim; mahkemesiyle, her şeyiyle.”

“Ne! Sanırım Guest & Co. değirmeni kendi elinde tutup kocanıza ücret ödeyecek, öyle mi?”

“Ah efendim, bunu düşünmek bile zor,” dedi zavallı Bayan Tulliver; gözünden küçük bir yaş süzülüyordu. “Kocamın ücretle çalışması… Ama başka bir yere gitmektense değirmende kalması eskiden olduğu hâle daha çok benzerdi. Yalnızca bir düşünseniz… Değirmeni satın almak için teklif verirseniz kocam eskisinden beter olabilir, şimdi iyileşmeye başladığı gibi bir daha asla iyileşemeyebilir.”

“Peki, değirmeni ben satın alsam ve kocanızın aynı şekilde müdür olarak çalışmasına izin versem, o zaman ne olur?” dedi Bay Wakem.

“Ah efendim, değirmen yerinde durup yalvarsa yakarsa bile bunu ona kabul ettirebileceğimi sanmıyorum. Sizin adınız ona zehir gibi geliyor; daha önce hiç böylesi olmamıştı. Çayırdan geçen yol yüzünden ona karşı dava açtığınızdan beri başına gelen her şeyin sorumlusu olarak sizi görüyor. Sekiz yıl oldu, o günden beri de böyle sürüp gidiyor; ona haksız olduğunu hep söyledim…”

“İnatçı, ağzı bozuk bir aptal!” diye patladı Bay Wakem; kendini tutamamıştı.

“Ah efendim!” dedi Bayan Tulliver, aklındaki tasarıdan bambaşka bir sonuçla karşılaşınca korkarak. “Size karşı çıkmak istemem ama bu hastalıkla fikrini değiştirmiş olabilir. Eskiden söz ettiği birçok şeyi unuttu. Ölürse, vicdanınızda bir ceset taşımak istemezsiniz. Bir de Dorlcote Değirmeni el değiştirdiğinde hep uğursuzluk getirdiğini söylerler; sular da çekilip gidebilir, sonra… Size kötülük gelsin istediğimden değil efendim; düğününüzü dün olmuş gibi hatırladığımı söylemeyi unuttum. Bayan Wakem’in Miss Clint olduğunu biliyorum. Dünyada benim oğlum kadar iyi, yakışıklı, düzgün başka bir oğlan yok; oğlum da sizin oğlunuzla okula gitti…”

Bay Wakem ayağa kalktı, kapıyı açtı ve kâtiplerinden birine seslendi.

“Sözünüzü kestiğim için beni bağışlayın, Bayan Tulliver. Görmem gereken işler var; sanırım söylememiz gereken başka bir şey de kalmadı.”

“Ama bunu aklınızda tutarsanız efendim,” dedi Bayan Tulliver ayağa kalkarak, “benim ve çocuklarımın karşısına dikilmezsiniz. Bay Tulliver’ın haksız olduğunu inkâr etmiyorum ama yeterince ceza çekti. Daha kötü insanlar var; çünkü kusuru, başkalarına bir şeyler vermiş olmasıydı. Kendinden ve ailesinden başka kimseye zarar vermedi; ne yazık… Her gün gidip bomboş raflara bakıyor, eskiden eşyalarımın nerede durduğunu düşünüyorum.”

“Evet, evet, aklımda tutarım,” dedi Bay Wakem aceleyle, açık kapıya doğru bakarak.

“Bir de, lütfen size gelip konuştuğumu söylemeyin; oğlum kendimi alçalttığım için bana çok kızar, biliyorum. Çocuklarımın azarıyla uğraşmadan da başım yeterince dertte.”

Zavallı Bayan Tulliver’ın sesi biraz titredi. Avukatın “iyi günler” deyişine karşılık veremedi; yalnızca reverans yapıp sessizce dışarı çıktı.

“Dorlcote Değirmeni hangi gün satılacak? İlan nerede?” diye sordu Bay Wakem, yalnız kalınca kâtibine.

“Gelecek cuma; saat altıda.”

“Öyleyse hemen müzayedeci Winship’e uğra, evde mi bak. Kendisine bir işim var; buraya gelmesini söyle.”

Bay Wakem o sabah bürosuna girdiğinde Dorlcote Değirmeni’ni satın alma niyeti taşımıyordu; ama artık kararını vermişti. Bayan Tulliver ona kararını belirleyecek birkaç neden sunmuştu; üstelik zihni çok hızlı çalışıyordu. Aceleci olmadan çabuk karar verebilen adamlardandı; çünkü güdüleri belli yollardan ilerlerdi ve çatışan amaçları uzlaştırmaları gerekmezdi.

Wakem’in Tulliver’a, Tulliver’ın ona duyduğu türden köklü bir nefret beslediğini düşünmek, bir turna balığıyla bir kızılkanatın birbirine aynı açıdan bakabildiğini düşünmek gibi olurdu. Kızılkanat, turnanın geçimini sağlama biçiminden elbette iğrenir; turna ise en öfkeli kızılkanat hakkında bile, onun pek lezzetli bir lokma olduğunu düşünmekten öteye geçmezdi. Turna ancak kızılkanat boğazına takılırsa ona karşı güçlü bir kişisel düşmanlık duyabilirdi. Bay Tulliver avukata ciddi biçimde zarar vermiş ya da onun önüne engel çıkarmış olsaydı, Wakem onu özel hıncının hedefi olma ayrıcalığından mahrum bırakmazdı. Ama Bay Tulliver pazardaki yemekte Wakem’e alçak dediğinde, avukatın müvekkilleri işlerini ondan çekmeye hiç yanaşmamıştı. Wakem’in kendisinin de bulunduğu bir ortamda, fırsatın ve konyakın etkisiyle şakacı bir hayvan yetiştiricisi yaşlı hanımların vasiyetlerine gönderme yaparak ona laf soktuğunda, Wakem soğukkanlılığını korur, oradaki varlıklı adamların çoğunun “Wakem, Wakem’dir” gerçeğinden pekâlâ memnun olduğunu bilirdi. Yani, mesleğinin epey çamurlu köşelerinden geçmesini sağlayacak basamak taşlarını hep bilen bir adamdı. Büyük bir servet edinmiş, Tofton’da ağaçlar arasına kurulmuş güzel bir evi ve St Ogg çevresindeki en iyi Porto şarabı mahzeni olan birinin, kendisini kamuoyunun gözünde itibarlı hissetmesi doğaldı. Genel olarak hukuku bir horoz dövüşü gibi gören dürüst Bay Tulliver’ın bile, koşullar tersine olsaydı “Wakem, Wakem’dir” sözünde yerinde bir hakikat görebileceğinden emin değilim. Çünkü tarihten anlayan kişilerden, insanlığın büyük galiplerin davranışlarını, zaferleri haklı taraftaysa, yakından incelemeye pek meraklı olmadığını öğrendim. Öyleyse Tulliver, Wakem için bir engel olamazdı; tersine, avukatın birkaç kez alt ettiği zavallı bir adamdı: öfkeli, ona karşı kullanılacak bir fırsat vermeye her zaman hazır biri. Wakem’in değirmenciye karşı birkaç oyun çevirmiş olması vicdanını rahatsız etmiyordu; başarısız davacıdan, o acınası, öfkeli ve ağlara dolanmış boğadan neden nefret etsin ki?

Yine de ahlakçılar, insan doğasının kapıldığı aşırılıklar arasında, bizi açıkça aşağılayan insanlara fazla düşkün olmayı hiç saymamışlardır. Old Topping kasabasının seçimlerinde başarılı olan Sarı aday, belki ülkesini satan Sarıların ve özel yaşamlarında şeytan kesilenlerin ardından sövüp sayarak abonelerini avutmaya çalışan Mavi gazete editörüne karşı içinde uzun uzun beslediği bir nefret taşımaz. Ama yasa ve fırsat elverse, o Mavi editörü sevdiği rengin daha koyu bir tonuna tekmelemekten de rahatsız olmayabilir. Varlıklı insanlar, işleri aksatmadığı ve önlerine kolayca çıktığı zaman, arada bir eğlenir gibi öç alırlar. Tutkudan uzak bu küçük intikamlar yaşamda büyük etki yaratır; hoşnutsuzluğun türlü derecelerinde kendini gösterir, yetenekli kişilerin önünü keser ve düşünmeden edilen sözlerle insanların adını karalar. Bizi yalnızca pek az gücendirmiş kişilerin, özel bir çabamız olmadan hayatta gerileyip aşağılandığını görmek daha da yatıştırıcı, gururumuzu okşayıcı olabilir. Görünüşe göre Tanrı’nın inayeti ya da bu dünyanın başka bir efendisi bizim adımıza öç alma işini üstlenmiştir; doğrusu, işlerin hoş bir düzeni sayesinde düşmanlarımız bir türlü başarıya ulaşamaz.

Wakem’in de değirmenciye karşı böyle ara sıra kabaran bir hıncı vardı. Bayan Tulliver şimdi bu düşünceyi aklına sokunca, Bay Tulliver’ı en çok incitecek şeyi yapmayı zevkli bulmaya başladı. Bu, kaba bir kötülükten ibaret olmayan, kendini haklı bulmanın hazzıyla harmanlanmış, karmaşık bir zevkti. Bir düşmanın aşağılandığını görmek insana belli bir tatmin verir; ama onun kendi iyiliği için yaptığınız iyilik ya da ödün sayesinde aşağılandığını görmek, bundan çok daha katmanlı bir memnuniyet uyandırır. Bu, erdem kefesine yazılan bir intikam türüdür; Wakem de o kefeyi saygın biçimde dolu tutmaya niyetliydi. Bir zamanlar eski bir düşmanını St Ogg’daki düşkünler yurtlarından birine yerleştirmekten zevk almıştı; o yurdun yeniden yapılması için yüklü bir bağışta bulunmuştu. Şimdi de başka birine, onu kendi hizmetine alarak geçim sağlama fırsatı vardı. Böyle şeyler refahı tamamlar, doğrudan zarar vermek için dolambaçsızca harekete geçen dar görüşlü, ateşli bir hıncın aklına bile gelmeyen hoş bir iç huzur sağlar. Yükümlülük duygusuyla dili yumuşayan Tulliver da, iş arayan sıradan bir adamdan daha iyi bir hizmetkâr olurdu. Tulliver dürüstlüğüyle tanınan, gururlu bir adamdı; Wakem de dürüstlüğün var olduğuna inanmayacak kadar saf değildi. İnsanları gözlemlemeye yatkındı; onları birtakım kurallara göre yargılamazdı. Herkesin kendisi gibi olmadığını ondan iyi bilen yoktu. Üstelik araziyi ve değirmeni yakından denetlemeyi düşünüyordu; kırsaldaki bu pratik işlerden hoşlanırdı. Ama değirmenciden iyilikseverce öç alma düşüncesinden bağımsız olarak Dorlcote Değirmeni’ni satın almak için iyi nedenler de vardı. Gerçekten kârlı bir yatırımdı; ayrıca Guest & Co. da değirmene teklif verecekti. Bay Guest ile Bay Wakem dostça yemeklere katılırlardı. Avukat, hem kasabadaki işleri hem de sofra sohbeti biraz fazla gürültülü olan bir gemi ve değirmen sahibine üstünlük kurmayı severdi. Çünkü Wakem sıradan bir iş adamı değildi; St Ogg’ın seçkin çevrelerinde hoşsohbet biri sayılırdı. Porto şarabı eşliğinde eğlenceli sohbet eder, amatörce çiftçilikle uğraşır, kuşkusuz iyi bir koca ve baba olmuştu. Kiliseye gittiğinde, karısının anısına dikilmiş en gösterişli anıtın altında otururdu. Onun durumundaki çoğu adam yeniden evlenirdi; ama Wakem’in sakat oğluna, çoğu babanın en düzgün yapılı çocuğuna gösterdiğinden daha fazla şefkat gösterdiği söylenirdi. Bay Wakem’in Philip dışında oğulları da vardı; ancak onlara karşı ebeveynliği yarım yamalaktı ve kendi konumunun epey altında bir yaşam düzeyinde geçimlerini sağlıyordu. Dorlcote Değirmeni’ni satın almasının asıl nedenini de bu gerçek oluşturuyordu. Bayan Tulliver konuşurken, hızlı düşünen avukat, bütün diğer koşulların yanı sıra, bu satın almanın birkaç yıl içinde dünyada yükseltmeye niyetli olduğu gözde bir delikanlıya pek uygun bir mevki sağlayacağını düşünmüştü.

Bayan Tulliver’ın ikna edici sözlerle harekete geçmeye çalıştığı, ama başarısız olduğu zihinsel koşullar bunlardı. Bu başarısızlığı, büyük bir filozofun şu sözleri biraz açıklayabilir: Sinek avcıları, balıkların öznelliğini yeterince tanımadıkları için yemlerini balığın ilgisini doğru yerden çekecek biçimde hazırlayamazlar.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…