Bölümler 59Şu an: III. Bölüm — Geçmişten Bir Ses
- 1 Birinci Kitap — Oğlan ve Kız. — Birinci Bölüm. — Dorlcote Değirmeni’nin Dışında606 kelime
- 2 İkinci Bölüm. — Dorlcote Değirmeni’nin Sahibi Bay Tulliver, Tom’la İlgili Kararını Açıklıyor1.655 kelime
- 3 Üçüncü Bölüm. — Bay Riley, Tom için bir okul konusunda öğüt veriyor3.697 kelime
- 4 Dördüncü Bölüm. — Tom’un Dönüşü Bekleniyor1.428 kelime
- 5 Beşinci Bölüm. — Tom Eve Dönüyor2.694 kelime
- 6 VI. Bölüm — Teyzelerle Amcalar Geliyor3.207 kelime
- 7 VII. Bölüm — Teyzeler ve Amcalar Sahneye Çıkıyor6.448 kelime
- 8 VIII. Bölüm — Bay Tulliver Zayıf Yanını Gösteriyor2.788 kelime
- 9 Bölüm IX. — Garum Firs’e3.843 kelime
- 10 X. Bölüm — Maggie Beklediğinden Daha Kötü Davranıyor1.648 kelime
- 11 XI. Bölüm. — Maggie Gölgesinden Kaçmaya Çalışıyor3.226 kelime
- 12 Bölüm XII. — Bay ve Bayan Glegg Evlerinde3.647 kelime
- 13 Bölüm XIII. — Bay Tulliver Hayatın Yumaklarını Daha da Dolaştırıyor816 kelime
- 14 İkinci Kitap. — Okul Zamanı. — Bölüm I. — Tom’un “İlk Dönemi”5.559 kelime
- 15 II. Bölüm — Noel Tatili2.143 kelime
- 16 Üçüncü Bölüm. — Yeni Okul Arkadaşı1.616 kelime
- 17 Bölüm IV.2.937 kelime
- 18 V. Bölüm — Maggie’nin İkinci Ziyareti1.247 kelime
- 19 VI. Bölüm. — Bir Aşk Sahnesi1.298 kelime
- 20 VII. Bölüm. — Altın Kapılar Aşılıyor1.799 kelime
- 21 Üçüncü Kitap — Çöküş. — Birinci Bölüm — Evde Neler Olmuştu1.773 kelime
- 22 İkinci Bölüm. — Bayan Tulliver’ın Ev Tanrıları1.256 kelime
- 23 Üçüncü Bölüm. — Aile Toplantısı4.155 kelime
- 24 Bölüm IV. — Sönüp Giden Bir Işık978 kelime
- 25 Bölüm V. — Tom İstiridyeyi Bıçağıyla Açmaya Girişiyor3.205 kelime
- 26 VI. Bölüm. — Cep Çakısı Armağanına Karşı Yaygın Önyargıyı Çürütmeye Doğru1.938 kelime
- 27 VII. Bölüm. — Tavuğun Hileye Başvurması3.320 kelime
- 28 Sekizinci Bölüm. — Enkaz Üzerine Gün Işığı2.178 kelime
- 29 Dokuzuncu Bölüm. — Aile Kaydına Eklenen Bir Kayıt1.532 kelime
- 30 Dördüncü Kitap — Aşağılanma Vadisi. — I. Bölüm — Bossuet’nin Bilmediği Bir Protestanlık Yorumu1.382 kelime
- 31 II. Bölüm — Yırtık Yuvayı Dikenler Deler1.511 kelime
- 32 III. Bölüm — Geçmişten Bir Ses4.179 kelime · Okuduğun bölüm
- 33 Beşinci Kitap — Buğday ve Delice. — I. Bölüm — Kızıl Derinlikler3.392 kelime
- 34 İkinci Bölüm — Glegg Teyze, Bob’un Başparmağının Ne Kadar Geniş Olduğunu Öğreniyor4.774 kelime
- 35 Bölüm III. — Dengesiz Terazi1.872 kelime
- 36 Bölüm IV. — Yeni Bir Aşk Sahnesi1.544 kelime
- 37 Bölüm V. — Yarık Ağaç3.227 kelime
- 38 VI. Bölüm. — Güçlükle Kazanılan Zafer1.196 kelime
- 39 Bölüm VII. — Hesaplaşma Günü1.740 kelime
- 40 Altıncı Kitap — Büyük Ayartı. — Bölüm I. — Cennette Bir Düet2.266 kelime
- 41 II. Bölüm. — İlk İzlenimler3.587 kelime
- 42 Bölüm III. — Mahrem Anlar1.139 kelime
- 43 Bölüm IV. — Kardeş ve Kız Kardeş1.988 kelime
- 44 Bölüm V. — Tom’un İstiridyeyi Açtığını Gösteren Bölüm1.149 kelime
- 45 Bölüm VI. — Çekim Yasalarını Açıklayan Bölüm2.820 kelime
- 46 VII. Bölüm — Philip Yeniden Sahneye Çıkıyor3.715 kelime
- 47 Sekizinci Bölüm — Wakem’e Yeni Bir Gözle Bakış1.868 kelime
- 48 Dokuzuncu Bölüm. — Şıklara Bürünmüş Hayırseverlik2.666 kelime
- 49 X. Bölüm — Büyü Sanki Bozuluyor1.682 kelime
- 50 XI. Bölüm. — Yolda1.760 kelime
- 51 XII. Bölüm — Bir Aile Toplantısı1.797 kelime
- 52 XIII. Bölüm. — Gelgitin Sürüklediği3.693 kelime
- 53 Bölüm XIV. — Uyanış2.872 kelime
- 54 Yedinci Kitap — Son Kurtuluş. — I. Bölüm — Değirmene Dönüş1.899 kelime
- 55 İkinci Bölüm — St Ogg Halkı Hükmünü Veriyor2.488 kelime
- 56 Üçüncü Bölüm — Eski Tanıdıkların Bizi Şaşırtabileceğini Gösteren Bölüm1.802 kelime
- 57 Bölüm IV. — Maggie ve Lucy1.772 kelime
- 58 V. Bölüm — Son Çatışma2.945 kelime
- 59 Sonuç227 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
III. Bölüm
Geçmişten Bir Ses
Bir öğleden sonra, kestaneler çiçek açmaya başlamışken Maggie sandalyesini ön kapının dışına çıkarmış, dizlerinin üzerinde bir kitapla oturuyordu. Kara gözleri kitaptan uzaklaşmıştı; ama sağındaki çıkıntılı sundurmayı kaplayan yaseminin arasından süzülen güneş ışığının solgun, yuvarlak yanağına yaprak gölgeleri düşürmesini seyrediyor gibi değillerdi. Daha çok, güneş ışığının açığa çıkaramadığı bir şeyi arıyor gibiydiler. Gün her zamankinden daha mutsuz geçmişti; babası Wakem’in ziyaretinden sonra öfke nöbetine tutulmuş, önemsiz bir kusuru yüzünden değirmende çalışan oğlanı dövmüştü. Hastalığından beri daha önce de benzer bir öfke nöbetine tutulup atını dövmüştü; o sahne Maggie’nin zihninde kalıcı bir dehşet bırakmıştı. Bir gün annesi, babasının fevri anında yanlış bir şey söylerse onu da dövebileceği düşüncesi aklına düşmüştü. Maggie’nin en büyük korkusu, babasının mevcut talihsizliğine bir de geri dönüşü olmayan bir rezalet yaratacak bir şey yapmasının eklenmesiydi. Dizlerinin üzerindeki, Tom’un hırpalanmış okul kitabı bu korkunun baskısı altında ona cesaret veremiyordu. Gözleri dalgın dalgın gezinirken tekrar tekrar yaşlarla dolmuş; kestane ağaçlarını ya da uzaktaki ufku değil, yalnızca evdeki kederin gelecekteki sahnelerini görmüştü.
Birden, açılan kapının ve çakıl yoldaki ayak seslerinin onu düşüncelerinden koparmasıyla irkildi. Gelen Tom değildi; başında fok derisinden bir başlık, üzerinde mavi kadife bir yelek olan, sırtında bir bohça taşıyan bir adamdı. Adamın hemen arkasından, alacalı tüylü ve meydan okur görünümlü bir boğa teriyeri geliyordu.
“Aa, Bob, sensin!” dedi Maggie, gülümseyerek ayağa kalkıp onu tanıdığını belli etti; çünkü Bob’un cömertliğini unutturacak kadar çok iyilik görmemişti. “Seni gördüğüme çok sevindim.”
“Teşekkür ederim, küçük hanım,” dedi Bob, şapkasını çıkarıp sevinçle ışıldayan yüzünü gösterdi; ama hemen ardından gözlerini köpeğine indirip tiksintiyle, “Çekil başımdan, seni lanet olası ahmak!” diyerek üzerindeki mahcubiyeti biraz olsun giderdi.
“Ağabeyim henüz evde değil, Bob,” dedi Maggie. “Gündüzleri hep St Ogg’da olur.”
“Şey, küçük hanım,” dedi Bob, “Bay Tom’u görmeyi isterdim ama geliş sebebim tam da bu değil; şuna bir bak!”
Bob, bohçasını kapının eşiğine bırakmak üzereydi; bohçayla birlikte iple birbirine bağlanmış bir dizi küçük kitap da vardı.
Ama görünüşe bakılırsa Maggie’nin dikkatini çekmek istediği şey kitaplar değil, koltuğunun altında kırmızı bir mendile sarılı taşıdığı başka bir şeydi.
“Şuna bakın!” dedi yeniden; kırmızı paketi ötekilerin üzerine koyup açarken, “Umarım fazla yüz bulduğumu düşünmezsiniz, küçük hanım; şu kitaplara rastladım, elinizden alınanların yerini biraz olsun tutarlar diye düşündüm. Resimlerden söz ettiğinizi duymuştum; resimlere gelince, şuna bakın!”
Kırmızı mendil açılınca modası geçmiş bir “Hatıra Yıllığı” ile kraliyet sekiz boyunda basılmış “Portre Galerisi”nin altı yedi sayısı ortaya çıktı. “Bir bakın” diye üstelemesi, Dördüncü George’un basık kafatası ve kocaman boyunbağıyla bütün heybeti içinde resmedildiği portreye yönelikti.
Bob heyecanla sayfaları çevirerek, “Şurada çeşit çeşit beyefendi var,” diye devam etti, “çeşit çeşit burun; kimi kel, kimi peruklu. Meclis beyefendileridir herhâlde. Bir de burada,” diye ekledi Bob, Hatıra Yıllığı’nı açarken. “Bakın, hanımlar var: kimi kıvırcık saçlı, kimi düz saçlı; başlarını yana eğip gülümseyenler de var, ağlayacakmış gibi duranlar da. Bakın, açık havada yere oturmuşlar; oradaki Eski Malikâne’de balolara faytonlarla gelen hanımlar gibi giyinmişler. Vay canına! Onlarla flört etmeye giden herifler nasıl giyinir, merak ediyorum! Dün gece saat on ikiyi geçene kadar oturup baktım onlara; yeminle, ben onlarla konuşurken resimden bana bakıp beni tanıyacak gibiydiler. Ama aman, ben onlara ne diyeceğimi bilemezdim. Size daha uygun arkadaş olurlar, küçük hanım. Kitap tezgâhındaki adam, resim bakımından her şeye fark attıklarını söyledi; birinci sınıf mal olduklarını söyledi.”
“Bunları benim için mi aldın, Bob?” dedi Maggie, bu sade iyilikten çok etkilenerek. “Ne kadar, ne kadar düşüncelisin! Ama onlara çok para verdiğinden korkuyorum.”
“Yok canım!” dedi Bob. “Elinizden alınıp satılanların yerini biraz olsun tutacaklarsa, üç katını bile verirdim, küçük hanım. Kitaplar gidince nasıl üzüldüğünüzü hiç unutmadım; sanki gözümün önünde asılı bir resim gibi aklıma kazındı. Tezgâhta açık bir kitap gördüm; içindeki hanımın gözleri, üzgünken sizin gözlerinize biraz benziyordu. Kusuruma bakmayın, küçük hanım, izinsizce haddimi aşıyorum; alıp sizin için alsam nasıl olur diye düşündüm, sonra da yanına eşlik etsin diye beyefendilerle dolu kitapları aldım. Sonra,” diye ekledi Bob, küçük, iple bağlanmış kitap destesini kaldırarak, “resimlerin yanına biraz da yazı hoşunuza gider diye düşündüm. Bunları ucuza aldım; yazıyla tıka basa dolular, daha iyi kitapların yanına gelmelerinin bir zararı olmaz diye düşündüm. Umarım hayır demez, Bay Tom’un altın liralar konusunda yaptığı gibi onları istemediğinizi söylemezsiniz.”
“Hayır, elbette hayır, Bob,” dedi Maggie. “Beni düşünüp bana ve Tom’a böyle iyilik ettiğin için sana çok teşekkür ederim. Daha önce kimse benim için böyle düşünceli bir şey yapmadı sanırım. Beni önemseyen pek arkadaşım yok.”
“Bir köpek edinin, küçük hanım! Hangi Hristiyan olursa olsun, köpek daha iyi arkadaştır,” dedi Bob; gitmek için yeniden omuzladığı bohçasını yere bırakmıştı. Maggie gibi genç bir kızla konuşurken epey çekingenlik duyuyordu; gerçi kendi deyişiyle, konuşmaya başladığında “dili kendini aşardı.” “Mumps’ı size veremem; benden ayrılırsa yüreği parçalanır. Değil mi Mumps, seni paçavra?” (Mumps, kuyruğunu bir kez onaylarcasına sallamaktan daha uzun bir cevap verme zahmetine girmedi.) “Ama isterseniz size bir yavru köpek bulurum, küçük hanım.”
“Hayır, teşekkür ederim Bob. Bahçede bir köpeğimiz var; kendi köpeğimi beslememe izin verilmez.”
“Eh, yazık olmuş; yoksa bir yavru var—safkan olmaması da umurunuzda değilse. Annesi Punch gösterisinde oynuyor; aklı başında, eşi benzeri görülmemiş bir dişi. Havlamasıyla, kahvaltıdan gün batımına kadar konuşan adamların yarısının sözlerinden daha çok akıl anlatıyor. Bir adam var, çömlek taşır—yol üstünde bundan daha düşük, daha itibarsız bir iş yoktur—şöyle diyor: ‘Toby dediğin melezin teki; bakılacak yanı da yok.’ Ben de ona, ‘Peki sen nesin? Sen de melezin tekisin. Anana babana bakınca sende pek seçilecek bir şey yok,’ dedim. Irkı belli bir köpek benim de hoşuma gider, ama bir köpeğin ötekine sırıtmasına dayanamam. İyi akşamlar küçük hanım,” dedi Bob; dilinin başına buyruk davrandığını fark edince bohçasını yeniden omuzladı.
“Bir akşam uğrayıp kardeşimle tanışmaz mısın Bob?” dedi Maggie.
“Elbette küçük hanım, teşekkür ederim—başka bir zaman. Ona saygılarımı iletirsiniz, lütfen. Eh, Bay Tom boylu poslu bir delikanlı olmuş; bacakları uzayıp gitti, benimkiler gitmedi.”
Bastonun kancası bir şekilde ters dönmüştü; bohça yeniden yere indi.
“Mumps’a adi bir köpek demiyorsun herhalde?” dedi Maggie; Mumps’a gösterdiği ilginin sahibini sevindireceğini sezmişti.
“Yok küçük hanım, onun yanından bile geçmez,” dedi Bob, acıyan bir gülümsemeyle. “Mumps, Floss boyunca görebileceğiniz en iyi kırma köpek; nehirde mavnayla kaç kez gidip geldim, bilirim. Beyler dönüp ona bakar; ama Mumps’ın beyefendilere pek baktığını göremezsiniz—kendi işine bakar o.”
Mumps’ın, çevresindeki nesnelerin gereksiz yere varlığına katlanıyormuş gibi duran yüz ifadesi, bu övgüyü kuvvetle doğruluyordu.
“Çok aksi görünüyor,” dedi Maggie. “Onu okşamama izin verir mi?”
“Elbette verir, hem de teşekkür eder. Mumps kimin dostu olduğunu bilir. Zencefilli çöreğe kanacak bir köpek değildir; hırsızın kokusunu çörekten çok daha iyi alır. Aman, tenha yerlerde yürürken onunla saatlerce konuşurum; bir yaramazlık ettiysem de hep anlatırım. Mumps’tan sakladığım sır yok. Şu kocaman başparmağımı da bilir.”
“Kocaman başparmağın mı? O da ne Bob?” dedi Maggie.
“İşte bu küçük hanım,” dedi Bob hemen; insanla maymun arasındaki farkın son derece geniş bir örneğini gösterdi. “Pazen ölçerken işe yarar. Pazen taşıyorum, bohçamı ağırlaştırmıyor; ama pahalı kumaş, anlıyor musunuz, başparmağımın büyük olması da bu yüzden işe yarıyor. Başparmağımı kumaşın bir yarda uzunluğundaki ucuna dayayıp başparmağın berisinden kesiyorum; yaşlı kadınlar da anlamıyor.”
“Ama Bob,” dedi Maggie ciddileşerek, “bu hile yapmak. Bunu senden duymak istemiyorum.”
“İstemiyor musunuz küçük hanım?” dedi Bob üzgünce. “O zaman söylediğime üzüldüm. Ama Mumps’la konuşmaya o kadar alışmışım ki; onun için hile yapmanın sakıncası yok. Hele de pazarlık edip duran, pazenlerini bedavaya almak isteyen, benim yemeğimi nasıl çıkardığımı hiç düşünmeyen şu cimri kadınlara karşı. Bana hile yapmak istemeyen hiç kimseyi kandırmam küçük hanım—aman, ben dürüst adamım; yalnız biraz eğlenmem gerek. Artık gelinciklerle dolaşmadığıma göre, kandıracak haşarat bulamıyorum; pazarlıkçı kadınlardan başka. İyi akşamlar küçük hanım.”
“Hoşça kal Bob. Kitapları getirdiğin için çok teşekkür ederim. Tom’u görmeye de yine gel.”
“Elbette küçük hanım,” dedi Bob birkaç adım yürüyüp durdu; sonra yarı dönerek, “Şu kocaman başparmağımla yaptığım hileyi bırakırım, eğer bu yüzden hakkımda kötü düşünüyorsanız küçük hanım; ama yazık olur doğrusu. Böylesine iyi başka bir numara bulamam; kocaman başparmağın ne anlamı kalır o zaman? Daracık da olabilirdi.”
Bob’un gözünde yüce bir Meryem’e dönüşen Maggie, kendini tutamayıp güldü; ona tapan adamın mavi gözleri de ışıldadı. Bu elverişli koşullarda şapkasına dokunup uzaklaştı.
Burke’ün şövalyelik çağı için söylediği o görkemli ağıta rağmen, şövalyelik günleri geçip gitmiş değildir; bir kadının serçe parmağına, hatta giysisinin eteğine dokunabileceğini aklından bile geçirmeyen nice gencin ve erkeğin ona uzaktan duyduğu hayranlıkta hâlâ yaşar. Bohçası sırtında Bob da bu kara gözlü genç kadına, zırhlı bir şövalyenin savaş alanına at sürerken onun adını haykırması gibi saygıyla tapıyordu.
Maggie’nin yüzündeki neşe parıltısı hemen söndü; belki de karşıtlığı yüzünden dönen kasvet daha da koyulaştı. Öyle keyifsizdi ki Bob’un kitap armağanıyla ilgili soruları yanıtlamak bile istemedi. Kitapları odasına götürüp bıraktı, tek taburesine oturdu; henüz onlara bakmaya gönlü yoktu. Yanağını pencere pervazına dayadı ve neşeli Bob’un kendisininkinden çok daha mutlu bir yazgısı olduğunu düşündü.
Maggie’nin yalnızlık duygusu ve sevinçten bütünüyle yoksun oluşu, bahar ilerleyip aydınlandıkça derinleşmişti. Evin çevresindeki, anne babasıyla birlikte onu besleyip büyütmüş gibi görünen gözde açık hava köşeleri artık evin kederine karışmış, güneş ışığı onlara gülümseme getirmez olmuştu. Yoksul çocuğun yaşadığı her sevgi, her haz, sızlayan bir sinir gibiydi. Artık onun için müzik yoktu—piyano yoktu, uyum içindeki sesler yoktu, tutsak ruhların tutkulu çığlıklarıyla bedeninde tuhaf titreşimler uyandıran o nefis telli çalgılar yoktu. Okul hayatından geriye yalnızca okul kitaplarından oluşan küçük koleksiyonu kalmıştı; hepsini bildiğini, hiçbirinin teselli vermediğini düşünerek kitapları elden geçiriyordu. Okuldayken bile içinde daha çok şey bulunan kitaplar istemişti; orada öğrendiği her şey, hemen kopuveren uzun ipliklerin uçları gibiydi. Şimdiyse—okul rekabetinin dolaylı çekiciliği de olmayınca—Télémaque kuru kepekten ibaretti; Hristiyan Öğretisi’nin o çetin, kuru soruları da öyleydi: Ne tatları vardı ne de güç veriyorlardı. Bazen Maggie, kendini hayallere kaptırmakla yetinebileceğini düşündü; Scott’ın bütün romanları, Byron’ın bütün şiirleri elinde olsaydı! Belki de o zaman, gerçek yaşamının her günkü acılarını köreltecek kadar mutluluk bulabilirdi. Ama istediği şey bunlar da değildi. Kendi düş dünyalarını kurabilirdi, fakat artık hiçbir düş dünyası ona yetmezdi. Bu sert, gerçek hayatı anlamasını sağlayacak bir açıklama istiyordu: o kasvetli kahvaltı masasında oturan mutsuz görünümlü babasını; çocuksu, şaşkın annesini; saatleri dolduran küçük, sefil işleri ya da yorgun, neşesiz boş zamanın daha da ezici ıssızlığını; şefkatli, açıkça gösterilen bir sevgiye duyduğu ihtiyacı; Tom’un ne düşündüğünü, ne hissettiğini umursamadığı ve artık birlikte oyun oynayamadıkları yolundaki acımasız duyguyu; hoş şeylerden herkesten çok yoksun kalmış oluşunu anlamak istiyordu. Genç yüreğine çöken ağır yükü anlayıp dayanmasını sağlayacak bir anahtar arıyordu. “Büyük adamların bildiği gerçek bilgeliği ve irfanı” öğrenmiş olsaydı, yaşamın sırlarına sahip olacağını düşünüyordu; keşke bilge kişilerin bildiklerini kendi başına öğrenebileceği kitapları olsaydı! Azizler ve şehitler Maggie’nin ilgisini hiçbir zaman bilgeler ve şairler kadar çekmemişti. Azizler ve şehitler hakkında pek az şey biliyordu; eğitiminden çıkardığı genel sonuç, Katolikliğin yayılmasına karşı geçici bir önlem oldukları ve hepsinin Smithfield’da öldükleriydi.
Bu düşüncelere daldığı sırada Tom’un sandığıyla eve gönderilen okul kitaplarını unuttuğunu fark etti. Ama kitap yığını, anlaşılmaz biçimde, parmaklarıyla çokça karıştırılmış birkaç eski kitaba inmişti: Latince Sözlük ve Dilbilgisi, bir Delectus, yırtık pırtık bir Eutropius, eskimiş Virgilius, Aldrich’in Mantık kitabı ve can sıkıcı Öklid. Yine de Latince, Öklid ve mantık, erkek bilgeliğine—erkekleri yaşamaktan hoşnut eden, hatta mutlu kılan bilgiye—doğru epey önemli bir adım sayılırdı. Etkili bir bilgeliğe duyduğu özlem bütünüyle çıkarsız değildi; geleceğin çölünde zaman zaman bir serap beliriyor, kendini şaşırtıcı başarılarıyla onurlandırılmış görüyordu. Böylece yoksul çocuk, ruhunun açlığı ve kendini pohpohlayan yanılsamalarıyla, bilgi ağacının bu kalın kabuklu meyvesini kemirmeye koyuldu; boş saatlerini Latince, geometri ve kıyas biçimleriyle dolduruyor, anlayışının bu kendine özgü erkek çalışmalarına pekâlâ yettiğini ara sıra bir zafer parıltısıyla hissediyordu. Bir iki hafta yeterince kararlılıkla çalıştı; arada bir yüreği, Vaat Edilmiş Topraklar’a tek başına yola koyulmuş da susuz, izsiz, belirsiz bir yolculukta kalmış gibi daralıyordu. İlk baştaki katı kararlılığıyla Aldrich’i kırlara götürür, sonra kitaptan başını kaldırıp tarlakuşunun pırıldadığı göğe ya da su kuşlarının telaşlı, beceriksiz uçuşlarla hışırdayarak çıktığı nehir kıyısındaki sazlarla çalılara bakardı. Aldrich ile bu canlı dünya arasındaki bağın kendisi için ne kadar uzak olduğunu ürpererek fark ederdi. Günler geçtikçe cesareti kırıldı; hevesli yüreği sabırlı aklını giderek daha hızlı geride bırakıyordu. Pencere kenarında kitabıyla oturduğunda gözleri birden dışarıdaki güneş ışığına takılıp kalıyordu; sonra yaşlarla doluyor, annesi odada değilse çalışması bazen hıçkırıklara boğulmasıyla sona eriyordu. Yazgısına başkaldırıyor, yalnızlığı altında eziliyor; babasına ve annesine, onları olmasını istediği gibi olmadıkları için duyduğu öfke ve nefrete, onu dizginleyen ve düşünce ya da duygularını hep ters bir karşılıkla karşılayan Tom’a yönelik öfke ve nefret bile sevgisinin ve vicdanının üzerine lav gibi akıyordu. İçindeki şeytana dönüşmenin hiç de zor olmadığını fark etmek onu korkutuyordu. Sonra zihni, daha az sefil ve kasvetli bir şey bulmak için evden kaçtığı çılgın serüvenlerle doluyordu; belki Walter Scott gibi büyük bir adama gidip ona ne kadar mutsuz ve ne kadar zeki olduğunu anlatacak, o da mutlaka onun için bir şey yapacaktı. Ama hayalinin ortasında babası akşam vakti odaya girebilir, Maggie’nin onu fark etmeden öylece oturmasına şaşırıp şikâyetle, “Haydi, terliklerimi kendim mi getireyim?” diyebilirdi. Bu ses Maggie’yi kılıç gibi delip geçerdi; kendi kederinin yanı sıra bir keder daha vardı ve Maggie ona sırtını dönüp onu terk etmeyi düşünüyordu.
O öğleden sonra Bob’un neşeli, çilli yüzünü görmek, hoşnutsuzluğuna yeni bir yön vermişti. Başkalarının hissetmediği kadar büyük arzuların yükünün omuzlarına konmasının, yaşamındaki güçlüklerden biri olduğunu düşündü: yeryüzündeki en yüce ve en iyi şey her neyse ona duyduğu bu geniş, umutsuz özlemi çekmek zorundaydı. Kolayca yetinen bilgisizliğiyle Bob gibi ya da zihnini kararlı bir amaç üzerinde toplayıp başka her şeyi görmezden gelebilen Tom gibi olmayı diledi. Zavallı çocuk, ellerini gitgide daha sıkı kavuşturup ayağını yere vururken başını pencere pervazına dayamıştı; o günün uygar dünyasındaki okul hayatını, kaçınılmaz mücadelelere hazırlanmamış bir ruhla tamamlayan tek kız oymuşçasına derdinde yalnızdı. Kuşakların acı emekle insanlık için biriktirdiği düşünce hazinelerinden miras payına, zayıf edebiyattan ve yanlış tarihten kırıntılarla yamalar düşmüştü yalnızca; örnek alınacak yanı kuşkulu Sakson ve başka krallar hakkında bir yığın boş bilgi edinmişti. Ama alışkanlıkları yöneten ve ahlakı oluşturan; boyun eğme ve bağımlılık duygularını geliştirerek dini meydana getiren, kendi içinde ve dışında geçerli, değişmez yasalar hakkında hiçbir şey öğrenememişti. Kendi derdinde, sanki kendisi dışındaki bütün kızlar, kendi gençliklerini unutmamış yaşlı zihinlerce gözetilip kollanıyormuş gibi yalnızdı; o gençlikte ihtiyaç yakıcı, dürtüler güçlüydü.
Sonunda Maggie’nin gözleri pencere rafındaki kitaplara kaydı; dalgınlığından yarı sıyrılıp “Portreler Galerisi”nin sayfalarını isteksizce çevirdi, ama az sonra onu kenara itip iple bağlanmış küçük kitap sırasını incelemeye koyuldu. “The Spectator’dan Seçmeler”, “Rasselas”, “İnsan Yaşamının Ekonomisi”, “Gregory’nin Mektupları”—bu kitapların içindekileri az çok biliyordu. “Hristiyan Yılı” bir ilahi kitabına benziyordu; onu yeniden bıraktı. Peki ya Thomas à Kempis? Okurken bu ada rastlamıştı; anısında tek başına dolanıp duran bir ada birtakım düşünceler bağlayabilmenin verdiği, herkesin bildiği hoşnutluğu duydu. Merakla küçük, eski, kaba saba kitabı aldı; pek çok yeri kıvrılmış köşeleri vardı. Bir zamanlar yaşamış, eli artık sonsuza dek sessizliğe gömülmüş biri, bazı bölümlerin yanına kalemle koyu çizgiler çekmişti; zamanla bu izlerin rengi çoktan kahverengiye dönmüştü. Maggie sayfaları çevirdi, sessiz elin işaret ettiği yerleri okudu: “Bil ki, kendini sevmen dünyadaki her şeyden çok sana zarar verir.... Şunu ya da bunu arar, kendi isteğinin ve zevkinin peşinden gitmek için burada ya da orada olmayı dilersen, asla huzur bulamaz, kaygıdan kurtulamazsın; çünkü her şeyde bir eksik kalacak, her yerde sana engel olan biri bulunacaktır.... Yukarıda da aşağıda da, nereye dönersen dön, her yerde Haç’ı bulacaksın; iç huzura kavuşup sonsuz tacı elde etmek istiyorsan her yerde sabretmen gerekir.... Bu yüksekliğe erişmek istiyorsan cesaretle yola koyulmalı, köküne balta vurmalısın; kendine ve özel dünyevi iyiliklere duyduğun gizli, ölçüsüz eğilimi söküp atmalısın. Bir insanın kendini ölçüsüzce sevmesi günahı, bütünüyle yenilmesi gereken hemen her şeyin temelindedir; bu kötülük yenilip bastırıldığında, derhal büyük bir huzur ve sükûnet doğar.... Çektiklerin, o kadar çok acı çekmiş, böylesine şiddetli ayartılmış, ağır sıkıntılara uğramış, türlü türlü sınanmış ve denenmiş olanlarınkine kıyasla pek azdır. Küçük sıkıntılarına daha kolay dayanabilmek için başkalarının daha ağır acılarını hatırlamalısın. Sıkıntıların sana küçük görünmüyorsa, buna sabırsızlığının yol açmadığından sakın emin olma.... Tanrı’nın sesini fısıltıyla işiten, dünyanın fısıltılarına kulak vermeyen kulaklar ne mutludur! Dışarıdan çınlayan sese değil, insanın içinde öğreten Hakikat’e kulak veren kulaklar ne mutludur!”
Maggie okurken içinden tuhaf bir huşu dalgası geçti; sanki gece vakti ciddi bir ezginin sesiyle uyanmış, ruhları kendi ruhu uyuşmuşken bile kıpır kıpır olmuş varlıkların haberini almıştı. Sessiz elin işaret ediyor gibi durduğu kahverengi izlerden ötekine geçti; okuduğunun pek farkında değildi, daha çok alçak bir sesin şöyle dediğini dinliyordu:
“Burada niçin etrafına bakınıp duruyorsun? Burası dinleneceğin yer değil. Meskenin gökte olmalı; yeryüzündeki her şeye, seni oraya götüren yolda sana yardımcı olduğu ölçüde değer vermelisin. Her şey geçip gider; sen de onlarla birlikte. Onlara bağlanmaktan sakın; yoksa tuzağa düşer, mahvolursun.... Bir insan bütün varını yoğunu verse bile bu hiçbir şeydir. Büyük kefaretler ödese bile bunlar azdır. Bütün bilgiye erişse bile hâlâ çok uzaktadır. Büyük erdem sahibi ve bağlılığı çok güçlü olsa bile yine de bir şeyden yoksundur; onun için en gerekli olan şeyden. Nedir bu? Her şeyi bıraktıktan sonra kendini de bırakması; tümüyle kendinden çıkıp kendini sevmekten vazgeçmesi.... Sana sık sık söyledim, şimdi yine aynı şeyi söylüyorum: Kendinden vazgeç, kendini teslim et; o zaman büyük bir iç huzura kavuşursun.... O vakit bütün boş hayaller, kötü çalkantılar ve gereksiz kaygılar uçup gider; ölçüsüz korku seni terk eder, aşırı sevgi de ölür.”
Maggie derin bir soluk aldı, sanki ansızın beliren bir görüntüyü daha iyi görebilmek ister gibi ağır saçlarını geriye itti. Demek hayatın sırrı buydu; öteki bütün sırlardan vazgeçmesini sağlayacaktı. Dışarıdan hiçbir şeyin yardımı olmadan ulaşılabilecek yüce bir doruk, insanın kendi ruhunun içinde, sesinin işitilmeyi beklediği en üstün Öğretmen’in bulunduğu yerde kazanılacak bir kavrayış, güç ve zafer vardı. Bir sorunun çözümünü ansızın kavramış gibi, şu düşünce bir şimşek gibi zihninden geçti: Gençliğini dolduran bütün acılar, sanki evrenin en temel gereği kendi zevkiymiş gibi yüreğini ona bağlamasından kaynaklanmıştı. İlk kez, kendi arzularının tatminine baktığı noktayı değiştirebileceğini; kendisinin dışına çıkarak kendi hayatına, Tanrı’nın yönettiği bütünün önemsiz bir parçasıymış gibi bakabileceğini gördü. Eski kitapta, görünmeyen Öğretmen’le söyleşileri, kederin örneğini, bütün gücün kaynağını iştahla yutarcasına okumayı sürdürdü; çağrılıp yanından ayrıldıktan sonra yeniden kitaba döndü ve güneş söğütlerin ardında batana kadar okudu. Şimdiki zamanda asla dinlenemeyen hayal gücünün bütün telaşıyla, koyulaşan alacakaranlıkta oturup kendini alçaltmaya ve bütünüyle adanmaya dair tasarılar kurdu. İlk keşfinin coşkusuyla, vazgeçiş ona uzun zamandır boş yere özlemini çektiği doyuma açılan kapı gibi göründü. Eski keşişin içini döküşlerindeki en derin gerçeği henüz kavrayamamıştı—daha uzun yaşamadan nasıl kavrayabilirdi ki?—vazgeçişin, isteyerek katlanılan bir keder olsa da keder olarak kaldığını anlamamıştı. Maggie hâlâ mutluluğun özlemiyle yanıp tutuşuyordu; mutluluğun anahtarını bulduğu için kendinden geçmişti. Öğretilerden, düşünce sistemlerinden, mistisizmden ya da sükûnetçilikten haberi yoktu; ama uzak Orta Çağlardan gelen bu ses, bir insan ruhunun inanç ve deneyiminin doğrudan aktarımıydı ve Maggie’ye sorgusuz sualsiz kabul ettiği bir mesaj gibi ulaşmıştı.
Altı peni verip bir kitap tezgâhından alabileceğiniz bu küçük, eski moda kitabın, acı suları tatlılığa çevirerek bugün bile mucizeler yaratmasının; yeni yayımlanmış pahalı vaaz ve incelemelerin ise her şeyi olduğu gibi bırakmasının nedeninin bu olduğunu sanıyorum. Kitap, yüreğin çağrısını bekleyen bir el tarafından yazıya geçirilmişti; kadife yastıklar üzerine kurulup ayakları kan içinde taşlarda yürüyenlere dayanmayı öğretmek için yazılmamış, yalnızlığın içinde gizlice yaşanan bir acının, mücadelenin, güvenin ve zaferin kaydıydı. Bu yüzden insan ihtiyaçlarının ve tesellilerinin kalıcı bir kaydı olarak sonsuza dek varlığını sürdürür: Çağlar önce, belki manastır hücresinde çuha cüppesi, tıraş edilmiş keşiş başı, uzun ilahileri, oruçları ve bizimkinden farklı konuşma biçimiyle; ama aynı sessiz, uzak göklerin altında, aynı tutkulu arzularla, aynı çabalarla, aynı başarısızlıklarla, aynı yorgunlukla hissedip acı çeken ve vazgeçen bir kardeşin sesidir.
Modası geçmiş ailelerin tarihini yazarken, insanın iyi çevrelerin üslubundan çok uzak, vurgulu bir anlatıma kapılması kolaydır. İyi çevrelerde ilkeler ve inançlar yalnızca son derece ılımlı olmakla kalmaz, baştan varsayılır; hafif ve zarif bir ironinin dokunamayacağı hiçbir konuya yer verilmez. Ama iyi çevrelerin kırmızı şarabı, kadife halıları, altı hafta önceden dolmuş akşam yemeği davetleri, operası ve perilerinkini andıran balo salonları vardır; can sıkıntısını safkan atlara binerek üstlerinden atarlar, kulüpte keyif sürerler, kabarık eteklerin girdaplarına kapılmamaya çalışırlar; bilim işlerini Faraday’a, din işlerini de en iyi evlerde rastlanan seçkin din adamlarına gördürürler. İnanca ve vurgulu anlatıma nasıl vakitleri ya da ihtiyaçları olsun? Oysa hafif ironi tüylerinin üzerinde süzülen iyi çevreleri var etmek çok pahalıya mal olur. Bunun için, kötü kokulu ve kulakları sağır eden fabrikalara sıkıştırılmış; madenlerde bedeni daralan, fırınların başında ter döken, az çok karbondioksit baskısı altında öğüten, çekiçleyen, dokuyan geniş ve zahmetli bir ulusal hayat gerekir. Ya da bu hayat koyun otlaklarına yayılır; yağmurlu günlerin iç kararttığı, killi ya da tebeşirli tahıl topraklarındaki ıssız evlere ve kulübelere dağılır. Bu geniş ulusal hayat bütünüyle vurguya dayanır: İyi çevreleri ve hafif ironiyi mümkün kılmak için gerekli bütün faaliyetlere onu iten, yoksunluğun vurgusudur. Ağır yıllarını çoğu zaman soğuk, halısız koşullarda; uzun koridorların yumuşatmadığı aile anlaşmazlıklarının ortasında geçirir. Böyle şartlar altında, bu kalabalıkların içindeki sayısız insanın güçlü bir inanca gerçekten ihtiyaç duymuş olması şaşırtıcı değildir; haz vermeyen bu hayat biçimi, kuramsal düşüncelere yatkın olmayan zihinlerin bile bir açıklamaya ihtiyaç duymasına yol açar. Tıpkı bir şey canınızı acıttığında kanepenizin dolgusunu sorgulamanız, kuş tüyü ve kusursuz Fransız yaylarının ise hiçbir soru uyandırmaması gibi. Kimileri alkole güçlü bir inanç besler, cin içkisinde vecdlerini ya da kendilerinin dışında bir dayanak bulurlar; geri kalanlarsa iyi çevrelerin “coşku” dediği türden bir şeye ihtiyaç duyar. Büyük ödüllerin hiç bulunmadığı yerde amaçlar sunacak; yorgunluktan bacaklarımız ağrıdığında, insanların bakışları üzerimize sertçe yöneldiğinde sabır verecek, insan sevgisini besleyecek bir şeye. Açıkça, kişisel arzuların dışında duran; kendimiz için vazgeçişi, kendimiz olmayanlara etkin sevgiyi içeren bir şeye. Bazen böyle bir coşku, en derin ihtiyaçtan doğan bir deneyimin uzaklara yankılanan sesini bulur. Maggie de genç kız yüzü ve kimsenin fark etmediği kederleriyle, böyle bir sesin uzun süre sönmeden titreşen yankılarının içine girince, yalnızlık yıllarını atlatmasına yardım eden bir çaba ve umut buldu; yerleşik otoritelerin ve atanmış yol göstericilerin yardımı olmadan kendine bir inanç kurdu, çünkü onlar yanında değildi ve ihtiyacı acildi. Onu tanıdığınız kadarıyla, kendinden vazgeçişine biraz abartı ve inatçılık, biraz gurur ve sabırsızlık kattığına şaşırmazsınız; kendi hayatı onun için hâlâ bir sahneydi ve rolünü yoğunlukla oynamayı kendinden bekliyordu. Böylece dışarıdan görünen davranışlarında aşırıya kaçarak alçakgönüllülük ruhunu sık sık yitirdi; durmadan fazla yükseğe uçmaya çalıştı, sonra da çamura bulanmış, cılız ve yarı gelişmiş kanatlarıyla yere indi. Örneğin teneke kutudaki birikime katkıda bulunabilmek için sade dikiş işleri yapmaya karar vermekle kalmadı; kendine eziyet etme hevesiyle ilk iş olarak St Ogg’da bir keten kumaşçı dükkânına gidip iş istedi, bunu daha sessiz ve dolaylı bir yoldan yapabilecekken. Tom’un onu bu gereksiz davranışı yüzünden azarlamasında bütünüyle yanlış, kaba, hatta eziyet verici olandan başka hiçbir şey göremedi. “Kız kardeşimin böyle şeyler yapmasını istemiyorum,” dedi Tom, “kendini o şekilde küçültmene gerek kalmadan borçların ödenmesini ben sağlayacağım.” Bu küçük konuşmada dünya işleriyle uğraşmanın ve kendini öne sürmenin yanında bir miktar şefkat ve yiğitlik de bulunduğu kesindi; ama Maggie altın zerrelerini görmezden gelip hepsini cüruf saydı ve Tom’un azarlamasını dışarıdan gelen çilelerinden biri olarak kabul etti. Uzun geceler boyunca uyanık yatarken Tom’un kendisine çok sert davrandığını düşünürdü; oysa onu hep çok sevmişti. Sonra bu sertliğe razı olmaya, hiçbir şey istememeye çalışırdı. Bencillikten vazgeçmeye başladığımızda hepimizin seçmekten hoşlandığı yol budur: Yapraklı zafer dallarının büyüdüğü şehitlik ve dayanma yolu; hoşgörünün, hakkaniyetli ölçünün ve kendini suçlamanın dik yokuşu değil. O yolda toplanıp takılacak yapraklı nişanlar yoktur.
Eski kitaplar, Virgilius, Öklid ve bilginin ağacındaki buruşuk meyve Aldrich, bir yana bırakılmıştı; çünkü Maggie bilgelerin düşüncelerini paylaşma yönündeki boş tutkudan sırtını dönmüştü. İlk coşkusuyla kitapları, onlara ihtiyaç duymayacak kadar yükseldiğini kanıtlamışçasına bir tür zafer duygusuyla fırlatıp attı; kitaplar kendisinin olsaydı, bir daha pişman olmayacağına inanarak onları yakardı. Üç kitabını, yani İncil’i, Thomas à Kempis’i ve “Hristiyan Yılı”nı (“ilahiler kitabı” diye anıldığı için artık reddetmiyordu) öyle iştahla ve durmadan okuyordu ki zihni ritimli anıların kesintisiz akışıyla dolmuştu. Yeni inancının ışığında bütün doğayı ve hayatı görmeyi öyle büyük bir tutkuyla öğreniyordu ki, iyi kullandığı iğnesiyle gömlekler ve “sade” denilen başka karmaşık dikişler yaparken zihninin üzerine çalışacağı başka bir malzemeye ihtiyaç duymuyordu. Bilek ve kol ağızlarıyla benzeri parçalar, zihni dalıp gittiği anlarda ters yüzü dışarıda kalacak biçimde dikilebildiğinden, bunlar Maggie için hiç de sade değildi.
Dikişine gayretle eğilmiş Maggie, insanın bakmaktan hoşlanacağı bir manzaraydı. İçinde hapsolmuş tutkuların kimi zaman volkan gibi kabarmasına rağmen, yeni iç dünyası yüzüne yumuşak, şefkatli bir ışık olarak vuruyordu; bu ışık, serpilen gençliğinin giderek zenginleşen rengi ve çizgileriyle birleşerek güzelliğine güzellik katıyordu. Annesi, Maggie’nin “ne kadar uslu yetiştiğini” şaşkınlıkla hissediyordu; bir zamanların “dikbaşlı” çocuğunun böylesine söz dinler, kendi isteğini öne sürmekten böylesine uzak oluşuna hayret ediyordu. Maggie işinden başını kaldırdığında annesinin gözlerini ona dikmiş olduğunu görürdü; annesi o büyük, genç bakışı gözlüyor ve bekliyordu; sanki kendi yaşlı bedeni ondan ihtiyaç duyduğu sıcaklığı alıyordu. Annesi uzun boylu, esmer kızına bağlanıyordu; kaygısını ve gururunu artık üzerine dökebildiği tek eşya parçası oydu. Maggie, kendine süslenmeyi yasaklamaya yönelik çileci isteğine rağmen saçları konusunda annesinin dediğini yapmak zorunda kaldı; o eski zamanların içler acısı modasına uyarak gür siyah saçlarını başının tepesinde bir taç gibi ördürmeye razı oldu.
“Annenin şu küçük keyfi yaşamasına izin ver, canım,” dedi Bayan Tulliver. “Bir zamanlar saçların yüzünden başım yeterince derde girmişti.”
Böylece Maggie, annesini yatıştırıp birlikte geçirdikleri uzun günü neşelendirecek her şeye sevindiğinden, bu boş süse razı oldu; eski elbiselerinin üzerinde başını bir kraliçe gibi dimdik taşıdı, ama aynada kendine bakmayı kararlılıkla reddetti. Bayan Tulliver, Maggie’nin saçını ve beklenmedik başka meziyetlerini babasının dikkatine sunmayı severdi; ama onun verecek kestirme bir yanıtı vardı.
“Nasıl biri olacağını çoktan biliyordum; benim için yeni bir şey değil. Ama daha sıradan bir hamurdan yoğrulmamış olması yazık; boşa gidecek, sanırım. Ona layık biriyle evlenemeyecek.”
Maggie’nin bedeninin ve zihninin zarafeti, babasının karamsarlığını artırıyordu. Maggie ona bir bölüm okurken ya da ikisi yalnızken sıkıntının berekete dönüşmesi üzerine çekingen bir şeyler söylerken, yeterince sabırla otururdu. Bunların hepsini kızının iyiliğinin bir parçası olarak görüyordu. Bu iyilik, talihsizlikleri onun gözünde daha da kederli kılıyordu; çünkü kızının hayattaki şansını zedeliyorlardı. Hevesli bir amaç ve dinmeyen öç alma arzusuyla dolu bir zihinde yeni duygulara yer yoktur. Bay Tulliver manevi teselli istemiyordu; borcun getirdiği aşağılanmadan kurtulmak ve intikamını almak istiyordu.
Bölüm etkileşimi
