Bölümler 59Şu an: Üçüncü Bölüm. — Aile Toplantısı
- 1 Birinci Kitap — Oğlan ve Kız. — Birinci Bölüm. — Dorlcote Değirmeni’nin Dışında606 kelime
- 2 İkinci Bölüm. — Dorlcote Değirmeni’nin Sahibi Bay Tulliver, Tom’la İlgili Kararını Açıklıyor1.655 kelime
- 3 Üçüncü Bölüm. — Bay Riley, Tom için bir okul konusunda öğüt veriyor3.697 kelime
- 4 Dördüncü Bölüm. — Tom’un Dönüşü Bekleniyor1.428 kelime
- 5 Beşinci Bölüm. — Tom Eve Dönüyor2.694 kelime
- 6 VI. Bölüm — Teyzelerle Amcalar Geliyor3.207 kelime
- 7 VII. Bölüm — Teyzeler ve Amcalar Sahneye Çıkıyor6.448 kelime
- 8 VIII. Bölüm — Bay Tulliver Zayıf Yanını Gösteriyor2.788 kelime
- 9 Bölüm IX. — Garum Firs’e3.843 kelime
- 10 X. Bölüm — Maggie Beklediğinden Daha Kötü Davranıyor1.648 kelime
- 11 XI. Bölüm. — Maggie Gölgesinden Kaçmaya Çalışıyor3.226 kelime
- 12 Bölüm XII. — Bay ve Bayan Glegg Evlerinde3.647 kelime
- 13 Bölüm XIII. — Bay Tulliver Hayatın Yumaklarını Daha da Dolaştırıyor816 kelime
- 14 İkinci Kitap. — Okul Zamanı. — Bölüm I. — Tom’un “İlk Dönemi”5.559 kelime
- 15 II. Bölüm — Noel Tatili2.143 kelime
- 16 Üçüncü Bölüm. — Yeni Okul Arkadaşı1.616 kelime
- 17 Bölüm IV.2.937 kelime
- 18 V. Bölüm — Maggie’nin İkinci Ziyareti1.247 kelime
- 19 VI. Bölüm. — Bir Aşk Sahnesi1.298 kelime
- 20 VII. Bölüm. — Altın Kapılar Aşılıyor1.799 kelime
- 21 Üçüncü Kitap — Çöküş. — Birinci Bölüm — Evde Neler Olmuştu1.773 kelime
- 22 İkinci Bölüm. — Bayan Tulliver’ın Ev Tanrıları1.256 kelime
- 23 Üçüncü Bölüm. — Aile Toplantısı4.155 kelime · Okuduğun bölüm
- 24 Bölüm IV. — Sönüp Giden Bir Işık978 kelime
- 25 Bölüm V. — Tom İstiridyeyi Bıçağıyla Açmaya Girişiyor3.205 kelime
- 26 VI. Bölüm. — Cep Çakısı Armağanına Karşı Yaygın Önyargıyı Çürütmeye Doğru1.938 kelime
- 27 VII. Bölüm. — Tavuğun Hileye Başvurması3.320 kelime
- 28 Sekizinci Bölüm. — Enkaz Üzerine Gün Işığı2.178 kelime
- 29 Dokuzuncu Bölüm. — Aile Kaydına Eklenen Bir Kayıt1.532 kelime
- 30 Dördüncü Kitap — Aşağılanma Vadisi. — I. Bölüm — Bossuet’nin Bilmediği Bir Protestanlık Yorumu1.382 kelime
- 31 II. Bölüm — Yırtık Yuvayı Dikenler Deler1.511 kelime
- 32 III. Bölüm — Geçmişten Bir Ses4.179 kelime
- 33 Beşinci Kitap — Buğday ve Delice. — I. Bölüm — Kızıl Derinlikler3.392 kelime
- 34 İkinci Bölüm — Glegg Teyze, Bob’un Başparmağının Ne Kadar Geniş Olduğunu Öğreniyor4.774 kelime
- 35 Bölüm III. — Dengesiz Terazi1.872 kelime
- 36 Bölüm IV. — Yeni Bir Aşk Sahnesi1.544 kelime
- 37 Bölüm V. — Yarık Ağaç3.227 kelime
- 38 VI. Bölüm. — Güçlükle Kazanılan Zafer1.196 kelime
- 39 Bölüm VII. — Hesaplaşma Günü1.740 kelime
- 40 Altıncı Kitap — Büyük Ayartı. — Bölüm I. — Cennette Bir Düet2.266 kelime
- 41 II. Bölüm. — İlk İzlenimler3.587 kelime
- 42 Bölüm III. — Mahrem Anlar1.139 kelime
- 43 Bölüm IV. — Kardeş ve Kız Kardeş1.988 kelime
- 44 Bölüm V. — Tom’un İstiridyeyi Açtığını Gösteren Bölüm1.149 kelime
- 45 Bölüm VI. — Çekim Yasalarını Açıklayan Bölüm2.820 kelime
- 46 VII. Bölüm — Philip Yeniden Sahneye Çıkıyor3.715 kelime
- 47 Sekizinci Bölüm — Wakem’e Yeni Bir Gözle Bakış1.868 kelime
- 48 Dokuzuncu Bölüm. — Şıklara Bürünmüş Hayırseverlik2.666 kelime
- 49 X. Bölüm — Büyü Sanki Bozuluyor1.682 kelime
- 50 XI. Bölüm. — Yolda1.760 kelime
- 51 XII. Bölüm — Bir Aile Toplantısı1.797 kelime
- 52 XIII. Bölüm. — Gelgitin Sürüklediği3.693 kelime
- 53 Bölüm XIV. — Uyanış2.872 kelime
- 54 Yedinci Kitap — Son Kurtuluş. — I. Bölüm — Değirmene Dönüş1.899 kelime
- 55 İkinci Bölüm — St Ogg Halkı Hükmünü Veriyor2.488 kelime
- 56 Üçüncü Bölüm — Eski Tanıdıkların Bizi Şaşırtabileceğini Gösteren Bölüm1.802 kelime
- 57 Bölüm IV. — Maggie ve Lucy1.772 kelime
- 58 V. Bölüm — Son Çatışma2.945 kelime
- 59 Sonuç227 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
Üçüncü Bölüm.
Aile Toplantısı
Ertesi sabah saat on birde teyzelerle amcalar danışmak üzere geldiler. Büyük salonda ateş yanıyordu. Zavallı Bayan Tulliver, aklında bunun cenaze gibi büyük bir tören olduğuna dair bulanık bir izlenimle, zil iplerinin püsküllerini kılıflarından çıkardı ve perdelerin iğnelerini söküp düzgün kıvrımlar verdi. Masaların cilalı üstlerine ve ayaklarına bakıp başını kederle salladı; Pullet Teyze bile bunların yeterince parlamadığını söyleyemezdi.
Bay Deane iş için uzakta olduğundan gelmeyecekti; ama Bayan Deane, St Ogg’daki bazı kadın arkadaşlarına karakterinin çeşitli yönlerini apaçık göstermiş olan, üniformalı arabacısının kullandığı, tentesi olan o gösterişli yeni faytonuyla tam vaktinde göründü. Bay Deane dünyada hızla yükselirken Bay Tulliver hızla düşüyordu. Bayan Deane’in evinde Dodson çarşaflarıyla gümüş takımlar artık, son yıllarda alınmış daha gösterişli benzer eşyaların yanında ikincil bir yer tutmaya başlamıştı. Bu değişiklik, kendisiyle Glegg Teyze arasındaki kardeşçe ilişkide ara sıra soğukluk yaratmıştı. Glegg Teyze, Susan’ın “ötekiler gibi” olmaya başladığını, kısa süre sonra gerçek Dodson ruhundan kendisi dışında pek bir şey kalmayacağını düşünüyordu; belki de ailenin adını uzak Wolds’daki topraklarında yaşatan yeğenlerinde de bu ruh sürüyordu.
Uzakta yaşayanlar, doğal olarak gözümüzün önündekilerden daha az kusurlu görünür. Habeşlilerin coğrafi olarak ne kadar uzakta yaşadığını ve Yunanlıların onlarla ne kadar az ilişki kurduğunu düşününce, Homeros’un onlara neden “kusursuz” dediğini ayrıca araştırmak gereksiz görünür.
İlk Bayan Deane geldi. Büyük salonda yerine oturunca Bayan Tulliver, güzel yüzü ağlamış gibi biraz bozulmuş hâlde yanına indi. Mobilyalarını kaybetme ihtimali gözünde alışılmadık ölçüde canlandığı anlar dışında bol bol ağlayabilen bir kadın değildi; ama içinde bulunulan koşullarda büsbütün sakin kalmanın yakışıksız olduğunu hissediyordu.
“Ah, kardeşim, ne tuhaf bir dünya bu!” diye haykırdı içeri girerken. “Ne dertler var, ah!”
Bayan Deane ince dudaklı bir kadındı. Özel durumlarda üzerinde düşünülmüş, kısa konuşmalar yapar; sonra bunları kocasına tekrar edip pek yerinde konuşup konuşmadığını sorardı.
“Evet, kardeşim,” dedi ağır ağır. “Bu değişken bir dünya; bugün yarın ne olacağını bilemeyiz. Ama her şeye hazırlıklı olmak, başımıza bir dert gelirse de sebepsiz gelmediğini hatırlamak gerekir. Kardeşin olarak senin için çok üzgünüm. Doktor Bay Tulliver’a jöle yemesini söylerse bana haber ver, seve seve gönderirim; hastayken gerektiği gibi bakılması doğru olan şey.”
“Teşekkür ederim, Susan,” dedi Bayan Tulliver biraz solgun bir sesle; şişman elini kız kardeşinin ince elinden çekti. “Ama daha jöleden söz eden olmadı.” Biraz durduktan sonra ekledi: “Yukarıda kesme desenli bir düzine jöle kâsesi var; artık onlara bir daha jöle koymayacağım.”
Son sözleri söylerken sesi biraz titredi; ama tekerleklerin sesi düşüncelerini başka yöne çekti. Bay ve Bayan Glegg gelmişti; hemen ardından Bay ve Bayan Pullet de geldi.
Bayan Pullet ağlayarak içeri girdi; bu, genel olarak hayat hakkındaki görüşlerini ve önündeki özel durumla ilgili düşüncelerini her zaman kısaca dile getirmenin onun için bir yoluydu.
Bayan Glegg en huysuz hâlindeydi; üstündekiler de buruş buruş bir kefenle gömüldükten sonra kısa süre önce dirilip mezardan çıkmış gibiydi. Bessy’yle çocuklarına kusursuz bir alçakgönüllülük aşılamak gibi yüksek bir ahlaki amaçla bu giysileri seçmişti.
“Bayan G., ateşe biraz yaklaşmak istemez misiniz?” diye sordu kocası; ona önermeden daha rahat koltuğa oturmak istememişti.
“Gördüğünüz gibi, yerime oturdum Bay Glegg,” diye karşılık verdi bu üstün kadın. “İsterseniz siz ateşte kavrulabilirsiniz.”
“Peki,” dedi Bay Glegg neşeyle otururken. “Yukarıdaki zavallı adam nasıl?”
“Doktor Turnbull bu sabah epey daha iyi olduğunu düşündü,” dedi Bayan Tulliver. “Daha çok etrafına dikkat etti, benimle konuştu; ama Tom’u hâlâ tanımadı. Zavallı oğlana yabancıymış gibi bakıyor; bir keresinde Tom’la midilliden söz etti, o kadar. Doktor, hafızasının epey gerilere gittiğini, Tom’u küçük olduğu hâliyle düşündüğü için şimdi tanımadığını söylüyor. Ah canım, ah!”
“Sanırım beynine su kaçtı,” dedi Pullet Teyze; boy aynasının önünde, kederli bir hâlde dönüp şapkasını düzeltiyordu. “Bir daha ayağa kalkabilirse ne âlâ. Kalksa bile zavallı Bay Carr gibi çocuklaşacak muhtemelen! Üç yıl boyunca ona bebekmiş gibi kaşıkla yemek yedirdiler. Bacaklarını kollarını kullanamaz olmuştu; ama bir tekerlekli sandalyesi ve onu çekecek biri vardı. Korkarım senin böyle imkânların olmayacak, Bessy.”
“Pullet Teyze,” dedi Glegg Teyze sertçe, “yanlış anlamadıysam bu sabah, ailenin başına gelen bu utançta ne yapacağımızı görüşüp danışmak için bir araya geldik; bize yakınlığı olmayan insanlardan söz etmek için değil. Bildiğim kadarıyla Bay Carr bizim kanımızdan değildi, bizimle hiçbir bağı da yoktu.”
“Glegg Teyze,” dedi Bayan Pullet yakarır gibi bir sesle; eldivenlerini yeniden giyip parmaklarını telaşla okşuyordu. “Bay Carr hakkında saygısızca bir şey söyleyecekseniz, ne olur bana söylemeyin. Nasıl biri olduğunu biliyorum,” diye ekledi iç çekerek. “Nefesi o kadar dardı ki iki oda öteden duyabilirdiniz.”
“Sophy!” dedi Bayan Glegg öfkeli bir tiksintiyle. “İnsanların hastalıklarından öyle söz ediyorsun ki artık ayıp oluyor. Ama tekrar söylüyorum: Evden tanıdıklarımız hakkında konuşmaya gelmedim; ister nefesleri dar olsun ister rahat. Birimiz ötekinden, bir kız kardeşimizi ve çocuklarını düşkünler yurduna düşmekten kurtarmak için ne yapacağını dinlemeyecekse geri dönerim. Herhâlde tek başına kimse bir şey yapamaz; her şeyi benim yapmam beklenemez.”
“Jane,” dedi Bayan Pullet, “senin pek öyle öne atılıp bir şey yaptığını görmedim. Bildiğim kadarıyla icra memurunun eve yerleştiği öğrenildiğinden beri buraya ilk gelişin bu; oysa ben dün geldim, Bessy’nin çarşaflarına, eşyalarına baktım ve benekli masa örtülerini satın alacağımı söyledim. Daha açık nasıl konuşabilirdim bilmem. Aileden çıkmasını istemediği çaydanlığa gelince, iki gümüş çaydanlıkla ne yapayım? Düz bir emziği olsaydı bile. Ama benekli damask örtüleri hep sevmişimdir.”
“Keşke çaydanlığım, porselenlerim ve en güzel baharatlıklarım satışa çıkarılmasa,” dedi zavallı Bayan Tulliver yalvararak, “bir de ilk aldığım şeker maşası.”
“Ama elden bir şey gelmez, bilirsiniz,” dedi Bay Glegg. “Aileden biri onları satın almak isterse alabilir; ama öteki eşyalar gibi bunlara da teklif verilmesi gerekir.”
“İnsan kendi ailesinin eşyalara getirecekleri fiyattan fazlasını ödemesini bekleyemez,” dedi Pullet Amca, alışılmadık bir düşünce bağımsızlığıyla. “Açık artırmada sudan ucuza gidebilirler.”
“Ah canım, porselenlerimin böyle satılacağını düşünmek!” dedi Bayan Tulliver. “Sizinki gibi ben de evlenirken almıştım, Jane ve Sophy; benimkini sevmediğinizi biliyorum, çünkü üstünde çiçek dalı deseni var, ama ben severdim. Bir tek parçası bile kırılmadı; hepsini kendim yıkadım. Fincanlarda laleler, güller var; insan bakıp keyif alabilir. Siz de porselenlerinizin sudan ucuza gitmesini, parçalanmasını istemezdiniz; üstelik sizinkinde renk yok, Jane; hepsi beyaz, yivli ve benimkinden ucuza mal olmuştu. Deane Teyze, baharatlıklara gelince, onları almak hoşuna gider sanıyorum; güzel olduklarını söylediğini duymuştum.”
“En iyi eşyalardan birkaçını almaya itirazım yok,” dedi Bayan Deane biraz tepeden bakarak. “Evimizde fazladan eşya bulundurabiliriz.”
“En iyi eşyalar!” diye haykırdı Bayan Glegg; uzun süre sustuğu için öfkesi daha da artmıştı. “Hepinizin en iyi eşyalardan, gümüşlerden, porselenlerden söz edip bunları satın almayı konuşması sabrımı taşırıyor. Koşullarını kabullenmelisin, Bessy; gümüşü, porseleni değil, yatacak bir şilte, üstüne örtecek bir battaniye, oturacak bir tabure bulup bulamayacağını düşünmelisin. Bunları bulabilirsen arkadaşların senin için aldığı için bulabileceğini aklından çıkarma; çünkü her şey için onlara bağımlısın. Kocan orada eli kolu bağlı yatıyor, dünyada kendine ait bir kuruşu yok. Bunları senin iyiliğin için söylüyorum; ne durumda olduğunu ve kocanın kendi ailene nasıl bir utanç getirdiğini anlaman doğru. Her şey için onlara bel bağlamak ve alçakgönüllü olmak zorundasın.”
Bayan Glegg sustu; başkalarının iyiliği için büyük bir enerjiyle konuşmak insanı ister istemez yorar.
Küçük kız kardeşine daha küçücük yaşlarından beri boyunduruk vurmuş olan abla Jane’in aile içindeki üstünlüğü Bayan Tulliver’ı hep ezmişti. Kadıncağız yalvarırcasına şöyle dedi:
“Kardeşim, kimseye bir şey yapması için yalvarmadım; yalnızca, alıp da yabancı evlerde harcanıp gitmesin diye, sahip olmaktan hoşlanacakları şeyleri satın almalarını söyledim. Benim ve çocuklarım için eşyaları satın almalarını hiç istemedim. Gerçi çarşafları kendim eğirdim; Tom doğduğunda beşiğinde yatarken aklımdan geçen ilk şeylerden biri, kendi paramla aldığım, üzerine titrediğim bütün eşyaların ona kalacağıydı. Ama kız kardeşlerimin benim için para harcamasını istediğimi söylemedim. Kocamın kız kardeşi için ne yaptığını kimse bilmiyor; ona borç verip bir daha geri istememiş olmasaydı bugün daha iyi durumda olurduk.”
“Hadi, hadi,” dedi Bay Glegg şefkatle, “her şeyi karartmayalım. Olan oldu. Aramızda, sana yetecek kadar eşya almaya çalışırız; ama Bayan G.’nin dediği gibi, işe yarar, sade şeyler olmalı. Lüzumsuz şeyleri düşünmemeliyiz. Bir masa, bir iki sandalye, mutfak eşyaları, iyi bir yatak ve benzerleri. Bir zamanlar yerde değil de çuval bezi üstünde yatacak olsam kendimi tanıyamazdım. Paramız yetiyor diye çevremizde bir sürü lüzumsuz şey biriktiriyoruz.”
“Bay Glegg,” dedi Bayan Glegg, “ağzımdan sözümü almadan konuşmama izin verirseniz, Bessy, bize senin için bir şey satın almamızı hiç istemediğini söylemen çok kolay, diyecektim. Sana söyleyeyim: Bizden istemeliydin. Kendi ailen sana yardım etmezse geçimini nasıl sağlayacaksın? Yardım etmeseler düşkünler yurduna gitmek zorunda kalırsın. Bunu bilmeli, aklında tutmalı ve elimizden geleni yapmamız için bize alçakgönüllülükle yalvarmalısın; senden hiçbir şey istemediğini söyleyip bununla övünmek yerine.”
“Mosslardan, Bay Tulliver’ın onlar için yaptıklarından söz ettiniz,” dedi Pullet Amca; para borç verme konusu açılınca alışılmadık ölçüde fikir yürütmeye başlamıştı. “Yanınıza uğramadılar mı? Başkaları gibi onlar da bir şey yapmalı. Ona borç verdiyse geri ödemelerini sağlamalı.”
“Evet, elbette,” dedi Bayan Deane. “Ben de bunu düşünüyordum. Bay ve Bayan Moss neden bizimle görüşmeye gelmedi? Paylarına düşeni yapmaları doğru olur.”
“Ah canım!” dedi Bayan Tulliver. “Bay Tulliver’ın başına gelenleri onlara hiç haber vermedim. Basset’te yollar arasında o kadar kuytu bir yerde yaşıyorlar ki, Bay Moss pazara gelmediği sürece hiçbir şey duymazlar. Ama aklıma bile gelmediler. Yine de Maggie’nin aklına gelmedi mi acaba? Moss Teyzesi’ni hep çok severdi.”
“Bessy, çocukların neden gelmiyor?” diye sordu Bayan Pullet, Maggie’den söz edilmişken. “Teyzelerinin, amcalarının ne diyeceğini duymalılar. Maggie de, okul masraflarının yarısını ben karşıladım; Moss Teyzesi’nden çok Pullet Teyzesi’ne değer vermeli. Bugün eve dönünce ansızın ölüp gidebilirim; nereden bileceksin?”
“Benim sözüm geçseydi,” dedi Bayan Glegg, “çocuklar en başından beri odada olurdu. Artık kime bel bağlamaları gerektiğini bilmelerinin vakti geldi. Birinin onlarla konuşup hayattaki durumlarını, ne hâle düştüklerini anlatması ve babalarının kusurlarının cezasını çekmeleri gerektiğini hissettirmesi doğru.”
“Peki, gidip onları getireyim, kardeşim,” dedi Bayan Tulliver boyun eğerek. Artık bütünüyle ezilmişti; kilerdeki hazinelerini, içine kapkara bir umutsuzluktan başka hiçbir şey düşmeden düşündü.
Tom’la Maggie’yi getirmek için yukarı çıktı. İkisi de babalarının odasındaydı. Annesi aşağıya dönerken kiler kapısını görünce aklına yeni bir düşünce geldi. Oraya yöneldi ve çocukları aşağı kendi başlarına indirdi.
Ağabeyle kız kardeş içeri girdiklerinde teyzeleriyle amcaları hararetli bir tartışma içindeymiş gibiydi; ikisi de isteksizce, çekinerek yaklaştı. Dünden beri yaşadığı güçlü duyguların etkisiyle pratik zekâsı harekete geçen Tom, teyzelerinden ya da amcalarından birine önermeyi düşündüğü bir planı kafasında evirip çeviriyordu. Yine de onlara karşı hiç dostça hisler beslemiyor, hepsiyle birden karşılaşmaktan, küçük yudumlarla ancak katlanılabilen yoğun bir ilaçtan büyük bir doz almaktan korkar gibi korkuyordu. Maggie’ye gelince, o sabah kendini özellikle bitkin hissediyordu. Kısa bir uykudan sonra saat üçte kaldırılmış, hasta odasında alacakaranlığın soğuk saatlerini ve gün ağarışını beklemenin verdiği o tuhaf, düşsel yorgunluğa kapılmıştı. Böyle anlarda dışarıdaki gündelik hayatın hiçbir önemi yokmuş, karanlık odada geçen saatlerin kıyısına ilişmiş gibi gelir. İçeri girişleri konuşmayı kesti. El sıkışmaları, Pullet Amca Tom’a yaklaşıp şöyle diyene dek kederli ve sessiz bir törenden ibaretti:
“Eee, delikanlı, kalemle mürekkebine ihtiyacımız olacak diye konuşuyorduk. Bunca eğitimden sonra güzel yazabilirsin herhâlde.”
“Evet, evet,” dedi Glegg Amca; öğüdünü iyilik olsun diye veriyordu. “Babanın bu kadar para harcadığı eğitimin faydasını görmemiz gerek; şimdi—
‘Toprak gidip para tükenince,
Eğitim en değerlisidir.’
Şimdi, Tom, öğrendiklerinin faydasını gösterme zamanı. Bakalım eğitim almadan servet yapmış benden daha iyisini yapabilecek misin? Ama gördüğün gibi, ben azla yetinerek başladım; bir tas lapa, bir parça ekmek peynirle geçinirdim. Korkarım yüksek yaşamla yüksek öğrenim senin işini benimkinden daha da zorlaştıracak, delikanlı.”
“Zor olsun olmasın, yapmak zorunda,” diye araya girdi Glegg Teyze hararetle. “Zor olup olmadığını düşünemez. Arkadaşlarına yaslanıp aylaklık ve lüks içinde yaşamasını bekleyemez; babasının kötü davranışlarının sonuçlarına katlanması, azla geçinip çok çalışmaya alışması gerek. Anne babası teyzeleriyle amcaları yardım etmezse sokağa atılıp düşkünler yurduna gönderilecek; bu nedenle yaptığı yardımlar için onlara alçakgönüllülükle, minnetle yaklaşmalı. Kız kardeşi de,” diye sürdürdü Bayan Glegg; Lucy’nin annesi olduğu için yanına çekildiği Deane Teyze’nin yanındaki kanepeye oturmuş Maggie’ye sertçe baktı. “Alçakgönüllü olup çalışmaya razı olmalı; artık başında hizmetçiler olmayacak, bunu unutmasın. Evin işlerini kendisi yapmalı; onun için bu kadarını yapan, yeğenlerine bırakmak üzere parasını biriktirmiş teyzelerine sevgi ve saygı duymalı.”
Tom, topluluğun ortasındaki masanın önünde hâlâ ayakta duruyordu. Yüzü kızarmıştı; hiç de alçalmış görünmüyordu. Önceden tasarladığı birkaç şeyi saygılı bir sesle söylemeye hazırlanırken kapı açıldı ve annesi yeniden içeri girdi.
Zavallı Bayan Tulliver’ın elinde küçük bir tepsi vardı; üstüne gümüş çaydanlığını, örnek olsun diye bir fincanla tabağını, baharatlıkları ve şeker maşasını koymuştu.
“Bak kardeşim,” dedi tepsiyi masaya koyarken Bayan Deane’e bakarak. “Çaydanlığa yeniden bakarsan belki desenini daha çok beğenirsin diye düşündüm; en son görüşünden beri epey zaman geçti. Çayı çok güzel demler, altlığı da var, her şeyi tamam. Her gün kullanabilirsin ya da Lucy evlenip kendi evine çıktığı zaman kullanması için saklayabilirsin. Golden Lion’da satmalarına hiç gönlüm razı olmaz,” dedi zavallı kadın; yüreği kabarıyor, gözleri yaşarıyordu. “Evlendiğimde aldığım çaydanlığım… Çizilip yolcuların önüne konacağını, üstündeki harflerimi herkesin göreceğini düşünmek… Bak, E. D.; herkes onları görecek.”
“Ah canım, canım,” dedi Pullet Teyze başını derin bir kederle sallayarak. “Ailenin baş harflerinin her yere saçılacağını düşünmek çok kötü; daha önce hiç olmamıştı. Çok talihsiz bir kardeşsin, Bessy. Ama çarşaflar, kaşıklar ve satılacak daha bir sürü şey varken, üstelik bazılarında adının tamamı yazılıyken, çaydanlığı satın almanın ne anlamı var? Emziği de dümdüz.”
“Ailenin utancına gelince,” dedi Bayan Glegg, “çaydanlık satın almakla önüne geçilmez. Aileden birinin onu sefalete sürükleyen bir adamla evlenmesi utançtır. İcra yoluyla eşyalarının satılacak olması utançtır. Bütün memleketin bunu duymasını engelleyemeyiz.”
Maggie babasına yapılan gönderme üzerine kanepeden fırladı; ama Tom hareketini ve kızaran yüzünü görüp konuşmasını zamanında engelledi. “Sessiz ol Maggie,” dedi buyurganca ve onu kenara itti. On beş yaşındaki bir delikanlı için bu, olağanüstü bir özdenetim ve sağduyu gösterisiydi: Glegg Teyze susunca, annesinin sözleri yüreğini derinden yaralamış olmasına rağmen sakin ve saygılı bir sesle konuşmaya başladı.
“Öyleyse teyze,” dedi doğrudan Bayan Glegg’e bakarak, “eşyalarımızın icra yoluyla satılmasını ailenin utancı sayıyorsanız, bunu baştan önlemek daha iyi olmaz mı? Sizle Pullet Teyze,” diye sürdürdü, öteki teyzesine bakarak, “Maggie’yle bana para bırakmayı düşünüyorsanız, şimdi vermeniz, borcumuzu ödeyip annemin eşyalarından ayrılmasını önlemeniz daha iyi olmaz mı?”
Birkaç dakika sessizlik oldu; Maggie dâhil herkes Tom’un birdenbire bu kadar olgun bir sesle konuşmasına şaşırmıştı. İlk sözü Glegg Amca aldı.
“Evet, evet delikanlı, aferin! Biraz aklın çalışıyor. Ama faizi de düşünmelisin; teyzelerin paralarından yüzde beş kazanıyor, şimdi verirlerse bu geliri kaybederler. Bunu hesaba katmadın.”
“Her yıl çalışıp ödeyebilirim,” dedi Tom hemen. “Annemi eşyalarından ayrılmaktan kurtarmak için her şeyi yaparım.”
“Aferin!” dedi Glegg Amca hayranlıkla. Tom’u, önerisinin uygulanabilirliğini düşünmekten çok konuşmaya teşvik etmişti. Ama karısını kızdırmak gibi talihsiz bir sonuca yol açmıştı.
“Evet, Bay Glegg!” dedi karısı öfkeli bir alayla. “Kendi tasarrufuma bıraktığını söyleyip durduğun paramı dağıtmak sana ne hoş geliyor! Hem bu para benim param, Bay Glegg; benim öz babam verdi, sen değil. Ben biriktirdim, üstüne kendim ekledim, neredeyse her yıl yatırıma ayıracak daha çok param oldu. Şimdi gidip başkalarının mobilyalarına gömülecek; geçimlerini sağlayacak imkânları olmadığı hâlde onları lükse, savurganlığa özendirecek. Vasiyetimi değiştireceğim ya da bir ek vasiyet hazırlatacağım; ölünce geride iki üç yüz sterlin daha az bırakacağım. Oysa ben hep doğru dürüst yaşamış, tutumlu davranmış, ailenin de en büyüğü olmuşum. Param, benimle aynı fırsatlara sahip olup yalnızca kötü ve savurgan davrandıkları için şimdi onun bunun eline geçecek. Pullet Teyze, sen nasıl istersen öyle yap; kocanın sana verdiği parayı geri almasına da izin ver. Ama ben öyle biri değilim.”
“Aman Jane, ne kadar da çabuk parlıyorsun!” dedi Pullet Teyze. “Başına kan hücum edecek, hacamat yaptırmak zorunda kalacaksın. Bessy’yle çocukları için üzülüyorum; geceleri onları düşünüp duruyorum, hele şu yeni ilaç yüzünden doğru dürüst uyuyamıyorum. Ama sen benimle yarı yolda buluşmayacaksan, benim bir şey yapmaya kalkışmamın da anlamı yok.”
“Ama şunu da hesaba katmak gerek,” dedi Bay Glegg. “Bütün hukuk borçları da arkamızdayken bu borcu ödeyip eşyaları kurtarmanın anlamı yok; o borçlar, araziden ve hayvanlardan elde edilebilecek her kuruşu, hatta daha fazlasını alır. Avukat Gore’dan öğrenip hesabını yaptım. Zavallı adamı geçindirmek için paramızı saklamamız gerekir; yiyip içemeyeceği eşyalara harcamak yerine. Ne makul olduğunu bilmiyormuşum gibi acele ediyorsun, Jane.”
“Öyleyse sözlerinizi ona göre seçin, Bay Glegg!” dedi karısı; başını anlamlı bir biçimde ona doğru eğerek ağır ve yüksek sesle vurguladı.
Bu konuşma sırasında Tom’un yüzü düşmüş, dudağı titremişti; ama kendini bırakmamaya kararlıydı. Erkek gibi davranacaktı. Tom’un sözlerinden bir anlığına sevinmiş olan Maggie ise yeniden öfkeden titrer hâle gelmişti. Annesi Tom’un hemen yanında durmuş, onun son konuşmasından beri koluna tutunuyordu. Maggie birden ayağa fırlayıp ikisinin önünde durdu; gözleri genç bir dişi aslanın gözleri gibi parlıyordu.
“Öyleyse ne diye gelip bizimle konuşuyor, işimize karışıyor, bizi azarlıyorsunuz?” diye patladı. “Zavallı anneme yardım etmek için hiçbir şey yapmayacaksanız, kendi kız kardeşinize, başı dertteyken acımayacaksanız, onu acıdan kurtarmak için yokluğunu bile fark etmeyeceğiniz bir şeyden vazgeçmeyecekseniz, bizden uzak durun! Babamı da eleştirmeye gelmeyin; o hepinizden iyiydi. İyi yürekliydi; başınız derde girseydi size yardım ederdi. Anneme yardım etmeyecekseniz Tom’la ben sizin paranızı hiç istemiyoruz. Almayalım daha iyi! Sizsiz de yaşarız.”
Maggie, teyzelerine ve amcalarına böyle meydan okuduktan sonra, bütün sonuçları göze almaya hazırmış gibi iri kara gözlerini onlara dikerek kımıldamadan durdu.
Bayan Tulliver korkmuştu; bu çılgınca patlamada uğursuz bir şey vardı, sanki bundan sonra hayat nasıl sürecekti, göremiyordu. Tom öfkelenmişti; böyle konuşmanın faydası yoktu. Teyzeler birkaç dakika şaşkınlıkla sustular. Sonunda, böyle bir akıl tutulması karşısında, yanıt vermektense yorum yapmak daha yerinde göründü.
“Bu çocukla başına geleceklerin sonunu görmedin daha, Bessy,” dedi Pullet Teyze. “Her türlü cüretkârlığı ve nankörlüğü gösteriyor. Korkunç. Okul masraflarını karşılamasaydım keşke; eskisinden de beter olmuş.”
“Benim hep söylediğimden başka bir şey değil,” diye söze girdi Bayan Glegg. “Başkaları şaşırabilir ama ben şaşırmıyorum. Yıllar önce, defalarca söyledim: ‘Sözümü unutmayın; bu çocuktan hayır gelmez, onda ailemizden eser yok.’ Bu kadar okula gönderilmesine de hiç sıcak bakmadım. Masraflarına katkıda bulunmayacağımı söylerken kendi nedenlerim vardı.”
“Hadi, hadi,” dedi Bay Glegg, “konuşup daha fazla vakit kaybetmeyelim, işe bakalım. Tom, hadi kalemle mürekkebi getir——”
Bay Glegg konuşurken, pencerenin önünden hızla geçen uzun boylu, esmer bir siluet göründü.
“A, Bayan Moss bu,” dedi Bayan Tulliver. “Demek kötü haber ona da ulaşmış.” Kapıyı açmak için dışarı çıktı; Maggie de hevesle peşinden gitti.
“İyi oldu,” dedi Bayan Glegg. “Satın alınacak şeylerin listesine razı olabilir. Kendi öz kardeşi olduğuna göre onun da payına düşeni yapması doğru olur.”
Bayan Moss öylesine telaşlıydı ki, Bayan Tulliver onu düşünmeden salona doğru çekerken karşı koymadı; ilk acılı geliş anında bu kadar kişinin arasına sokmanın pek nazikçe olmadığını fark etmemişti. Uzun boylu, yıpranmış, koyu saçlı kadın içeri girince Dodson kardeşlerin yanında keskin bir karşıtlık oluşturuyordu. Üstü başı eski püsküydü; şalıyla şapkası aceleyle üzerine atılmış gibiydi. Derinden hissedilen bir sıkıntının getirdiği, insanın kendini düşünemez oluşu da her hâlinden belliydi. Maggie koluna tutunmuştu; Bayan Moss, Tom dışında kimseyi fark etmemiş gibiydi. Doğruca onun yanına gidip elini tuttu.
“Ah, canım çocuklarım,” diye ağzından kaçırdı, “benden iyi bir şey beklemekte haksızsınız; ben sizin için zavallı bir teyzeyim, alan ama hiçbir şey vermeyenlerdenim. Zavallı ağabeyim nasıl?”
“Doktor Turnbull iyileşeceğini düşünüyor,” dedi Maggie. “Otur Gritty Teyze. Kendini üzme.”
“Ah, güzel yavrum, ikiye bölünüyor gibiyim,” dedi Bayan Moss. Maggie’nin onu kanepeye götürmesine izin verdi ama ötekilerin orada olduğunu hâlâ fark etmiş gibi değildi. “Ağabeyimin üç yüz sterlini bizde; şimdi o parayı istiyor, siz de istiyorsunuz, zavallılar! Ama borcu ödemek için eşyalarımızın satılması gerekecek; zavallı çocuklarım da var—sekiz tane, en küçüğü de doğru dürüst konuşamıyor. Kendimi hırsız gibi hissediyorum. Ama ağabeyimin… diye hiç düşünmemiştim…”
Zavallı kadının sözü, yükselen bir hıçkırıkla kesildi.
“Üç yüz sterlin! Aman, aman,” dedi Bayan Tulliver. Kocası kız kardeşi için “akla hayale gelmeyecek” şeyler yaptığını söylediğinde aklında belirli bir meblağ yoktu; karanlıkta bırakılmış olmanın verdiği bir eş öfkesiyle dolmuştu.
“Bu ne delilik!” dedi Bayan Glegg. “Aile sahibi bir adam! Parasını böyle ödünç vermeye hakkı yoktu; gerçek ortaya çıksa teminat bile almamıştır, eminim.”
Bayan Glegg’in sesi, Bayan Moss’un dikkatini çekti. Başını kaldırıp şöyle dedi:
“Evet, teminat vardı; kocam bunun için senet verdi. İkimiz de ağabeyimin çocuklarını soyacak türden insanlar değiliz. Durum biraz düzelince parayı geri ödemeyi umuyorduk.”
“Peki ama şimdi,” dedi Bay Glegg yumuşakça, “kocanız bu parayı bulmanın bir yolunu bulamaz mı? Tulliver’ı iflas ettirmekten kurtarabilirsek, bu insanlar için küçük bir servet olur. Kocanızın hayvanları var; bana kalırsa parayı onun bulması doğru olur. Sizin adınıza da üzülüyorum elbet, Bayan Moss.”
“Ah efendim, kocamın hayvanları yüzünden ne talihsizlikler yaşadığını bilmiyorsunuz. Hayvan yetersizliğinden çiftliğin hâli görülmemiş kadar kötü; bütün buğdayı da sattık, kiramızı ödeyemiyoruz. Doğru olanı yapmak isteriz elbet; bir faydası olacaksa gecenin yarısına kadar oturup çalışırım. Ama zavallı çocukların dördü de daha pek küçük——”
“Bu kadar ağlama teyze, üzülme,” diye fısıldadı Maggie; Bayan Moss’un elini bırakmamıştı.
“Bay Tulliver parayı size tek seferde mi verdi?” diye sordu Bayan Tulliver; hâlâ kendisinden habersiz olup bitenleri anlamaya çalışıyordu.
“Hayır, iki seferde,” dedi Bayan Moss, gözlerini silip gözyaşlarını tutmaya çalışarak. “Sonuncusunu dört yıl önce, ağır hastalığımdan sonra aldı; o sırada her şey ters gitmişti ve yeni bir senet düzenlendi. Hastalıkla talihsizlik yüzünden ömrüm boyunca yük olmaktan başka bir işe yaramadım.”
“Evet, Bayan Moss,” dedi Bayan Glegg kararlı bir sesle, “sizin aileniz çok talihsiz; kız kardeşim adına da yazık.”
“Olanları duyar duymaz arabayla yola çıktım,” dedi Bayan Moss, Bayan Tulliver’a bakarak. “Bana haber vermeyi uygun görseydiniz bunca zamandır uzakta kalmazdım. Kendimizi düşünüp ağabeyimi hiç düşünmüyormuşum gibi de olmasın; ama para aklımda öyle yer etmişti ki ondan söz etmeden edemedim. Efendim,” diye ekledi Bay Glegg’e bakarak, “kocamla ben doğru olanı yapmak istiyoruz; ağabeyimin güvenebileceği tek şey buysa ne olursa olsun bir yolunu bulup parayı ödeyeceğiz. Sıkıntıya alışkınız, başka türlüsünü de beklemiyoruz. Beni ikiye bölen yalnızca zavallı çocuklarımı düşünmek.”
“Ama şunu da hesaba katın Bayan Moss,” dedi Bay Glegg, “sizi uyarmak doğru olur: Tulliver iflas ederse ve kocanızın üç yüz sterlinlik senedi elindeyse bu parayı ödemek zorunda kalırsınız; alacaklıların temsilcileri sizden tahsil etmeye gelir.”
“Aman, aman!” dedi Bayan Tulliver; Bayan Moss’un bu işteki payını değil, iflası düşünüyordu. Zavallı Bayan Moss titreyerek boyun eğmiş hâlde dinlerken Maggie, Tom’un bu sıkıntıyı anlayıp anlamadığını, zavallı Moss Teyze için kaygılanıp kaygılanmadığını görmek üzere şaşkınlıkla ona baktı. Tom yalnızca düşünceli görünüyordu; gözleri masa örtüsündeydi.
“Ama iflas etmezse,” diye sürdürdü Bay Glegg, “dediğim gibi, üç yüz sterlin zavallı adam için küçük bir servet olur. Kendine gelse bile bir ölçüde çalışamaz durumda kalabilir. Bu iş sizi zora sokacaksa üzülürüm Bayan Moss; ama bir açıdan bakınca parayı bulmanız doğru olur, öteki açıdan bakınca da ödemek zorunda kalacaksınız. Gerçeği söylediğim için bana gücenmezsiniz umarım.”
“Amca,” dedi Tom, masa örtüsünü düşünceli gözlerle incelerken birden başını kaldırıp, “babam teyzem Moss’un parayı ödemesini istemiyorsa, onun ödemesi doğru olmaz sanırım; öyle değil mi?”
Bay Glegg, “Yok, belki olmaz Tom,” demeden önce bir iki saniye şaşkın şaşkın baktı. “Ama öyle olsaydı senedi yok ederdi, bilirsin. Senedi bulmamız gerek. Babasının isteğine aykırı olacağını düşünmene ne sebep oldu?”
“Şey,” dedi Tom; yüzü kızarmıştı ama delikanlılığa özgü bir titremeye rağmen kararlı konuşmaya çalışıyordu. “Bay Stelling’in okuluna gitmeden önce, bir gece şöminenin yanında birlikte otururken babam bana bir şey söylemişti. Odada başkası yoktu——”
Tom biraz duraksadı, sonra devam etti.
“Maggie hakkında bir şey söyledi, sonra da, ‘Kız kardeşime hep iyi davrandım, isteğime karşı evlenmiş olsa da; Moss’a da borç para verdim. Ama borcu ödemesi için onu sıkıntıya sokmayı aklımdan bile geçirmem; gerekirse parayı kaybetmeyi yeğlerim. Çocuklarım da bu yüzden biraz daha yoksul kalmayı dert etmesin,’ dedi. Şimdi babam hasta ve kendi adına konuşamıyor. Ona söylediklerinin tersine bir şey yapılmasını istemem.”
“Ama oğlum,” dedi Glegg Amca. İyi yüreği Tom’un isteğini anlamasını sağlıyordu; ama teminatları yok etmeye ya da bir adamın mal varlığında hissedilir fark yaratacak kadar önemli bir şeyden vazgeçmeye karşı duyduğu alışılmış nefretten hemen sıyrılamıyordu. “Baban iflas ederse olabileceklerin önüne geçmek istiyorsak senetten kurtulmamız gerekir, biliyorsun——”
“Bay Glegg,” diye araya girdi karısı sertçe, “ne söylediğinize dikkat edin. Başkalarının işine fazlasıyla burnunuzu sokuyorsunuz. Düşünmeden konuşursanız, suçu bana atmayın.”
“Ben daha önce hiç böyle bir şey duymadım,” dedi o sırada şaşkınlığını dile getirmek için pastilini aceleyle bitiren Pullet Amca. “Senedi yok etmek! İnsan bu yüzden polisi başınıza salabilir bence.”
“Ama,” dedi Bayan Tulliver, “senet o kadar para ediyorsa, neden ödemiyoruz da eşyalarımın elden gitmesini önlemiyoruz? Baban iyileştiğinde kızacak diye düşünüyorsan, Tom, Moss Teyzenle Amcanın işine karışmamıza gerek yok.”
Bayan Tulliver takas meselesini hiç incelememişti; yine de bu konuda özgün fikirler bulmak için zihnini zorluyordu.
“Aman, aman! Siz kadınlar bu işlerden anlamazsınız,” dedi Glegg Amca. “Bayla Bayan Moss’u güvenceye almanın senedi yok etmekten başka yolu yok.”
“Öyleyse bunu yapmama yardım edin, amca,” dedi Tom içtenlikle. “Babam iyileşmezse, engelleyebileceğim hâlde onun isteğine aykırı bir şey yapılmış olduğunu düşünmek beni çok üzer. O akşam söylediklerini aklımda tutmamı istediğinden eminim. Malı mülkü konusunda babamın isteğine uymalıyım.”
Bayan Glegg bile Tom’un sözlerini takdir etmekten kendini alamadı; onda Dodson kanının konuştuğunu hissediyordu. Yine de babası Dodson olsaydı, paranın bu uğursuz biçimde elden çıkarılması asla yaşanmazdı. Moss Teyze ayağa kalkıp Tom’un elini tutarak Maggie’nin Tom’un boynuna atılmasını engellemeseydi, Maggie kendini Tom’un boynuna atmaktan güçlükle alıkoyardı; Moss Teyze boğuk sayılabilecek bir sesle şöyle dedi:
“Yukarıda bir Tanrı varsa, bunun yüzünden hiçbir zaman yoksullaşmayacaksın canım oğlum. Baban için paraya gerek olursa, sanki ortada böyle bir senet varmış gibi Moss’la ben borcu öderiz. Bize nasıl davranılmasını istiyorsak öyle davranacağız; çocuklarımın başka talihi yoksa da dürüst bir anneleri babaları var.”
“Peki,” dedi Bay Glegg, Tom’un sözleri üzerine düşünmüş olarak, “baban iflas etse bile alacaklılara haksızlık etmiş olmayız. Ben de alacaklı oldum, türlü türlü dolandırıcılık gördüm; bunu düşünüyordum. Bu yasal takip işi başlamadan önce baban teyzesine parayı vermeye karar verdiyse, senedi kendisi yok etmiş gibi olur; çünkü o miktar kadar yoksullaşmayı göze almıştır. Ama delikanlı,” diye ekledi Bay Glegg, Tom’a uyarır gibi bakarak, “para meselelerinde düşünülecek çok şey var. Bir adama akşam yemeği götürürken başkasının kahvaltısını elinden alabilirsin. Bunu anlamıyorsun, öyle mi?”
“Anlıyorum,” dedi Tom kararlılıkla. “Bir adama borcum varsa onu başkasına vermeye hakkım olmadığını biliyorum. Ama babam borçlanmadan önce teyzeme parayı vermeye karar verdiyse, bunu yapmaya hakkı vardı.”
“Aferin delikanlı! Bu kadar akıllı olduğunu düşünmemiştim,” dedi Glegg Amca içtenlikle. “Ama belki de baban senedi yok etmiştir. Gidip sandıkta bulabilecek miyiz bakalım.”
“Babamın odasında. Biz de gidelim Gritty Teyze,” diye fısıldadı Maggie.
Bölüm etkileşimi
