Kıyıdaki Değirmen kitap kapağı

3. bölüm / 59

Üçüncü Bölüm. — Bay Riley, Tom için bir okul konusunda öğüt veriyor

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 59Şu an: Üçüncü Bölüm. — Bay Riley, Tom için bir okul konusunda öğüt veriyor
  1. 1 Birinci Kitap — Oğlan ve Kız. — Birinci Bölüm. — Dorlcote Değirmeni’nin Dışında606 kelime
  2. 2 İkinci Bölüm. — Dorlcote Değirmeni’nin Sahibi Bay Tulliver, Tom’la İlgili Kararını Açıklıyor1.655 kelime
  3. 3 Üçüncü Bölüm. — Bay Riley, Tom için bir okul konusunda öğüt veriyor3.697 kelime · Okuduğun bölüm
  4. 4 Dördüncü Bölüm. — Tom’un Dönüşü Bekleniyor1.428 kelime
  5. 5 Beşinci Bölüm. — Tom Eve Dönüyor2.694 kelime
  6. 6 VI. Bölüm — Teyzelerle Amcalar Geliyor3.207 kelime
  7. 7 VII. Bölüm — Teyzeler ve Amcalar Sahneye Çıkıyor6.448 kelime
  8. 8 VIII. Bölüm — Bay Tulliver Zayıf Yanını Gösteriyor2.788 kelime
  9. 9 Bölüm IX. — Garum Firs’e3.843 kelime
  10. 10 X. Bölüm — Maggie Beklediğinden Daha Kötü Davranıyor1.648 kelime
  11. 11 XI. Bölüm. — Maggie Gölgesinden Kaçmaya Çalışıyor3.226 kelime
  12. 12 Bölüm XII. — Bay ve Bayan Glegg Evlerinde3.647 kelime
  13. 13 Bölüm XIII. — Bay Tulliver Hayatın Yumaklarını Daha da Dolaştırıyor816 kelime
  14. 14 İkinci Kitap. — Okul Zamanı. — Bölüm I. — Tom’un “İlk Dönemi”5.559 kelime
  15. 15 II. Bölüm — Noel Tatili2.143 kelime
  16. 16 Üçüncü Bölüm. — Yeni Okul Arkadaşı1.616 kelime
  17. 17 Bölüm IV.2.937 kelime
  18. 18 V. Bölüm — Maggie’nin İkinci Ziyareti1.247 kelime
  19. 19 VI. Bölüm. — Bir Aşk Sahnesi1.298 kelime
  20. 20 VII. Bölüm. — Altın Kapılar Aşılıyor1.799 kelime
  21. 21 Üçüncü Kitap — Çöküş. — Birinci Bölüm — Evde Neler Olmuştu1.773 kelime
  22. 22 İkinci Bölüm. — Bayan Tulliver’ın Ev Tanrıları1.256 kelime
  23. 23 Üçüncü Bölüm. — Aile Toplantısı4.155 kelime
  24. 24 Bölüm IV. — Sönüp Giden Bir Işık978 kelime
  25. 25 Bölüm V. — Tom İstiridyeyi Bıçağıyla Açmaya Girişiyor3.205 kelime
  26. 26 VI. Bölüm. — Cep Çakısı Armağanına Karşı Yaygın Önyargıyı Çürütmeye Doğru1.938 kelime
  27. 27 VII. Bölüm. — Tavuğun Hileye Başvurması3.320 kelime
  28. 28 Sekizinci Bölüm. — Enkaz Üzerine Gün Işığı2.178 kelime
  29. 29 Dokuzuncu Bölüm. — Aile Kaydına Eklenen Bir Kayıt1.532 kelime
  30. 30 Dördüncü Kitap — Aşağılanma Vadisi. — I. Bölüm — Bossuet’nin Bilmediği Bir Protestanlık Yorumu1.382 kelime
  31. 31 II. Bölüm — Yırtık Yuvayı Dikenler Deler1.511 kelime
  32. 32 III. Bölüm — Geçmişten Bir Ses4.179 kelime
  33. 33 Beşinci Kitap — Buğday ve Delice. — I. Bölüm — Kızıl Derinlikler3.392 kelime
  34. 34 İkinci Bölüm — Glegg Teyze, Bob’un Başparmağının Ne Kadar Geniş Olduğunu Öğreniyor4.774 kelime
  35. 35 Bölüm III. — Dengesiz Terazi1.872 kelime
  36. 36 Bölüm IV. — Yeni Bir Aşk Sahnesi1.544 kelime
  37. 37 Bölüm V. — Yarık Ağaç3.227 kelime
  38. 38 VI. Bölüm. — Güçlükle Kazanılan Zafer1.196 kelime
  39. 39 Bölüm VII. — Hesaplaşma Günü1.740 kelime
  40. 40 Altıncı Kitap — Büyük Ayartı. — Bölüm I. — Cennette Bir Düet2.266 kelime
  41. 41 II. Bölüm. — İlk İzlenimler3.587 kelime
  42. 42 Bölüm III. — Mahrem Anlar1.139 kelime
  43. 43 Bölüm IV. — Kardeş ve Kız Kardeş1.988 kelime
  44. 44 Bölüm V. — Tom’un İstiridyeyi Açtığını Gösteren Bölüm1.149 kelime
  45. 45 Bölüm VI. — Çekim Yasalarını Açıklayan Bölüm2.820 kelime
  46. 46 VII. Bölüm — Philip Yeniden Sahneye Çıkıyor3.715 kelime
  47. 47 Sekizinci Bölüm — Wakem’e Yeni Bir Gözle Bakış1.868 kelime
  48. 48 Dokuzuncu Bölüm. — Şıklara Bürünmüş Hayırseverlik2.666 kelime
  49. 49 X. Bölüm — Büyü Sanki Bozuluyor1.682 kelime
  50. 50 XI. Bölüm. — Yolda1.760 kelime
  51. 51 XII. Bölüm — Bir Aile Toplantısı1.797 kelime
  52. 52 XIII. Bölüm. — Gelgitin Sürüklediği3.693 kelime
  53. 53 Bölüm XIV. — Uyanış2.872 kelime
  54. 54 Yedinci Kitap — Son Kurtuluş. — I. Bölüm — Değirmene Dönüş1.899 kelime
  55. 55 İkinci Bölüm — St Ogg Halkı Hükmünü Veriyor2.488 kelime
  56. 56 Üçüncü Bölüm — Eski Tanıdıkların Bizi Şaşırtabileceğini Gösteren Bölüm1.802 kelime
  57. 57 Bölüm IV. — Maggie ve Lucy1.772 kelime
  58. 58 V. Bölüm — Son Çatışma2.945 kelime
  59. 59 Sonuç227 kelime

Üçüncü Bölüm.

Bay Riley, Tom için bir okul konusunda öğüt veriyor
Bol beyaz kravatı ve gömleğinin fırfırı içinde, iyi dostu Tulliver’le keyifle suyla karıştırılmış brendi içen beyefendi Bay Riley’dir. Balmumu gibi solgun bir yüzü, tombul elleri vardır; müzayedeci ve değer biçici olmaya göre epey iyi eğitim görmüştür, ama konuksever taşralı tanıdıklarına büyük bir içtenlikle yaklaşacak kadar da geniş gönüllüdür. Bay Riley böyle tanıdıklarından sevgiyle “eski usul insanlar” diye söz ederdi.

Konuşma durmuştu. Bay Tulliver, belli bir nedenle, Riley’nin Dix’e karşı üstünlüğünü gösteren o soğukkanlı cevabı yedinci kez anlatmaktan kaçınmıştı: Baraj meselesi hakem kararıyla çözüme bağlandıktan sonra Wakem’in hayatında ilk kez nasıl haddini bildirdiğini, herkes olması gerektiği gibi davransa ve Eski Şeytan avukatları yaratmamış olsa su yüksekliği konusunda hiç anlaşmazlık çıkmayacağını anlatmaktan da. Bay Tulliver genellikle geleneklere bağlı, güvenilir görüşleri olan bir adamdı; ama birkaç konuda yalnızca kendi aklına güvenmiş ve kuşkulu sonuçlara varmıştı. Bunlardan biri de fareleri, hortumlu böcekleri ve avukatları Eski Şeytan’ın yarattığıydı. Ne yazık ki bu görüşün azgın bir Maniheizm olduğunu ona söyleyecek kimse yoktu; olsa belki yanıldığını anlardı. Ama bugün iyilik ilkesi açıkça üstün gelmişti: Su gücü meselesi her nasılsa öyle karmaşık bir işti ki, bir açıdan bakıldığında apaçık görünmesine rağmen insanın aklını karıştırıyordu; ama ne kadar büyük bir bilmece olsa da Riley’nin başını döndürememişti. Bay Tulliver suyuyla karıştırılmış brendisini her zamankinden biraz daha sert içmişti ve bankasında birkaç yüz sterlin atıl duran bir adam olduğu düşünülebilirse, dostunun iş becerilerine duyduğu yüksek takdiri biraz ölçüsüzce dile getiriyordu.

Ama baraj, konuşulup bitmeyecek bir konuydu; her zaman aynı noktadan, tam da kaldığı hâliyle yeniden ele alınabilirdi. Bir de Bay Tulliver’in, bildiğiniz gibi, Bay Riley’nin öğüdüne çok ihtiyaç duyduğu başka bir konu vardı. Son yudumundan sonra bir süre sessiz kalıp düşünceli bir tavırla dizlerini ovuşturmasının özel nedeni buydu. O, konudan konuya pat diye atlayan biri değildi. Sık sık dediği gibi, bu dünya insanın aklını karıştıran bir yerdi; arabanı aceleyle sürersen başına ters bir iş gelebilirdi. Bu arada Bay Riley sabırsızlanmıyordu. Neden sabırsızlansın ki? İnsan Hotspur’un bile sıcak şömine başında terlikleriyle otururken, bol bol enfiye çekip ikram edilen suyla karıştırılmış brendiyi yudumlarken sabırlı olacağını düşünür.

“Aklımda bir mesele var,” dedi sonunda Bay Tulliver, başını çevirip arkadaşının gözlerinin içine bakarken sesini her zamankinden biraz alçaltarak.

“Öyle mi?” dedi Bay Riley, ılımlı bir ilgiyle. Balmumu gibi ağır göz kapakları ve yüksek kavisli kaşları vardı; her durumda yüzü aynı görünürdü. Bu ifadesiz yüzü ve cevap vermeden önce bir tutam enfiye çekme alışkanlığı, Bay Tulliver’in gözünde onu üç kat daha bilge gösteriyordu.

“Çok özel bir mesele,” diye sürdürdü. “Oğlum Tom’la ilgili.”

Bu adı duyunca, şöminenin yanında alçak bir taburede oturmuş, kucağında açık duran büyük kitaba dalmış Maggie, gür saçlarını geriye savurup hevesle başını kaldırdı. Maggie kitabına dalmışken pek az ses onu kendine getirirdi ama Tom’un adı en tiz düdük kadar etkiliydi; bir anda gözleri parlayarak tetikte beklemeye başladı. Tom’u tehdit eden birine saldırmaya hazır, kötülük sezen bir Skye teriyerini andırıyordu.

“Bak, yaz ortasında onu başka bir okula göndermek istiyorum,” dedi Bay Tulliver. “Martın 25’indeki Müjde Yortusu’nda akademiden ayrılıyor; üç ay başıboş bırakacağım ama sonra onu adam akıllı bir okula yollamak istiyorum, orada okumuş yazmış biri olsun.”

“Öyle,” dedi Bay Riley, “bir çocuğa verebileceğiniz en büyük nimet iyi bir eğitimdir. Elbette,” diye ekledi nazikçe, imalı bir vurguyla, “insan öğretmenden pek yardım almadan da mükemmel bir değirmenci ve çiftçi, üstelik uyanık ve aklı başında biri olabilir.”

“Size inanırım,” dedi Bay Tulliver göz kırpıp başını yana çevirerek. “Ama mesele de o zaten. Tom’un değirmenci, çiftçi olmasını istemiyorum. Ne eğlencesi var ki? Onu değirmenciyle çiftçi yapsam değirmeni ve toprağı devralmayı bekleyecek, artık kenara çekilip sonunu düşünme vaktimin geldiğini ima edip duracak. Yok, yok; oğullardan gördüm ben bunu. Yatmadan önce ceketimi asla çıkarmayacağım. Tom’a eğitim verip bir işe sokacağım ki kendi yuvasını kursun, benimkinden beni kovmaya kalkmasın. Ben ölüp gidince alırsa alsın. Dişlerim dökülmeden beni kaşıkla beslemeye kalkmasın.”

Belli ki Bay Tulliver bu konuda güçlü duygular besliyordu. Konuşmasına alışılmadık bir hız ve vurgu kazandıran coşku, sonrasında da birkaç dakika boyunca tükenmeden sürdü; başını meydan okurcasına iki yana sallıyor, arada bir de hırıltısı yatışan bir hayvan gibi “Yok, yok,” diyordu.

Maggie bu öfkeli belirtileri dikkatle izliyor, her biri yüreğine işliyordu. Anlaşılan Tom’un babasını kapı dışarı edecek ve geleceği bir şekilde kötülüğüyle trajediye çevirecek biri olduğu düşünülüyordu. Buna katlanamazdı. Maggie taburesinden fırladı, büyük kitabını unuttu; kitap şömine paravanının içine gürültüyle düştü. Babasının dizlerinin arasına sokulup yarı ağlamaklı, yarı öfkeli bir sesle şöyle dedi:

“Baba, Tom sana asla yaramazlık etmez; biliyorum, etmez.”

Bayan Tulliver özel bir akşam yemeğini denetlemek için odadan çıkmıştı; Bay Tulliver’in de yüreği yumuşamıştı, bu yüzden Maggie kitap için azarlanmadı. Bay Riley sessizce kitabı yerden aldı ve ona göz gezdirdi. Sert çizgili yüzünde belli belirsiz bir şefkatle gülen baba, küçük kızının sırtını sıvazladı; sonra ellerini tuttu, onu dizlerinin arasında bıraktı.

“Ne yani, Tom hakkında kötü konuşmalarına izin vermemeliler, öyle mi?” dedi Bay Tulliver, gözleri ışıldayarak Maggie’ye bakarken. Sonra daha alçak sesle Bay Riley’ye döndü; sanki Maggie duyamazmış gibi: “Ne konuşulduğunu hemen anlıyor, hem de nasıl! Okuyuşunu bir duysan; önceden hepsini biliyormuş gibi, takılmadan okuyor. Hep de kitabının başında! Ama kötü, kötü,” diye ekledi Bay Tulliver üzülerek, bu sakıncalı gururunu bastırdı. “Bir kadının bu kadar akıllı olması doğru değil; başına dert açacak, korkarım. Ama neyse!” diye sürdürdü, gururunun yeniden üstün geldiği açıkça belli oluyordu. “Kitapları okuyup anlayacak, hem de büyümüş insanların yarısından daha iyi.”

Maggie’nin yanakları zafer kazanmış gibi heyecanla kızarmaya başladı. Bay Riley artık ona saygı duyacaktı; öncesinde onu hiç umursamadığı belliydi.

Bay Riley kitabın sayfalarını çeviriyordu; yüksek kavisli kaşlarıyla yüzünden hiçbir şey anlaşılmıyordu. Ama az sonra Maggie’ye bakıp şöyle dedi:

“Gel bakalım, şu kitap hakkında bana biraz anlat; burada resimler var, ne anlattıklarını merak ediyorum.”

Maggie’nin yüzü daha da kızardı. Hiç duraksamadan Bay Riley’nin yanına gitti, kitabın üzerinden baktı; bir köşesini hevesle kavrayıp yelesini geriye savururken şöyle dedi:

“Ah, bunun ne anlattığını söyleyeyim size. Korkunç bir resim, değil mi? Ama gözlerimi alamıyorum. Sudaki yaşlı kadın bir cadı; onu cadı mı değil mi anlamak için suya sokmuşlar. Yüzerse cadı, boğulup ölürse—anlıyorsunuz—suçsuz, cadı değil, zavallı, aptal bir yaşlı kadın. Ama boğulduktan sonra bunun ona ne yararı olur ki? Herhâlde cennete gider, Tanrı da hakkını verir diye düşünüyorum. Şu ellerini beline koymuş hâlde gülen korkunç demirci var ya—ah, ne kadar çirkin! Onun ne olduğunu söyleyeyim: Aslında Şeytan,” (burada Maggie’nin sesi yükselip daha da vurgulu oldu) “gerçek bir demirci değil. Şeytan kötü insanların kılığına girer, dolaşıp insanlara kötü şeyler yaptırır. En çok kötü adam kılığına girer, çünkü insanlar onun Şeytan olduğunu görse, bir de onlara kükrese, kaçıp giderlerdi; o zaman da istediğini yaptıramazdı.”

Bay Tulliver Maggie’nin bu açıklamasını dinlerken şaşkınlıktan taş kesilmişti.

“Yahu, bu kızın eline hangi kitap geçmiş böyle?” diye sonunda patladı.

“Daniel Defoe’nun Şeytan’ın Tarihi; küçük bir kız için pek uygun sayılmaz,” dedi Bay Riley. “Bay Tulliver, bu kitap sizin kitaplarınızın arasına nasıl girmiş?”

Maggie incinmiş ve hevesi kırılmış görünürken babası şöyle dedi:

“Partridge’in müzayedesinde aldığım kitaplardan biri. Hepsinin cildi aynıydı; bakın, cildi de iyi. Ben de hepsi iyi kitaplardır sandım. Aralarında Jeremy Taylor’ın Kutsal Yaşam ve Ölüm’ü de var. Pazar günleri sık sık okurum,” (adı Jeremy olduğu için Bay Tulliver bu büyük yazarı nedense yakından tanıyormuş gibi hissediyordu) “bir sürü başka kitap da var; çoğu vaaz sanırım. Ama hepsinin kapağı aynı, ben de hepsi aynı türden kitaplar sandım. Demek ki insan dışına bakıp karar vermemeli. Bu dünya insanın aklını karıştırıyor.”

“Öyleyse,” dedi Bay Riley, Maggie’nin başını sıvazlarken uyarıcı ve tepeden bakan bir sesle, “Şeytan’ın Tarihi’ni bir kenara koyup daha güzel bir kitap okumanı öneririm. Daha güzel kitapların yok mu?”

“Var tabii,” dedi Maggie, okuduklarının çeşitliliğini savunma isteğiyle biraz canlanarak. “Bu kitaptaki yazıların güzel olmadığını biliyorum ama resimleri seviyorum; resimlere bakıp kendi kafamdan hikâyeler uyduruyorum, bilirsiniz. Bir de Ezop Masalları var, kangurular ve başka şeyler hakkında bir kitap, ayrıca Hacı’nın Yolculuğu…”

“Ah, ne güzel kitap,” dedi Bay Riley. “Daha iyisini okuyamazsın.”

“Ama onda da Şeytan’dan epey söz ediliyor,” dedi Maggie zafer kazanmış gibi. “Size Hristiyan’la dövüşürken gerçek kılığında gösterildiği resmi göstereyim.”

Maggie bir anda odanın köşesine koştu, sandalyeye çıktı ve küçük kitaplıktan Bunyan’ın eski, yıpranmış bir nüshasını indirdi. Hiç aramasına gerek kalmadan kitap tam istediği resmin olduğu yerden açıldı.

“İşte burada,” dedi Bay Riley’nin yanına koşarak. “Tom, geçen tatilde evdeyken boyalarıyla onu benim için boyamıştı; bedeni kapkara, gözleri de ateş gibi kırmızı. Çünkü içi baştan aşağı ateş; gözlerinden ışıyor.”

“Hadi, hadi!” dedi Bay Tulliver sertçe. Avukatları yaratacak kadar güçlü bir varlığın dış görünüşü hakkında bu kadar rahat konuşulması onu huzursuz etmeye başlamıştı. “Kapat kitabı, artık böyle şeyler duymak istemiyorum. Dediğim çıktı; bu çocuk kitaplardan iyilikten çok kötülük öğrenecek. Hadi, annenin yanına git.”

Maggie utanç duygusuyla kitabı hemen kapattı. Ama annesinin yanına gitmeye gönlü olmadığından, babasının sandalyesinin arkasındaki karanlık bir köşeye gidip oyuncak bebeğini kucağına alarak işi geçiştirdi. Tom yokken ara sıra bebeğine sevgi gösterirdi; giysilerini ihmal eder, ama onu öyle çok öperdi ki balmumu yanakları yıpranmış, sağlıksız bir görünüm almıştı.

“Böyle şey duydun mu hiç?” dedi Maggie uzaklaşırken Bay Tulliver. “Keşke oğlan olsaymış; avukatlarla başa çıkardı, hem de nasıl. Şu işe bak,” diye sesini alçalttı. “Annesini, fazla akıllı olmadığı için seçtim; hem güzel kadındı, üstelik idareci bir aileden geliyordu. Ama kız kardeşlerinin arasından onu bilerek seçtim, biraz saf olduğu için; kendi evimde bana işin doğrusunu öğretecek biri olsun istemiyordum. Ama kendisi akıllı olan bir adamın çocuklarının aklı nereye çekeceği belli olmuyor. Yumuşak huylu, tatlı bir kadın, bakarsın sana aptal oğlanlar, akıllı kızlar doğurur; dünya tersine dönmüş gibi. İnsan aklını karıştıran tuhaf bir iş bu.”

Bay Riley’nin ciddi ifadesi bozuldu; enfiye çekişinin etkisiyle biraz sarsıldıktan sonra şöyle dedi:

“Ama oğlunuz aptal değil, değil mi? Geçen gelişimde onu balık oltası takımı yaparken görmüştüm; bu işten anlıyor gibiydi.”

“Yok, öyle bildiğin aptal değil; dışarıdaki işlerden anlıyor, bir de sıradan bir sağduyusu var, meseleleri doğru tarafından kavrayabiliyor. Ama dili ağır, görüyorsunuz; doğru dürüst okuyamıyor, kitaplardan hiç hoşlanmıyor, söylediklerine göre hep yanlış yazıyor. Yabancıların yanında da çok utangaç; küçük kızınki gibi akıllıca laflar ettiğini hiç duymazsınız. Ben onu, dilini ve kalemini biraz çevik kullanmayı öğretecek, zeki bir delikanlı yapacak bir okula göndermek istiyorum. Oğlumun, daha iyi eğitim görerek benden öne geçen şu adamlarla eşit olmasını istiyorum. Dünya Tanrı’nın yarattığı gibi bırakılmış olsaydı, yolumu bulur, en iyilerle başa çıkardım; ama her şey öyle ters yüz edilip anlaşılmaz sözlere sarılmış ki, çoğu zaman ne yapacağımı şaşırıyorum. Her şey öyle dolambaçlı ki; ne kadar açık sözlü olursan o kadar çok kafan karışıyor.”

Bay Tulliver bir yudum aldı, ağır ağır yuttu ve kederli bir tavırla başını salladı; bütünüyle aklı başında bir zihnin bu akıldışı dünyaya pek uyum sağlayamadığı gerçeğini örneklediğinin farkındaydı.

“Çok haklısınız, Tulliver,” dedi Bay Riley. “Oğlunuzun eğitimine fazladan yüz ya da iki yüz sterlin harcamak, o parayı vasiyetinizle ona bırakmaktan iyidir. Benim bir oğlum olsaydı öyle yapmaya çalışırdım; Tanrı bilir, Tulliver, sizin gibi harcayacak hazır param yok, bir de evim kızlarla dolu.”

“Şimdi, Tom’a tam uygun bir okul biliyorsunuzdur herhâlde,” dedi Bay Tulliver; Bay Riley’nin nakit sıkıntısına duyduğu hiçbir yakınlık onu amacından saptırmamıştı.

Bay Riley bir tutam enfiye çekti. Düşünür gibi görünen sessizliğiyle Bay Tulliver’i bekletti, sonra şöyle dedi:

“Gerekli parası olan biri için çok iyi bir fırsat biliyorum; sizde de o para var, Tulliver. Doğrusu, daha iyisini karşılayabilecek bir dostuma oğlunu sıradan bir okula göndermesini tavsiye etmem. Ama biri oğlunun üstün bir eğitim ve terbiye görmesini, öğretmeninin yoldaşı olmasını istiyorsa—üstelik o öğretmen de birinci sınıf bir adamsa—aranacak kişiyi biliyorum. Bu fırsatı herkese açmazdım; çünkü herkes denese bile elde edemez, sanırım. Ama size söylüyorum Tulliver, aramızda kalsın.”

Bay Tulliver’in dostunun kâhinleri andıran yüzünü izlerken sabit tuttuğu sorgulayıcı bakışı iyice meraklı bir hâl aldı.

“Pekâlâ, anlatın bakalım,” dedi; önemli bilgiler almaya layık görülen birinin hoşnutluğuyla sandalyesinde doğruldu.

“Oxford mezunu,” dedi Bay Riley, veciz ve ağırbaşlı bir tavırla; ağzını sıkıca kapatıp bu heyecan verici bilginin Bay Tulliver üzerindeki etkisini gözlemledi.

“Ne! Papaz mı?” dedi Bay Tulliver, pek emin olamayarak.

“Evet, hem de yüksek lisans derecesi var. Duyduğuma göre piskopos ona çok değer veriyor; şimdiki papaz yardımcılığı görevini ona sağlayan da piskoposmuş.”

“Öyle mi?” dedi Bay Tulliver; bilmediği bu konulardaki her şey ona aynı ölçüde şaşırtıcı geliyordu. “Ama Tom’la ne işi olabilir ki?”

“Doğrusu öğretmeyi seviyor, bir yandan da çalışmalarını sürdürmek istiyor; oysa bir papazın kilise görevleri buna pek az fırsat bırakır. Vaktini yararlı biçimde doldurmak için bir iki oğlanı öğrenci olarak yanına almaya razı. Oğlanlar ailenin bir parçası gibi olacak; onlar için dünyadaki en iyi şey bu. Sürekli Stelling’in gözetiminde bulunacaklar.”

“Peki, zavallı oğlana pudingden iki porsiyon verirler mi dersiniz?” diye sordu, yeniden yerine oturmuş olan Bayan Tulliver. “Puding delisi gibidir, eşi benzeri yok; böyle büyüyen bir oğlandan pudingi esirgemeleri korkunç olur.”

“Peki, ne kadar para ister?” dedi Bay Tulliver; içgüdüsü, bu olağanüstü yüksek lisans sahibinin hizmetlerinin pahalı olacağını söylüyordu.

“Tanıdığım bir papaz küçük öğrencilerinden yüz elli sterlin alıyor; ama sözünü ettiğim Stelling’le kıyaslanamaz bile. Güvenilir bir kaynaktan biliyorum, Oxford’daki ileri gelenlerden biri, Stelling isterse en yüksek dereceleri alabileceğini söylemiş. Ama üniversite derecelerini önemsememiş; sessiz sakin bir adam, öyle gürültücü değil.”

“Ah, çok daha iyi, çok daha iyi,” dedi Bay Tulliver. “Ama yüz elli sterlin epey yüksek bir ücret. O kadarını ödemeyi hiç düşünmemiştim.”

“İyi bir eğitim, söyleyeyim Tulliver, verdiğiniz paraya değer. Ama Stelling ücretini makul tutar; açgözlü biri değil. Oğlunuzu yüz sterline alacağına kuşkum yok; başka papazlardan bunu pek azı yapar. İsterseniz ona bu konuda yazarım.”

Bay Tulliver dizlerini ovuşturdu ve düşünceli bir tavırla halıya baktı.

“Ama herhâlde bekârdır,” diye araya girdi Bayan Tulliver. “Ben de ev kahyalarından hiç hoşlanmam. Rahmetli ağabeyimin bir zamanlar bir ev kahyası vardı; en iyi yatağın tüylerinin yarısını çıkarıp bohçalamış, sonra da alıp götürmüştü. Stott’tu adı. Ev tekstilinden ne kadarını yürüttüğünü kim bilir! Tom’u evinde kahya olan bir yere göndermek yüreğimi parçalar; umarım bunu aklınızdan bile geçirmezsiniz, Bay Tulliver.”

“O konuda içiniz rahat olsun, Bayan Tulliver,” dedi Bay Riley. “Stelling, bir erkeğin eş olarak isteyebileceği en hoş hanımlardan biriyle evli. Dünyada ondan daha iyi kalpli biri yok; ailesini iyi tanırım. Ten rengi sizinkine çok benzer; açık renk kıvırcık saçları var. Mudport’un iyi ailelerinden gelir; o çevreden her evlilik teklifi kabul görmez. Ama Stelling sıradan biri değil; kimlerle yakınlık kuracağı konusunda seçicidir. Yine de oğlunuzu kabul etmeye itiraz edeceğini sanmıyorum; benim sözüm üzerine itiraz etmez, diye düşünüyorum.”

“Oğlana karşı ne gibi bir itirazı olabilir ki?” dedi Bayan Tulliver, annelere özgü hafif bir öfkeyle. “Görmek isteyeceğiniz kadar sağlıklı, al yanaklı bir oğlan.”

“Ama aklıma takılan bir şey var,” dedi Bay Tulliver; halıyı uzun uzun inceledikten sonra başını yana çevirip Bay Riley’ye baktı. “Bir papaz, bir oğlanı iş adamı olarak yetiştiremeyecek kadar çok mu okumuştur? Papazların bilgisinin çoğu gözden uzak şeylerden ibaret sanırdım. Tom için istediğim bu değil. Hesap bilmeyi, matbaa harfi gibi yazmayı, işleri çabucak kavramayı, insanların ne demek istediğini anlamayı ve dava açtırmayacak biçimde lafı dolandırmayı öğrensin istiyorum. Lafı öyle bir çevirebilmek çok işe yarar,” diye bitirdi Bay Tulliver başını sallayarak, “bir insana onun hakkındaki düşüncenizi söyleyip de bedelini ödemek zorunda kalmamak.”

“Ah, sevgili Tulliver,” dedi Bay Riley, “din adamları konusunda büyük yanılgı içindesiniz. En iyi okul öğretmenleri din adamları arasından çıkar. Din adamı olmayan öğretmenler genellikle çok düşük düzeyde kimselerdir.”

“Akademideki Jacobs da öyle,” diye araya girdi Bay Tulliver.

“Elbette; büyük olasılıkla başka işlerde başarısız olmuş adamlardır. Oysa bir din adamı, mesleği ve eğitimi gereği bir beyefendidir; ayrıca bir oğlana sağlam temel verecek, onu her mesleğe saygın biçimde girmeye hazırlayacak bilgiye sahiptir. Yalnızca kitap kurdu olan bazı din adamları olabilir; ama emin olun, Stelling onlardan değil. Size söyleyeyim, uyanık bir adamdır. Ona bir ipucu verin, yeter. Hesaptan söz ettiniz ya; Stelling’e ‘Oğlumun hesabı çok iyi öğrenmesini istiyorum,’ demeniz kâfi; gerisini ona bırakabilirsiniz.”

Bay Riley bir an durdu. Din adamının öğretmenliği konusunda biraz rahatlayan Bay Tulliver ise hayalindeki Bay Stelling’e, “Oğlumun he’sap öğrenmesini istiyorum,” demeyi içinden prova ediyordu.

“Görüyorsunuz ya, sevgili Tulliver,” diye sürdürdü Bay Riley, “Stelling gibi gerçekten iyi eğitimli bir adam bulduğunuzda, öğretimin hiçbir dalında çaresiz kalmaz. Aletlerini kullanmayı bilen bir işçi, pencere kadar iyi bir kapı da yapabilir.”

“Evet, doğru,” dedi Bay Tulliver; artık din adamlarının en iyi öğretmenler olması gerektiğine neredeyse ikna olmuştu.

“Pekâlâ, sizin için ne yapacağımı söyleyeyim,” dedi Bay Riley. “Bunu herkes için yapmazdım. Mudport’a dönünce Stelling’in kayınpederiyle görüşür ya da ona bir mektup yazar, oğlunuzu damadının yanına vermek istediğinizi söylerim. Sanırım Stelling size yazar ve ücretini bildirir.”

“Ama acelemiz yok, değil mi?” dedi Bayan Tulliver. “Umarım Bay Tulliver, Tom’un yaz ortasından önce yeni okuluna başlamasına izin vermezsiniz. Akademide bahar döneminde başladı; gördünüz, bundan ne hayır geldi.”

“Evet, evet Bessy, Michaelmas günü kötü maltla bira kurma; yoksa kötü bir biran olur,” dedi Bay Tulliver; dolgun yapılı karısının akıl bakımından kendisinden aşağıda oluşuyla duyduğu doğal gururun etkisiyle Bay Riley’ye göz kırpıp gülümsedi. “Ama doğru, acelemiz yok; tam da bunu söyledin, Bessy.”

“Düzenlemeyi fazla geciktirmemek iyi olabilir,” dedi Bay Riley sakince. “Stelling’in başka kişilerden teklif alması mümkün; zaten ikiden, bilemediniz üç yatılı öğrenciden fazlasını kabul etmeyeceğini biliyorum. Ben sizin yerinizde olsam konuyu Stelling’le hemen açardım. Oğlanı yaz ortasından önce göndermek gerekmiyor; ama işi sağlama alıp sizden önce davranılmadığından emin olurdum.”

“Evet, bunda bir doğruluk payı var,” dedi Bay Tulliver.

Babasının dirseğine sessizce yeniden sokulan Maggie, dudakları aralık dinliyordu; bebeğini baş aşağı tutmuş, burnunu sandalyenin tahtasına bastırıp ezmişti. “Baba,” diye araya girdi, “Tom’un gideceği yer çok mu uzak? Hiç gidip onu görmeyecek miyiz?”

“Bilmiyorum kızım,” dedi babası şefkatle. “Bay Riley’ye sor; o bilir.”

Maggie hemen Bay Riley’nin önüne geçip, “Ne kadar uzakta, efendim?” diye sordu.

“Ah, çok, çok uzakta,” diye yanıtladı beyefendi; yaramazlık etmedikleri sürece çocuklarla hep şakalaşarak konuşmak gerektiğini düşünüyordu. “Oraya varmak için yedi fersahlık çizmeleri ödünç alman gerekir.”

“Saçmalık bu!” dedi Maggie, başını kibirle kaldırıp gözleri yaşararak arkasını döndü. Bay Riley’den hoşlanmamaya başlamıştı; onun kendisini aptal ve önemsiz bulduğu belliydi.

“Sus Maggie! Utan, soru sorup gevezelik ediyorsun,” dedi annesi. “Gel, küçük tabureye otur da sesini kes. Ama,” diye ekledi, kendi kaygısı da uyanan Bayan Tulliver, “o kadar uzak mı ki çamaşırını yıkayıp yamasını yapamam?”

“Yaklaşık on beş mil; hepsi bu,” dedi Bay Riley. “Bir günde rahatça gidip dönebilirsiniz. Ya da—Stelling konuksever, hoş bir adamdır—sizi kalmaya da seve seve alır.”

“Ama çamaşır işine fazla uzak, korkarım,” dedi Bayan Tulliver hüzünle.

Yemeğin vakitlice gelmesi bu güçlüğü erteledi ve Bay Riley’yi bir çözüm ya da uzlaşma önermek zahmetinden kurtardı; yoksa kuşkusuz bu işe girişirdi, çünkü gördüğünüz gibi son derece nazik bir adamdı. Üstelik arkadaşı Tulliver’e Bay Stelling’i tavsiye etmek için gerçekten zahmete girmişti; bundan kendisine kesin ve somut bir çıkar sağlayacağını ummuyordu; her ne kadar tersini düşündürebilecek ince işaretler fazla keskin gözlü bir gözlemciyi yanıltabilse de. Çünkü yanlış bir izin peşine düştüğünde keskin kavrayıştan daha yanıltıcı bir şey yoktur; insanların genellikle belirgin güdülerle, bilinçli olarak gözetilen bir amaç doğrultusunda konuşup davrandığına inanan keskin kavrayış, enerjisini hayalî avlara harcamaya mahkûmdur.

Bencil bir amaca ulaşmak için açgözlülükle plan kurup bile bile düzenbazlık yapmak, en çok oyun yazarlarının dünyasında görülür; çünkü bu, birçok komşumuzun başaramayacağı kadar yoğun bir zihinsel çaba gerektirir. Komşularımızın hayatını mahvetmek için bu kadar uğraşmaya gerek yoktur. Tembelce boyun eğerek ve yapılması gerekeni yapmayarak, nedenini pek bilmediğimiz küçük yalanlarla, ufak savurganlıklarla etkisizleşen küçük hilelerle, beceriksizce pohpohlayıp gelişigüzel uydurduğumuz imalarla bunu başarabiliriz. Çoğumuz günü gününe yaşar, önümüzde küçük bir istekler ailesi vardır; aç yavruları doyurmak için bir lokma kapmaktan başka pek bir şey yapmayız, tohumluk ya da gelecek yılın ürünü aklımıza nadiren gelir.

Bay Riley iş adamıydı ve kendi çıkarına kayıtsız değildi; yine de onu kısa vadeli tasarılardan çok küçük dürtüler yönlendirirdi. Rahip Walter Stelling’le gizli bir anlaşması yoktu; tersine, bu yüksek lisanslı adamı ve yeteneklerini pek az tanıyordu—belki de arkadaşı Tulliver’e böylesine güçlü biçimde tavsiye etmesini haklı çıkaracak kadar bile değil. Ama Stelling’in klasik dillerde çok iyi olduğuna inanıyordu; çünkü Gadsby öyle demişti, Gadsby’nin kuzeni de Oxford’da öğretim görevlisiydi. Bu, inanmak için kendi doğrudan gözleminden bile sağlam bir temeldi: Bay Riley, büyük Mudport Ücretsiz Okulunda klasik dillerden biraz nasibini almış, Latinceyi genel olarak anladığı duygusunu edinmişti; ama belirli bir Latince metni kolayca kavrayamazdı. Gençliğinde De Senectute ve Aeneis’in dördüncü kitabıyla kurduğu temasın ince bir kokusu kuşkusuz kalmıştı; ama artık bunun klasik bir koku olduğu ayırt edilemiyor, yalnızca müzayedecilik üslubunun daha ince işçiliğinde ve etkileyiciliğinde seziliyordu. Sonra Stelling Oxford mezunuydu; Oxfordlular hep—hayır, hayır, iyi matematikçi olanlar Cambridge mezunlarıydı. Ama üniversite eğitimi görmüş biri istediği her şeyi öğretebilirdi; hele Mudport’ta siyasi bir yemekte konuşmuş, öyle başarılı olmuştu ki, Timpson’ın bu damadı keskin zekâlıymış, diye herkes söylüyordu. St Ursula kilisesinin cemaatinden bir Mudportlunun Timpson’ın damadına iyilik etmesi beklenirdi; Timpson, cemaatin en yararlı ve nüfuzlu adamlarından biriydi, üstelik epey işi vardı ve bunları doğru ellere vermeyi bilirdi. Bay Riley böyle adamları severdi; onların sağduyusuyla daha az layık ceplerden kendi cebine aktarılabilecek paradan bağımsız olarak. Eve dönünce Timpson’a, “Damadınız için iyi bir öğrenci ayarladım,” diyebilmek de hoşuna giderdi. Timpson’ın bir sürü kızı vardı; Bay Riley ona acırdı. Ayrıca Louisa Timpson’ın açık renk bukleleriyle çerçevelenmiş yüzü, neredeyse on beş yıldır pazar günleri kilise sıralarının ahşap bölmesi üzerinden ona tanıdık görünürdü; kocasının övgüye değer bir öğretmen olması doğaldı. Üstelik Bay Riley’nin, Stelling’den daha iyi diye tavsiye edebileceği başka bir öğretmen hakkında hiçbir dayanağı yoktu; öyleyse neden Stelling’i tavsiye etmesindi? Dostu Tulliver fikrini sormuştu; dost sohbetinde fikriniz olmadığını söylemek her zaman soğuk karşılanır. Bir fikir bildiriyorsanız da bunu inanç ve sağlam bilgi havasıyla yapmamak budalalıktır. Söylerken fikri sahiplenir, doğal olarak ona bağlanırsınız. Böylece Bay Riley, başlangıçta Stelling hakkında kötü bir şey bilmediği ve ona iyilik dilediği için—ona dair bir dileği varsa tabii—tavsiye eder etmez böylesine yetkin bir kaynağın önerdiği adamı hayranlıkla düşünmeye başladı. Çok geçmeden konuya öyle içten bir ilgi duyacaktı ki, Bay Tulliver sonunda Tom’u Stelling’e göndermekten vazgeçseydi, Bay Riley “eski okul arkadaşı”nı düpedüz inatçı biri sayacaktı.

Bay Riley’yi böylesine zayıf dayanaklarla tavsiye verdiği için çok ağır biçimde suçluyorsanız, ona biraz haksızlık ettiğinizi söylemeliyim. Otuz yıl önce, ücretsiz okulda öğrendiği Latinceyi neredeyse unutmuş bir müzayedeci ve değer biçiciden, günümüzün ahlak bakımından bu kadar ilerlemiş çağında bile bilgin mesleklerin beyefendilerinde her zaman görülmeyen ince bir titizlik beklemek niye?

Üstelik içinde insan sevgisi taşıyan biri, iyi yürekli bir davranışta bulunmaktan pek kaçınamaz; insan herkese birden iyi davranamaz. Doğa bile bazen, başka bakımlardan hiç düşmanlık beslemediği bir hayvanın başına can sıkıcı bir asalak musallat eder. Ne olmuş? Asalak için gösterdiği özeni takdir ederiz. Bay Riley geçerli kanıtlara dayanmayan bir tavsiyede bulunmaktan kaçınsaydı, Bay Stelling’in para kazandıracak bir öğrenci edinmesine yardım edemezdi; bu da muhterem bey için pek iyi olmazdı. Bir de bu vesileyle Bay Riley’nin zihnini dolduran, Timpson’ın gözünde iyi bir yerde olma, kendisine sorulunca öğüt verme, arkadaşı Tulliver’in saygısını artırma, bir şey söyleyip onu vurgulayarak söyleme düşüncelerinin o hoş, belirsiz kırıntılarını ve kendini beğenmişliklerini; sıcak ocakla brendili suyun yanı sıra bu durumu oluşturan fark edilemeyecek kadar küçük başka unsurları da düşünün. Bunlar olmasa zihninde geriye koca bir boşluk kalırdı.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…