Kıyıdaki Değirmen kitap kapağı

14. bölüm / 59

İkinci Kitap. — Okul Zamanı. — Bölüm I. — Tom’un “İlk Dönemi”

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 59Şu an: İkinci Kitap. — Okul Zamanı. — Bölüm I. — Tom’un “İlk Dönemi”
  1. 1 Birinci Kitap — Oğlan ve Kız. — Birinci Bölüm. — Dorlcote Değirmeni’nin Dışında606 kelime
  2. 2 İkinci Bölüm. — Dorlcote Değirmeni’nin Sahibi Bay Tulliver, Tom’la İlgili Kararını Açıklıyor1.655 kelime
  3. 3 Üçüncü Bölüm. — Bay Riley, Tom için bir okul konusunda öğüt veriyor3.697 kelime
  4. 4 Dördüncü Bölüm. — Tom’un Dönüşü Bekleniyor1.428 kelime
  5. 5 Beşinci Bölüm. — Tom Eve Dönüyor2.694 kelime
  6. 6 VI. Bölüm — Teyzelerle Amcalar Geliyor3.207 kelime
  7. 7 VII. Bölüm — Teyzeler ve Amcalar Sahneye Çıkıyor6.448 kelime
  8. 8 VIII. Bölüm — Bay Tulliver Zayıf Yanını Gösteriyor2.788 kelime
  9. 9 Bölüm IX. — Garum Firs’e3.843 kelime
  10. 10 X. Bölüm — Maggie Beklediğinden Daha Kötü Davranıyor1.648 kelime
  11. 11 XI. Bölüm. — Maggie Gölgesinden Kaçmaya Çalışıyor3.226 kelime
  12. 12 Bölüm XII. — Bay ve Bayan Glegg Evlerinde3.647 kelime
  13. 13 Bölüm XIII. — Bay Tulliver Hayatın Yumaklarını Daha da Dolaştırıyor816 kelime
  14. 14 İkinci Kitap. — Okul Zamanı. — Bölüm I. — Tom’un “İlk Dönemi”5.559 kelime · Okuduğun bölüm
  15. 15 II. Bölüm — Noel Tatili2.143 kelime
  16. 16 Üçüncü Bölüm. — Yeni Okul Arkadaşı1.616 kelime
  17. 17 Bölüm IV.2.937 kelime
  18. 18 V. Bölüm — Maggie’nin İkinci Ziyareti1.247 kelime
  19. 19 VI. Bölüm. — Bir Aşk Sahnesi1.298 kelime
  20. 20 VII. Bölüm. — Altın Kapılar Aşılıyor1.799 kelime
  21. 21 Üçüncü Kitap — Çöküş. — Birinci Bölüm — Evde Neler Olmuştu1.773 kelime
  22. 22 İkinci Bölüm. — Bayan Tulliver’ın Ev Tanrıları1.256 kelime
  23. 23 Üçüncü Bölüm. — Aile Toplantısı4.155 kelime
  24. 24 Bölüm IV. — Sönüp Giden Bir Işık978 kelime
  25. 25 Bölüm V. — Tom İstiridyeyi Bıçağıyla Açmaya Girişiyor3.205 kelime
  26. 26 VI. Bölüm. — Cep Çakısı Armağanına Karşı Yaygın Önyargıyı Çürütmeye Doğru1.938 kelime
  27. 27 VII. Bölüm. — Tavuğun Hileye Başvurması3.320 kelime
  28. 28 Sekizinci Bölüm. — Enkaz Üzerine Gün Işığı2.178 kelime
  29. 29 Dokuzuncu Bölüm. — Aile Kaydına Eklenen Bir Kayıt1.532 kelime
  30. 30 Dördüncü Kitap — Aşağılanma Vadisi. — I. Bölüm — Bossuet’nin Bilmediği Bir Protestanlık Yorumu1.382 kelime
  31. 31 II. Bölüm — Yırtık Yuvayı Dikenler Deler1.511 kelime
  32. 32 III. Bölüm — Geçmişten Bir Ses4.179 kelime
  33. 33 Beşinci Kitap — Buğday ve Delice. — I. Bölüm — Kızıl Derinlikler3.392 kelime
  34. 34 İkinci Bölüm — Glegg Teyze, Bob’un Başparmağının Ne Kadar Geniş Olduğunu Öğreniyor4.774 kelime
  35. 35 Bölüm III. — Dengesiz Terazi1.872 kelime
  36. 36 Bölüm IV. — Yeni Bir Aşk Sahnesi1.544 kelime
  37. 37 Bölüm V. — Yarık Ağaç3.227 kelime
  38. 38 VI. Bölüm. — Güçlükle Kazanılan Zafer1.196 kelime
  39. 39 Bölüm VII. — Hesaplaşma Günü1.740 kelime
  40. 40 Altıncı Kitap — Büyük Ayartı. — Bölüm I. — Cennette Bir Düet2.266 kelime
  41. 41 II. Bölüm. — İlk İzlenimler3.587 kelime
  42. 42 Bölüm III. — Mahrem Anlar1.139 kelime
  43. 43 Bölüm IV. — Kardeş ve Kız Kardeş1.988 kelime
  44. 44 Bölüm V. — Tom’un İstiridyeyi Açtığını Gösteren Bölüm1.149 kelime
  45. 45 Bölüm VI. — Çekim Yasalarını Açıklayan Bölüm2.820 kelime
  46. 46 VII. Bölüm — Philip Yeniden Sahneye Çıkıyor3.715 kelime
  47. 47 Sekizinci Bölüm — Wakem’e Yeni Bir Gözle Bakış1.868 kelime
  48. 48 Dokuzuncu Bölüm. — Şıklara Bürünmüş Hayırseverlik2.666 kelime
  49. 49 X. Bölüm — Büyü Sanki Bozuluyor1.682 kelime
  50. 50 XI. Bölüm. — Yolda1.760 kelime
  51. 51 XII. Bölüm — Bir Aile Toplantısı1.797 kelime
  52. 52 XIII. Bölüm. — Gelgitin Sürüklediği3.693 kelime
  53. 53 Bölüm XIV. — Uyanış2.872 kelime
  54. 54 Yedinci Kitap — Son Kurtuluş. — I. Bölüm — Değirmene Dönüş1.899 kelime
  55. 55 İkinci Bölüm — St Ogg Halkı Hükmünü Veriyor2.488 kelime
  56. 56 Üçüncü Bölüm — Eski Tanıdıkların Bizi Şaşırtabileceğini Gösteren Bölüm1.802 kelime
  57. 57 Bölüm IV. — Maggie ve Lucy1.772 kelime
  58. 58 V. Bölüm — Son Çatışma2.945 kelime
  59. 59 Sonuç227 kelime

İKİNCİ KİTAP.

OKUL ZAMANI.
Bölüm I.

Tom’un “İlk Dönemi”
Tom Tulliver’in, Rahip Walter Stelling’in seçkin gözetiminde King’s Lorton’da geçirdiği ilk üç aylık dönemde çektikleri epey ağırdı. Bay Jacobs’ın okulunda hayat ona güç bir mesele gibi görünmemişti; oynayacak pek çok çocuk vardı ve Tom bütün hareketli oyunlarda, özellikle kavgada iyi olduğundan, kendine özgü Tom Tulliver kişiliğinin ayrılmaz bir parçası saydığı üstünlüğe sahipti. Gözlük takma alışkanlığı yüzünden herkesin kısaca İhtiyar Gözlükler dediği Bay Jacobs’ın kendisi de korku salmazdı. Enfiye çeken yaşlı ikiyüzlüler gibi onun mahareti bakır kalem işi gibi yazmak, imzalarını süslemelerle çevrelemek, düşünmeden doğru yazmak ve “Benim adım Norval” sözünü teklemeden söylemekse, Tom böyle aşağılık becerilerin tehlikesinden uzakta olduğuna seviniyordu. Enfiye çeken bir okul müdürü olmayacaktı; babası gibi sağlam bir adam olacaktı. Babası gençken ava gider, şahane bir siyah kısrağa binerdi—gördüğünüz en güzel atlardan biriydi; Tom onun özelliklerini yüz kere dinlemişti. Kendisi de ava gidecek, herkesin saygısını kazanacaktı. Büyüyünce kimsenin yazılarına ve imlalarına bakmadığını düşünüyordu; adam olduğunda her şeyin efendisi olacak, canının istediğini yapacaktı. Okulda daha uzun süre kalacağı ve babasının işini öğrenmeyeceği fikrine alışması çok zor olmuştu; babasının işi ona hep pek hoş görünmüştü. Çünkü işi yalnızca atla dolaşmak, emir vermek ve pazara gitmekten ibaretti. Bir din adamının ona bir sürü Kutsal Kitap dersi vereceğini, pazar günü Kolekt duasının yanı sıra İncil’i ve Mektuplar’ı da ezberleteceğini düşünüyordu. Ama özel bir bilgisi olmadığından, okulun ve öğretmeninin Bay Jacobs’ın okulundan tümüyle farklı olabileceğini hayal etmesi imkânsızdı. Olası arkadaşlarıyla baş başa kalınca hazırlıksız yakalanmamak için yanında küçük bir kutu ateşleme kapsülü getirmişti. Bunlarla özel bir şey yapacağından değil; yabancı oğlanlara silahları iyi bildiği izlenimini verirlerdi. Böylece zavallı Tom, Maggie’nin yanılgılarını apaçık görse de kendine ait yanılgılardan yoksun değildi; King’s Lorton’daki deneyimi genişledikçe bunlar acımasızca dağılacaktı.

Oraya varalı daha iki hafta olmadan, yalnızca Latince dilbilgisiyle değil, yeni bir İngilizce telaffuz ölçüsüyle de karmaşıklaşan hayatın çok güç bir iş olduğu; utangaçlığın koyu sisiyle de iyice anlaşılmaz hâle geldiği apaçık belli olmuştu. Fark etmişsinizdir, Tom konuşma rahatlığı bakımından oğlanlar arasında hiçbir zaman istisna sayılmazdı. Ama Bay ya da Bayan Stelling’e tek heceli bir cevap vermek bile öylesine zordu ki, sofrada daha fazla puding isteyip istemediğinin sorulmasından bile korkar olmuştu. Kapsüllere gelince, içinin acısıyla onları yakındaki gölete atmaya neredeyse karar vermişti; çünkü hem okulun tek öğrencisiydi hem de silahlar konusunda kuşku duymaya başlamış, hayat anlayışının altüst olduğunu hissetmişti. Görünüşe göre Bay Stelling silahlardan, atlardan da hoşlanmıyordu. Yine de Tom, Bay Stelling’i İhtiyar Gözlükler’e baktığı gibi küçümseyemiyordu. Bay Stelling’de sahici olmayan bir şey varsa, Tom’un bunu fark etmesi mümkün değildi; iyi işlenmiş namluları sırf göksel gürültüden ayırt edebilen, olguları geniş kapsamlı biçimde karşılaştıran en bilge yetişkin erkektir.

Bay Stelling, henüz otuzuna basmamış, iri yapılı, geniş göğüslü bir adamdı; keten sarısı saçları dimdik duruyor, iri, açık gri gözleri hep sonuna kadar açık bakıyordu. Gür bir bas sesi vardı; meydan okurcasına kendine güvenen tavrı küstahlığa varıyordu. Mesleğine büyük bir enerjiyle atılmış, hemcinsleri üzerinde güçlü bir izlenim bırakmaya niyetlenmişti. Rahip Walter Stelling, ömrü boyunca “alt sınıf din adamları” arasında kalacak biri değildi. Dünyada yükselmek için gerçek bir İngiliz kararlılığıyla ilerliyordu: önce okul öğretmeni olarak; çünkü dilbilgisi okullarında pek iyi müdürlükler bulunuyordu ve Bay Stelling onlardan birini elde etmeye kararlıydı. Vaiz olarak da yükselmek istiyordu; öyle çarpıcı vaazlar verecekti ki hayranları komşu cemaatlerden akın edecek, yeteneği daha sınırlı bir din adamının yerine ara sıra vaaz verdiğinde büyük sansasyon yaratacaktı. Seçtiği vaaz tarzı doğaçlamaydı; King’s Lorton gibi taşra cemaatlerinde bu, mucizeden pek aşağı sayılmazdı. Ezbere bildiği Massillon ve Bourdaloue’dan bazı bölümler, Bay Stelling’in en pes tonuyla dile getirildiğinde gerçekten etkileyiciydi. Kendi yazdığı nispeten güçsüz çağrıları da aynı yüksek ve etkileyici tavırla sunulduğundan, dinleyenlere çoğu zaman en az onlar kadar çarpıcı gelirdi. Bay Stelling’in öğretisi belirli bir ekole bağlı değildi; varsa yoksa evanjelikliğe hafifçe çalan bir yanı vardı, çünkü King’s Lorton’ın bağlı olduğu piskoposluk bölgesinde o sıralar “iş yapan” buydu. Kısacası Bay Stelling, mesleğinde yükselmek ve bunu elbette liyakatiyle yapmak isteyen bir adamdı; çünkü henüz Lord Şansölye olmamış büyük bir hukukçuyla kurulabilecek muğlak bir akrabalığın sağlayabileceği olası nüfuz dışında hiçbir dayanağı yoktu. Böyle güçlü hedefleri olan bir din adamı, işe başlarken doğal olarak biraz borca girer. Ömrü boyunca yoksul bir yardımcı rahip kalmayı düşünen biri gibi kıt kanaat yaşaması beklenemez. Bay Timpson’ın kızının çeyizi için verdiği birkaç yüz sterlin şık mobilyalar, bir şarap stoğu, kuyruklu piyano ve seçkin bir çiçek bahçesinin düzenlenmesine yetmediyse, en katı mantıkla ya bunlar başka yollardan edinilmeliydi ya da Rahip Bay Stelling bunlardan yoksun kalmalıydı. Oysa bu son seçenek, başarının kesin olduğu yerde meyvelerini almayı saçma biçimde ertelemek olurdu. Bay Stelling o kadar geniş göğüslü ve kararlıydı ki her şeyin üstesinden geleceğini hissediyordu; dinleyenlerinin vicdanını sarsarak ün kazanacak, günün birinde bir Yunan oyununu yayına hazırlayıp birkaç yeni okuma biçimi ortaya atacaktı. Oyunu henüz seçmemişti; iki yılı biraz aşkın süredir evli olduğundan boş zamanını Bayan Stelling’e ilgi göstermekle geçirmişti. Ama bir gün yapmayı düşündüklerini o zarif kadına anlatmıştı; Bayan Stelling de kocasının bu tür her şeyi anlayan biri olduğuna büyük güven duyuyordu.

Gelecekteki başarıya giden ilk adım, Tom Tulliver’ı ilk yarıyılda sınıfını geçirtmekti. Tuhaf bir rastlantıyla aynı yöreden başka bir öğrenci için de görüşmeler yapılmıştı; Bay Stelling’in lehine karar verilmesine, genç Tulliver’ın—Bay Stelling’in eşine özel olarak söylediği gibi, biraz kaba saba bir yavru ayının—kısa sürede olağanüstü ilerleme kaydettiğinin duyulması yardımcı olabilirdi. Tom’un derslerinde sert davranmasının nedeni buydu: Latin dilbilgisinin aracılığı olmadan yetenekleri asla gelişmeyecek bir çocuk olduğu açıktı; bunun için de biraz sertlik gerekiyordu. Bay Stelling sert mizaçlı ya da kötü kalpli bir adam değildi; tam tersine. Yemekte Tom’la şakalaşır, onun taşra söyleyişini ve davranışlarını en oyuncu biçimde düzeltirdi. Ne var ki zavallı Tom, bu iki yeniliğin altında daha da ezilip şaşkına dönüyordu; Bay Stelling’inkilere benzeyen şakalara hiç alışık değildi ve hayatında ilk kez bir şeyleri bir biçimde hep yanlış yaptığına dair acı bir duyguya kapılmıştı. Kızarmış sığır eti sofraya konurken Bay Stelling, “E, Tulliver! Hangisinin çekimini yapmayı yeğlersin: kızarmış sığır etinin mi, Latince karşılığının mı?” dediğinde, en sakin anında bile bir kelime oyununu anlamakta zorlanacak Tom’un içini öyle bir telaş kapladı ki, Latinceyle hiçbir ilgisi olsun istemediği duygusu dışında her şey gözünde bulanıklaştı. Elbette “Kızarmış sığır etinin,” diye cevap verdi; ardından kahkahalar koptu ve tabaklarla şakalaşıldı. Tom, gizemli bir biçimde eti reddettiğini, hatta kendini “sersem” durumuna düşürdüğünü çıkardı bundan. Başka bir öğrencinin bu acı verici sınavlardan geçip keyfi yerinde kurtulduğunu görebilseydi, belki bunları daha çabuk olağan karşılardı. Oysa bir din adamının yanına tek öğrenci olarak göndererek ebeveynin oğluna sağlayabileceği iki pahalı eğitim türü vardır: Biri, saygıdeğer beyin bölünmemiş ilgisizliğinden yararlanmak; diğeri, bölünmemiş ilgisine katlanmaktır. Bay Tulliver, Tom’un King’s Lorton’daki ilk aylarında bu ikinci ayrıcalık için yüksek bir bedel ödüyordu.

Saygın değirmenci ve maltçı, Tom’u orada bırakıp büyük bir gönül rahatlığıyla evine doğru yola koyulmuştu. Tom’a bir öğretmen bulmak için Riley’ye danışmayı akıl ettiği anı mutlu bir an sayıyordu. Bay Stelling’in gözleri öyle faltaşı gibi açıktı ve o kadar rahat, gerçekçi bir tavırla konuşuyordu ki Bay Tulliver’ın her ağır ve dolambaçlı sözüne “Anlıyorum, efendim, anlıyorum,” “Elbette, elbette,” ya da “Oğlunuzun dünyada kendi yolunu bulacak biri olmasını istiyorsunuz,” diye karşılık veriyordu. Bay Tulliver, gündelik işlerden bu kadar iyi anlayan bir din adamı bulduğu için sevinmişti. Son celsede dinlediği Avukat Wylde dışında, Rahip Bay Stelling’i tanıdığı en zeki adam sanıyordu; aslında Wylde’a da benzemiyor değildi: başparmaklarını yeleğinin kol oyuklarına sokma alışkanlığı aynıydı. Bay Tulliver küstahlığı zekâ sanan tek kişi değildi; sıradan insanların çoğu Stelling’i zeki, hatta olağanüstü yetenekli biri sayıyordu. Onu biraz budala bulanlar esas olarak din adamı arkadaşlarıydı. Ama Bay Tulliver’a “Swing” hareketi ve kundaklama olayları üzerine birkaç hikâye anlatmış, domuz besleme konusunda da öylesine dünyevi ve yerinde bir tavırla fikir sormuş, öylesine cilalı ve akıcı konuşmuştu ki değirmenci, Tom için aradığı kişinin ta kendisi olduğunu düşünmüştü. Bu birinci sınıf adamın her bilgi dalında yetkin olduğundan ve Tom’un hukukçularla boy ölçüşmek için tam olarak ne öğrenmesi gerektiğini bildiğinden hiç kuşkusu yoktu. Zavallı Bay Tulliver bunu bilmiyordu; dolayısıyla kendi yolunu çizmek için bu geniş çıkarıma başvurması kaçınılmazdı. Ona gülmek pek adil olmaz; çünkü ondan çok daha eğitimli kişilerin de aynı derecede geniş ve hiç de daha akıllıca olmayan çıkarımlar yaptığına tanık oldum.

Bayan Tulliver’a gelince, çamaşırların havalandırılması ve büyümekte olan bir oğlanın sık sık acıkması konularında Bayan Stelling’in görüşlerinin kendisininkilerle bütünüyle örtüştüğünü gördü. Üstelik Bayan Stelling, genç bir kadın olmasına ve ikinci doğumunu beklemesine rağmen, aylık hemşirenin davranışları ve temel karakteri konusunda kendisininkine çok yakın deneyimler yaşamıştı. Bu yüzden arabayla ayrılırken Tom’u, gençliğine karşın gayet aklı başında ve anaç görünen, üstelik öğüdü pek hoş bir biçimde soran bir kadına bıraktığı için kocasına duyduğu büyük memnuniyeti dile getirdi.

“Ama çok varlıklı olmalılar,” dedi Bayan Tulliver. “Evin her yanı olabilecek en güzel şeylerle dolu; giydiği o hareli ipek de epey pahalı olmalı. Pullet Teyze’nin de aynısından var.”

“Ah,” dedi Bay Tulliver, “yardımcı rahiplikten başka bir geliri de var herhâlde. Belki kayınpederi onlara biraz para veriyordur. Tom da ona yılda yüz sterlin daha kazandıracak; kendi anlattığına göre pek de uğraştırmayacak. Öğretmek ona doğal geliyormuş. Şuna bak hele,” diye ekledi Bay Tulliver, başını yana eğip atının böğrünü dalgın dalgın gıdıklarken.

Belki de öğretmek Bay Stelling’e doğal geldiğinden, bunu hayvanların doğrudan doğanın öğretisi altında yaptıkları varsayılan davranışları ayırt eden yöntem düzenliliği ve koşullardan bağımsızlıkla ele almıştı. Sevimli doğa bilimci Bay Broderip’in anlattığı sevimli kunduz, Londra’da üç kat yukarıdaki bir odada set kurmaya, temelini Yukarı Kanada’daki bir akarsuya ya da göle atıyormuşçasına hevesle girişmişti. “Binny”nin görevi set yapmaktı; suyun ya da olası yavruların bulunmaması, onun sorumlu olmadığı bir rastlantıydı. Aynı şaşmaz içgüdüyle Bay Stelling de Eton Dilbilgisi’ni ve Öklid’i Tom Tulliver’ın zihnine yerleştirmeye koyuldu. Bunları sağlam bir eğitimin tek temeli sayıyordu; eğitimin diğer bütün yolları şarlatanlıktı ve yüzeysel bilgi sahibi kişilerden iyisini ortaya çıkaramazdı. Bu sağlam temel üzerinde duran biri, düzensiz eğitim almış kişilerin sergilediği çeşitli ya da özel bilgiye acıyan bir gülümsemeyle bakabilirdi; bütün bunlar hoştu hoş olmasına ama bu kişilerin sağlam yargılara varması mümkün değildi. Bay Stelling bu inancı taşırken, kimi öğretmenlerin aksine, kendi bilgisinin aşırı doğruluğundan ya da genişliğinden etkilenmiş değildi. Öklid konusundaki görüşleri de kişisel çıkar yanlılığından bütünüyle uzaktı. Bay Stelling ne dinî ne de fikrî coşkuyla yoldan çıkacak biriydi; öte yandan her şeyi boş laf saydığı da yoktu. Dinin çok iyi bir şey, Aristoteles’in büyük bir otorite, dekanlıklarla prebendlerin yararlı kurumlar, Büyük Britanya’nın ise Protestanlığın inayetle belirlenmiş kalesi ve görünmeyene imanın dertli zihinlere büyük bir destek olduğuna inanıyordu. Bütün bunlara, İsviçreli bir otelcinin çevresindeki manzaranın güzelliğine ve bunun sanatçı ziyaretçilere verdiği zevke inanması gibi inanıyordu. Eğitim yönteminin en iyisi olduğuna da aynı şekilde inanmıştı; Bay Tulliver’ın oğlu için elinden gelenin en iyisini yaptığından kuşkusu yoktu. Değirmenci, “harita çıkarma” ve “toplama” üzerine üstü kapalı, çekingen biçimde konuştuğunda Bay Stelling, isteneni anladığına dair güvence vererek içini rahatlatmıştı; iyi adam bu konuda nasıl makul bir yargıya varabilirdi ki? Bay Stelling’in görevi delikanlıyı tek doğru yoldan eğitmekti; zaten başka bir yol bilmiyordu. Vaktini alışılmadık şeyler öğrenmeye harcamamıştı.

Zavallı Tom’u çok geçmeden düpedüz aptal bir çocuk diye damgaladı. Çünkü Tom yoğun çabayla tek tek çekimleri aklına yerleştirebilse de hâllerle ekler arasındaki ilişki gibi soyut bir şey zihnine bir türlü yerleşmiyordu; rastgele bir genitivi ya da dativi tanımasını sağlayacak kadar öğrenemiyordu. Bay Stelling’e göre bu, doğal aptallıktan da öte bir şeydi; inatçılıktan ya da en azından ilgisizlikten kuşkulandı ve Tom’a derslere yeterince yoğunlaşmadığı için sertçe çıkıştı. “Yaptığın işe hiç ilgi duymuyorsun, efendim,” derdi Bay Stelling; bu suçlama ne yazık ki doğruydu. Tom’a pointer’la setter arasındaki fark bir kez anlatıldı mı, bunu ayırt etmekte hiç zorlanmazdı; algılama gücü de kesinlikle eksik değildi. Bana kalırsa bu güç Bay Stelling’inki kadar kuvvetliydi: Tom arkasında kaç atın dörtnala geldiğini doğru tahmin edebiliyor, bir taşı belirli bir su halkasının tam ortasına fırlatabiliyor, oyun alanının öbür ucuna ulaşmak için sopasının kaç boyu gerektiğini milim şaşmadan hesaplayabiliyor ve tahtasına ölçüsüz, neredeyse kusursuz kareler çizebiliyordu. Ama Bay Stelling bunlara dikkat etmiyordu. Yalnızca Tom’un yeteneklerinin, Eton Dilbilgisi’nin sayfalarında ona ürkütücü simgeler gibi görünen soyutlamalar karşısında yetersiz kaldığını; verilen iki üçgenin eşit olması gerektiğini gösteren ispat karşısında neredeyse ahmaklaştığını gözlemliyordu. Oysa Tom, üçgenlerin eşit olduğunu çabucak ve kesinlikle görebiliyordu. Bay Stelling buradan, Tom’un beyni etimolojiye ve ispatlara özellikle kapalı olduğuna göre, bu bilinen araçlarla özellikle sürülüp tırmıklanması gerektiği sonucuna vardı. En sevdiği benzetme şuydu: Klasikler ve geometri, zihni sonraki ürünleri almaya hazırlayan bir kültür oluşturuyordu. Bay Stelling’in kuramına karşı çıkmıyorum; bütün zihinler için tek bir eğitim düzenimiz olacaksa, onunki bana en az diğerleri kadar iyi görünüyor. Yalnız, Tom Tulliver için sonuç, sindirim güçlüğü yüzünden hazmedemediği peyniri midesini düzeltmek için yediriyorlarmışçasına tatsız oldu. Benzetmeyi değiştirince sonucun nasıl da değiştiği şaşırtıcı! Beyne “düşünce midesi” deyiverince, klasikler ve geometriyi sabanlarla tırmıklar olarak tasarlayan o zekice düşüncenin hiçbir şeyi çözmediği anlaşılıyor. Ama başkaları da büyük otoritelerin izinden gidip zihne boş bir kâğıt ya da ayna diyebilir; o zaman sindirim sürecine dair bildiklerimiz tümüyle ilgisiz kalır. Deveyi çöl gemisi diye adlandırmak kuşkusuz zekice bir düşünceydi ama bu, o yararlı hayvanı eğitirken pek yol göstermezdi. Ah Aristoteles! En büyük İlk Çağ düşünürü olmak yerine “en güncel modern” olma ayrıcalığına sahip olsaydın, mecazlı anlatımı yüksek zekânın işareti diye överken, zekânın mecazsız sözde kendini ne kadar seyrek gösterdiğinden de yakınmaz mıydın? Bir şeyin ne olduğunu, başka bir şey olduğunu söylemeden ne kadar da seyrek anlatabiliyoruz!

Tom Tulliver hiçbir anlatım biçiminde pek becerikli olmadığından Latincenin doğası hakkındaki görüşlerini belirtmek için mecaza başvurmadı; ona asla bir işkence aracı demedi. Ancak sonraki yarıyılda biraz ilerleyip Delectus’a geçtiğinde, ona “sıkıcı” ve “rezil şey” diyecek kadar yol almıştı. Şimdilik Latin çekim ve fiil çekimlerini öğrenme zorunluluğu karşısında, çektiği acıların nedenini ve sonucunu hiç kavrayamayan bir durumdaydı; sanki sığırlardaki topallığı iyileştirmek için bir dişbudak ağacının yarık gövdesine kapatılmış masum bir sivrifare gibiydi. Günümüzün eğitimli zihinlerine, artık zihinsel karanlığın tekelini elinde tuttuğu varsayılan “kitlelerden” sayılmayan on iki yaşındaki bir çocuğun, yeryüzünde Latince diye bir şeyin nasıl ortaya çıktığı hakkında belirgin bir fikri olmaması neredeyse inanılmaz gelecektir. Ama Tom’un durumu tam da buydu. Bir zamanlar koyunlarını ve öküzlerini bu dille alıp satan, gündelik işlerini bu dille yürüten bir halkın var olduğunu ona anlatmak bile uzun sürerdi; bu dilin o işlerle bağlantısı artık tümüyle gizli hâle gelmişken neden kendisinin öğrenmesi gerektiğini anlamasıysa daha da uzun sürerdi. Tom’un Bay Jacobs’ın okulunda Romalılar hakkında edindiği bilgi, bildiği kadarıyla bütünüyle doğruydu; ama “Yeni Ahit’te” oldukları bilgisinden öteye geçmiyordu. Bay Stelling, öğrencisinin zihnini basitleştirip açıklayarak güçsüzleştirecek, iğdiş edecek biri değildi; etimolojinin güçlendirici etkisini, kızlara verilen türden yüzeysel ve ilgisiz bilgilerle sulandırmazdı.

Ne var ki, tuhaf bir biçimde Tom bu sıkı eğitim altında hayatında hiç olmadığı kadar kız gibi olmaya başladı. Gururu büyüktü; o güne dek dünyadaki yerinden pek memnundu, İhtiyar Gözlükler’i küçümsüyor, sorgulanmayan haklarının verdiği güvenle yaşıyordu. Ama şimdi aynı gurur yalnızca darbeler ve ezilmelerle karşılaşıyordu. Tom, Bay Stelling’in ölçülerinin çok farklı olduğunu, dünyanın gözünde birlikte yaşadığı insanların ölçülerinden kesinlikle daha yüksek sayıldığını ve bu ölçülerle karşılaştırıldığında kendisinin, Tom Tulliver’ın, kaba saba ve aptal göründüğünü anlayacak kadar keskin görüşlüydü. Bunlara kayıtsız değildi; gururu öyle huzursuzlanmıştı ki çocukça kendini beğenmişliğini tümüyle silip süpürüyor, ona kızlara özgü bir alınganlık veriyordu. Karakteri çok sağlamdı; hatta inatçı denebilirdi. Ama doğasında hayvanca bir başkaldırı ya da umursamazlık yoktu; insani duyarlılıkları baskındı. Derslerinde biraz çabuk kavradığını göstermek ve böylece Bay Stelling’in onayını kazanmak için uzun süre tek ayak üzerinde durmak, başını hafifçe duvara vurmak ya da bu türden iradi bir şey yapmak işe yarayacak olsaydı, kuşkusuz denerdi. Ama hayır; Tom bu yöntemlerin anlayışı açacağını ya da sözcük belleğini güçlendireceğini hiç duymamıştı; varsayım kurup deney yapmaya da yatkın değildi. Belki bunun için dua edebileceği aklına geldi; ama her akşam ettiği dualar ezberlenmiş kalıplardan ibaret olduğundan, daha önce örneğini görmediği bir konuda doğaçlama bir dilek eklemenin yeniliğinden ve kuralsızlığından çekindi. Bir gün üçüncü çekimin supinumlarında beşinci kez çuvallamıştı. Bay Stelling, bunun olası aptallığın sınırlarını aştığına göre mutlaka dikkatsizlik olması gerektiğine inanmış, ona ciddi bir ders vermişti: Supinumları öğrenmek için önündeki bu altın fırsatı kaçırırsa yetişkin olduğunda pişman olacağını söylemişti. Her zamankinden daha perişan olan Tom, elindeki tek çareyi denemeye karar verdi. O akşam anne babası ve “küçük kız kardeşi” için ettiği olağan duasının (Maggie bebekken onun için de dua etmeye başlamıştı) ve Tanrı’nın buyruklarını her zaman yerine getirebilme dileğinin ardından, aynı alçak sesle şunu ekledi: “Bir de lütfen Latincemi hep hatırlamamı sağla.” Öklid için nasıl dua edeceğini düşünmek üzere biraz durdu; ne anlama geldiğini görmeyi mi istemeliydi, yoksa bu duruma daha uygun başka bir zihinsel hâl mi vardı? Sonunda şunu ekledi: “Bir de Bay Stelling’e artık Öklid çalışmayacağımı söylet. Âmin.”

Ertesi gün supinumları hatasız tamamlaması, onu dualarına bu eklemeyi sürdürmeye yüreklendirdi; Bay Stelling’in Öklid ısrarı da doğabilecek şüpheleri etkisiz kıldı. Ama düzensiz fiillere gelince, görünürde hiçbir yardım gelmemesi inancını sarstı. Tom’un şimdiki zamanın kaprisleri karşısında umutsuzluğa düşmesi, müdahale edilmeye değer bir düğüm sayılmıyordu; üstelik güçlüklerinin doruğu da buydu. Öyleyse artık yardım dilemenin ne yararı vardı? Bu sonuca, ertesi günkü derslerine çalışmak için odasında geçirdiği sıkıcı, yalnız akşamlardan birinde vardı. Sayfaya bakarken gözleri sık sık buğulanıyordu; oysa ağlamaktan nefret ediyor, ağladığı için utanıyordu. Eskiden kavga edip çekiştiği Spouncer’ı bile bir sevgiyle düşünmeden edemiyordu; onun yanında kendini evinde, üstelik üstün hissederdi. Sonra değirmen, ırmak ve Tom “Hoigh!” dediğinde en küçük işarete uymaya hazır, kulaklarını diken Yap gözünün önüne geliyor; Tom’un parmakları cebindeki büyük bıçakla kırbaç ipi bobinini ve geçmişten kalma öteki yadigârları dalgın dalgın yoklarken bütün bunlar bir tür ateşli sayıklama içinde beliriyordu.

Dediğim gibi, Tom hayatında hiç bu kadar kız gibi olmamıştı; düzensiz fiiller döneminde, okul dışındaki saatleri için düşünülen yeni bir zihinsel gelişim yöntemi de keyfini iyice kaçırdı. Bayan Stelling kısa süre önce ikinci bebeğini dünyaya getirmişti. Bir oğlanın kendini yararlı hissetmesinden daha sağlıklı bir şey olamayacağına göre, dadı hastalıklı bebekle uğraşırken minik melek Laura’yı gözetlemesini isteyerek Tom’a iyilik ettiğini düşünüyordu. Sonbahar gününün en güneşli saatinde küçük Laura’yı dışarı çıkarmak Tom için sevimli bir uğraştı; Lorton Papaz Evi’nin onun da evi olduğunu ve aileden biri sayıldığını hissetmesine yardım edecekti. Henüz düzgün yürüyemeyen minik melek Laura’nın beline bir kurdele bağlanır, yürümeyi seçtiği o birkaç dakika boyunca Tom da onu küçük bir köpek gezdirir gibi tutardı. Ama bu anlar pek seyrek olduğundan Tom çoğunlukla, Bayan Stelling’in penceresinden görülecek biçimde, talimatlara uyarak o güzel çocuğu bahçede bir aşağı bir yukarı kucağında taşıyordu. Bunu Tom’a haksızlık, hatta eziyet sayan varsa, birbirleriyle bağdaşmaları güç, hatta belki bağdaşmaz nitelikteki kadınsı erdemleri düşünmesini rica ederim. Yoksul bir papazın karısı, bunca dezavantajına rağmen son derece şık giyinmeyi ve dadısının zaman zaman nedimesi rolünü üstlenmesini gerektiren bir saç biçimini sürdürmeyi başarıyorsa; dahası, yemek davetleriyle salonu, sıradan kadınların yüksek bir gelir gerektirdiğini sanacağı bir zarafet ve eksiksiz donanım çabasını sergiliyorsa, ondan ikinci bir dadı çalıştırmasını, hatta kendisinin dadılık yapmasını beklemek akla aykırı olur. Bay Stelling daha iyi bilirdi; karısının zaten harikalar yarattığını görür, onunla gurur duyardı. Ağır bir çocuğu taşımak genç Tulliver’ın yürüyüşü için kesinlikle dünyadaki en iyi şey değildi; ama kendi başına uzun yürüyüşler yaparak yeterince hareket ediyordu ve gelecek yarıyılda Bay Stelling bir beden eğitimi hocası tutmayı düşünecekti. Bay Stelling, insan kardeşlerinin çoğundan daha talihli olmak için tasarladığı türlü yollardan birinden, kendi evinde her istediğini yaptırmaktan, bütünüyle vazgeçmişti. Ne olmuştu yani? Bay Riley’nin deyişiyle, “dünyaya gelmiş en iyi kalpli küçük hanım”la evlenmişti. Riley, Bayan Stelling’i bekârlığı boyunca sarı bukleleri ve gülümseyen tavrıyla tanımıştı; bu tanışıklığa dayanarak, evliliklerinde çıkabilecek her türlü anlaşmazlıkta suçun mutlaka bütünüyle Bay Stelling’de olduğunu her gün ilan etmeye hazırdı.

Tom daha kötü huylu olsaydı, küçük melek Laura’dan kesinlikle nefret ederdi; ama o, buna yetecek kadar kötü kalpli bir oğlan değildi. İçinde gerçek erkekliğe, güçsüzlere karşı koruyucu bir merhamete dönüşecek çok fazla öz vardı. Korkarım Bayan Stelling’den nefret ediyordu; solgun sarı buklelere ve kalın örgülere karşı kalıcı bir hoşnutsuzluk geliştirmişti, çünkü bunları kibirli tavırlarla ve başkalarının “görevi”ne sık sık yapılan göndermelerle doğrudan ilişkilendiriyordu. Ama küçük Laura’yla oynamadan, onu eğlendirmekten hoşlanmadan edemiyordu. Onun uğruna ateş kapsüllerini bile feda etmişti; daha önemli bir işe yarayacaklarına umudu kalmayınca, küçücük parıltı ve patlamanın Laura’yı sevindireceğini düşünmüştü. Bunun üzerine Bayan Stelling’den, çocuğuna ateşle oynamayı öğrettiği için azar işitti. Laura bir tür oyun arkadaşıydı; ah, Tom oyun arkadaşlarına ne kadar özlem duyuyordu! İçten içe Maggie’nin yanında olmasını istiyor, onun çileden çıkaran unutkanlıklarına neredeyse bayılmaya hazır hissediyordu. Yine de eve geldiğinde, Maggie’nin gezintilerinde yanı sıra tıpış tıpış yürümesine izin vermeyi hep büyük bir lütufmuş gibi gösterirdi.

Bu kasvetli yarıyıl sona ermeden Maggie gerçekten geldi. Bayan Stelling, küçük kızın kardeşini ziyarete gelmesi için genel bir davette bulunmuştu; bu yüzden Bay Tulliver ekim sonlarında King’s Lorton’a arabayla gittiğinde Maggie de onunla geldi. Büyük bir yolculuğa çıktığını, dünyayı görmeye başladığını düşünüyordu. Bay Tulliver’ın Tom’u görmeye ilk gidişiydi; çünkü oğlanın evi fazla özlememeyi öğrenmesi gerekiyordu.

“Ee delikanlım,” dedi Bay Stelling karısına gelişi haber vermek için odadan çıkmış, Maggie de Tom’u uzun uzun öpmeye başlamışken, “pek iyi görünüyorsun! Okul sana yaramış.”

Tom, keşke biraz hasta görünseydim, diye düşündü.

“İyi olduğumu sanmıyorum baba,” dedi Tom. “Bay Stelling’e Öklid çalıştırmamasını söylesen keşke; galiba diş ağrısı yapıyor.”

(Diş ağrısı, Tom’un şimdiye dek çektiği tek rahatsızlıktı.)

“Öklid mi delikanlım? O da ne?” dedi Bay Tulliver.

“Bilmem ki; tanımlar, aksiyomlar, üçgenler falan. Öğrenmem gereken bir kitap; hiçbir anlamı yok.”

“Olmaz, olmaz!” dedi Bay Tulliver azarlar gibi. “Öyle dememelisin. Öğretmenin ne diyorsa öğrenmelisin. Senin ne öğrenmen gerektiğini o bilir.”

“Artık sana ben yardım ederim Tom,” dedi Maggie, biraz tepeden bakan bir teselli havasıyla. “Bayan Stelling isterse çok uzun süre kalmaya geldim. Sandığımı ve önlüklerimi getirdim, değil mi baba?”

“Sen mi yardım edeceksin, seni küçük ahmak!” dedi Tom. Bu habere öyle sevindi ki Maggie’yi bir Öklid sayfası göstererek şaşırtma fikri hoşuna gitti. “Derslerimden birini yaptığını görmeyi isterdim doğrusu! Hem Latince de öğreniyorum! Kızlar böyle şeyler öğrenmez. Fazla akılsızlar.”

“Latincenin ne olduğunu çok iyi biliyorum,” dedi Maggie kendinden emin bir sesle. “Latince bir dildir. Sözlükte Latince sözcükler var. Bonus, hediye demek.”

“İşte orada yanılıyorsun Bayan Maggie!” dedi Tom, içten içe şaşırarak. “Kendini çok bilge sanıyorsun! Oysa bonus ‘iyi’ demektir; bonus, bona, bonum.”

“İyi de, bu onun ‘hediye’ anlamına da gelmesine engel değil,” dedi Maggie kararlılıkla. “Birden fazla anlama gelebilir; neredeyse her sözcük öyledir. ‘Lawn’ sözcüğü var mesela; hem çimenlik demek hem de mendillerin yapıldığı kumaş.”

“Aferin küçük hanım,” dedi Bay Tulliver gülerek. Tom, Maggie’nin bilmişliğinden biraz rahatsız olmuştu ama onun yanında kalacak olması düşüncesiyle ölçüsüz biçimde sevinçliydi. Kitaplarını görüp inceleyince Maggie’nin kendini beğenmişliği kısa sürede kırılırdı.

Bayan Stelling içten davetinde Maggie’nin bir haftadan uzun kalacağından söz etmemişti; ama onu dizlerinin arasına alıp kara gözlerini nereden çaldığını soran Bay Stelling, iki hafta kalması için ısrar etti. Maggie, Bay Stelling’i çok hoş bir adam buluyordu; Bay Tulliver da küçük kızını, zekâsını takdir edecek yabancılara gösterme fırsatı bulacağı bir yerde bırakmaktan gurur duyuyordu. Böylece Maggie’nin iki hafta dolmadan eve götürülmemesi kararlaştırıldı.

“Haydi, Maggie, benimle çalışma odasına gel,” dedi babaları arabayla uzaklaşınca Tom. “Şimdi niye başını sallayıp duruyorsun, seni küçük budala?” diye ekledi; saçları yeni düzene göre kulaklarının arkasına düzgünce taranmış olsa da Maggie hâlâ hayalinde saçlarını gözlerinin önünden savuruyor gibiydi. “Deli gibi görünüyorsun.”

“Elimde değil,” dedi Maggie sabırsızca. “Benimle uğraşma Tom. Ah, şu kitaplara bak!” diye haykırdı çalışma odasındaki kitaplıkları görünce. “Keşke benim de bu kadar kitabım olsa!”

“Bir tanesini bile okuyamazsın,” dedi Tom zafer kazanmışçasına. “Hepsi Latince.”

“Hayır, değiller,” dedi Maggie. “Şunun sırtındaki yazıyı okuyabiliyorum: ‘Roma İmparatorluğu’nun Gerileyiş ve Çöküş Tarihi.’”

“Peki, ne demek bu? Bilmiyorsun,” dedi Tom başını sallayarak.

“Ama hemen öğrenebilirim,” dedi Maggie küçümseyerek.

“Nasıl yani?”

“İçine bakar, ne hakkında olduğunu görürüm.”

“Bence dokunmasan iyi olur Bayan Maggie,” dedi Tom, elini cildin üzerinde görünce. “Bay Stelling izin almadan kimsenin kitaplarına dokunmasına izin vermez; kitabı çıkarırsan ben azar işitirim.”

“Pekâlâ. Öyleyse bütün kitaplarını göster bana,” dedi Maggie; Tom’un boynuna sarılmak ve küçük yuvarlak burnunu yanağına sürtmek için dönerek.

Sevgili eski Maggie’siyle yeniden çekişip üstünlük taslayabildiği için yüreği sevinçle dolan Tom, onu belinden kavrayıp büyük kütüphane masasının çevresinde zıplatmaya başladı. Giderek daha da hızlanarak sıçrıyorlardı; Maggie’nin saçları kulaklarının arkasından uçuşup canlı bir paspas gibi dönmeye koyuldu. Masanın çevresindeki dönüşleri giderek daha düzensizleşti; sonunda Bay Stelling’in okuma kürsüsüne çarpıp onu ağır sözlükleriyle birlikte gümbürtüyle yere devirdiler. Neyse ki zemin kattaydılar ve çalışma odası evin tek katlı bir kanadındaydı; bu yüzden düşüş fazla yankılanmadı. Yine de Tom, Bay ya da Bayan Stelling’in ortaya çıkmasından korkarak birkaç dakika sersemlemiş ve dehşete kapılmış hâlde kaldı.

“Ah, Maggie, bak,” dedi Tom sonunda kürsüyü kaldırırken, “burada sessiz olmalıyız, biliyorsun. Bir şeyi kırarsak Bayan Stelling bize peccavi dedirtir.”

“O ne demek?” dedi Maggie.

“Fena bir azar yemenin Latincesi,” dedi Tom, bilgisinden biraz gurur duyarak.

“Huysuz bir kadın mı?” dedi Maggie.

“Hem de nasıl!” dedi Tom, başını vurgulayarak salladı.

“Bence bütün kadınlar erkeklerden daha huysuz,” dedi Maggie. “Glegg Teyze, Glegg Amca’dan çok daha huysuz; annem de bana babamdan daha çok çıkışıyor.”

“Eh, sen de bir gün kadın olacaksın,” dedi Tom. “O yüzden konuşmasan iyi edersin.”

“Ama ben akıllı bir kadın olacağım,” dedi Maggie başını atarak.

“Tabii, bir de sevimsiz, kendini beğenmiş bir şey olacaksın. Herkes senden nefret edecek.”

“Ama sen benden nefret etmemelisin Tom; bu çok günah olur, çünkü ben senin kız kardeşinim.”

“Evet ama sevimsiz, geçimsiz biri olursan senden nefret ederim.”

“Ah ama Tom, etmezsin! Huysuz olmayacağım. Sana çok iyi davranacağım, herkese de iyi olacağım. Gerçekten benden nefret etmezsin, değil mi Tom?”

“Of, boş ver! Haydi, ders çalışmam gerek. Bak, şunları yapacağım,” dedi Tom, Maggie’yi yanına çekip teoremini gösterirken. Maggie saçlarını kulaklarının arkasına itti ve Öklid’de ona yardım edebileceğini kanıtlamaya hazırlandı. Kendi yeteneğine tam güvenle okumaya başladı; ama az sonra iyice şaşırdı, yüzü öfkeden kızardı. Kaçınılmazdı: yetersizliğini itiraf etmeliydi ve küçük düşmekten hoşlanmıyordu.

“Saçmalık bu!” dedi. “Üstelik çok çirkin şeyler; kimsenin bunları anlamaya çalışmasına gerek yok.”

“İşte gördün mü Bayan Maggie!” dedi Tom kitabı çekip alarak ve başını sallayarak. “O kadar da akıllı değilmişsin, değil mi?”

“Ama,” dedi Maggie dudaklarını büzerek, “senin gibi öncesinde anlatılanları öğrenmiş olsaydım, anlayabilirdim herhâlde.”

“Ama onu da yapamazdın Bilge Hanım,” dedi Tom. “Çünkü öncesini bilince daha da zorlaşıyor; o zaman üçüncü tanımın ne olduğunu, beşinci aksiyomun ne dediğini de söylemen gerekiyor. Ama şimdi git; benim çalışmaya devam etmem lazım. İşte Latin Dilbilgisi. Bak bakalım bunun içinden ne çıkarabileceksin.”

Matematikteki küçük düşüşünden sonra Latin Dilbilgisi Maggie’ye iyi geldi; çünkü yeni sözcüklere bayılırdı. Kitabın sonunda, az bir çabayla Latince hakkında ona çok şey öğretecek bir İngilizce anahtar bulunduğunu hemen fark etti. Sözdizimi kurallarını atlamaya karar verdi; örnekler öylesine içine çekiyordu ki. Bilinmeyen bağlamlardan koparılıp alınmış bu gizemli cümleler, uzak diyarlardan getirilmiş tuhaf hayvan boynuzları ve bilinmeyen bitkilerin yaprakları gibiydi; hayal gücüne sınırsız bir alan açıyorlardı. Üstelik kendine özgü bir dille yazılmışlardı ve Maggie bu dili çözmeyi öğrenebilirdi. Tom’un hiçbir kızın öğrenemeyeceğini söylediği Latin Dilbilgisi gerçekten çok ilginçti; ilginç bulduğu için de gururlanıyordu. En sevdiği örnekler, en parça bölük olanlardı. Mors omnibus est communis (Ölüm herkes için ortaktır) pek yavan kalıyordu; Latinceyi öğrenmek hoşuna gitse de. Ama herkesin “öyle bir yaradılışla donatılmış” bir oğlu olduğu için kutladığı talihli beyefendi, Maggie’ye üzerinde uzun uzun düşüneceği çok şey veriyordu. “Hiçbir yıldızın ışığının giremediği sık orman”da da kendini bütünüyle kaybetmişti; ta ki Tom seslenene kadar:

“Haydi Magsie, Dilbilgisi’ni ver bakalım!”

“Ah Tom, ne güzel bir kitap!” dedi büyük koltuktan sıçrayıp kalkarak kitabı ona verirken. “Sözlükten çok daha güzel. Latinceyi hemen öğrenebilirim. Hiç de zor olduğunu sanmıyorum.”

“Ne yaptığını biliyorum,” dedi Tom. “Sonundaki İngilizce kısmı okuyordun. Bunu her eşek yapar.”

Tom kitabı kaptı ve hiçbir eşeğin başaramayacağı bir ders çalışması gerektiğini anlatmak istercesine kararlı, ciddi bir tavırla açtı. Maggie biraz gücenerek kitaplıklara yöneldi, başlıkları çözmeye çalışıp kendine oyalanacak bir şey buldu.

Bir süre sonra Tom ona seslendi: “Magsie, gel de bunu doğru söyleyebiliyor muyum dinle. Bay Stelling beni dinlerken masanın hangi ucunda oturuyorsa sen de orada dur.”

Maggie dediğini yaptı ve açık kitabı eline aldı.

“Nereden başlıyorsun Tom?”

“‘Appellativa arborum’dan başlıyorum; çünkü bu hafta öğrendiklerimin hepsini baştan söylüyorum.”

Tom üç satırı epey iyi okudu. Maggie ise iki kez geçen mas sözcüğünün ne anlama gelebileceğini düşünürken kendisine sufle verme görevini unutmaya başlamıştı; derken Tom Sunt etiam volucrum’da takılıp kaldı.

“Söyleme Maggie; Sunt etiam volucrum—Sunt etiam volucrum—ut ostrea, cetus——”

“Hayır,” dedi Maggie ağzını açıp başını sallayarak.

“Sunt etiam volucrum,” dedi Tom çok yavaşça; sanki sıradaki sözcüklerin beklendiğini güçlü biçimde belirtirse daha çabuk geleceklerdi.

“C, e, u,” dedi Maggie sabırsızlanarak.

“Ah, biliyorum—sus,” dedi Tom. “Ceu passer, hirundo; Ferarum—ferarum——” Tom kalemini alıp kitabın kapağına birkaç sert nokta koydu—“ferarum——”

“Ah Tom, ne kadar oyalanıyorsun!” dedi Maggie. “Ut——”

“Ut ostrea——”

“Hayır, hayır,” dedi Maggie. “Ut tigris——”

“Ah evet, şimdi yapabilirim,” dedi Tom. “Tigris’ti, vulpes’i unutmuşum: ut tigris, volupes; et Piscium.”

Tom, biraz daha kekeleme ve tekrardan sonra sonraki birkaç satırı bitirdi.

“Şimdi,” dedi, “sırada yarın için az önce öğrendiğim bölüm var. Kitabı bir dakika versene.”

Tom, yumruğunun masaya vuruşları eşliğinde bir süre fısıltıyla gevelendikten sonra kitabı geri verdi.

“Mascula nomina in a,” diye başladı.

“Hayır Tom,” dedi Maggie. “Sırada o yok. Nomen non creskens genittivo——”

“Creskens genittivo!” diye haykırdı Tom, alaycı bir kahkaha atarak; çünkü Tom bu atlanan parçayı dünkü dersi için öğrenmişti ve genç bir beyefendinin yanlış bir hece ölçüsünün acınası saçmalığını fark etmesi için Latinceyi yakından ya da kapsamlı biçimde bilmesi gerekmezdi. “Creskens genittivo! Ne kadar da budala bir şeysin Maggie!”

“İyi ama gülmene gerek yok Tom, çünkü sen de hiç hatırlamadın. Öyle yazıldığından eminim; nereden bilebilirdim ki?”

“Püüüh! Kızların Latince öğrenemeyeceğini söylemiştim sana. Nomen non crescens genitivo.”

“Pekâlâ öyle olsun,” dedi Maggie dudaklarını büzerek. “Onu da senin kadar iyi söyleyebilirim. Sen de duraklara dikkat etmiyorsun. Noktalı virgülde, virgülde durduğunun iki katı durmalısın; sen hiç durulmaması gereken yerlerde en uzun duraklamaları yapıyorsun.”

“Pekâlâ, gevezeliği bırak. Devam edeyim.”

Az sonra akşamın geri kalanını salonda geçirmeleri için çağrıldılar. Maggie, zekâsını takdir ettiğinden emin olduğu Bay Stelling’in yanında öyle canlandı ki Tom onun cüretine şaşırıp biraz da kaygılandı. Ama Bay Stelling’in, bir zamanlar çingenelerin yanına kaçtığını duyduğu küçük bir kızdan söz etmesiyle Maggie birden sessizleşti.

“Ne tuhaf bir kız olmalı!” dedi Bayan Stelling, şaka etmek niyetiyle; ama şakanın konusu onun sözde tuhaflığı olunca Maggie bundan hiç hoşlanmadı. Bay Stelling’in aslında onu pek de zeki bulmadığından korktu ve biraz keyifsiz yattı. Maggie’ye kalırsa Bayan Stelling, saçları dümdüz aşağı sarktığı için onları çok çirkin buluyormuş gibi bakıyordu.

Yine de Tom’u ziyarete geldiği bu iki hafta Maggie için çok mutlu geçmişti. Tom ders çalışırken çalışma odasında bulunmasına izin veriliyor, o da çeşitli okumaları sırasında Latin Dilbilgisi’ndeki örneklerin derinliklerine dalıyordu. Kadınlardan genel olarak nefret eden gökbilimci öyle çok kafa yormasına yol açmıştı ki bir gün Bay Stelling’e bütün gökbilimcilerin kadınlardan mı nefret ettiğini, yoksa yalnızca bu gökbilimcinin mi böyle olduğunu sordu. Ama yanıtını beklemeden şöyle dedi:

“Sanırım hepsi kadınlardan nefret ediyor; çünkü bilirsiniz, yüksek kulelerde yaşarlar, kadınlar oraya gelse yıldızlara bakmalarına engel olacak kadar konuşabilirler.”

Bay Stelling onun gevezeliğinden çok hoşlanıyor, araları da çok iyi gidiyordu. Maggie, Tom gibi Bay Stelling’in okuluna gitmek ve onun öğrendiği şeylerin aynısını öğrenmek istediğini söyledi. Öklid’i yapabileceğini biliyordu, çünkü kitabı yeniden karıştırmış ve A B C’nin ne anlama geldiğini görmüştü: bunlar çizgilerin adlarıydı.

“Şimdi yapabileceğini hiç sanmıyorum,” dedi Tom. “Bay Stelling’e soracağım.”

“Umurumda değil,” dedi küçük kendini beğenmiş şeytan. “Kendim sorarım.”

“Bay Stelling,” dedi aynı akşam salondayken, “Tom’un yerine bana ders verseniz Öklid’i ve onun bütün derslerini öğrenemez miyim?”

“Hayır, öğrenemezsin,” dedi Tom öfkeyle. “Kızlar Öklid öğrenemez, değil mi efendim?”

“Her şeyden biraz öğrenebilirler, sanırım,” dedi Bay Stelling. “Yüzeysel bir zekâları var; ama hiçbir şeyin derinine inemezler. Çabuk kavrarlar, ama yüzeysel kalırlar.”

Bu hüküm Tom’u öyle sevindirdi ki Bay Stelling’in sandalyesinin arkasından Maggie’ye başını sallayarak zaferini işaret etti. Maggie ise hayatında neredeyse hiç bu kadar incinmemişti. Ömrü boyunca “çabuk” diye anılmaktan gurur duymuştu; şimdi bu çabukluğun aşağılık bir özelliğin damgası olduğu ortaya çıkıyordu. Tom gibi yavaş olmak daha iyi olurdu.

“Ha ha! Bayan Maggie!” dedi Tom yalnız kaldıklarında. “Gördün mü, çabuk kavramak o kadar da matah bir şey değil. Hiçbir şeyin derinine inemeyeceksin, biliyorsun.”

Maggie bu korkunç kaderin ağırlığı altında öyle ezilmişti ki karşılık verecek gücü kalmamıştı.

Ama bu küçük yüzeysel çabukluk yumağı Luke’un faytonuyla götürülüp Tom çalışma odasında yeniden yapayalnız kalınca, onu çok özledi. Maggie oradayken gerçekten daha neşeli olmuş, derslerini de daha iyi yapmıştı. Roma İmparatorluğu hakkında Bay Stelling’e o kadar çok soru sormuştu ki, bir vakitler Latince “Bir kuruşa ya da çürük bir cevize bile almam” diyen birinin gerçekten yaşayıp yaşamadığını, yoksa bu sözün yalnızca Latinceye mi çevrildiğini merak etmişti. Tom, Eton Dilbilgisi aracılığıyla öğrenmeden Latince bilen insanların bir zamanlar yeryüzünde yaşadığı gerçeğini neredeyse sezinlemişti. Bu aydınlatıcı fikir, bu yarıyıl tarih bilgisindeki büyük bir ilerlemeydi; tarih bilgisi bunun dışında Yahudilerin kısaltılmış tarihinden ibaretti.

Ama kasvetli yarıyıl sonunda bitti. Tom, son sarı yaprakların soğuk rüzgârda uçuştuğunu görünce ne kadar sevindi! Karanlık öğleden sonralar ve aralığın ilk karı ona ağustos güneşinden çok daha canlı geliyordu. Eve götürecek günlerin geçişinden emin olmak için tatiline üç hafta kala bahçenin bir köşesine yirmi bir çubuğu toprağa iyice sapladı; her gün birini büyük bir hamleyle çekip çıkardı ve iradesinin gücüyle uzaklara fırlattı. Çubukların o kadar uzağa gidebilmesi doğalarında olsaydı, onu öte âleme kadar yollardı.

Ama Latin Dilbilgisi’nin ağır bedeli bile, fayton karla kaplı köprüden sessizce geçerken evin salonundaki parlak ışığı görmenin mutluluğuna değerdi; soğuk havadan, o tanıdık ocağın sıcaklığına, öpücüklerine ve gülümsemelerine kavuşmanın mutluluğuna da. Orada halının, şöminenin ve şömine takımlarının deseni, maddenin katılığı ve uzamı kadar eleştirilmesi mümkün olmayan “ilk fikirler”di. İnsan doğduğu, nesnelerin seçme zahmetini tanımadan önce sevildiği ve dış dünyanın kişiliğinin bir uzantısı gibi göründüğü sahnelerde duyduğu rahatlığın eşi yoktur; orayı kendi varoluş duygumuzu ve uzuvlarımızı kabul ettiğimiz gibi kabullenir, severiz. İlk evimizin mobilyaları açık artırmaya çıkarılsa çok sıradan, hatta çirkin görünebilir; döşemecilikte gelişmiş bir zevk onlara burun kıvırır. Çevremizdeki şeyleri durmadan daha iyi kılma çabası, insanı hayvandan; tanımı titizlikle doğru kurmak gerekirse, İngiliz insanını yabancı hayvandan ayıran en büyük özellik değil midir? Ama sevgimiz o eski, kusurlu şeylere dolanıp kök salmasaydı, yaşamımızın sevgileriyle kutsallıkları bellekte derin ve yerinden oynatılamaz kökler edinmeseydi, bu çabanın bizi nereye götüreceğini kim bilebilir? Bir çit kıyısındaki karmaşık yaprakların üstüne sarkan bir mürver ağacını, en yumuşak dalgalı çimenlerin üzerinde yayılan en güzel laden ya da fuşyadan daha sevindirici bulmak, fidanlıkçı için yahut niteliklerin kanıtlanabilir üstünlüğüne dayanmayan bağlılığın zayıflığından kurtulmuş düzenli zihinler için bütünüyle savunulamaz bir tercihtir. Bu mürver ağacını tercih etmek için daha iyi bir neden yoktur: erken bir anıyı canlandırması; yaşamımda bir yenilik olmayıp bana yalnızca biçim ve renge ilişkin şimdiki duyarlılıklarım üzerinden seslenmemesi; varoluşumun uzun süreli yoldaşı olarak sevinçler canlıyken onlara karışmış olması.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…