Buddenbrooklar kitap kapağı

79. bölüm / 97

Sekizinci Bölüm

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 97Şu an: Sekizinci Bölüm
  1. 1 Birinci Kısım — Birinci Bölüm1.610 kelime
  2. 2 İkinci Bölüm859 kelime
  3. 3 Üçüncü Bölüm587 kelime
  4. 4 Dördüncü Bölüm1.281 kelime
  5. 5 Beşinci Bölüm1.073 kelime
  6. 6 Altıncı Bölüm538 kelime
  7. 7 Yedinci Bölüm493 kelime
  8. 8 Sekizinci Bölüm1.197 kelime
  9. 9 Dokuzuncu Bölüm393 kelime
  10. 10 Onuncu Bölüm1.332 kelime
  11. 11 İkinci Kısım — Birinci Bölüm2.069 kelime
  12. 12 İkinci Bölüm1.337 kelime
  13. 13 Üçüncü Bölüm799 kelime
  14. 14 Dördüncü Bölüm1.273 kelime
  15. 15 Beşinci Bölüm1.198 kelime
  16. 16 Altıncı Bölüm871 kelime
  17. 17 Yedinci Bölüm1.688 kelime
  18. 18 Üçüncü Kısım — Birinci Bölüm1.863 kelime
  19. 19 İkinci Bölüm1.566 kelime
  20. 20 Üçüncü Bölüm1.153 kelime
  21. 21 Dördüncü Bölüm892 kelime
  22. 22 Beşinci Bölüm1.819 kelime
  23. 23 Altıncı Bölüm1.019 kelime
  24. 24 Yedinci Bölüm1.183 kelime
  25. 25 Sekizinci Bölüm1.719 kelime
  26. 26 Dokuzuncu Bölüm915 kelime
  27. 27 Onuncu Bölüm635 kelime
  28. 28 On Birinci Bölüm1.098 kelime
  29. 29 On İkinci Bölüm627 kelime
  30. 30 On Üçüncü Bölüm783 kelime
  31. 31 On Dördüncü Bölüm1.234 kelime
  32. 32 On Beşinci Bölüm795 kelime
  33. 33 Dördüncü Kısım — Birinci Bölüm1.403 kelime
  34. 34 İkinci Bölüm984 kelime
  35. 35 Üçüncü Bölüm2.766 kelime
  36. 36 Dördüncü Bölüm760 kelime
  37. 37 Beşinci Bölüm934 kelime
  38. 38 Altıncı Bölüm1.964 kelime
  39. 39 Yedinci Bölüm2.143 kelime
  40. 40 Sekizinci Bölüm2.030 kelime
  41. 41 Dokuzuncu Bölüm498 kelime
  42. 42 Onuncu Bölüm2.798 kelime
  43. 43 On Birinci Bölüm1.221 kelime
  44. 44 Beşinci Kısım — Birinci Bölüm1.982 kelime
  45. 45 İkinci Bölüm1.721 kelime
  46. 46 Üçüncü Bölüm1.877 kelime
  47. 47 Dördüncü Bölüm710 kelime
  48. 48 Beşinci Bölüm1.328 kelime
  49. 49 Altıncı Bölüm823 kelime
  50. 50 Yedinci Bölüm864 kelime
  51. 51 Sekizinci Bölüm1.794 kelime
  52. 52 Dokuzuncu Bölüm1.365 kelime
  53. 53 Altıncı Kısım — Birinci Bölüm1.196 kelime
  54. 54 İkinci Bölüm1.214 kelime
  55. 55 Üçüncü Bölüm1.755 kelime
  56. 56 Dördüncü Bölüm2.561 kelime
  57. 57 Beşinci Bölüm1.856 kelime
  58. 58 Altıncı Bölüm3.428 kelime
  59. 59 Yedinci Bölüm1.770 kelime
  60. 60 Sekizinci Bölüm1.225 kelime
  61. 61 Dokuzuncu Bölüm1.787 kelime
  62. 62 Onuncu Bölüm2.699 kelime
  63. 63 On Birinci Bölüm973 kelime
  64. 64 Yedinci Kısım — Birinci Bölüm1.906 kelime
  65. 65 İkinci Bölüm904 kelime
  66. 66 Üçüncü Bölüm1.377 kelime
  67. 67 Dördüncü Bölüm1.133 kelime
  68. 68 Beşinci Bölüm1.794 kelime
  69. 69 Altıncı Bölüm1.245 kelime
  70. 70 Yedinci Bölüm930 kelime
  71. 71 Sekizinci Bölüm347 kelime
  72. 72 Sekizinci Kısım — Birinci Bölüm2.809 kelime
  73. 73 İkinci Bölüm2.156 kelime
  74. 74 Üçüncü Bölüm1.311 kelime
  75. 75 Dördüncü Bölüm2.481 kelime
  76. 76 Beşinci Bölüm4.230 kelime
  77. 77 Altıncı Bölüm3.104 kelime
  78. 78 Yedinci Bölüm3.692 kelime
  79. 79 Sekizinci Bölüm5.823 kelime · Okuduğun bölüm
  80. 80 Dokuzuncu Bölüm1.187 kelime
  81. 81 Dokuzuncu Kısım — Birinci Bölüm3.110 kelime
  82. 82 İkinci Bölüm3.949 kelime
  83. 83 Üçüncü Bölüm1.284 kelime
  84. 84 Dördüncü Bölüm3.835 kelime
  85. 85 Onuncu Kısım — Birinci Bölüm1.989 kelime
  86. 86 İkinci Bölüm2.392 kelime
  87. 87 Üçüncü Bölüm2.587 kelime
  88. 88 Dördüncü Bölüm588 kelime
  89. 89 Beşinci Bölüm4.646 kelime
  90. 90 Altıncı Bölüm2.343 kelime
  91. 91 Yedinci Bölüm1.803 kelime
  92. 92 Sekizinci Bölüm1.866 kelime
  93. 93 Dokuzuncu Bölüm1.100 kelime
  94. 94 On Birinci Kısım — Birinci Bölüm1.517 kelime
  95. 95 İkinci Bölüm11.644 kelime
  96. 96 Üçüncü Bölüm785 kelime
  97. 97 Dördüncü Bölüm1.113 kelime

Sekizinci Bölüm
Aile, duvar kâğıdındaki huzurla gülümseyen tanrı heykellerinin çevrelediği yemek masasına perşembe günleri otururdu. Son zamanlarda çok ciddi yeni bir konu açılmıştı; Breite Straße’deki Buddenbrook hanımlarının yüzlerinde soğuk bir çekingenlik, Bayan Permaneder’in yüzünde ve hareketlerinde ise olağanüstü bir heyecan yaratıyordu. Başını geriye atıp iki kolunu birden öne ya da yukarı uzatarak öfke, hiddet ve yürekten gelen derin bir infialle konuşurdu. Önce söz konusu özel olaydan söz eder, sonra konuyu genelleştirip kötü insanlardan yakınırdı. Mide zayıflığıyla bağlantılı kuru, sinirli boğaz temizleme sesleriyle sözü sık sık kesilir; öfkeliyken kendine özgü gırtlak sesiyle iğrençlik dolu küçük boru sesleri çıkarır, “Gözyaşı Trieschke—!”, “Grünlich—!”, “Permaneder—!” diye haykırırdı… Ama yeni eklenen, tarif edilemez bir küçümseme ve düşmanlıkla dile getirdiği bir ad daha vardı. Şöyle sesleniyordu: “Savcı—!”

İşlere boğulduğu için her zamanki gibi geç kalan Müdür Hugo Weinschenk salona girer, iki yumruğunu dengeleyerek redingotunun belini alışılmadık bir canlılıkla sallaya sallaya yerine yürür, ince bıyığının altındaki alt dudağı da küstahça sarkardı. O zaman konuşma kesilir, masanın üzerine utandırıcı, boğucu bir sessizlik çökerdi. Senatör, sanki sıradan bir iş konusunu soruyormuş gibi hafifçe müdüre işin ne durumda olduğunu sorarak herkesi bu sıkıntıdan kurtarırdı. Hugo Weinschenk de işlerin çok iyi gittiğini, başka türlü olmasının mümkün olmadığı kadar mükemmel durumda olduğunu söylerdi… Sonra hafif ve neşeli bir tavırla başka konulardan söz ederdi. Eskisinden çok daha keyifliydi; gözlerini vahşi bir tasasızlıkla etrafta gezdiriyor, Gerda Buddenbrook’un kemanının nasıl olduğunu defalarca soruyor ama yanıt alamıyordu. Genel olarak çok ve neşeli konuşuyordu. Rahatsız edici olan tek şey, bu açık sözlülük içinde sözlerine her zaman yeterince dikkat etmemesi ve aşırı keyfi yerindeyken ara sıra yeri olmayan hikâyeler anlatmasıydı. Örneğin, emanet edilen çocuğun sağlığına gaz sancısı çektiği için zarar veren bir sütannenin hikâyesini anlatmıştı. Mizah olduğunu düşündüğü bir biçimde çağrılan aile doktorunu taklit etti: “Burada kim böyle kokuyor! Burada böyle kokan kim?” Karısının yüzünün kıpkırmızı kesildiğini, Konsolos hanımın, Thomas’ın ve Gerda’nın kımıldamadan oturduğunu, Buddenbrook hanımlarının birbirine delici bakışlar attığını, masanın alt ucunda oturan Riekchen Severin’in bile gücenmişçe baktığını, yalnızca yaşlı Konsolos Kröger’in hafifçe kıkırdadığını ise çok geç, belki de hiç fark etmedi…

Müdür Weinschenk’in meselesi neydi? Ciddi, çalışkan, sağlam yapılı bu adam; sosyallikten hoşlanmayan, dış görünüşü sert, inatçı bir görev duygusuyla yalnızca işine adanmış bu adam, yalnızca ağır bir suç işlemekle kalmamış, hayır, bunu tekrar tekrar yapmış olmalıydı. Üstelik suçlanmış, mahkemeye verilmişti: ticari bir manevrayı birkaç kez uygulamıştı; bu manevraya kuşkulu değil, kirli ve suç teşkil eden demek gerekirdi. Sonucu kestirilemeyen bir dava aleyhinde sürüyordu! Ona ne yükleniyordu? Çeşitli yerlerde yangınlar, büyük yangın felaketleri çıkmıştı; bu felaketler, zarar görenlerle sözleşme gereği bağlı olan sigorta şirketine büyük meblağlara mal olacaktı. Oysa Müdür Weinschenk’in, acenteleri aracılığıyla felaket haberlerini hızla ve gizlice aldıktan sonra, yani bilerek dolandırıcılık yapmak üzere, başka bir şirkette reasürans yaptırıp zararı o şirkete yüklediği ileri sürülüyordu. Artık iş savcının, Savcı Doktor Moritz Hagenström’ün elindeydi…

“Thomas,” dedi Konsolos hanım oğluna baş başayken, “sana yalvarıyorum… Bu işten hiç anlamıyorum. Ne düşünmem gerektiğini bilmiyorum!”

O da şöyle karşılık verdi: “Evet, sevgili annem… Bu konuda ne denebilir! Her şeyin yolunda olduğuna inanmak ne yazık ki güç. Ama Weinschenk’in bazı kimselerin iddia ettiği ölçüde suçlu olması da bana pek olası gelmiyor. Modern iş hayatında ticari teamül denen bir şey vardır… Ticari teamül, anlıyor musun, yasaya bütünüyle uygun düşmeyen, yazılı kanunla tam örtüşmeyen ve sıradan insana dürüstlükten uzak görünen bir manevradır; ama iş dünyasında zımni bir anlaşmayla olağanlaşmıştır. Teamülle daha kötüsü arasındaki sınırı çizmek çok güç… Neyse… Weinschenk bir kusur işlediyse, büyük olasılıkla ceza almadan sıyrılmış birçok meslektaşından daha ileri gitmemiştir. Ama… davanın iyi sonuçlanacağına hiç güvenmiyorum. Büyük bir şehirde beraat edebilirdi belki; ama burada, her şeyin kliklere ve kişisel çıkarlara dayandığı yerde… Savunmanını seçerken bunu daha iyi düşünmeliydi. Şehrimizde üstün nitelikli bir avukat, olağanüstü zekâsı ve ikna gücü yüksek hitabet yeteneği olan, her türlü belalı davada pişmiş bir hukukçu yok. Buna karşılık bizim hukukçularımız birbirlerine bağlı; ortak çıkarlar, öğle yemekleri, belki de akrabalık bağları onları birbirine bağlıyor ve birbirlerini gözetmek zorundalar. Bana kalırsa Weinschenk burada yaşayan bir avukat tutsa akıllıca ederdi. Peki ne yaptı? Gerekli görmüş—özellikle ‘gerekli görmüş’ diyorum, çünkü bu, vicdanının temiz olup olmadığı konusunda insanı düşündürüyor—Berlin’den bir savunman getirtmiş: Doktor Breslauer. Tam bir şeytan, kurnaz bir hatip, incelikli bir hukuk cambazı; birçok dolandırıcı müflisi hapisten kurtardığı söylenerek ün salmış. Şimdi davayı hiç kuşkusuz çok yüksek bir ücret karşılığında aynı ölçüde kurnazca yürütecek… Ama bu işe yarayacak mı? Bizim saygın hukukçularımızın yabancı beyefendinin etkisi altına girmemek için ellerinden geleni yapacaklarını ve mahkemenin Doktor Hagenström’ün iddiasını çok daha istekli dinleyeceğini şimdiden görüyorum… Ya tanıklar? Kendi çalışanlarının ona özellikle sevgiyle destek olacağını sanmıyorum. Biz iyi niyetli insanların—ve sanırım kendisinin de—sert görünüşü dediğimiz şey ona pek dost kazandırmadı… Kısacası anne, içime kötü şeyler doğuyor. Bir felaket olsa Erika için çok kötü olurdu ama en çok Tony’ye üzülürüm. Görüyorsun, Hagenström’ün bu işi memnuniyetle üstlendiğini söylemekte haklı. Dava hepimizi ilgilendiriyor; utanç verici bir sonuç hepimizi etkiler, çünkü Weinschenk aileden biri ve soframızda yeri var. Bana gelince, bunun üstesinden gelirim. Nasıl davranmam gerektiğini biliyorum. Kamuoyu önünde bu işle hiçbir ilgim yokmuş gibi durmalı, duruşmalara gitmemeliyim—Breslauer’i merak etsem de—ve nüfuz kullanmaya çalıştığım suçlamasından kaçınmak için hiçbir şeye karışmamalıyım. Ama Tony? Mahkûmiyetin onu ne kadar üzeceğini düşünmek bile istemiyorum. İftira ve kıskanç entrikalar hakkında yüksek sesle itiraz ederken korkusunun sesine nasıl karıştığını duymalısın… Bunca sıkıntıdan sonra kızının bu son onurlu konumunu, saygın ev düzenini de kaybetme korkusu. Ah, göreceksin, kuşkulanması için ne kadar çok neden çıkarsa Weinschenk’in masumiyetini o kadar yüksek sesle savunacak… Ama o gerçekten masum da olabilir, elbette, bütünüyle masum olabilir… Bekleyip göreceğiz anne; ona, Tony’ye ve Erika’ya incelikle davranmalıyız. Ama içime iyi şeyler doğmuyor…”

*

Böyle koşullar altında Noel bu kez yaklaşırken, küçük Johann, Ida’nın onun için hazırladığı ve son yaprağında bir Noel ağacı çizili olan koparmalı takvimden yararlanarak, kalbi heyecanla çarparken eşsiz zamanın gelişini izliyordu.

İşaretler çoğalıyordu… İlk Advent’ten beri büyükannenin yemek salonunun duvarında Knecht Ruprecht’in insan boyunda, renkli bir resmi asılıydı. Bir sabah Hanno yatağının örtüsünün, ayak ucundaki halının ve giysilerinin hışırdayan altın pullarla kaplandığını gördü. Birkaç gün sonra öğleden sonra oturma odasında, babası şezlongda gazetesini okurken ve Hanno Gerok’un “Palmiye Yaprakları” kitabında Endor cadısının şiirini okurken, her yıl olduğu gibi ama bu kez de ansızın, “Küçük beyefendiyi soran bir yaşlı adamın” geldiği haber verildi. İçeri çağrılan yaşlı adam, uzun kürk mantosunun tüylü yüzü dışarı çevrilmiş, üstü altın pullar ve kar taneleriyle süslenmiş halde, ağır ağır sürüyerek geldi; aynı süsler başlığında da vardı. Yüzü karaya boyalıydı; kocaman beyaz sakalına, doğaüstü kalın kaşları gibi, parıldayan simler karışmıştı. Her yıl olduğu gibi, sol omzundaki bu çuvalın dua edebilen uslu çocuklar için elmalar ve altın cevizler taşıdığını, sağ omzundaki sopanınsa yaramaz çocuklara ayrıldığını tunçtan bir sesle açıkladı… Bu, Knecht Ruprecht’ti. Yani, elbette, tam anlamıyla gerçek Knecht Ruprecht değildi; aslında belki de babasının ters çevrilmiş kürk mantosunu giymiş berber Wenzel’den ibaretti. Ama Knecht Ruprecht’in mümkün olabileceği kadarıyla oydu ve Hanno bu yıl da içtenlikle sarsılmış halde, yalnızca bir iki kez sinirli, yarı bilinçsiz bir hıçkırıkla sözünü keserek Babamız duasını okudu. Bunun üzerine yaşlı adamın sonra yanına almayı tümüyle unuttuğu uslu çocuklar çuvalına elini daldırmasına izin verildi…

Tatil başladı ve babası Noel döneminde verilmesi gereken karneyi okuduğu an, pek de kötü geçmedi… Büyük salon gizemli biçimde çoktan kapatılmış, badem ezmeleriyle zencefilli çörekler masaya çıkarılmış, şehrin sokaklarına Noel çoktan gelmişti. Kar yağıyor, ayaz bastırıyordu; keskin, duru havada, bayram için kadife ceketleri ve siyah bıyıklarıyla gelmiş İtalyan sokak çalgıcılarının tanıdık ya da hüzünlü ezgileri sokaklarda yankılanıyordu. Vitrinlerde Noel sergileri göz kamaştırıyordu. Pazar yerindeki yüksek, gotik çeşmenin çevresine Noel pazarının renkli eğlenceleri kurulmuştu. İnsan nereye gitse, satılık çam ağaçlarının kokusuyla bayramın havasını içine çekiyordu.

Sonunda 23 Aralık akşamı geldi; Fischergrube’deki evin salonunda hediyeler dağıtıldı. Bu, yalnızca dar aile çevresinde yapılan bir dağıtımdı; bir başlangıç, açılış, ön gösteriydi, çünkü Konsolos hanım Noel arifesini bütünüyle sahiplenmiş, bütün aileye ayırmıştı. Böylece 24 Aralık öğleden sonra, perşembe günkü sofra çevresinin tamamı, Wismar’dan Jürgen Kröger ve Therese Weichbrodt ile Madame Kethelsen de Manzara Odası’nda bir araya geldi.

Yaşlı hanım, ağır, gri ve siyah çizgili ipekler içinde, yanakları kızarmış, gözleri hararetle parlayarak, konukları geldikçe karşıladı. Sessizce kucaklaşırken altın bilezikleri hafifçe şıngırdıyordu. O akşam tarifsiz, sessiz ve titrek bir heyecan içindeydi. “Aman Tanrım, ateşin var anne!” dedi Senatör, Gerda ve Hanno’yla birlikte geldiğinde… “Her şey gayet sakin geçebilir.” Ama üçünü de öperken fısıldadı: “İsa’nın şerefine… Bir de sevgili merhum Jean’ımın…”

Gerçekten de merhum Konsolos’un bu kutlama için belirlediği kutsal programı sürdürmek gerekiyordu. Gecenin derin, ciddi ve içten bir neşeyle dolu havasına yaraşır biçimde geçmesi sorumluluğu, Konsolos hanımı durmadan bir o yana bir bu yana koşturuyordu: Çoktan toplanmaya başlamış Marien korosunun oğlanlarının bulunduğu sütunlu salondan, Riekchen Severin’in ağacı ve hediye masasını son kez düzenlediği yemek salonuna; hediyelerin dağıtımına katılacak, evin yoksulları olan birkaç yabancı yaşlı kişinin çekingen ve mahcup halde bekleştiği koridora; sonra da gereksiz her sözü ve sesi sessiz bir yan bakışla cezalandırdığı Manzara Odası’na… Öylesine sessizlik vardı ki, karlı bir sokağın bir yerlerinden gelen, uzak bir laternanın tınıları buraya kadar ulaşıyor, müzik kutusunun sesi gibi ince ve duru duyuluyordu. Odada oturan ya da ayakta duran yirmi kadar insan olmasına rağmen, sessizlik kilisedekinden daha büyüktü. Senatör, amcası Justus’a çok temkinli biçimde fısıldadığı gibi, ortam biraz cenaze törenini andırıyordu.

Üstelik gençlerin taşkın bir sesiyle bu havanın dağılması pek olası görünmüyordu. Burada toplanan aile üyelerinin neredeyse hepsi, yaşam belirtilerinin çoktan yerleşik biçimler aldığı bir yaştaydı; bunu anlamak için tek bir bakış yeterdi. Yüzünün solgunluğu canlı, enerjik, hatta esprili ifadesine ters düşen Senatör Thomas Buddenbrook; koltuğuna kıpırtısız yaslanmış, güzel beyaz yüzünü yukarı çevirmiş, birbirine yakın, mavimsi gölgeli ve tuhaf biçimde parıltılı gözlerini avizenin ışıldayan cam prizmalarına dikmiş karısı Gerda; kız kardeşi Bayan Permaneder; sessiz, sade giyimli memur kuzeni Jürgen Kröger; kuzenleri Friederike, Henriette ve Pfiffi… İlk ikisi daha da zayıflamış ve uzamış, sonuncusuysa eskisinden de kısa ve tombul görünüyordu. Ama üçünün yüzünde de ortak, kalıplaşmış bir ifade vardı: Herkese ve her şeye yönelmiş, sivri ve kötü niyetli bir gülümseme; sanki durmadan, “Gerçekten mi? Buna şimdilik inanmakta acele etmeyelim,” diyorlardı… Son olarak, düşünceleri herhalde doğrudan akşam yemeğine yönelmiş, zavallı kül rengi Klothilde… Hepsi kırkını geçmişti. Ev sahibesi, kardeşi Justus, onun karısı ve küçük Therese Weichbrodt ise altmışı epey geride bırakmıştı. Yaşlı Konsolos hanım Buddenbrook, kızlık soyadı Stüwing, ile büsbütün sağır Madame Kethelsen de yetmişli yaşlarındaydı.

Gençliğinin baharında olan aslında yalnız Erika Weinschenk’ti. Ama açık mavi gözleri—Bay Grünlich’in gözleri—kocası Müdür’e kaydığında, onun tıraşlı, şakakları ağarmış, ince bıyığı ağız kenarlarına kadar uzanan başının kanepenin yanında pastoral duvar kâğıdının önünde belirginleştiği yerde, Erika’nın dolgun göğsünün sessiz ama ağır nefeslerle inip kalktığı görülüyordu… Usul, defter tutma, tanıklar, savcı, savunman ve hâkim üzerine kaygılı, karmaşık düşünceler onu eziyor olmalıydı; odadakilerden hangisinin aklında bu Noel’e yakışmayan düşünceler yoktu ki? Bayan Permaneder’in damadının sanık durumunda olması, bütün ailenin, yasaları, toplumsal düzeni ve ticari dürüstlüğü çiğnemekle suçlanan, belki de utanca ve hapse mahkûm bir üyesinin orada bulunduğunun bilincinde olması, toplantıya bütünüyle yabancı, ürkütücü bir hava veriyordu. Ortalarında bir sanıkla Buddenbrook ailesinin Noel arifesi! Bayan Permaneder koltuğunda daha da heybetle geriye yaslandı; Breite Straße’deki Buddenbrook hanımlarının gülümsemesi bir ton daha sivrildi…

Peki ya çocuklar? Ailenin az sayıdaki çocukları? Bu yepyeni ve hiç alışılmadık durumun hafif ürpertisini onlar da hissediyor muydu? Küçük Elisabeth’in ruh halini kestirmek imkânsızdı. Bayan Permaneder’in zevkini belli eden saten kurdeleli bol süslemeli elbisesi içindeki çocuk, dadısının kucağında oturuyor, başparmaklarını minicik yumruklarının içine sıkıştırıyor, dilini emiyor, hafif çıkık gözlerini önünde bir noktaya dikiyor, arada bir kısa, gıcırdayan bir ses çıkarıyor; bunun üzerine kız onu biraz sallıyordu. Hanno ise annesinin ayaklarının dibindeki taburesinde sessizce oturmuş, tıpkı annesi gibi avizenin bir prizmasına bakıyordu…

Christian yoktu! Christian neredeydi? Ancak son anda onun henüz gelmediği fark edildi. Konsolos hanımın hareketleri, dudak kenarından saçlarına doğru sıvazlayıp düşmüş bir teli yerine koyar gibi yaptığı tuhaf hareket, daha da telaşlı bir hal aldı… Mamsell Severin’e aceleyle talimat verdi; hizmetçi kız da korocuların yanından geçip sütunlu salona, evin yoksullarının arasından koridora çıktı ve Bay Buddenbrook’un kapısını çaldı.

Hemen ardından Christian göründü. Eklemlerindeki romatizmadan beri biraz topallayan ince, çarpık bacaklarıyla, kel alnını eliyle ovuşturarak, ağır ağır Manzara Odası’na girdi.

“Hay Allah, çocuklar,” dedi, “neredeyse unutuyordum!”

“Unutacak mıydın…” diye tekrarladı annesi ve olduğu yerde donakaldı…

“Evet, bugün Noel olduğunu neredeyse unutuyordum… Oturmuş… Güney Amerika üzerine bir seyahat kitabı okuyordum… Aman Tanrım, daha nice Noel’ler gördüm ben…” diye ekledi. Beşinci sınıf bir varyete tiyatrosunda geçirdiği bir Noel arifesini anlatmaya koyulmak üzereydi ki odadaki kilise sessizliği birden üzerine çöktü; burnunu kırıştırarak, parmak uçlarında yerine yürüdü.

“Sevin, ey Siyon!” diye şarkı söyledi korocu oğlanlar. Az önce dışarıda öyle gürültü patırtı çıkarmışlardı ki Senatör bir an kapıda durup onlara çeki düzen vermek zorunda kalmıştı; şimdi ise olağanüstü güzel söylüyorlardı. Derin seslerin taşıdığı bu parlak sesler, duru, coşkulu ve övgü dolu biçimde yükselerek herkesin yüreğini beraberinde yukarı çekti; yaşlı kızların gülümsemesini yumuşattı, yaşlıları içlerine dönüp hayatlarını gözden geçirmeye yöneltti. Hayatın tam ortasında olanlar ise bir süre dertlerini unuttu.

Hanno şimdiye dek kollarıyla sarmış olduğu dizini bıraktı. Yüzü bembeyazdı; taburesinin püskülleriyle oynuyor, ağzı yarı açık, sanki üşüyormuş gibi görünerek dilini bir dişine sürtüyordu. Arada bir derin bir soluk alma ihtiyacı duyuyordu; çünkü çan gibi berrak, eşliksiz şarkı havayı doldurunca, yüreği neredeyse acı verecek bir mutlulukla sıkışıyordu. Noel… Yüksek, beyaz boyalı ve hâlâ sımsıkı kapalı çift kanatlı kapının aralıklarından çam kokusu sızıyor, tatlı, baharatlı kokusuyla salondaki mucizeleri gözünde canlandırıyordu. Hanno her yıl, kalbi heyecanla çarparken, kavranamaz, dünyevi olmayan bir ihtişam diye bekliyordu onları… İçeride onu ne bekliyordu? Elbette dilediği şey; bir dilek, önceden imkânsız olduğu söylenip vazgeçirilmediği sürece, kuşkusuz yerine getirilirdi. Tiyatro hemen gözüne çarpmalı, ona yerini göstermeliydi: Büyükannesi için hazırladığı istek listesinin başına altını çizerek yazdığı, “Fidelio”dan beri aklındaki neredeyse tek şey olan, özlemini çektiği kukla tiyatrosu.

Evet, Bay Brecht’i ziyaret etmesinin ödülü ve karşılığı olarak Hanno kısa süre önce ilk kez tiyatroya gitmişti: Şehir tiyatrosunda, annesinin yanında birinci katta oturmuş, “Fidelio”nun ezgilerini ve sahnedeki olayları nefesini tutarak izlemişti. O günden beri yalnızca opera sahnelerini düşlüyor, sahne tutkusu yüzünden neredeyse uyuyamıyordu. Sokakta, tiyatro müdavimi diye bilinen insanlara—amcası Christian gibi Konsolos Döhlmann’a, simsar Gosch’a—tarifsiz bir kıskançlıkla bakıyordu… Neredeyse her akşam orada bulunabilme mutluluğuna dayanmak mümkün müydü? Haftada bir kez, temsil başlamadan önce salona şöyle bir bakabilse, çalgıların akordunu dinleyebilse, kapalı perdeyi biraz seyredebilse! Çünkü tiyatroda her şeyi seviyordu: Gaz kokusunu, koltukları, müzisyenleri, perdeyi…

Kukla tiyatrosu büyük mü olacak? Geniş ve yüksek mi? Perdesi nasıl görünecek? Bir an önce küçük bir delik açmak gerek; şehir tiyatrosunun perdesinde de bir gözetleme deliği vardı… Büyükannesi ya da Mamsell Severin—çünkü büyükannesi her şeyi hazırlayamazdı—“Fidelio” için gerekli dekorları bulmuş muydu? Yarın bir yere kapanıp yapayalnız bir gösteri düzenleyecek… Şimdiden zihninde kuklalarına şarkı söyletiyordu; çünkü müzik tiyatroyla birlikte ayrılmaz biçimde aklına yerleşmişti…

“Sevinçle haykır, Yeruşalim!” diye bitirdi korocu oğlanlar. Füg gibi yan yana ilerleyen sesler son hecede huzur ve sevinç içinde birleşti. Duru akor yankılanıp söndü; sütunlu salona ve Manzara Odası’na derin bir sessizlik çöktü. Aile üyeleri bu aranın ağırlığıyla gözlerini önlerine indirdi; yalnız Müdür Weinschenk’in gözleri cüretkâr ve kaygısızca çevrede dolaşıyordu. Bayan Permaneder ise bastıramadığı kuru öksürüğünü duyurdu. Konsolos hanım ağır ağır masaya yürüdü, artık eski zamanlardaki gibi masadan ayrı ve bağımsız durmayan kanepede akrabalarının arasına oturdu. Lambayı düzeltti ve sayfa kenarlarının zamanla solmuş altın yaldızlı yüzeyi olağanüstü geniş olan büyük İncil’i kendine çekti. Gözlüğünü burnuna yerleştirdi, koca kitabı kapalı tutan iki deri tokayı açtı ve işaret konmuş sayfayı bulup çevirdi; iri puntolu yazısıyla kalın, kaba, sarımsı kâğıt ortaya çıktı. Şekerli sudan bir yudum aldı ve Noel bölümünü okumaya başladı.

Çok iyi bildiği o eski sözleri yavaşça, yalın ve yüreğe işleyen bir vurguyla okudu; sesi, huşu dolu sessizliğin içinden berrak, duygulu ve neşeli biçimde yükseliyordu. “Ve insanlara esenlik olsun!” dedi. Sesi kesilir kesilmez sütunlu salonda üç ses “Sessiz Gece, Kutsal Gece”yi söylemeye başladı; Manzara Odası’ndaki aile onlara katıldı. Çoğu müzikten anlamadığı için dikkatli davranıyorlardı; topluluğun içinde arada sırada pes ve bütünüyle yersiz bir ses duyuluyordu… Ama bu, şarkının etkisini azaltmadı… Bayan Permaneder’in dudakları titreyerek şarkı söylüyordu; çünkü hareketli bir hayatı geride bırakıp bu kutlama saatinin kısa huzurunda geçmişine dönüp bakan kişinin yüreğine en tatlı ve en acı biçimde dokunur bu şarkı… Madame Kethelsen, neredeyse hiçbir şey duymadığı halde sessizce ve acı acı ağladı.

Sonra Konsolos hanım ayağa kalktı. Torunu Johann’ın ve torununun torunu Elisabeth’in ellerini tuttu, odanın içinden yürüdü. Yaşlılar ona katıldı, gençler arkalarından geldi; sütunlu salonda hizmetçiler ve evin yoksulları da aralarına katıldı. Herkes hep bir ağızdan “Ey Çam Ağacı”nı söylerken ve önde yürüyen Amca Christian, yürürken tahta kukla gibi bacaklarını kaldırıp aptalca “Ey Teyze Ağacı” şarkısını söyleyerek çocukları güldürürken, gözleri kamaşmış, yüzlerinde bir gülümsemeyle, ardına kadar açılmış yüksek çift kanatlı kapıdan doğrudan cennete girdiler.

Salonun tamamı, yanık çam dallarının kokusuyla dolmuş, sayısız küçük alevin ışığında parlayıp ışıldıyordu; üzerindeki beyaz tanrı heykelleriyle gök mavisi duvar kâğıdı, büyük salonu daha da aydınlık gösteriyordu. Koyu kırmızı perdeli pencerelerin arasında, arka tarafta, gümüş yaldızlı süsler ve büyük beyaz zambaklarla donatılmış, tepesinde ışıldayan bir melek, dibinde kabartma yemlik sahnesi bulunan ve neredeyse tavana kadar yükselen dev çam ağacını örten mumların alevleri, salonun genel aydınlığı içinde uzak yıldızlar gibi titreşiyordu. Çünkü beyaz örtülü, pencerelerden kapıya kadar uzanan ve üzerine hediyeler yığılmış masada, şekerlemelerle süslenmiş daha küçük ağaçlardan bir sıra devam ediyor, onlar da yanan balmumu mumlarıyla ışıldıyordu. Duvarlardan çıkan gaz lambaları da yanıyor, dört köşedeki yaldızlı şamdanların kalın mumları da. Masaya sığmayan büyük hediyeler yerde yan yana duruyordu. İki kapının yanlarında, beyaz örtülü, armağanlarla dolu ve yanan küçük ağaçlarla süslenmiş masalar vardı: Bunlar hizmetçilere ve evin yoksullarına ayrılan armağanlardı.

Şarkı söyleyerek, gözleri kamaşmış ve eskiden beri tanıdıkları odaya bütünüyle yabancılaşmış halde salonun çevresini bir kez dolaştılar; mumdan yapılmış İsa bebeğin haç çıkarıyor gibi göründüğü yemlik sahnesinin önünden geçtiler ve eşyaları seçebilir hale geldikten sonra, susup yerlerinde durdular.

Hanno’nun aklı bütünüyle karışmıştı. İçeri girdikten kısa süre sonra, ateşli gözleri tiyatroyu görmüştü… Masanın üzerinde yükselen bu tiyatro, onun hayal etmeye bile cesaret edemeyeceği kadar büyük ve geniş görünüyordu. Ama yeri değişmişti; geçen yıl oturduğu yerin karşısındaki bir noktadaydı. Bu yüzden Hanno şaşkınlıkla, bu olağanüstü tiyatronun gerçekten kendisi için olup olmadığından ciddi ciddi kuşku duyuyordu. Üstelik sahnenin dibinde, yerde, büyük ve yabancı bir şey duruyordu; istek listesinde olmayan, şifonyeri andıran bir mobilya… Acaba o da onun muydu?

“Gel buraya, çocuğum, şuna bir bak,” dedi Konsolos hanım kapağı açarken. “İlahileri çalmayı sevdiğini biliyorum… Bay Pfühl sana gerekenleri gösterecek… Pedallara hep basmak gerek… Bazen daha hafif, bazen daha kuvvetli… Ellerini kaldırmadan, parmaklarını hep böyle yavaş yavaş değiştireceksin…”

Küçük, güzel bir harmoniumdu; kahverengi cilalıydı, iki yanında metal tutamakları, renkli körük pedalları ve zarif bir döner taburesi vardı. Hanno bir akor bastı… Yumuşak bir org sesi yükseldi; çevresindekiler hediyelerinden başlarını kaldırdı… Hanno büyükannesine sarıldı; büyükannesi onu sevgiyle kendine bastırdıktan sonra başkalarının teşekkürlerini kabul etmek üzere yanından ayrıldı.

Tiyatroya döndü. Harmonium baş döndürücü bir düştü ama şimdilik onunla yakından ilgilenecek vakti yoktu. Bu, mutluluğun bolluğuydu; insan tek tek şeylere nankörce şöyle bir dokunup önce bütünün görünüşünü kavramaya çalışırdı… Ah, suflör kutusu da vardı; deniz kabuğu biçimindeki kutunun arkasında kırmızı altın renkli perde geniş ve görkemli biçimde yukarı doğru toplanıyordu. Sahneye Fidelio’nun son perdesinin dekoru kurulmuştu. Zavallı mahkûmlar ellerini kavuşturmuştu. Kolları kocaman kabarık Don Pizarro, korkunç bir pozda bir yerde öylece duruyordu. Arka taraftan, her şeyi düzeltmek üzere bakan, baştan aşağı siyah kadife giymiş bakan hızlı adımlarla yaklaşıyordu. Şehir tiyatrosundaki gibiydi, hatta neredeyse daha güzeldi. Hanno’nun kulaklarında coşku korosu, final yankılanıyordu. Aklında kalan bir parçasını çalmak için harmoniumun başına oturdu… Ama sonra kalkıp kitabını, istediği Yunan mitolojisi kitabını eline aldı; cildi kıpkırmızıydı ve kapağında altın renkli bir Pallas Athena vardı. Tabağından şekerleme, badem ezmesi ve baharatlı kurabiye yedi; yazı gereçlerine, okul defterlerine göz gezdirdi. Sonra, üzerinde minicik bir cam taneciği bulunan dolma kaleme dalıp geri kalan her şeyi bir anlığına unuttu. O taneciği gözünün önüne tutmak, sanki sihirle önünde uçsuz bucaksız bir İsviçre manzarası belirivermesine yetiyordu…

Mamsell Severin ile yardımcı hizmetçi kız çay ve bisküvilerle dolaşmaya başladı. Hanno yemeğe dalmışken başını kaldırıp çevresine bakmaya fırsat buldu. İnsanlar masanın çevresinde duruyor ya da gidip geliyor, birbirlerine hediyelerini gösterip ötekilerin armağanlarını överken sohbet ediyor, gülüşüyorlardı. Porselenden, nikelden, gümüşten, altından, ahşaptan, ipekten ve kumaştan türlü türlü eşya vardı. Badem ve şekerlenmiş ağaç kavunuyla simetrik biçimde süslenmiş büyük baharatlı kurabiyeler, içleri tazelikten nemli, kocaman badem ezmesi somunlarıyla dönüşümlü olarak masa boyunca sıralanmıştı. Bayan Permaneder’in yaptığı ya da süslediği hediyeler —bir el işi çantası, saksı bitkileri için bir altlık, bir ayak minderi— büyük saten fiyonklarla bezenmişti.

Arada bir küçük Johann’ın yanına uğruyor, denizci yakasının üzerinden kolunu omzuna atıyor ve çocukların şahane hediyelerine bakarken takınılan o hafif alaylı, abartılı hayranlıkla armağanlarını inceliyorlardı. Yalnız Amca Christian büyüklerin bu tepeden bakışından nasibini almamıştı. Annesinin ona hediye ettiği pırlanta yüzük parmağındayken Hanno’nun yerinin önünden geçip kukla tiyatrosuna duyduğu sevinç, yeğeninin sevincinden hiç de farklı değildi.

“Vay canına, ne komik!” dedi; perdeyi açıp kapattı, sonra sahneyi seyretmek için bir adım geri çekildi. “Bunu mu istemiştin? Demek bunu istemiştin,” diye ekledi bir süre tuhaf bir ciddiyetle, huzursuz düşünceler içindeki gözlerini gezdirdikten sonra. “Neden? Aklına nereden geldi? Daha önce hiç tiyatroya gittin mi?… Fidelio’ya? Evet, güzel oynanıyor… Şimdi sen de bunu yapmak, taklit etmek, kendi operalarını sahnelemek mi istiyorsun?… Sende böyle bir etki mi bıraktı?… Bak çocuğum, sana bir öğüt vereyim: Aklını böyle şeylere fazla kaptırma… Tiyatroya… böyle şeylere… Bunlar iyi değil, amcanın sözüne inan. Ben de bu işlere hep fazlasıyla merak saldım, o yüzden benden pek bir şey olmadı. Büyük hatalar yaptım, bilmelisin…”

Bunu yeğenine ciddi ve ısrarlı biçimde anlatırken Hanno merakla yüzüne baktı. Ama sonra, tiyatroyu seyrederken kemikli, çökmüş yüzü aydınlanan Christian bir süre durakladı; aniden sahnedeki bir figürü öne doğru yürüttü, içi boş, çatallı ve titrek sesiyle “Ah, ne korkunç bir suç!” diye şarkı söyledi. Ardından harmoniumun taburesini tiyatronun önüne çekip oturdu ve şarkı söyleyip el kol hareketleriyle hem orkestra şefinin hem de oyuncuların hareketlerini taklit ederek opera sahnelemeye başladı. Birkaç aile üyesi arkasında toplandı; gülüyor, başlarını sallıyor, eğleniyorlardı. Hanno onu içten bir keyifle izledi. Ama bir süre sonra Christian, beklenmedik biçimde gösterisini yarıda kesti. Sust; yüzünden huzursuz bir ciddiyet geçti, elini başında ve sol yanı boyunca gezdirdi, sonra burnunu buruşturup kaygılı bir ifadeyle seyircilere döndü.

“Evet, gördünüz mü, yine geçti,” dedi. “Şimdi cezası geliyor. Kendime biraz eğlence çıkarınca hemen öcünü alıyor. Acı değil bu, biliyor musunuz, bir azap… Belirsiz bir azap; çünkü buradaki bütün sinirler kısa. Hepsi kısacık işte…”

Ama akrabaları bu yakınmalarını da şakaları kadar ciddiye almadı, neredeyse hiç karşılık vermediler. Umursamazca dağıldılar; Christian bir süre daha tiyatronun önünde sessizce oturup hızlı ve düşünceli göz kırpışlarla ona baktıktan sonra ayağa kalktı.

“Pekâlâ çocuğum, eğlen bakalım,” dedi, Hanno’nun saçını okşayarak. “Ama fazla değil… Ciddi çalışmalarını da ihmal etme, duydun mu? Çok hata yaptım… Ben şimdi kulübe gideyim… Biraz kulübe gidiyorum!” diye seslendi yetişkinlere. “Onlar da bugün Noel’i kutluyor. Hoşça kalın.” Sert ve çarpık bacaklarıyla sütunlu salondan çıkıp gitti.

Herkes o gün öğle yemeğini her zamankinden erken yemiş, bu yüzden çay ve bisküviye bolca yüklenmişti. Ama çay bisküvi işi daha yeni bitmişti ki atıştırmalık olarak içi sarı, taneli bir pelteyle dolu büyük kristal kâseler dolaştırıldı. Bu, yumurta, rendelenmiş badem ve gül suyundan yapılmış badem kremasıydı; tadı olağanüstü güzeldi ama bir kaşık fazla yenince mideyi fena halde bozuyordu. Yine de Konsolos hanım akşam yemeğine “küçük bir boşluk bırakın” diye rica ettiği halde kimse kendini tutmadı. Klothilde’ye gelince, harikalar yarattı. Karabuğday lapası yer gibi, badem kremasını sessizce ve şükrederek kaşıkladı. Serinlik versin diye bardaklarda şarap peltesi de sunuldu; yanına İngiliz erikli keki yeniyordu. Yavaş yavaş Manzara Odası’na geçip tabaklarıyla masanın çevresine yerleştiler.

Hanno salonda tek başına kaldı; küçük Elisabeth Weinschenk eve götürülmüştü. Bu yıl ilk kez akşam yemeğinde Mengstraße’de kalmasına izin verilmişti. Hizmetçi kızlar ve evin yoksulları hediyeleriyle birlikte çekilmiş, Ida Jungmann ise, mürebbiyeliği gereği genellikle hizmetçiye karşı sıkı bir toplumsal mesafeyi koruduğu halde, sütunlu salonda Riekchen Severin’le sohbet ediyordu. Büyük ağacın mumları sonuna kadar yanıp sönmüş, böylece yemlik sahnesi karanlıkta kalmıştı; ama masadaki küçük ağaçlarda birkaç mum hâlâ yanıyordu. Arada bir dal alevlerden birinin alanına giriyor, çıtırdayarak yanıyor ve salondaki kokuyu artırıyordu. Ağaçlara değen her hava akımı, dallara tutturulmuş altın yaldız parçalarını hafif, metalik bir sesle titretiyordu. Ortalık artık, soğuk akşamda uzak bir sokaktan gelen sokak orgunun hafif ezgilerini duyacak kadar sessizleşmişti.

Hanno Noel kokularının ve seslerinin tadını kendini kaptırarak çıkarıyordu. Başını eline dayamış, mitoloji kitabını okuyordu; şekerleme, badem ezmesi, badem kreması ve erikli keki, sırf sofranın gereği olduğu için, düşünmeden yiyordu. Midesi tıka basa dolunca içine çöken endişeli sıkıntı, akşamın tatlı heyecanına karışıp hüzünlü bir mutluluğa dönüşüyordu. Zeus’un egemenliği ele geçirmek için giriştiği savaşları okuyordu; arada bir salona kulak veriyor, orada Teyze Klothilde’nin geleceğinin uzun uzadıya konuşulduğunu duyuyordu.

O akşam herkesten çok mutlu olan Klothilde’ydi. Her yandan gelen kutlama ve takılmaları, kül rengi yüzünü aydınlatan bir gülümsemeyle karşılıyordu; konuşurken sesi sevinçten titriyordu. “Johanniskloster”a kabul edilmişti. Senatör, bazı beylerin içeride kayırmacılıktan yakınmasına rağmen, yönetim kurulunda onun kabul edilmesini gizlice sağlamıştı. Mecklenburg’daki Dobberthien ve Ribnitz soylu kadınlar manastırlarına denk bu değerli kurumdan, köklü ve saygın bir aileden gelen yoksul genç kızlara yaşlılıklarında güvence sağlamak amacıyla söz ediliyordu. Zavallı Klothilde’ye artık küçük ama güvenli bir aylık bağlanmıştı; yıllar içinde artacak, en üst sınıfa yükseldiğinde de yaşlılığı için manastırın içinde huzurlu, temiz bir oda sağlayacaktı…

Küçük Johann bir süre yetişkinlerin yanında kaldı ama kısa süre sonra salona döndü. Şimdi ışıklar daha sönük, ihtişamı da ilk baştaki kadar şaşırtıcı olmadığı için oda ona bambaşka bir çekicilik sunuyordu. Gösteri bittikten sonra yarı karanlık bir sahnede dolaşır, biraz da kulisleri görür gibi, içeride gezinmek tuhaf bir zevkti: büyük çam ağacının zambaklarını ve altın renkli erkek organ iplikçiklerini yakından incelemek, yemlik sahnesindeki hayvan ve insan figürlerini eline almak, Beytüllahim’deki ahırın üzerindeki saydam yıldızı aydınlatan mumu bulmak, masanın uzun örtüsünü kaldırıp altında yığılmış karton kutularla ambalaj kâğıtlarını görmek.

Manzara Odası’ndaki sohbet de gitgide daha az çekici hale geliyordu. Kaçınılmaz biçimde konuşma, o uğursuz tek konuya dönüp dolaşıp gelmişti. Şimdiye dek şen akşamın hatırı için susulan bu mesele, neredeyse bir an bile kimsenin aklından çıkmamıştı: Müdür Weinschenk’in davası. Hugo Weinschenk, yüzünde ve hareketlerinde belli bir taşkın canlılıkla dava hakkında konuşuyordu. Bayram nedeniyle ara verilen tanık sorgusunun ayrıntılarını anlatıyor, Başkan Doktor Philander’in fazlasıyla belli olan önyargısını hararetle kınıyor, Savcı Doktor Hagenström’ün kendisine ve savunma tanıklarına karşı uygun gördüğü küçümseyici üslupla kendinden emin bir alaycılıkla dalga geçiyordu. Breslauer ise suçlayıcı birkaç tanıklığı son derece zekice çürütmüş ve şimdilik mahkûmiyet ihtimalinin hiç söz konusu olmadığını kendisine kesin bir dille temin etmişti. Senatör arada bir nezaketen soru soruyor, omuzlarını kaldırmış halde kanepede oturan Bayan Permaneder de bazen Moritz Hagenström’e korkunç bir küfür savuruyordu. Ama ötekiler susuyordu. Öylesine derin bir sessizlik içindeydiler ki Müdür de yavaş yavaş sustu. Öte yanda, salonda küçük Hanno’nun vakti cennetteymiş gibi hızla akıp giderken, Manzara Odası’nda ağır, bunaltıcı, kaygılı bir sessizlik hüküm sürüyordu; saat sekiz buçukta bekârlar ile suitier’lerin Noel kutlamasından dönen Christian geldiğinde de bu sessizlik hâlâ sürüyordu.

Sönmüş bir puro izmariti dudaklarının arasındaydı; zayıf yanakları kızarmıştı. Salondan geçti, Manzara Odası’na girerken, “Çocuklar, salon gerçekten çok güzel olmuş! Weinschenk, bugün Breslauer’i de getirmeliydik; eminim böyle bir şey hiç görmemiştir,” dedi.

Konsolos hanımın gözlerinden sessiz, kınayıcı bir yan bakış ona yöneldi. Christian, hiçbir şey anlamamış gibi, şaşkın ve sorgulayan bir ifadeyle karşılık verdi. Saat dokuzda sofraya oturuldu.

Her yıl olduğu gibi o akşam da sütunlu salonda sofra kurulmuştu. Konsolos hanım, alışılmış sofra duasını içtenlikle söyledi:

“Gel, Rab İsa, soframıza konuk ol

Ve bize verdiğin nimetleri kutsa.”

Konsolos hanım, her yıl bu akşam yaptığı gibi, sözlerini kısa ve uyarıcı bir konuşmayla sürdürdü. Konuşmasında özellikle bu kutsal akşamda Buddenbrook ailesi kadar iyi durumda olmayan herkesi anımsamaya çağırıyordu… Bu iş de bittikten sonra herkes vicdanı rahat biçimde doyurucu bir yemeğe oturdu. Yemek, eritilmiş tereyağında sazan ve eski Ren şarabıyla başladı.

Senatör, bütün yıl cüzdanındaki para eksik olmasın diye balığın birkaç pulunu cüzdanına koydu. Christian ise bunun da bir işe yaramayacağını kederle belirtti. Konsolos Kröger böyle önlemler almıyordu; artık kur dalgalanmalarından korkmasına gerek yoktu ve elindeki bir buçuk şilinle çoktan limana varmıştı. Yaşlı bey, bir yılı aşkın süredir karısıyla neredeyse tek kelime konuşmadığı için ondan olabildiğince uzakta oturuyordu. Karısı, mirastan yoksun bırakılmış Jakob’a gizlice para göndermeyi sürdürüyordu; Jakob Londra’da, Paris’te ya da Amerika’da —bunu kesin olarak yalnızca karısı biliyordu— kökünden kopmuş bir maceracı hayatı sürüyordu. İkinci yemek sırasında sohbet uzaktaki aile üyelerine dönünce ve zayıf bünyeli karısının gözlerini sildiğini görünce kaşlarını öfkeyle çattı. Frankfurt’takilerden ve Hamburg’dakilerden söz edildi; Riga’daki Papaz Tiburtius da kötü niyet beslenmeden anıldı. Senatör sessizce kız kardeşi Tony’yle kadeh kaldırıp Bay Grünlich ile Bay Permaneder’in sağlığına içti; onlar da bir bakıma aileden sayılırdı…

Kestane, kuru üzüm ve elmayla hazırlanmış bir iç harcıyla doldurulmuş hindi herkesin beğenisini kazandı. Geçmiş yıllardakilerle karşılaştırmalar yapıldı ve bunun uzun zamandır gördüklerinin en büyüğü olduğu anlaşıldı. Yanında kızarmış patates, iki çeşit sebze ve iki çeşit komposto vardı. Dolaştırılan tabaklardaki porsiyonlar, her birinin bir yan yemek değil de herkesin doyacağı başlı başına bir ana yemek olduğu izlenimini veriyordu. Möllendorpf firmasının eski kırmızı şarabı içildi.

Küçük Johann anne babasının arasında oturuyor, beyaz bir parça göğüs etini iç harcıyla birlikte güçlükle midesine indiriyordu. Artık Teyze Thilda kadar yiyemiyordu; kendini yorgun ve pek iyi hissetmiyordu. Yetişkinlerle aynı sofraya oturabilmekle, özenle katlanmış peçetesinin üzerine haşhaş serpilmiş o nefis sütlü çöreklerden birinin konmuş olmasıyla ve önünde her zamanki küçük altın kadehi —Amca Kröger’in vaftiz armağanı— yerine üç şarap kadehi durmasıyla gurur duyuyordu… Ama Amca Justus küçük kadehlere yağ sarısı bir Yunan şarabı doldurmaya başlayınca dondurmalı bezeler getirildi: kırmızı, beyaz ve kahverengi. Johann’ın iştahı yeniden açıldı. Dişleri neredeyse dayanılmaz biçimde ağrıdığı halde önce kırmızı olandan birini, sonra beyazın yarısını yedi; sonunda çikolatalı dondurmayla doldurulmuş kahverengilerden de bir parça tatmak zorunda kaldı. Yanında gofret kemiriyor, tatlı şaraptan yudumluyor ve konuşmaya başlamış olan Amca Christian’ı dinliyordu.

Kulüpteki Noel kutlamasını anlattı; çok eğlenceli geçmişti. “Aman Tanrım!” dedi, Johnny Thunderstorm’dan söz ederken kullandığı o ses tonuyla. “Herifler İsveç punşunu su gibi içtiler!”

“Iyy,” diye kısa bir karşılık verdi Konsolos hanım ve gözlerini yere indirdi.

Ama Christian bunu umursamadı. Gözleri gezinmeye başladı; düşünceleriyle anıları içinde öylesine canlıydı ki, gölgeler zayıf yüzünün üzerinden geçip gidiyordu.

“İçinizden biri,” diye sordu, “fazla İsveç punşu içince insanın nasıl olduğunu biliyor mu? Sarhoşluğu sormuyorum; ertesi gün olanları, sonrasını… Tuhaf ve iğrençtir… Evet, aynı anda hem tuhaf hem iğrenç.”

“Bunları ayrıntılı olarak anlatman için yeterli bir neden,” dedi Senatör.

“Yeter, Christian, bizi hiç ilgilendirmiyor,” dedi Konsolos hanım.

Ama Christian bunu duymamazlıktan geldi. Böyle anlarda kimsenin itirazının kendisine ulaşmaması onun huyuydu. Bir süre sustu; sonra birden, içinde taşıdığı şeyi anlatmaya hazır hale gelmiş gibiydi.

“Dolaşıp duruyor, kendini kötü hissediyorsun,” dedi, burnunu buruşturarak kardeşine döndü. “Başın ağrıyor, bağırsakların altüst… Bunlar başka zamanlarda da olur. Ama kendini kirli hissediyorsun—” Christian yüzünü iyice buruşturarak ellerini ovuşturdu. “Bütün bedenin kirli, yıkanmamış gibi geliyor. Ellerini yıkıyorsun ama faydası yok; nemli ve pis hissediyor, tırnaklarında yağlı bir şey varmış gibi. Banyo yapıyorsun ama değişen bir şey olmuyor; bütün vücudun yapış yapış, kirli geliyor. Bütün bedenin seni rahatsız ediyor, sinirini bozuyor; kendinden tiksiniyorsun… Bilir misin bu duyguyu, Thomas, bilir misin?”

“Evet, evet!” dedi Senatör, eliyle savunmacı bir hareket yaparak.
Ama Christian’da yıllar geçtikçe daha da belirginleşen o tuhaf düşüncesizlikle, bu konuşmanın bütün sofradakileri rahatsız ettiğini, böyle bir ortamda ve böyle bir akşamda yersiz olduğunu aklına bile getirmeden, İsveç punşunu gereğinden fazla içmenin kötü etkilerini, durumu bütünüyle anlattığına kanaat getirip yavaş yavaş susana dek anlatmayı sürdürdü.

Tereyağı ve peynire geçilmeden önce Konsolos hanım, ailesine kısa bir konuşma yapmak üzere yeniden söz aldı. Yıllar içinde her şeyin, dedi, dar görüşlü ve akılsızca umdukları gibi gelişmemiş olmasına rağmen, yürekleri şükranla doldurmaya yetecek kadar görünür nimet hâlâ vardı. Mutlulukla ağır sınavların birbirini izlemesi, Tanrı’nın elini aileden hiç çekmediğini, kaderlerini derin ve hikmetli amaçlarla yönettiğini ve yönlendirmeyi sürdürdüğünü gösteriyordu; insanın sabırsızlıkla bu amaçları öğrenmeye kalkışmaya cüret etmemesi gerekirdi. Şimdi de umut dolu yüreklerle, ailelerinin esenliği, geleceği ve aralarındaki yaşlılar ile daha ileri yaştakilerin çoktan soğuk toprağa yatmış olacağı o gelecek için birlik içinde kadeh kaldırmak istiyordu… Bugünkü şölenin asıl sahibi olan çocukların şerefine…

Direktör Weinschenk’in küçük kızı artık orada olmadığı için, büyükler kendi aralarında da kadeh tokuştururken küçük Johann masanın çevresinde tek başına dolaşıp büyükannesinden Mamsell Severin’e kadar herkesle kadeh tokuşturmak zorunda kaldı. Babasının yanına geldiğinde Senatör, kadehini çocuğun kadehine yaklaştırırken Hanno’nun çenesini usulca kaldırdı; gözlerinin içine bakmak istiyordu… Ama Hanno’nun bakışını yakalayamadı; uzun, altın kahverengi kirpikleri gözlerinin mavimsi gölgeliğine dek derin derin kapanmıştı.

Therese Weichbrodt ise başını iki eliyle kavrayıp her yanağından hafifçe şapırdatarak öptü ve öyle içten bir vurguyla, Tanrı bile ona karşı koyamayacakmış gibi, “Mutlu ol, iyi çocuk!” dedi.

Bir saat sonra Hanno yatağındaydı. Yatak artık ikinci kattaki koridordan girilen ön odaya konmuştu; solunda Senatör’ün giyinme odası vardı. Midesini düşünerek sırtüstü yatıyordu; akşam boyunca kendisine yedirilen onca şeyi hâlâ hazmetmiş değildi. Gözleri heyecanla, geceliğini giymiş halde odasından çıkan iyi Ida’ya çevrildi. Ida, elindeki su bardağının önünde havada daireler çiziyormuş gibi karıştırıyordu. Hanno karbonatlı suyu hızla içti, yüzünü buruşturdu ve yeniden yatağa uzandı.

“Galiba şimdi daha da çok kusacağım, Ida.”

“Olur mu, Hanno’cuğum. Sırtüstü sessizce yat… Ama gördün mü? Sana birkaç kez kim el salladı? Peşinden gelmek istemeyen de o küçük oğlandı…”

“Evet, evet, belki iyi olur… Eşyalar ne zaman gelecek, Ida?”

“Yarın sabah, yavrucuğum.”

“Buraya getirip koysalar! Hemen benim olsa!”

“Olur, Hanno’cuğum, ama önce güzelce uyu.” Onu öptü, ışığı söndürdü ve çıktı.

Yalnız kalmıştı. Sessizce yatıp karbonatın faydalı etkisini beklerken, gözleri kapalı olmasına rağmen hediye salonunun ışıltısı yeniden canlandı. Tiyatrosunu, armonyumunu, mitoloji kitabını gördü; uzaklardan koro oğlanlarının “Haykır, Yeruşalim!” ilahisini duydu. Her şey titreşiyordu. Başında hafif bir ateş uğulduyor, isyan eden midesinin biraz sıkıştırıp kaygılandırdığı yüreği yavaş, güçlü ve düzensiz atıyordu. Kendini kötü, heyecanlı, sıkışmış, yorgun ve mutlu hissettiği bu halde uzun süre yatıp uyuyamadı.

Ertesi gün sıra üçüncü Noel kutlamasına, Therese Weichbrodt’un evindeki hediyeleşmeye geldi; Hanno bunu küçük, gülünç bir oyun gibi görüp seviniyordu. Therese Weichbrodt geçen yıl yatılı okulunu bütünüyle kapatmıştı; artık küçük Mühlenbrink evinin üst katında yalnız Madame Kethelsen, zemin katında ise kendisi oturuyordu. Başarısız ve narin bedeni yıllar geçtikçe daha çok sıkıntı veriyordu. Sesemi Weichbrodt, büyük bir yumuşaklık ve Hristiyanca bir kabullenişle, çağrılacağı günün yaklaştığını kabul ediyordu. Bu yüzden birkaç yıldır her Noel’i sonuncusu sayıyor, küçük ve korkunç derecede aşırı ısıtılmış odalarında düzenlediği kutlamaya gücü yettiğince görkem katmaya çalışıyordu. Satın alacak pek bir şeyi olmadığından her yıl mütevazı eşyalarının bir bölümünü armağan ediyor; ağacın altına vazgeçebildiği ne varsa koyuyordu: biblolar, kâğıt ağırlıkları, iğne yastıkları, cam vazolar ve kitaplığından parçalar; eski kitaplar, tuhaf boyutları ve ciltleriyle, “Kendini Gözlemleyen Birinin Gizli Günlüğü”, Hebel’in Alemannik Şiirleri, Krummacher’in Meselleri… Hanno’nun ondan aldığı “Blaise Pascal’ın Düşünceleri” adlı kitap öylesine küçüktü ki büyüteçsiz okunamıyordu.

“Bischof”tan akıl almaz miktarda bulunurdu; Sesemi’nin zencefille yaptığı baharatlı kurabiyeler de olağanüstü lezzetliydi. Ama Matmazel Weichbrodt her Noel’ini titreyen bir adanmışlıkla son kutlaması gibi geçirdiğinden, o akşam hiç şaşmaz, konukları güldüren ve ev sahibinin sessiz tutkusunu daha da artıran bir sürpriz, bir aksilik ya da küçük bir felaket yaşanırdı. Bischof dolu bir sürahi devrilir, her yanı kırmızı, tatlı, baharatlı içeceğe boğardı… Ya da süslenmiş ağaç, tam hediye odasına törenle girildiği sırada tahta ayaklarından devrilirdi… Hanno uykuya dalarken geçen yılki kazayı gözünün önüne getirdi: Hediyeleşmeden hemen önceydi. Therese Weichbrodt, bütün ünlülerin yerini değiştirecek kadar belirgin bir telaffuzla Noel bölümünü okumuş, sonra konuklarından uzaklaşıp kapıya doğru çekilmişti; oradan kısa bir konuşma yapacaktı. Eşiğin üzerinde, kambur ve minicik, çocuk göğsünün önünde kavuşturduğu yaşlı elleriyle duruyordu. Başlığının yeşil ipek kurdeleleri narin omuzlarına sarkmıştı; kapının üstünde, köknar dallarıyla çevrelenmiş ışıklı levhada şu sözler parlıyordu: “Yücelerde Tanrı’ya şan olsun!” Sesemi Tanrı’nın iyiliğinden söz etti, bunun son Noel’i olduğunu belirtti ve herkesi Havari’nin sözleriyle neşelenmeye çağırarak konuşmasını bitirdi; bu öğüdü bütün küçük bedeni öylesine benimsemişti ki tepeden tırnağa titriyordu. “Sevinin!” dedi, başını yana eğip şiddetle sallayarak. “Yine söylüyorum: Sevinin!” Tam o sırada, üstünde patırtılı, tıslamalı ve çıtırtılı bir sesle bütün ışıklı levha alev aldı. Matmazel Weichbrodt, küçük bir korku çığlığı atıp hiç beklenmedik, görülmeye değer bir çeviklikle sıçrayarak üzerine yağan kıvılcımlardan kaçmak zorunda kaldı…

Hanno, yaşlı kadının o sıçrayışını hatırladı ve birkaç dakika boyunca, duyguya kapılmış, huzursuz ve sinirli bir eğlenceyle yastığına sessizce, bastırılmış kahkahalarla güldü.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…