Bölümler 59Şu an: Bölüm V. — Tom İstiridyeyi Bıçağıyla Açmaya Girişiyor
- 1 Birinci Kitap — Oğlan ve Kız. — Birinci Bölüm. — Dorlcote Değirmeni’nin Dışında606 kelime
- 2 İkinci Bölüm. — Dorlcote Değirmeni’nin Sahibi Bay Tulliver, Tom’la İlgili Kararını Açıklıyor1.655 kelime
- 3 Üçüncü Bölüm. — Bay Riley, Tom için bir okul konusunda öğüt veriyor3.697 kelime
- 4 Dördüncü Bölüm. — Tom’un Dönüşü Bekleniyor1.428 kelime
- 5 Beşinci Bölüm. — Tom Eve Dönüyor2.694 kelime
- 6 VI. Bölüm — Teyzelerle Amcalar Geliyor3.207 kelime
- 7 VII. Bölüm — Teyzeler ve Amcalar Sahneye Çıkıyor6.448 kelime
- 8 VIII. Bölüm — Bay Tulliver Zayıf Yanını Gösteriyor2.788 kelime
- 9 Bölüm IX. — Garum Firs’e3.843 kelime
- 10 X. Bölüm — Maggie Beklediğinden Daha Kötü Davranıyor1.648 kelime
- 11 XI. Bölüm. — Maggie Gölgesinden Kaçmaya Çalışıyor3.226 kelime
- 12 Bölüm XII. — Bay ve Bayan Glegg Evlerinde3.647 kelime
- 13 Bölüm XIII. — Bay Tulliver Hayatın Yumaklarını Daha da Dolaştırıyor816 kelime
- 14 İkinci Kitap. — Okul Zamanı. — Bölüm I. — Tom’un “İlk Dönemi”5.559 kelime
- 15 II. Bölüm — Noel Tatili2.143 kelime
- 16 Üçüncü Bölüm. — Yeni Okul Arkadaşı1.616 kelime
- 17 Bölüm IV.2.937 kelime
- 18 V. Bölüm — Maggie’nin İkinci Ziyareti1.247 kelime
- 19 VI. Bölüm. — Bir Aşk Sahnesi1.298 kelime
- 20 VII. Bölüm. — Altın Kapılar Aşılıyor1.799 kelime
- 21 Üçüncü Kitap — Çöküş. — Birinci Bölüm — Evde Neler Olmuştu1.773 kelime
- 22 İkinci Bölüm. — Bayan Tulliver’ın Ev Tanrıları1.256 kelime
- 23 Üçüncü Bölüm. — Aile Toplantısı4.155 kelime
- 24 Bölüm IV. — Sönüp Giden Bir Işık978 kelime
- 25 Bölüm V. — Tom İstiridyeyi Bıçağıyla Açmaya Girişiyor3.205 kelime · Okuduğun bölüm
- 26 VI. Bölüm. — Cep Çakısı Armağanına Karşı Yaygın Önyargıyı Çürütmeye Doğru1.938 kelime
- 27 VII. Bölüm. — Tavuğun Hileye Başvurması3.320 kelime
- 28 Sekizinci Bölüm. — Enkaz Üzerine Gün Işığı2.178 kelime
- 29 Dokuzuncu Bölüm. — Aile Kaydına Eklenen Bir Kayıt1.532 kelime
- 30 Dördüncü Kitap — Aşağılanma Vadisi. — I. Bölüm — Bossuet’nin Bilmediği Bir Protestanlık Yorumu1.382 kelime
- 31 II. Bölüm — Yırtık Yuvayı Dikenler Deler1.511 kelime
- 32 III. Bölüm — Geçmişten Bir Ses4.179 kelime
- 33 Beşinci Kitap — Buğday ve Delice. — I. Bölüm — Kızıl Derinlikler3.392 kelime
- 34 İkinci Bölüm — Glegg Teyze, Bob’un Başparmağının Ne Kadar Geniş Olduğunu Öğreniyor4.774 kelime
- 35 Bölüm III. — Dengesiz Terazi1.872 kelime
- 36 Bölüm IV. — Yeni Bir Aşk Sahnesi1.544 kelime
- 37 Bölüm V. — Yarık Ağaç3.227 kelime
- 38 VI. Bölüm. — Güçlükle Kazanılan Zafer1.196 kelime
- 39 Bölüm VII. — Hesaplaşma Günü1.740 kelime
- 40 Altıncı Kitap — Büyük Ayartı. — Bölüm I. — Cennette Bir Düet2.266 kelime
- 41 II. Bölüm. — İlk İzlenimler3.587 kelime
- 42 Bölüm III. — Mahrem Anlar1.139 kelime
- 43 Bölüm IV. — Kardeş ve Kız Kardeş1.988 kelime
- 44 Bölüm V. — Tom’un İstiridyeyi Açtığını Gösteren Bölüm1.149 kelime
- 45 Bölüm VI. — Çekim Yasalarını Açıklayan Bölüm2.820 kelime
- 46 VII. Bölüm — Philip Yeniden Sahneye Çıkıyor3.715 kelime
- 47 Sekizinci Bölüm — Wakem’e Yeni Bir Gözle Bakış1.868 kelime
- 48 Dokuzuncu Bölüm. — Şıklara Bürünmüş Hayırseverlik2.666 kelime
- 49 X. Bölüm — Büyü Sanki Bozuluyor1.682 kelime
- 50 XI. Bölüm. — Yolda1.760 kelime
- 51 XII. Bölüm — Bir Aile Toplantısı1.797 kelime
- 52 XIII. Bölüm. — Gelgitin Sürüklediği3.693 kelime
- 53 Bölüm XIV. — Uyanış2.872 kelime
- 54 Yedinci Kitap — Son Kurtuluş. — I. Bölüm — Değirmene Dönüş1.899 kelime
- 55 İkinci Bölüm — St Ogg Halkı Hükmünü Veriyor2.488 kelime
- 56 Üçüncü Bölüm — Eski Tanıdıkların Bizi Şaşırtabileceğini Gösteren Bölüm1.802 kelime
- 57 Bölüm IV. — Maggie ve Lucy1.772 kelime
- 58 V. Bölüm — Son Çatışma2.945 kelime
- 59 Sonuç227 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
Bölüm V.
Tom İstiridyeyi Bıçağıyla Açmaya Girişiyor
Ertesi gün saat onda Tom, dün gece eve dönmesi beklenen Deane Amcasını görmek için St Ogg’a gidiyordu; bunu teyzesi söylemişti. Tom, bir iş bulma konusunda öğüt almak için başvuracağı en doğru kişinin Deane Amcası olduğuna karar vermişti. İşleri çok genişti; Glegg Amca gibi dar görüşlü değildi ve Tom’un hırsına uygun ölçekte yükselmişti.
Yağmurla bitecek gibi duran karanlık, soğuk, sisli bir sabahtı; mutlu insanların bile umutlarına sığındığı sabahlardan biri. Tom ise çok mutsuzdu. Gururlu yaradılışının bütün keskinliğiyle hem aşağılanmışlığını hem de önünde uzanan sıkıntıları hissediyordu; babasına karşı kararlı bağlılığına, bastıramadığı bir öfke de karışmıştı ve bu öfke talihsizliği, katlanılması daha da zor bir haksızlığa dönüştürüyordu. Kanuna başvurmanın sonuçları bunlarsa babası gerçekten suçluydu; teyzeleriyle amcalarının hep söylediği gibi. Tom’un karakteri açısından anlamlı olan şuydu: Teyzelerinin annesi için daha fazlasını yapması gerektiğini düşünse de, onlara karşı Maggie’nin duyduğu, şefkat ve cömertlik göstermemelerine yönelik şiddetli öfkeye benzer bir şey hissetmiyordu. Tom’da, kendisine hak olarak görünmeyen bir şeyi beklemesine yol açacak dürtüler yoktu. Kendi parasını koruyamamış insanlara başkaları neden bol bol para versin? Tom sertlikte bir miktar adalet görüyordu; üstelik kendisinin bu adaleti hak etmeyeceğine güveniyordu. Babasının sağduyusuzluğu yüzünden hayatta bu kadar geriye düşmesi ona çok ağır geliyordu; ama insanlar her şeyi onun için kolaylaştırmıyor diye yakınmaya, kusur bulmaya niyeti yoktu. Kimseden kendisine iş vermesinden ve karşılığını ödemesinden fazlasını istemeyecekti. Zavallı Tom’un, ev sıkıntılarının bir parçası gibi görünen soğuk ve nemli aralık sisinin altında sığınabileceği umutları da vardı. Gerçeğe en bağlı zihin bile on altı yaşında yanılsamadan ve kendini kandırmaktan kaçamaz; Tom geleceğini tasarlarken olguları düzenlemek için kendi cesur özgüveninden başka bir rehber kullanmıyordu. Hem Bay Glegg’in hem de Bay Deane’in bir zamanlar çok yoksul olduğunu biliyordu. Glegg Amcası gibi yavaş yavaş para biriktirip orta halli bir servetle emekli olmak istemiyordu; Deane Amcası gibi, büyük bir ticarethane işinde yer bulup hızla yükselmek istiyordu. Son üç yılda Deane Amcasını pek görmemişti; iki aile giderek birbirinden uzaklaşmıştı. Ama tam da bu yüzden ona başvurma konusunda daha umutluydu. Glegg Amcasının hiçbir cesur tasarıyı desteklemeyeceğinden emindi; Deane Amcasının elindeki imkânlara dair ise belirsiz ama etkileyici bir fikri vardı. Babasının uzun zaman önce, Deane’in Guest & Co. için kendini öylesine değerli kıldığını, şirketin ona ortaklık önermeye can attığını söylediğini duymuştu. Tom’un yapmaya karar verdiği şey buydu. Bütün ömrü boyunca yoksul kalıp küçümsenmek düşüncesi dayanılmazdı. Annesiyle kız kardeşinin geçimini sağlayacak, herkesin onun yüksek karakterli bir adam olduğunu söylemesini sağlayacaktı. Böylece yılları bir hamlede aşmış, güçlü kararlılığının ve arzusunun telaşı içinde bu yılların yavaş geçen günlerden, saatlerden ve dakikalardan oluşacağını görmemişti.
Floss üzerindeki taş köprüyü geçip St Ogg’a girerken, yeterince zengin olduğunda babasının değirmenini ve arazisini yeniden satın almayı, evi iyileştirip orada yaşamayı düşünüyordu. Daha şık, daha yeni herhangi bir yere tercih ederdi burayı; istediği kadar at ve köpek besleyebilirdi.
Sokakta kararlı ve hızlı adımlarla yürürken, hayallere daldığı bu noktada, fark etmeden önünden geçen biri onu irkiltti ve kaba, samimi bir sesle şöyle dedi:
“Vay, Tom Usta, baban bu sabah nasıl?” St Ogg’dan bir meyhaneciydi; babasının müşterilerinden biri.
Tom tam o sırada kendisiyle konuşulmasından hoşlanmadı ama kibarca, “Hâlâ çok hasta, teşekkür ederim,” dedi.
“Evet, bu dava babanın aleyhine sonuçlanınca senin için kötü oldu, delikanlı, değil mi?” dedi meyhaneci; iyi niyetli olmaya dair bulanık, içkili bir fikirle.
Tom kızardı ve yoluna devam etti; durumuna en nazik ve incelikli biçimde değinilmiş olsa bile, bu ona morarmış bir yere dokunulmuş gibi gelirdi.
“Tulliver’ın oğlu işte,” dedi meyhaneci, bitişik kapının önünde duran bir bakkala.
“Aa!” dedi bakkal. “Yüz hatlarını tanıyorum diyordum. Annesinin ailesine çekmiş; o bir Dodson’dı. Uzun boylu, düzgün yapılı bir delikanlı; ne iş için yetiştirildi?”
“Ah, babasının müşterilerine burun kıvırıp beyefendi olmaya; başka pek bir şey değil sanırım.”
Geleceğe dair düşlerinden şimdiki zamanın bütün çıplak gerçeğine uyanan Tom, Deane Amcasını bulmayı umduğu Guest & Co.’nun depo bürolarına ulaşmak için daha da acele etti. Ama o sabah Bay Deane’in bankada olduğunu bir memur söyledi; bunu Tom’un bilgisizliğini küçümseyerek belirtti. Perşembe sabahı Bay Deane’i River Sokağı’nda bulamazdı.
Tom adını haber gönderdikten hemen sonra bankada amcasının bulunduğu özel odaya alındı. Bay Deane hesapları denetliyordu ama Tom girince başını kaldırdı, elini uzattı ve “Ee Tom, evde yeni bir sorun yoktur umarım? Baban nasıl?” dedi.
“Aşağı yukarı aynı, teşekkür ederim amca,” dedi Tom, gergin hissederek. “Ama müsait olduğunuzda sizinle konuşmak istiyorum.”
“Otur, otur,” dedi Bay Deane ve yeniden hesaplarına döndü. O ve idare memuru, sonraki yarım saat boyunca hesaplara öylesine dalmışlardı ki Tom, banka kapanana kadar böyle oturmak zorunda kalıp kalmayacağını merak etmeye başladı; bu gösterişli, varlıklı işadamlarının sessiz, tekdüze işinde sona yaklaşılacağına dair hiçbir işaret yok gibiydi. Amcası ona bankada bir iş verir miydi? Orada, saatin yüksek tiktakları eşliğinde durmadan yazı yazmak çok sıkıcı, tekdüze bir iş olurdu, diye düşündü. Zengin olmanın başka bir yolunu tercih ederdi. Ama sonunda bir değişiklik oldu; amcası kalemini aldı ve ucuna gösterişli bir kıvrım ekleyerek bir şey yazdı.
“Bay Spence, şimdi Torry’ye uğrayıverir misiniz?” dedi Bay Deane; saat birden Tom’un kulağına daha az gürültülü ve ağırbaşlı gelmeye başladı.
Yalnız kalınca Bay Deane, gövdesini koltuğunda biraz döndürüp enfiye kutusunu çıkararak, “Ee Tom,” dedi. “Neymiş mesele delikanlı, neymiş mesele?” Karısının önceki gün olup bitenleri anlattığı Bay Deane, Tom’un satışın önüne geçmek için kendisinden yardım istemeye geldiğini sanıyordu.
“Sizi rahatsız ettiğim için bağışlayın amca,” dedi Tom, kızararak; sesi titriyordu ama içinde gururlu bir bağımsızlık da vardı. “Ne yapacağım konusunda bana akıl verecek en doğru kişinin siz olduğunu düşündüm.”
“Aa!” dedi Bay Deane, bir tutam enfiyeyi henüz almadan Tom’a yeni bir dikkatle bakarak. “Anlat bakalım.”
“Bir iş bulmak istiyorum amca, para kazanabileyim diye,” dedi; Tom hiçbir zaman lafı dolandırmazdı.
“Bir iş mi?” dedi Bay Deane; sonra enfiyesinden iki burun deliğine de özenle eşit miktarda çekti. Tom, enfiye çekme alışkanlığını son derece sinir bozucu buluyordu.
“Dur bakayım, kaç yaşındasın?” dedi Bay Deane, yeniden arkasına yaslanırken.
“On altı; yani on yedi yaşıma giriyorum,” dedi Tom; amcasının sakalının ne kadar çıktığını fark etmesini umuyordu.
“Dur bakayım; baban seni mühendis yapmayı düşünüyordu galiba?”
“Ama o işten uzun süre para kazanamam sanırım, değil mi?”
“Doğru; ama insan on altı yaşındayken hiçbir işten pek para kazanamaz delikanlı. Yine de epeyce okula gittin; hesap işlerinde iyisin herhâlde, değil mi? Muhasebe tutmayı biliyor musun?”
“Hayır,” dedi Tom biraz tereddütle. “Alıştırma yapıyordum. Ama Bay Stelling güzel yazdığımı söylüyor amca. Yazım bu,” diye ekledi ve dün hazırladığı listenin bir kopyasını masaya koydu.
“Aa, güzel, güzel. Ama görüyorsun ya, dünyadaki en güzel yazı bile muhasebeden, hesaplardan hiç anlamıyorsan sana yazı kâtibinin işinden daha iyi bir iş buldurmaz. Yazı kâtibi de ucuz işgücüdür. Peki okulda ne öğrendin?”
Bay Deane eğitim yöntemleriyle ilgilenmemişti; pahalı okullarda neler öğretildiğine dair kesin bir fikri yoktu.
“Latince öğrendik,” dedi Tom, her madde arasında biraz durarak; belleğine yardım etsin diye okul sırasındaki kitapları gözden geçiriyor gibiydi. “Epey Latince; son yıl kompozisyon çalışmaları yaptım, bir hafta Latince, bir hafta İngilizce. Yunan ve Roma tarihi, Öklid; cebire başladım ama sonra bıraktım; haftada bir gün de aritmetik vardı. Bir de resim dersleri alırdım. Okuduğumuz ya da ders gördüğümüz başka birkaç kitap vardı: İngiliz şiiri, Horæ Paulinæ ve Blair’in Retorik kitabının ikinci yarısı.”
Bay Deane enfiye kutusuna yeniden vurdu ve ağzını buruşturdu; Yeni Gümrük Tarifesi’ni okuyup hiç tanımadıkları ne çok malın ithal edildiğini gören saygın kimselerin durumundaydı. Tedbirli bir işadamı gibi, deneyimi olmayan bir ham madde hakkında düşünmeden konuşmayacaktı. Ama insan, kendisi kadar başarılı bir adamın bilmediği bir şeyin işe yarar olamayacağını varsayabilirdi.
Latince hakkında bir fikri vardı; bir başka savaş çıkarsa, artık kimse saç pudrası kullanmadığına göre, üst sınıfların pek rağbet ettiği ama denizcilik sektörüne hiçbir katkısı olmayan bir lüks olarak Latinceye vergi konmasının iyi olacağını düşünüyordu. Ama bildiği kadarıyla Horæ Paulinæ o kadar tarafsız bir şey olmayabilirdi. Genel olarak bu bilgi listesi, zavallı Tom’a karşı içinde bir tür soğukluk uyandırdı.
Sonunda oldukça soğuk, alaycı bir tonla, “Peki,” dedi. “Üç yılını bunlara vermişsin; demek epey iyi biliyorsundur. Bunların işe yarayacağı bir alan seçsen daha iyi olmaz mı?”
Tom kızardı ve yeni bir enerjiyle pat diye konuştu:
“Öyle bir işte çalışmayı tercih etmem amca. Latinceyi ve o tür şeyleri sevmiyorum. Okulda yardımcı öğretmenlik yapmadıkça bunlarla ne yapabilirim bilmiyorum; onun için de yeterince iyi bilmiyorum! Kaldı ki yük hayvanına sepet yüklemeyi yeğlerim. Öyle biri olmak istemiyorum. İlerleyebileceğim bir işe girmek istiyorum; sorumluluk alacağım ve yaptıklarımın takdir edileceği, erkekçe bir iş. Annemle kız kardeşimin geçimini de sağlamam gerekecek.”
“Ah, delikanlı,” dedi Bay Deane; elli yaşındaki tok ve başarılı erkeklerin gençlerin umutlarını bastırmayı en kolay görevlerinden biri sayma eğilimiyle. “Söylemesi kolay, yapması zor; söylemesi kolay, yapması zor.”
“Ama siz de o şekilde ilerlemediniz mi amca?” dedi Tom; Bay Deane’in onun düşüncelerine daha çabuk katılmamasına biraz içerlemişti. “Yetenekleriniz ve iyi davranışlarınız sayesinde bir işten ötekine yükselmediniz mi?”
“Evet, evet efendim,” dedi Bay Deane, sandalyesinde biraz yayılıp kendi geçmişini anlatmaya hevesle koyularak. “Ama nasıl ilerlediğimi anlatayım. Bir değneğe binip yeterince uzun oturursam ata dönüşeceğini düşünerek olmadı bu. Gözümü kulağımı açık tuttum efendim; kendi sırtımı fazla düşünmedim, efendimin çıkarını kendi çıkarım bildim. Değirmende olup biteni izlemekle bile yılda beş yüz sterlinlik bir israf olduğunu ve bunun önlenebileceğini fark ettim. Daha başlarken bir yoksul çocuğundan fazla okul görmemiştim ama hesapları öğrenmeden pek ilerleyemeyeceğimi çabucak anladım; yük boşalttıktan sonra çalışma saatlerinin dışında hesap tutmayı öğrendim. Bakın.” Bay Deane bir kitap açıp sayfayı gösterdi. “El yazım fena değildir; kafadan her çeşit hesapta herkesle yarışırım. Bütün bunları çok çalışarak öğrendim, parasını da kendi kazancımdan, çoğu kez öğle ve akşam yemeğimden kısarak ödedim. İşimizde yapılması gereken her şeyin niteliğini araştırdım, çalışırken bilgimi artırdım, sonra da üzerinde düşündüm. Mekanikçi değilim, öyle olduğumu da hiç iddia etmedim ama mekanikçilerin aklına gelmeyen bir iki şey düşündüm; bu da kazancımızda büyük fark yarattı. Rıhtımımıza yüklenen ya da rıhtımımızdan indirilen hangi mal olursa olsun, niteliğini bilirim. Bir mevkiye geldiysem, kendimi ona layık kıldığım içindir efendim. Yuvarlak bir deliğe girmek istiyorsan kendini top haline getirmelisin; mesele bu.”
Bay Deane enfiye kutusuna yeniden vurdu. Konusuna duyduğu içten heyecanla kendini kaptırmış, geçmişine dönüp bakmasının karşısındakini nasıl etkilediğini gerçekten unutmuştu. Aynı şeyi daha önce de birkaç kez söyleme fırsatı bulmuş, önünde porto şarabı olmadığının farkına bile varmamıştı.
“Peki amca,” dedi Tom, sesinde hafif bir sitemle, “benim de yapmak istediğim bu. Ben de aynı şekilde ilerleyemez miyim?”
“Aynı şekilde mi?” dedi Bay Deane, Tom’u sakince ve dikkatle süzerek. “Bunun cevabı iki üç şeye bağlı, Tomcuğum. Her şeyden önce nasıl bir malzeme olduğuna, bir de doğru değirmene konup konmadığına. Ama sana şunu söyleyeyim: Zavallı baban sana eğitim verirken yanlış yola sapmış. Bu benim işim değildi, karışmadım; ama düşündüğüm gibi çıktı. Senin aldığın türden eğitim, bütün ömrü çek imzalamaktan başka işi olmayacak bizim Bay Stephen Guest gibi gençlere pekâlâ uygun; kafalarında Latince olması, başka türden dolgu malzemesi olmasından farksız.”
“Ama amca,” dedi Tom içtenlikle, “Latincenin iş hayatında ilerlememe neden engel olacağını anlamıyorum. Nasıl olsa hepsini yakında unuturum; benim açımdan fark etmez. Okulda derslerimi yapmak zorundaydım ama sonradan hiçbir işe yaramayacaklarını hep düşünürdüm; hiç önemsemezdim.”
“Evet, evet, o başka,” dedi Bay Deane, “ama söyleyeceğimi değiştirmez. Latincenle o teferruat yakında üzerinden uçar gider, ama geriye çırılçıplak bir değnek gibi kalırsın. Üstelik ellerini beyazlatmış, seni ağır işlerden uzaklaştırmış. Peki ne biliyorsun? Daha en başta muhasebe bilmiyorsun; hesap işinde de sıradan bir dükkân çalışanı kadar bilgin yok. Hayatta ilerlemek istiyorsan merdivenin alt basamağından başlayacaksın, bunu bil. Babanın parasını verip sana aldırdığı eğitimi unutmak işe yaramaz; yerine yenisini koymazsan.”
Tom dudaklarını sımsıkı ısırdı; gözlerinin dolduğunu hissediyordu ama gözyaşlarını göstermektense ölmeyi yeğlerdi.
“Sana bir iş bulmamı istiyorsun,” diye devam etti Bay Deane; “bunda kusur bulmuyorum. Senin için bir şeyler yapmaya hazırım. Ama şimdiki gençler iyi yaşayıp rahat çalışarak işe başlayacaklarını sanıyor; ata binmeden önce yayan koşmaları gerektiğini bilmiyorlar. Şimdi, kim olduğunu aklında tut: On altı yaşında, belli bir iş için yetiştirilmemiş bir delikanlısın. Senin gibilerden yığınla var; çakıl taşları gibi, hiçbir yere uymak üzere yapılmamışlar. Bir işe çırak girebilirsin; belki eczacı çırağı olursun, Latincen biraz işe yarayabilir…”
Tom konuşacak oldu ama Bay Deane elini kaldırıp şöyle dedi:
“Dur! Söyleyeceklerimi dinle. Çırak olmak istemediğini biliyorum, biliyorum; daha çabuk ilerlemek istiyorsun, tezgâhın arkasında durmak istemiyorsun. Ama kopya kâtibi olursan masanın arkasında oturup bütün gün mürekkebine ve kâğıdına bakacaksın; orada pek gelecek yok, yılın sonunda da başına başladığından daha akıllı olmayacaksın. Dünya kalem, mürekkep ve kâğıttan ibaret değil; hayatta ilerlemek istiyorsan, delikanlı, dünyanın nelerden oluştuğunu bilmelisin. Senin için en iyi fırsat bir rıhtımda ya da depoda iş bulmak olurdu; orada malların kokusunu öğrenirdin. Ama bundan hoşlanmazdın, eminim; soğukta, yağmurda durman, kaba saba adamların seni itip kakmasına katlanman gerekirdi. Sen o işler için fazla nazik bir beyefendisin.”
Bay Deane duraklayıp Tom’a dikkatle baktı. Tom cevap vermeden önce içinde bir mücadele yaşadığı kesindi.
“Sonunda benim için en iyisi olacak şeyi yapmayı tercih ederim efendim; hoşuma gitmeyen şeylere katlanırım.”
“Bunu yapabilirsen iyi. Ama şunu unutma: İş yalnızca bir halatı tutmaktan ibaret değildir, çekmeye devam etmen gerekir. Beyninde de cebinde de hiçbir şeyi olmayan siz delikanlıların yaptığı hata şu: Ceketlerinizi temiz tutabileceğiniz, dükkân kızlarının sizi kibar beyefendi sanacağı bir yere girerseniz hayata daha iyi başlayacağınızı düşünüyorsunuz. Ben işe böyle başlamadım delikanlı; on altı yaşımdayken ceketim katran kokardı, peynir taşımaktan da çekinmezdim. Bugün iyi kumaşlar giyebilmemin ve St Ogg’s’taki en iyi firmaların başlarıyla aynı sofrada oturabilmemin nedeni bu.”
Deane Amca enfiye kutusuna vurdu; sandalyesinde omuzlarını geriye atarken yeleğiyle altın zincirinin altında biraz kabarmış gibiydi.
“Şu anda bildiğiniz, başvurabileceğim boş bir iş var mı amca? Bir an önce işe koyulmak isterim,” dedi Tom; sesi hafifçe titriyordu.
“Biraz dur, biraz dur; bu kadar acele etmemeliyiz. Benim yeğenim olduğun için, yaşının biraz küçük kaldığı bir işe seni yerleştirirsem senden sorumlu olacağımı aklında tutmalısın. Yeğenim olmandan daha iyi bir neden yok, biliyorsun; çünkü bir işe yarayıp yaramadığın henüz belli değil.”
“Umarım sizi hiçbir zaman mahcup etmem amca,” dedi Tom, incinmişti. Her oğlan, insanların kendisine güvenmek için bir neden bulamamasının tatsız gerçeği söylenince incinir. “Kendi itibarımı da fazla önemsiyorum.”
“Aferin Tom, aferin! İşte doğru yaklaşım bu. Kendine hakkını vermeye niyetli birine yardım etmeyi hiç reddetmem. Şu sıralar gözümü yirmi iki yaşında bir delikanlıya kestirdim. O genç için elimden geleni yapacağım; özünde sağlam biri. Ama zamanını iyi değerlendirmiş; birinci sınıf hesap uzmanı, her şeyin hacmini anında hesaplayabiliyor. Geçen gün İsveç kabuğu için yeni bir pazar bulmamı da o sağladı; üretim işleri konusunda olağanüstü bilgili bir genç.”
“Muhasebe öğrenmeye başlasam iyi olur, değil mi amca?” dedi Tom, çaba göstermeye hazır olduğunu kanıtlamak isteyerek.
“Evet, evet; öğrenmekle iyi edersin. Ama… Ah, Spence, geri döndün demek. Peki Tom, sanırım şimdilik başka söyleyecek bir şey yok; benim de işe dönmem gerek. Hoşça kal. Annene selamımı söyle.”
Bay Deane dostça bir vedayla elini uzattı. Tom, özellikle Bay Spence’in yanında, başka bir soru sormaya cesaret edemedi. Yeniden soğuk ve nemli havaya çıktı. Tasarruf Bankası’ndaki parayla ilgili olarak Glegg Amca’ya uğraması gerekiyordu. Yeniden yola koyulduğunda sis koyulaşmış, önünü pek göremez olmuştu. River Street’te yine ilerlerken, bir dükkân vitrininden iki adım uzaktayken, sanki özellikle gözüne çarpsın diye asılmış bir el ilanında kocaman harflerle yazılı “Dorlcote Değirmeni” sözleri onu irkiltti. Gelecek hafta yapılacak satışın kataloğuydu bu; kasabadan bir an önce uzaklaşması için bir nedendi.
Zavallı Tom eve dönerken uzak geleceğe dair hayaller kurmuyordu; yalnızca şimdiki zamanın çok zor olduğunu hissediyordu. Deane Amca’nın ona güvenmemesini, Tom’un kendini iyi kanıtlayacağını gün ışığı kadar kesin bildiği halde bunu hemen görememesini kendisine yapılmış bir haksızlık sayıyordu. Anlaşılan Tom Tulliver dünyada pek önemsenmeyecekti; ilk kez, gerçekten ne kadar cahil ve pek az şey yapabilir olduğunun farkına varınca yüreği burkuldu. Her şeyi bir anda hesaplayabilen, İsveç kabuğu hakkında öneriler sunan bu imrenilesi genç kimdi? Tom, bir kanıtlama çalışmasında çuvallamasına ve nunc illas promite vires sözünü “şimdi o adamlara söz ver” diye çevirmesine rağmen kendinden hep pek memnun olmuştu; ama şimdi, başkasının kendisinden daha çok şey bildiğini görünce kendini birden dezavantajlı hissetti. İsveç kabuğuyla ilgili, bilseydi ilerlemesine yardımcı olabilecek ne çok şey olmalıydı. Gösterişli bir at ve yeni bir eyerle kendini göstermek çok daha kolay olurdu.
Tom iki saat önce St Ogg’s’a yürürken uzak geleceği, çakıllı bir kıyı şeridinin ötesindeki davetkâr, dümdüz kumlu sahili görür gibi görmüştü; o zaman çimenli kıyıdaydı ve çakılları yakında aşabileceğini sanıyordu. Ama şimdi ayakları sivri taşların üzerindeydi; çakıllı şerit genişlemiş, kum sahilse daracık kalmıştı.
“Deane Amcam ne dedi Tom?” diye sordu Maggie, mutfak ateşinin yanında içini ısıtmaya çalışan Tom’un koluna girerek. “Sana bir iş vereceğini söyledi mi?”
“Hayır, öyle demedi. Bana hiçbir şey için tam söz vermedi; iyi bir iş bulabileceğimi düşünmüyor gibiydi. Yaşım küçükmüş.”
“Ama iyi konuşmadı mı Tom?”
“İyi konuşmak mı? Hadi oradan! Bunun lafını etmeye ne gerek var? Bana bir iş bulabilseydi iyi konuşup konuşmaması umurumda olmazdı. Ama ne can sıkıcı, ne dert! Bunca zamandır okulda Latince ve başka şeyler öğrendim, bana zerre yararı yok; şimdi de amcam muhasebe, hesap ve öyle şeyleri öğrenmeye başlamam gerektiğini söylüyor. Hiçbir işe yaramadığımı düşünüyor herhalde.”
Tom ateşe bakarken ağzı acı bir ifadeyle seğirdi.
“Ah, Dominie Sampson’ımız olsaydı ne iyi olurdu!” dedi Maggie; kederlerine biraz neşe katmaktan kendini alamamıştı. “Lucy Bertram’a yaptığı gibi bana da İtalyan usulü çift taraflı muhasebeyi öğretseydi, ben de sana öğretirdim Tom.”
“Sen mi öğreteceksin! Tabii, eminim. Hep böyle konuşursun zaten,” dedi Tom.
“Sevgili Tom, yalnızca şaka ediyordum,” dedi Maggie, yanağını onun ceket koluna dayayarak.
“Ama hep aynı şey Maggie,” dedi Tom, haklı olarak sertleşmek üzereyken taktığı küçük kaş çatışla. “Kendini hep benden ve herkesten üstün tutuyorsun; bunu sana birkaç kez söylemek istedim. Amcalarımla teyzelerime öyle konuşmamalıydın; annemle senin geçimini sağlama işini bana bırakmalı, öne atılmamalısın. Herkesten iyi bildiğini sanıyorsun ama neredeyse hep yanılıyorsun. Ben senden çok daha iyi yargılarım.”
Zavallı Tom! Daha az önce azar işitip kendini aşağılanmış hissetmişti; güçlü, kendini ortaya koyan yaradılışı bir şekilde bunun acısını çıkarmalıydı. İşte hâkimiyet kurmasını haklı olarak gösterebileceği bir durum çıkmıştı. Maggie’nin yanağı kızardı, dudağı hem öfke hem sevgiyle titredi; Tom’un daha kararlı ve etkili yaradılışına karşı içinde bir miktar hayranlıkla karışık çekingenlik de vardı. Hemen cevap vermedi; dudaklarına öfkeli sözler geldi ama sonra geri yuttu ve sonunda şöyle dedi:
“Söylediklerimde hiç öyle bir niyetim olmadığı halde çoğu zaman kendini beğenmiş olduğumu sanıyorsun Tom. Kendimi senden üstün tutmak istemiyorum; dün senin benden daha iyi davrandığını biliyorum. Ama bana hep çok sert davranıyorsun Tom.”
Son sözleriyle birlikte içindeki öfke yeniden kabarıyordu.
“Hayır, sert davranmıyorum,” dedi Tom kesin ve sert bir tavırla. “Sana hep iyi davranırım, bundan sonra da öyle olacak; her zaman sana göz kulak olacağım. Ama söylediklerime kulak vermelisin.”
Anneleri o sırada içeri girdi. Maggie, tutamayacağı gözyaşlarını ancak yukarıda, odasına güvenle çıkınca dökebilmek için hızla uzaklaştı. Gözyaşları çok acıydı; Maggie’ye bütün dünya sert ve sevgisiz görünüyordu. Kafasında dünyayı yeniden kurarken düşlediği hoşgörü, şefkat yoktu. Kitaplarda insanlar hep nazik ya da sevecendi; birini mutlu edecek şeyleri yapmaktan zevk alırlardı, iyiliklerini kusur bulup eleştirerek göstermezlerdi. Maggie, kitapların dışındaki dünyanın mutlu bir dünya olmadığını hissediyordu; insanlar seviyor gibi davranmadıkları, kendilerine ait olmayan kişilere daha iyi davranıyor gibiydi. Hayatta sevgi yoksa Maggie için başka ne vardı? Yoksulluktan ve annesinin daracık kederlerine ortak olmaktan, belki de babasının yüreği parçalayan çocuksu bağımlılığına katlanmaktan başka hiçbir şey. Ruhun isteklerden ibaret olduğu, uzun anılarının ve başkalarının yaşamında yeni bir yaşamının bulunmadığı ilk gençlik çağındaki umutsuzluk kadar kederli umutsuzluk yoktur; oysa dışarıdan bakan bizler, geleceği görebildiğimiz için körü körüne acı çeken kişinin bugünkü sıkıntısı hafifliyormuş gibi, vaktinden önce gelen bu umutsuzluğu önemsiz sayarız.
Kahverengi elbisesi içinde, gözleri kızarmış, gür saçları geriye itilmiş Maggie, babasının yattığı yataktan bakışlarını dünyasının merkezi olan bu kasvetli odanın donuk duvarlarına çeviriyordu. Güzel ve neşeli olan her şeye karşı istekli, tutkulu bir özlemle doluydu; bilgiye susamıştı. Uzaklaşıp giden ve yanına yaklaşmayan düşsel bir müziği duyabilmek için kulak kesilmişti. Bu gizemli yaşamın hayranlık uyandıran izlenimlerini birbirine bağlayıp ruhuna burada bir yuva duygusu verecek bir şeye karşı kör, bilinçsiz bir özlem duyuyordu.
İç dünyayla dış dünyanın arasında böyle bir uçurum varken, acı veren çarpışmalar yaşanmasına şaşmamalı.
Bölüm etkileşimi
