Buddenbrooklar kitap kapağı

95. bölüm / 97

İkinci Bölüm

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 97Şu an: İkinci Bölüm
  1. 1 Birinci Kısım — Birinci Bölüm1.610 kelime
  2. 2 İkinci Bölüm859 kelime
  3. 3 Üçüncü Bölüm587 kelime
  4. 4 Dördüncü Bölüm1.281 kelime
  5. 5 Beşinci Bölüm1.073 kelime
  6. 6 Altıncı Bölüm538 kelime
  7. 7 Yedinci Bölüm493 kelime
  8. 8 Sekizinci Bölüm1.197 kelime
  9. 9 Dokuzuncu Bölüm393 kelime
  10. 10 Onuncu Bölüm1.332 kelime
  11. 11 İkinci Kısım — Birinci Bölüm2.069 kelime
  12. 12 İkinci Bölüm1.337 kelime
  13. 13 Üçüncü Bölüm799 kelime
  14. 14 Dördüncü Bölüm1.273 kelime
  15. 15 Beşinci Bölüm1.198 kelime
  16. 16 Altıncı Bölüm871 kelime
  17. 17 Yedinci Bölüm1.688 kelime
  18. 18 Üçüncü Kısım — Birinci Bölüm1.863 kelime
  19. 19 İkinci Bölüm1.566 kelime
  20. 20 Üçüncü Bölüm1.153 kelime
  21. 21 Dördüncü Bölüm892 kelime
  22. 22 Beşinci Bölüm1.819 kelime
  23. 23 Altıncı Bölüm1.019 kelime
  24. 24 Yedinci Bölüm1.183 kelime
  25. 25 Sekizinci Bölüm1.719 kelime
  26. 26 Dokuzuncu Bölüm915 kelime
  27. 27 Onuncu Bölüm635 kelime
  28. 28 On Birinci Bölüm1.098 kelime
  29. 29 On İkinci Bölüm627 kelime
  30. 30 On Üçüncü Bölüm783 kelime
  31. 31 On Dördüncü Bölüm1.234 kelime
  32. 32 On Beşinci Bölüm795 kelime
  33. 33 Dördüncü Kısım — Birinci Bölüm1.403 kelime
  34. 34 İkinci Bölüm984 kelime
  35. 35 Üçüncü Bölüm2.766 kelime
  36. 36 Dördüncü Bölüm760 kelime
  37. 37 Beşinci Bölüm934 kelime
  38. 38 Altıncı Bölüm1.964 kelime
  39. 39 Yedinci Bölüm2.143 kelime
  40. 40 Sekizinci Bölüm2.030 kelime
  41. 41 Dokuzuncu Bölüm498 kelime
  42. 42 Onuncu Bölüm2.798 kelime
  43. 43 On Birinci Bölüm1.221 kelime
  44. 44 Beşinci Kısım — Birinci Bölüm1.982 kelime
  45. 45 İkinci Bölüm1.721 kelime
  46. 46 Üçüncü Bölüm1.877 kelime
  47. 47 Dördüncü Bölüm710 kelime
  48. 48 Beşinci Bölüm1.328 kelime
  49. 49 Altıncı Bölüm823 kelime
  50. 50 Yedinci Bölüm864 kelime
  51. 51 Sekizinci Bölüm1.794 kelime
  52. 52 Dokuzuncu Bölüm1.365 kelime
  53. 53 Altıncı Kısım — Birinci Bölüm1.196 kelime
  54. 54 İkinci Bölüm1.214 kelime
  55. 55 Üçüncü Bölüm1.755 kelime
  56. 56 Dördüncü Bölüm2.561 kelime
  57. 57 Beşinci Bölüm1.856 kelime
  58. 58 Altıncı Bölüm3.428 kelime
  59. 59 Yedinci Bölüm1.770 kelime
  60. 60 Sekizinci Bölüm1.225 kelime
  61. 61 Dokuzuncu Bölüm1.787 kelime
  62. 62 Onuncu Bölüm2.699 kelime
  63. 63 On Birinci Bölüm973 kelime
  64. 64 Yedinci Kısım — Birinci Bölüm1.906 kelime
  65. 65 İkinci Bölüm904 kelime
  66. 66 Üçüncü Bölüm1.377 kelime
  67. 67 Dördüncü Bölüm1.133 kelime
  68. 68 Beşinci Bölüm1.794 kelime
  69. 69 Altıncı Bölüm1.245 kelime
  70. 70 Yedinci Bölüm930 kelime
  71. 71 Sekizinci Bölüm347 kelime
  72. 72 Sekizinci Kısım — Birinci Bölüm2.809 kelime
  73. 73 İkinci Bölüm2.156 kelime
  74. 74 Üçüncü Bölüm1.311 kelime
  75. 75 Dördüncü Bölüm2.481 kelime
  76. 76 Beşinci Bölüm4.230 kelime
  77. 77 Altıncı Bölüm3.104 kelime
  78. 78 Yedinci Bölüm3.692 kelime
  79. 79 Sekizinci Bölüm5.823 kelime
  80. 80 Dokuzuncu Bölüm1.187 kelime
  81. 81 Dokuzuncu Kısım — Birinci Bölüm3.110 kelime
  82. 82 İkinci Bölüm3.949 kelime
  83. 83 Üçüncü Bölüm1.284 kelime
  84. 84 Dördüncü Bölüm3.835 kelime
  85. 85 Onuncu Kısım — Birinci Bölüm1.989 kelime
  86. 86 İkinci Bölüm2.392 kelime
  87. 87 Üçüncü Bölüm2.587 kelime
  88. 88 Dördüncü Bölüm588 kelime
  89. 89 Beşinci Bölüm4.646 kelime
  90. 90 Altıncı Bölüm2.343 kelime
  91. 91 Yedinci Bölüm1.803 kelime
  92. 92 Sekizinci Bölüm1.866 kelime
  93. 93 Dokuzuncu Bölüm1.100 kelime
  94. 94 On Birinci Kısım — Birinci Bölüm1.517 kelime
  95. 95 İkinci Bölüm11.644 kelime · Okuduğun bölüm
  96. 96 Üçüncü Bölüm785 kelime
  97. 97 Dördüncü Bölüm1.113 kelime

İkinci Bölüm
Çalar saatin mekanizması devreye girdi, görevine sadık ve acımasızca şangırdadı. Yaşlı ve yıpranmış saatten çıkan ses boğuk ve çatlak, çınlamadan çok takırtı gibiydi; ama umutsuzca uzun sürdü, çünkü saatin zembereği sonuna kadar kurulmuştu.

Hanno Buddenbrook ta derinlerinde irkildi. Her sabah, yastığının hemen yanındaki komodinin üstünden ansızın yükselen bu hem şeytani hem de sadık gürültü başlar başlamaz, öfke, yakınma ve umutsuzlukla içi burkulurdu. Dışarıdan bakıldığında ise bütünüyle sakin kaldı, yataktaki duruşunu değiştirmedi; yalnızca belirsiz bir sabah rüyasından kovalanmış gibi gözlerini hızla açtı.

Kış soğuğundaki oda kapkaranlıktı; hiçbir eşyayı seçemiyor, saatin akrep ve yelkovanını göremiyordu. Ama saat altı olduğunu biliyordu, çünkü önceki akşam çalar saati o saate kurmuştu… Dün… dün… Işığı yakmaya ve yataktan çıkmaya karar vermeye çalışırken sinirleri gerilmiş hâlde, kımıldamadan sırtüstü yatıyor; dün zihnini dolduran her şey yavaş yavaş yeniden aklına geliyordu…

Pazar günüydü. Arka arkaya birkaç gün Bay Brecht’in eziyetine katlandıktan sonra, ödül olarak annesine Şehir Tiyatrosu’na eşlik edip “Lohengrin”i dinleme izni çıkmıştı. Bir haftadır hayatı bu akşamı beklemekten ibaretti. Ne var ki böyle şenliklerden önce bunca nahoş şeyin birikip son ana kadar özgürce ve sevinçle bekleyişi bozması ne acınasıydı. Ama sonunda cumartesi günü okul bitmiş, dişindeki matkap da son kez acı veren bir uğultuyla çalışmıştı… Artık her şey geride kalmış ve aşılmıştı; ödevleri kararlılıkla pazar akşamının ötesine ertelemişti. Pazartesi ne demekti ki? Gerçekten gelip çatması mümkün müydü? Pazar akşamı “Lohengrin” dinleyecekken kim pazartesiye inanırdı… Pazartesi erkenden kalkıp şu sıkıcı işleri halletmeyi düşünmüştü; hepsi bu kadar! Artık özgürce dolaşmış, gönlünü hoş tutmuş, kuyruklu piyanonun başında düşlere dalmış ve bütün sıkıntıları unutmuştu.

Sonra mutluluk gerçeğe dönüşmüştü. Tüm kutsaması ve coşkusuyla, gizli ürperişi ve sarsıntısıyla, ansızın içten gelen hıçkırıklarıyla, o taşkın ve doyumsuz sarhoşluğuyla üzerine çökmüştü… Elbette orkestranın ucuz kemanları başlangıçta biraz aksatmış, ekmek sarısı sakallı, şişman ve kendini beğenmiş bir adam kayıkta sahneye biraz sarsılarak yaklaşmıştı. Yan locada vasisi Bay Stephan Kistenmaker da bulunuyor; çocuğu böyle eğlencelerle dağıtıp görevlerinden alıkoymaktan yakınıyordu. Ama Hanno’nun dinlediği o tatlı, yücelmiş görkem onu bütün bunların üzerine çıkarmıştı…

Sonunda her şey bitmişti. Şarkı söyleyen, ışıldayan mutluluk susup sönmüştü. Hanno, ateşler içinde bir başla evdeki odasında kendine gelmiş ve yatağında geçireceği birkaç saatlik uykunun onu gri gündelik hayattan ayırdığını fark etmişti. O zaman, çok iyi bildiği o tam umutsuzluk nöbeti üzerine çökmüştü. Güzelliğin ne kadar acı verdiğini, insanı nasıl derin bir utanca ve özlem dolu umutsuzluğa sürüklediğini, buna karşılık sıradan yaşamı sürdürecek cesareti ve yeteneği de nasıl tükettiğini yeniden hissetmişti. Öylesine korkunç, umutsuz ve dağlar gibi ağır bir yükle ezilmişti ki, yine kendine şöyle demişti: Üzerinde ağırlık yapan şey kişisel dertlerinden fazlası olmalıydı; daha başlangıçtan beri ruhunu ezen ve bir gün onu boğması gereken bir yük…

Sonra çalar saati kurmuş ve bir daha uyanmak istemeyenlerin uyuduğu gibi derin, ölüm uykusuna yatmıştı. Şimdiyse pazartesi gelmişti; saat altı olmuştu ve Hanno tek bir saat bile ders çalışmamıştı!

Doğrulup komodindeki mumu yaktı. Ama buz gibi havada kolları ve omuzları hemen şiddetle üşümeye başlayınca hızla yeniden yatağa bıraktı kendini ve yorganı üzerine çekti.

Saatin akrep ve yelkovanı altıyı on geçeyi gösteriyordu… Ah, artık kalkıp ders çalışmanın anlamı yoktu; iş çoktu, neredeyse her saat için öğrenmesi gereken bir şey vardı. Başlamaya değmezdi, kendi koyduğu süre de çoktan aşılmıştı… Dün göründüğü kadar kesin miydi gerçekten, bugün hem Latincede hem kimyada sıra ona geleceği? Öyle olması beklenebilirdi; insanın öngörüsüne göre muhtemeldi. Ovidius’a gelince, geçenlerde alfabenin son harfleriyle başlayan adlar okunmuştu; belki bugün A ve B ile başa dönülecekti. Ama bu kesin değildi, hiç de şüphe götürmez değildi! Kuraldan sapıldığı olmaz mıydı? Tanrım, bazen şans neleri değiştirmezdi ki!… Bu aldatıcı ve zorlayıcı düşüncelere dalmışken aklı birbirine karıştı ve yeniden uykuya daldı.

Yatağın üstünde Sistina Madonnası’nın gravürünün asılı olduğu, ortasında açılır kapanır masası, gelişigüzel tıka basa doldurulmuş kitap rafı, sert bacaklı maun çalışma masası, harmoniumu ve dar lavabosuyla küçük öğrenci odası soğuk ve çıplak hâlde, mum ışığının titrek aydınlığında sessizce duruyordu. Gündüz ışığının daha erken girmesi için storu indirilmemiş pencereyi buz çiçekleri kaplamıştı. Hanno Buddenbrook, yanağı yastığa gömülü uyuyordu. Dudakları aralık, kirpikleri derin bir uykuyla ağırlaşmıştı; uykunun kederli ve içten teslimiyetini taşıyan yüzüne yumuşak, açık kahverengi kıvırcık saçları şakaklarına dökülüyordu. Pencere camının buz kabuğunun ardından solgun sabah odaya katı ve renksizce bakarken komodindeki alevin kızıl sarı ışığı yavaş yavaş sönüyordu.

Saat yedi olduğunda yine dehşetle uyandı. Bu süre de dolmuştu artık. Kalkıp günü göğüslemekten başka çare yoktu. Okulun başlamasına yalnızca kısa bir saat kalmıştı… Dersleri hiç saymıyorum bile; zaman daralıyordu. Yine de hâlâ yatıyordu; bu acımasız zorunluluğun, sıcak yatağından buz gibi yarı karanlığa çıkıp sert ve kendisine düşman insanların arasına, sıkıntı ve tehlikeye atılmanın öfkesi, hüznü ve isyanıyla doluydu. Ah, iki zavallı dakika daha, olur mu? diye sordu yastığına taşan bir şefkatle. Sonra, inat nöbetine tutulup gözlerini biraz daha kapalı tutmak için kendine tam beş dakika verdi; ara sıra birini açıp duygusuzca, ne yaptığını bilmeden ve düzenli biçimde ilerleyen akrebe umutsuzca baktı…

Saat yediyi on geçe kendini yataktan koparıp odada büyük bir telaşla gidip gelmeye başladı. Gün ışığı henüz tek başına yetmediği için mum yanmayı sürdürüyordu. Camdaki buz çiçeklerinden birine üfleyip onu erittiğinde dışarıda yoğun sis olduğunu gördü.

Dondurucu soğuk iliklerine işliyordu. Bazen buz gibi soğuk, acı veren bir ürpertiyle bütün bedenini sarsıyordu. Parmak uçları yanıyor, tırnak fırçasını kullanamayacağı kadar şişmişti. Gövdesini yıkarken neredeyse hissizleşmiş eli süngeri yere düşürdü; bir an, dumanı tüten terli bir at gibi, kıpırtısız ve çaresiz durdu.

Sonunda, soluk soluğa ve gözleri bulanık hâlde, açılır kapanır masanın başında giyinmiş olarak durdu. Deri çantasını aldı; umutsuzluğun kendisine bıraktığı zihinsel gücü toparlayıp bugünkü dersler için gereken kitapları içine doldurdu. Durdu, havaya dikkatle baktı ve korkuyla mırıldandı: “Din… Latince… Kimya…” Sonra kusurlu, mürekkep lekeli karton kaplı kitapları üst üste tıkıştırdı…

Evet, küçük Johann artık epey uzamıştı. On beşini geçmişti; artık Kopenhaglı denizci çocukların giydiği kıyafeti değil, mavi benekli beyaz bir kravatla açık kahverengi bir ceket takımı giyiyordu. Yeleğinin üzerinde, büyük büyükbabasından ona kalmış uzun, ince altın saat zinciri görünüyordu; biraz geniş ama zarif parmaklı sağ elinin yüzük parmağında da artık kendisine ait olan yeşil taşlı eski mühür yüzüğü vardı… Kalın, yünlü kış ceketini giydi, şapkasını taktı, çantasını kaptı, mumu söndürdü ve merdivenlerden koşarak alt kata indi; doldurulmuş ayının yanından geçip sağdaki yemek odasına girdi.

Annesinin yeni hizmetçisi Matmazel Clementine, alnında bukleleri, sivri burnu ve miyop gözleri olan sıska bir kız, çoktan gelmiş, kahvaltı masasıyla uğraşıyordu.

“Saat kaç oldu acaba?” diye dişlerinin arasından sordu; oysa saati çok iyi biliyordu.

“Sekize çeyrek var,” diye karşılık verdi; gut hastalığını andıran ince, kırmızı eliyle duvar saatini gösterdi. “Herhâlde artık yola çıkmanız gerekiyor, Hanno…” Buharı tüten fincanı onun yerine koydu, ekmek sepetini, tereyağını, tuzu ve yumurtalığı önüne itti.

Bir şey demedi; bir küçük ekmek alıp ayakta, şapkası başında ve çantası koltuğunun altında kakaoyu yudumlamaya başladı. Sıcak içecek, Bay Brecht’in henüz tedavi ettiği azı dişinde korkunç bir acı yarattı… Yarısını bıraktı, yumurtaya da dokunmadı; yüzünü buruşturarak sessizce bir ses çıkardı, bu belki bir hoşça kal diye anlaşılabilirdi, sonra evden koşarak çıktı.

Saat sekize on kala ön bahçeyi geçip küçük kırmızı villayı geride bıraktı ve kışlık cadde boyunca sağa doğru koşmaya başladı… Daha on, dokuz, sekiz dakika vardı. Yol uzundu. Sis yüzünden ne kadar ilerlediğini bile göremiyordu! Bu yoğun, buz gibi sisi dar göğsünün bütün gücüyle içine çekip yeniden dışarı verdi; kakaodan hâlâ yanan dişine dilini bastırdı, bacak kaslarını akıl almaz biçimde zorladı. Ter içindeydi ama bütün uzuvları donuyordu. Yanları sancımaya başladı. Azıcık kahvaltısı bu sabah yürüyüşünde midesinde isyan ediyor, midesi bulanıyor, yüreği de nefesini kesen titrek, dizginsiz bir şeye dönüşüyordu.

Önce kale kapısı, daha kale kapısına varması gerekiyordu; oysa saat sekize dört vardı! Soğuk ter içinde, acı, bulantı ve sıkıntıyla sokaklarda ilerlerken belki başka öğrenciler de görünür diye etrafına bakınıyordu… Hayır, hayır, artık kimse gelmiyordu. Herkes yerindeydi; üstelik saat sekizi vurmaya başlamıştı! Sis içinde bütün kulelerden çan sesleri yükseliyor, Aziz Meryem Kilisesi’nin çanları bu anı kutlamak için “Şimdi hepiniz Tanrı’ya şükredin” ilahisini bile çalıyordu… Hanno umutsuzluktan çılgına dönmüş hâlde, ilahiyi baştan sona yanlış çaldıklarını saptadı: Ritmi hiç bilmiyorlar, akortları da fena hâlde bozuktu… Ama bütün bunlar artık en önemsiz şeydi, en önemsizi! Evet, geç kalmıştı; artık bundan kuşku yoktu. Okul saati biraz geri kalıyordu ama yine de geç kalmıştı, bundan emindi. Yanından geçen insanların yüzlerine baktı. İş yerlerine, dükkânlarına gidiyorlardı; pek de acele etmiyor, hiçbir tehlikeyle karşı karşıya bulunmuyorlardı. Bazıları onun kıskanç, yakınan bakışına karşılık verdi; perişan hâlini süzüp gülümsedi. Bu gülümsemeye öfkelendi. Ne düşünüyor, bu kaygısız insanlar durumu nasıl değerlendiriyordu? “Bu kabalık!” diye haykırmak geliyordu içinden. “Gülümsemeniz, hanımefendiler, beyefendiler! Kapalı okul kapısının önünde ölüp yere serilmenin ne kadar içtenlikle arzu edilecek bir şey olduğunu düşünebilirsiniz…”

Pazartesi duasının başladığını haber veren keskin ve kesintisiz zil sesi, ön okul avlusunu caddeden ayıran, iki dökme demir kapıyla bölünmüş uzun kırmızı duvara yirmi adım kala kulağına çarptı. Artık adım atacak, koşacak hâli kalmamıştı. Gövdesini öne doğru bıraktı; düşmemek için bacakları ister istemez tökezleyip titreyerek ilerledi. Zil susmuşken ilk kapının önüne böylece varabildi.

Kısa boylu, sert sakallı, işçi yüzlü bir adam olan hademe Bay Schlemiel kapıyı kapatmak üzereydi. “Hah…” dedi ve öğrenci Buddenbrook’un içeri süzülmesine izin verdi… Belki, belki kurtulmuştu. Sınıfa kimseye görünmeden girmesi, spor salonunda yapılan duanın bitmesini gizlice beklemesi ve her şey yolundaymış gibi davranması gerekiyordu. Nefes nefese, soluk soluğa, bitkin ve soğuk ter içinde kalmış hâlde, kırmızı tuğlalarla döşeli avluyu geçip renkli camlı güzel kanatlı kapılardan birinden içeri sürüklendi…

Okulun içi yepyeni, tertemiz ve güzeldi. Zaman hakkını almış, şimdiki kuşağın babalarının bilimle uğraştığı eski manastır okulunun gri, yaşlılıktan çürümüş bölümleri yerle bir edilmiş; yerlerine yeni, havadar, görkemli binalar yükselmişti. Yapıların genel üslubu korunmuş, koridorlarla revakların üzerinde gotik tonozlar görkemle yükselmişti. Aydınlatma ve ısıtma, sınıfların genişliği ve aydınlığı, öğretmen odalarının rahatlığı, kimya, fizik ve resim dersliklerinin kullanışlı düzeni bakımından ise çağdaş konforun en üst düzeyi hüküm sürüyordu…

Bitkin Hanno Buddenbrook duvar boyunca ilerleyip etrafına baktı… Hayır, Tanrı’ya şükür, onu gören yoktu. Uzak koridorlardan, haftanın çalışmalarına ufak bir dinî güç takviyesi almak üzere spor salonuna akan öğrenci ve öğretmen kalabalığının uğultusu yankılanıyordu. Ön taraf sessiz ve ölü gibiydi; muşambayla kaplı geniş merdivenden çıkış yolu da boştu. Dikkatle, parmak uçlarında, nefesini tutup kulak kesilerek yukarı süzüldü. Sınıfı, Realuntersekunda sınıfı, birinci katta merdivenin karşısındaydı; kapısı açıktı. En üst basamakta öne eğilip, iki yanında porselen levhalı sınıf kapılarının sıralandığı uzun koridora göz attı; üç hızlı, sessiz adım atıp içeri girdi.

Sınıf boştu. Üç geniş pencerenin perdeleri hâlâ kapalıydı; tavandan sarkan yanan gaz lambaları sessizlik içinde usulca kaynıyordu. Yeşil abajurlar ışığı açık renk ahşaptan, ikişer kişilik sıraların üç sütununun üzerine yayıyordu. Karşılarında, başucunda bir kara tahta bulunan kürsü koyu renkli, buyurgan ve mesafeli duruyordu. Duvarların alt bölümü sarı ahşap kaplamayla örtülmüştü; üstteki çıplak sıvalı yüzeyleri birkaç harita süslüyordu. Kürsünün yanında, bir şövale üzerine ikinci bir tahta dayalıydı.

Hanno, sınıfın yaklaşık ortasındaki yerine gitti, çantasını bölmeye koydu, sert sıraya çöktü, kollarını eğimli yazı tablasına dayayıp başını üzerlerine bıraktı. Tarif edilemez bir rahatlık bütün bedenini sardı. Bu çıplak, sert oda çirkin ve nefret edilesiydi; yüreğine bin bir tehlikeyle dolu, tehditkâr bir sabah çökmüştü. Ama en azından şimdilik güvendeydi, bedeni korunuyordu; olup bitecekleri bekleyebilirdi. Üstelik ilk ders, Bay Ballerstedt’le din dersi, oldukça zararsız sayılırdı… Duvardaki yuvarlak açıklığın önündeki kâğıt şeridin titreyişinden sıcak havanın içeri dolduğu görülüyordu; gaz alevleri de odayı ısıtıyordu. Ah, insan şöyle bir gerinebilir, kasılmış, nemli uzuvlarının yavaşça gevşeyip çözülmesini bekleyebilirdi. Keyif veren ama sağlıksız bir sıcaklık başına yükseldi, kulaklarında uğuldadı, gözlerini bulandırdı…

Birden arkasında bir ses duydu; irkilip hızla dönmesine yol açan bu sesin ardından, en arka sıranın arkasında Kont Mölln Kai’nin gövdesi belirdi. Genç kont sürünerek ortaya çıktı, kendini dışarı çekti, ayağa kalktı, üzerindeki tozu silkelemek için ellerini hızlıca hafifçe birbirine vurdu ve ışıl ışıl bir yüzle Hanno Buddenbrook’a doğru yürüdü.

“Aa, senmişsin Hanno!” dedi. “Sen gelince seni öğretmenlerden biri sandım da oraya saklandım!”

Konuşurken sesi çatallanıyordu; belli ki değişim dönemindeydi, oysa arkadaşının sesi henüz böyle değildi. Hanno kadar uzamıştı ama başka bakımlardan hâlâ tıpatıp aynıydı. Hâlâ rengi belirsiz bir takım giyiyordu; ceketin kimi düğmeleri eksikti, arka kısmı da kocaman bir yamadan ibaretti. Elleri hâlâ pek temiz sayılmazdı ama ince, son derece asil biçimliydi; uzun, narin parmaklarının tırnakları sivriliyordu. Ortadan gelişigüzel ayrılmış kızıl sarı saçları, yine de alabaster beyazlığında, kusursuz alnına dökülüyordu; derin ve keskin bakışlı açık mavi gözleri bu alnın altında parlıyordu… Bakımsız giysileriyle ince kemikli, hafifçe kemerli burunlu ve üst dudağı azıcık büzülmüş bu yüzün ırksal saflığı arasındaki karşıtlık, eskisinden de çarpıcıydı.

“Yok artık, Kai,” dedi Hanno, yüzünü buruşturarak ve elini yüreğinin çevresinde gezdirerek. “Beni nasıl böyle korkutabilirsin! Burada ne işin var? Niye saklandın? Sen de mi geç kaldın?”

“Aman, olur mu,” diye karşılık verdi Kai. “Ben çoktan buradayım… Pazartesi sabahı okula dönmeyi sabırsızlıkla beklemek mümkün zaten; bunu en iyi sen bilirsin, dostum… Hayır, sırf eğlencesine burada kaldım. Derin Başöğretmen gözetmenlik ediyordu; öğrencileri aşağıya, duaya sürüklemekte sakınca görmedi. Ben de hep tam arkasında durdum… Gizemci adam nereye dönüp etrafına baksa ben hemen arkasındaydım; o gidene kadar öyle kaldım, böylece yukarıda kalabildim… Ama sen,” dedi acıyarak ve Hanno’nun yanına sıraya şefkatli bir hareketle oturdu. “Koşmak zorunda kaldın, değil mi? Zavallı! Çok perişan görünüyorsun. Saçların şakaklarına yapışmış…” Masadan bir cetvel alıp küçük Johann’ın saçlarını ciddi ve özenli bir tavırla düzeltti. “Yani uyuyakaldın?… Bu arada Adolf Todtenhaupt’un yerine oturmuşum,” diye sözünü kesti, etrafına bakındı. “Sınıf birincisinin kutsal yerine! Neyse, bu seferlik sorun olmaz herhâlde… Yani uyuyakaldın?”

Hanno yüzünü yeniden çaprazladığı kollarına gömdü. Derin bir iç çekişten sonra, “Dün akşam tiyatrodaydım,” dedi.

“Aa, doğru ya, unutmuşum!… Çok güzel miydi?”

Kai yanıt alamadı.

“Senin durumun iyi,” diye ikna etmeye çalışarak sürdürdü. “Bunu düşünmelisin, Hanno. Bak, ben hiç tiyatroya gitmedim; uzun yıllar boyunca gitme olasılığım da zerre kadar yok…”

“Bir de akşamdan kalma hâli olmasa,” dedi Hanno sıkıntıyla.

“Evet, o hâli zaten bilirim.” Kai, yerde sıranın yanında duran arkadaşının şapkasıyla paltosuna eğildi; eşyaları alıp sessizce koridora çıkardı.

Geri döndüğünde, “Metamorfoz dizelerini pek iyi ezberlememişsin herhâlde?” diye sordu.

“Hayır,” dedi Hanno.

“Yoksa coğrafya sözlüsüne mi hazırlandın?”

“Hiçbir şey değilim, hiçbir şey bilmiyorum,” dedi Hanno.

“Demek kimya ve İngilizce de yok! Pekâlâ! Gönülden dost, silah arkadaşıyız!” Kai’nin rahatladığı belliydi. “Ben de tam aynı durumdayım,” diye canlı bir sesle açıkladı. “Cumartesi çalışmadım, çünkü ertesi gün pazardı; pazar da çalışmadım, saygımdan… Yok, saçmalık… Elbette asıl, çalışacak daha iyi bir işim vardı,” dedi; yüzünden hafif bir kızarıklık geçti ve birden ciddileşti. “Evet, bugün eğlenceli olacak Hanno.”

Küçük Johann, “Bir azar daha alırsam sınıfta kalırım; Latince sözlüde beni kaldırırsa kesin azar alacağım. Sıra B harfinde, Kai; bunu değiştiremeyiz…” dedi.

“Bekleyip görelim! Ha, Caesar yola çıkıyor. Tehlikeler hep arkamdan geldi; Caesar’ın alnını görünce…” Ama Kai ezberden okuduğu dizeyi tamamlayamadı. Onun da hâli pek iyi değildi. Kürsüye gidip üzerine oturdu, kasvetli bir yüzle koltukta sallanmaya başladı. Hanno Buddenbrook alnını hâlâ çaprazladığı kollarının üzerinde tutuyordu. Bir süre sessizce karşılıklı oturdular.

Birden, çok uzaklardan boğuk bir uğultu duyuldu; hızla büyüyüp yarım dakika içinde tehditkâr biçimde üzerlerine doğru yuvarlandı…

“Kalabalık,” dedi Kai öfkeyle. “Aman Tanrım, ne çabuk bitiriyorlar! Ders on dakika bile kısalmadı…”

Kürsüden inip kapıya gitti, içeri girenlere karışacaktı. Hanno ise yalnızca başını bir an kaldırdı, yüzünü buruşturdu ve oturduğu yerde kaldı.

Sürüyerek, ayaklarını yere vura vura, erkek sesleriyle tiz seslerin ve çatallaşıp yükselen ergen seslerinin birbirine karıştığı bir uğultuyla yaklaştılar; merdivenlerden yukarı aktılar, koridora döküldüler, bu odaya da dolup bir anda her yanı yaşam, hareket ve sesle doldurdular. Gençler, Hanno’yla Kai’nin arkadaşları, yaklaşık yirmi beş Realuntersekunda öğrencisi içeri girdi; elleri ceplerinde ya da kollarını sallayarak yerlerine yürüyüp İncillerini açtılar. Aralarında hoş yüzler de, el konulmuş yüzler de vardı; sağlıklı, dinç görünenler ve kaygı verici hâlde olanlar; yakında tüccar olacak, hatta denize açılmayı düşünen, artık hiçbir şeyi umursamayan iri yarı, güçlü serseriler; bir de ezber gerektiren derslerde parlayan, yaşlarının ötesinde gelişmiş küçük çalışkanlar. Ama sınıf birincisi Adolf Todtenhaupt her şeyi bilirdi; ömründe bir kez bile soruya yanıtsız kalmamıştı. Bunun nedeni kısmen sessiz, tutkulu çalışkanlığı, kısmen de öğretmenlerin belki bilemeyeceği bir şeyi sormaktan çekinmeleriydi. Adolf Todtenhaupt’un suskun kaldığını görmek onları incitir, utandırır, insanın kusursuzluğuna duydukları inancı sarsardı… Başının biçimi tuhaf biçimde çıkıntılıydı; sarı saçları başına ayna gibi yapışmıştı. Gözleri gri, çevresi siyah halkalıydı; tertemiz fırçalanmış ceketinin kısa kollarından uzun, kahverengi elleri çıkıyordu. Hanno Buddenbrook’un yanına oturdu, yumuşak ve biraz da hınzır bir gülümsemeyle komşusuna günaydın dedi; sözcüğü cüretkâr, savruk bir sese dönüştüren sınıf argosuna uymuştu. Çevresindekiler yarı sesle sohbet eder, hazırlanır, esner ve gülerken o sessizce sınıf defterinde çalışmaya başladı; kalemi, parmaklarını incecik ve dimdik uzatarak eşsiz bir düzgünlükle tutuyordu.

İki dakika geçince dışarıdan ayak sesleri duyuldu. Ön sıralarda oturanlar acele etmeden ayağa kalktı; arkadakilerden de kimi onları izledi. Diğerleri işlerini bölmeden sürdürdü, Başöğretmen Bay Ballerstedt’in sınıfa girip şapkasını kapıya asmasına ve kürsüye gitmesine pek aldırmadı.

Kırklı yaşlarında, sevimli bir dolgunluğu olan, tepesi genişçe açılmış, kızıl sarı kısa kesilmiş gür sakallı, pembe tenli bir adamdı; nemli dudaklarının çevresinde dinî bir yumuşaklıkla rahatına düşkün bir şehvet düşkünlüğü karışımı bir ifade vardı. Not defterini eline alıp sessizce sayfalarını çevirdi. Ancak sınıftaki sessizlik arzu edilenden uzaktı; başını kaldırdı, kolunu yazı tablasına uzattı. Yüzü yavaşça koyu kırmızıya, sakalı da açık sarıya dönene kadar şişip kızarırken zayıf, beyaz yumruğunu birkaç kez güçsüzce aşağı yukarı salladı. Dudakları yarım dakika boyunca kasılıp boşuna kıpırdadı; sonunda kısa, boğuk, iniltili bir “Pekâlâ…”dan başka bir şey çıkaramadı. Bir süre daha azarlayacak sözler bulmak için çabaladı, sonunda yeniden not defterine döndü, kızarıklığı indi ve sakinleşti. Başöğretmen Ballerstedt’in huyu buydu.

Eskiden vaiz olmak istemiş, ama kekemeliğe yatkınlığı ve dünyevi rahatlığa düşkünlüğü onu pedagojiye yönelmeye sevk etmişti. Bekârdı, hatırı sayılır bir serveti vardı, parmağında küçük bir pırlanta taşır, yiyip içmeye de pek düşkündü. Meslektaşlarıyla yalnızca iş gereği görüşen; bunun dışında çoğunlukla kentteki bekâr tüccar çevresiyle, hatta garnizon subaylarıyla düşüp kalkan; her gün iki öğün kentin en iyi hanında yemek yiyen ve “Kulüp” üyesi olan başöğretmen oydu. Gece saat iki ya da üçte kentte bir yerde büyük öğrencilerinden biriyle karşılaşırsa kızarır, bir “Günaydın” diyebilir ve meseleyi iki taraf için de kapatırdı… Hanno Buddenbrook’un ondan korkmasına gerek yoktu; Hanno’ya neredeyse hiç soru sormazdı. Başöğretmen, amcası Christian’la fazlasıyla insani bir biçimde, hem de pek çok kez bir araya gelmişti; yeğeniyle okul işlerinden ötürü çatışmaktan hoşlanması beklenemezdi…

“Pekâlâ…” dedi yine. Sınıfa göz gezdirdi, küçük pırlantalı, gevşekçe sıktığı yumruğunu oynattı ve not defterine baktı. “Perlemann. Özet.”

Sınıfın bir yerinde Perlemann ayağa kalktı. Doğrulup yükseldiği neredeyse fark edilmiyordu. Küçük, sınıf atlamış öğrencilerden biriydi.
“Özet,” dedi, korkulu bir gülümsemeyle başını öne uzatarak, usulca ve kibarca. “Eyüp Kitabı üç bölüme ayrılır. Birincisi, Eyüp’ün sıkıntıya, yani Rabbin cezalandırmasına uğramadan önceki hâli; birinci bölüm, birinci ayetten altıncı ayete kadar. İkincisi, sıkıntının kendisi ve bu sırada olup bitenler; bölüm…”

“Doğruydu, Perlemann,” dedi Bay Ballerstedt, bu kadar ürkek bir uysallıktan duygulanarak; cep defterine iyi bir not yazdı. “Heinricy, devam edin.”

Heinricy, artık hiçbir şeyi umursamayan uzun boylu serserilerden biriydi. Uğraştığı, sapı kavranması kolay bıçağı pantolon cebine soktu, gürültüyle ayağa kalktı, alt dudağını sarkıttı ve kaba, sert bir erkek sesiyle boğazını temizledi. Herkes, sıranın yumuşak huylu Perlemann’a değil de şimdi ona gelmesine canı sıkılarak baktı. Öğrenciler, hafifçe vızıldayan gaz alevlerinin altında, sıcak sınıfta yarı uykulu düşlere dalmıştı. Pazar gününün yorgunluğu hepsinin üzerindeydi; soğuk ve sisli sabah, hepsini sıcak yataklarından dişleri takırdayarak, iç çekerek çıkarmıştı. Herkes, küçük Perlemann’ın bütün ders boyunca tatlı tatlı konuşmayı sürdürmesine razı olurdu; oysa Heinricy’nin şimdi mutlaka sorun çıkaracağı belliydi…

“Bu konu işlenirken derste yoktum,” dedi, kabaca vurgulayarak.

Bay Ballerstedt kızardı; zayıf yumruğunu oynattı, dudaklarını kıpırdattı ve kaşlarını kaldırarak genç Heinricy’nin yüzüne baktı. Koyu kırmızı başı, çabalamanın verdiği gerginlikle titredi; sonunda “Pekâlâ…” diye haykırmayı başardı ve böylece büyü bozulup oyunu kazanmış oldu. “Sizden hiçbir zaman bir iş çıkmıyor,” diye kolayca ve akıcı bir dille sürdürdü. “Her zaman elinizin altında bir mazeret var, Heinricy. Geçen derste hastaysanız, bu günlerde işlenen konuyu pekâlâ öğrenebilirdiniz. İlk bölüm haçtan önceki hâli, ikincisi haçın kendisini anlatıyorsa, üçüncü bölümün de sözünü ettiğimiz bu acıların sonrasını anlattığını parmaklarınızla sayarak bile çıkarabilirdiniz. Ama sizde gereken bağlılık yok; yalnızca zayıf biri değilsiniz, zayıflığınızı güzelleştirip savunmaya da her zaman hazırsınız. Şunu aklınızda tutun: Bu böyle sürdükçe yükselmekten ve düzelmekten söz edilemez, Heinricy. Oturun. Wasservogel, devam edin.”

Eleştiriye karşı duyarsız ve inatçı Heinricy, ayaklarını sürüyüp sırayı gıcırdatarak oturdu, yanındakine küstahça bir şey fısıldadı ve en elinin altındaki bıçağını yeniden çıkardı. Öğrenci Wasservogel ayağa kalktı; gözleri kızarmış, burnu kalkık, kulakları dışa çıkık, tırnakları kemirilmiş bir oğlandı. “Özet”i ince, tiz ve boğuk bir sesle tamamladı; ardından Uz ülkesindeki adam Eyüp’ü ve başından geçenleri anlatmaya koyuldu. Eski Ahit’i önünde oturan öğrencinin arkasından açmıştı; kitaptan kusursuz bir masumiyet ve kendini bütünüyle vermiş bir düşüncelilik ifadesiyle okudu. Sonra duvarın bir noktasına bakıp gördüğünü, duraksamalar ve tiz öksürükler arasında, beceriksizce modern Almancaya çevirdi… Onda son derece itici bir yan vardı; ama Bay Ballerstedt bütün çabaları için onu övgüye boğdu. Öğrenci Wasservogel’in hayatta işi rast gitmişti; öğretmenlerin çoğu onu sever, hak ettiğinden fazla överdi. Böylece onun çirkinliğinin kendilerini haksızlığa sürüklemediğini hem ona hem kendilerine hem de başkalarına göstermiş olurlardı…

Din dersi devam etti. Eyüp, Uz ülkesindeki adam üzerine bilgilerini göstermeleri için birkaç genç daha çağrıldı. Başarısız olmuş büyük tüccar Kaßbaum’un oğlu Gottlieb Kaßbaum, ailesinin dağılmış durumuna rağmen pekiyi aldı; çünkü Eyüp’ün hayvan varlığını doğru sayabildi: yedi bin koyun, üç bin deve, beş yüz çift öküz, beş yüz eşek ve pek çok hizmetkâr.

Sonra Kutsal Kitaplar açılabildi; çoğu zaten açıktı ve okumaya devam edildi. Bay Ballerstedt açıklanması gerektiğini düşündüğü bir yere rastladığında kızarır, “Pekâlâ…” der ve alışılmış hazırlıkların ardından, söz konusu nokta üzerine genel ahlak düşüncelerini de kattığı kısa bir konuşma yapardı. Kimse onu dinlemezdi. Sınıfta huzur ve uyku hâkimdi. Sürekli çalışan kaloriferle gaz lambaları içeriyi iyice ısıtmış, nefes alıp terleyen yirmi beş beden de havayı epey bozmuştu. Sıcaklık, alevlerin hafif vızıltısı ve okuyan kişinin tekdüze sesi, sıkılmış zihinleri sarıp onları ağır bir düş hâline yatırıyordu.
Kont Kai Mölln, Kutsal Kitabı’nın yanı sıra Edgar Allan Poe’nun “Anlaşılmaz Olaylar ve Gizemli Eylemler” kitabını da önüne açmış, başını aristokrat ama pek temiz olmayan eline dayayıp okuyordu. Hanno Buddenbrook arkasına yaslanmış, büzülmüş oturuyordu; gevşekçe aralanmış ağzı ve nemli, ateşli gözleriyle Eyüp Kitabı’na bakıyordu. Satırlar ve harfler karanlık bir yığına dönüşüp birbirine karışıyordu. Bazen Kutsal Kâse motifini ya da katedrale gidişi hatırlayınca gözkapaklarını yavaşça indiriyor, içinde bir hıçkırık duyuyordu. Yüreği, bu tehlikesiz ve huzurlu sabah saatinin hiç bitmemesinin mümkün olması için dua ediyordu.

Yine de her şeyin olağan akışında olduğu gibi oldu; koridorlarda çınlayıp yankılanan hademe zilinin tiz, uluyan sesi, yirmi beş zihni sıcak dalgınlığından çekip çıkardı.

“Buraya kadar!” dedi Bay Ballerstedt; bu ders boyunca görevini yaptığını imzasıyla onaylamak üzere sınıf defterinin kendisine uzatılmasını istedi.

Hanno Buddenbrook Kutsal Kitabı’nı kapattı; titreyerek, sinirli bir esnemeyle gerindi. Ama kollarını indirip gevşeyince, bir anlığına zayıflayıp sendeleyerek görevini aksatan yüreğini biraz düzene sokmak için aceleyle ve güçlükle nefes almak zorunda kaldı. Şimdi Latince dersi başlıyordu… Dersin bittiğini fark etmemiş gibi görünen, hâlâ kendi kitabına dalmış olan Kai’ye yardım umuduyla yan gözle baktı. Çantasından mermer desenli kartona ciltlenmiş Ovidius’u çıkardı ve bugün ezberlemesi gereken dizeleri açtı… Hayır, kurşun kalem işaretleriyle çizilmiş, dümdüz sıralanıp beşer beşer numaralanmış; kapkara ve bilinmez hâlleriyle umutsuzca kendisine bakan bu satırları artık biraz olsun tanıdık kılmaya imkân yoktu. Anlamlarını bile güçlükle kavrıyor, bir tanesini bile ezberden söyleyemiyordu. Ardından gelen ve bugün hazırlanması gereken dizelerden de tek bir cümleciği çözemedi.

“‘Deciderant, patula Jovis arbore, glandes’ ne demek?” diye umutsuz bir sesle yanında sınıf defterinde çalışan Adolf Todtenhaupt’a döndü. “Bunların hepsi saçmalık! Sırf insanı ezmek için…”

“Ne?” dedi Todtenhaupt, yazmayı sürdürerek… “Jüpiter’in ağacından düşen palamutlar… Meşe ağacı bu… Evet, ben de tam bilmiyorum…”

“Sıra bana geldiğinde biraz olsun yardım et, Todtenhaupt!” diye yalvardı Hanno ve kitabı önünden itti. Sonra, birincinin dikkatsiz ve bağlayıcılığı olmayan baş hareketini karanlık bir bakışla izledi; yana doğru kayıp sıradan çıktı ve ayağa kalktı.

Durum değişmişti. Bay Ballerstedt sınıftan çıkmış, kürsünün başında dimdik ve kasılmış hâlde küçük, cılız, bir deri bir kemik bir adam durmuştu. İnce, beyaz sakallıydı; kırmızı boynu dar, dik yakasından dışarı taşıyordu. Beyaz kıllı minicik ellerinden biriyle silindir şapkasını, ağzı yukarı bakacak biçimde önünde tutuyordu. Öğrenciler ona “Örümcek” derdi; gerçek adı Profesör Hückopp’tu. Teneffüste koridorda nöbet görevi ona verilmiş olduğundan sınıfların da yolunda olup olmadığını denetlemeliydi…
“Lambalar sönsün! Perdeler açılsın! Pencereler açılsın!” dedi; cılız sesine olabildiğince komuta gücü katıyor, beceriksizce ama enerjik bir hareketle havada kolunu çevirir gibi sallıyordu… “Herkes aşağı, dışarı, temiz havaya; hay aksi!”

Lambalar söndü, perdeler yukarı çekildi, solgun gün ışığı odayı doldurdu; soğuk, sisli hava geniş pencerelerden içeri doldu. Alt ikinci sınıf öğrencileri Profesör Hückopp’un yanından sıyrılıp çıkışa doğru ilerlerken yalnızca sınıf birincisinin yukarıda kalmasına izin verildi.

Hanno’yla Kai kapıda karşılaşıp yan yana, gösterişli merdivenden aşağı indiler ve alt kattaki şık sahanlıklardan geçtiler. İkisi de susuyordu. Hanno perişan görünüyordu, Kai ise düşüncelere dalmıştı. Büyük avluya vardıklarında, nemli kırmızı döşemelerde gürültüyle oradan oraya dolaşan, çeşitli yaşlardaki kalabalık öğrenci topluluğunun arasında aşağı yukarı yürümeye başladılar.

Aşağıda nöbet tutan genç sayılabilecek, sarı keçi sakallı bir beyefendi vardı. Bu, zarif başöğretmendi. Adı Doktor Goldener’di; Holstein ve Mecklenburg’dan gelen varlıklı, soylu çiftlik sahibi oğlanların gittiği bir yatılı okul işletiyordu. Gözetimine bırakılmış soylu gençlerden etkilenerek, dış görünüşüne meslektaşları arasında hiç alışılmadık biçimde özen gösterirdi. Renkli ipek kravatlar, züppece kesilmiş kısa bir ceket, ayak tabanlarının altından geçen bağlarla tutturulmuş açık renk pantolonlar ve renkli kenar şeritleri olan parfümlü mendiller kullanırdı. Kendi gibi mütevazı bir aileden gelen birine bu kadar gösteriş aslında hiç yakışmıyordu; örneğin kocaman ayakları sivri burunlu, düğmeli çizmelerin içinde epey gülünç duruyordu. Anlaşılmaz biçimde, hantal ve kırmızı elleriyle gurur duyar; onları durmadan birbirine sürter, kenetler, sevgiyle inceleyip dururdu. Başını geriye doğru eğik taşır; gözlerini kısarak, burnunu kırıştırıp ağzını yarı açık tutarak sürekli, “Yine ne oldu?” diyecekmiş gibi yüzünü buruştururdu… Yine de fazla nazikti; avluda olup biten küçük yaramazlıkları seçkin bir tavırla görmezden gelirdi. Şu ya da bu öğrencinin, son dakikada biraz hazırlanmak için yanına kitap alıp aşağı indiğini; yatılı öğrencilerinin, hademe Bay Schlemiel’e fırından bir şeyler getirtmek için para verdiğini; iki üçüncü sınıf öğrencisi arasında küçük bir güç gösterisinin kavgaya dönüştüğünü ve çevresinde hemen uzmanlardan oluşan bir halka belirdiğini görmezden gelirdi. Arkada bir yerde, arkadaşlığa aykırı, korkakça ya da onursuzca bir davranış sergileyen birinin sınıf arkadaşları tarafından zorla pompaya götürülüp utanç içinde suya tutulmasını da görmezden gelirdi…

Hanno’yla Kai’nin arasında dolaştığı bu gürültülü kalabalık, yiğit ama biraz da kaba saba bir kuşaktı. Savaşta zafer kazanmış, yeniden gençleşmiş bir vatanın havasında yetişmişlerdi; sert erkeklik âdetlerine bağlıydılar. Hem başıboş hem de keskin bir argoyla konuşuyor, bol bol teknik terim kullanıyorlardı. İçip sigara içebilmek, beden gücü ve jimnastik becerisi çok değerli sayılırdı; en aşağılık kusurlar ise yumuşaklık ve züppece davranışlardı. Ceket yakasını kaldırmış hâlde yakalanan, kendini pompaya gidecek bilirdi. Ama biri sokakta bastonla görülmeye görsün; jimnastik salonunda herkesin önünde, utanç verici olduğu kadar acı veren bir dayağa çekilirdi…

Hanno’yla Kai’nin birbirlerine söyledikleri, soğuk ve nemli havayı dolduran ses uğultusunun içinde yabancı ve tuhaf bir biçimde kayboluyordu. Bu arkadaşlık uzun zamandır bütün okulda biliniyordu. Öğretmenler, arkasında pislik ve muhalefet sezdikleri için ondan hoşlanmayarak göz yumuyordu. Arkadaşlarıysa ne olduğunu çözemiyor; çekingen bir hoşnutsuzlukla kabullenmeye alışmış, bu iki yoldaşı kendi hâllerine bırakılması gereken kanun dışı, yabancı ve tuhaf kişiler saymışlardı… Ayrıca Kont Kai Mölln, vahşiliği ve dizginsiz başkaldırısıyla belli bir saygı görüyordu. Hanno Buddenbrook’a gelince, herkesi döven koca Heinricy bile, züppelik ve korkaklık yüzünden ona el kaldırmaya yanaşamıyordu; saçlarının yumuşaklığından, bedeninin narinliğinden, donuk, ürkek ve soğuk bakışından belirsiz bir korku duyuyordu…

“Korkuyorum,” dedi Hanno, avlunun yan duvarlarından birinde durup duvara yaslanarak; üşüyerek esnedi ve ceketini üzerine daha sıkı çekti… “Aklıma sığmayacak kadar korkuyorum, Kai; bedenimin her yeri acıyor. İnsan Bay Mantelsack’tan bu kadar korkmalı mı? Sen söyle! Şu iğrenç Ovidius dersi bir an önce bitse! Sınıf defterine azarım yazılsa, sınıfta kalsam ve her şey yoluna girse! Bundan korkmuyorum; buna eşlik edecek rezillikten korkuyorum…”

Kai düşüncelere daldı. “Bu Roderick Usher, şimdiye dek yaratılmış en olağanüstü karakter!” diye aniden ve hızla konuştu. “Az önce bütün ders boyunca okudum… Keşke bir gün ben de böyle iyi bir hikâye yazabilsem!”

Kai’nin yazıyla uğraştığı işte böyle ortaya çıkmıştı. Sabah, okul ödevleriyle uğraşmaktansa yapacak daha iyi işleri olduğunu söylerken kastettiği de buydu; Hanno onu anlamıştı. Küçükken gösterdiği hikâye anlatma hevesi, yazarlık denemelerine dönüşmüştü. Yakın zamanda da bir yapıtını tamamlamıştı: Her şeyin karanlık bir parıltıyla ışıldadığı, yerin en derin ve kutsal işliklerinde metaller ve gizemli korlar arasında geçen; aynı zamanda insan ruhunun işliklerinde cereyan eden, acımasızca fantastik bir serüven masalı. Doğanın ve ruhun ilkel güçleri tuhaf biçimde birbirine karışıyor, biçim değiştiriyor, dönüşüyor ve arınıyordu. Eser, ince bir tutku taşıyan, içe dönük, anlam yüklü, biraz taşkın ve özlem dolu bir dille yazılmıştı…

Hanno bu hikâyeyi iyi biliyor, çok seviyordu; ama şimdi Kai’nin yazdıklarından ya da Edgar Poe’dan konuşacak hâli yoktu. Yine esnedi, ardından iç çekti; aynı anda yakın zamanda piyanoda bulduğu bir motifi mırıldanıyordu. Âdeti böyleydi. Sık sık iç çeker, gerektiği gibi çalışmayan yüreğini biraz daha canlı bir ritme sokmak istercesine derin nefes alırdı. Nefesini verirken de kendisinin ya da başkasının bulduğu herhangi bir ezgiyi, herhangi bir melodi parçasını kullanmaya alışmıştı…

“Bak, işte sevgili Tanrı geliyor!” dedi Kai. “Bahçesinde gezintiye çıkmış.”

“Ne hoş bir bahçe,” dedi Hanno ve gülmeye başladı. Sinirli sinirli gülüyor, bir türlü duramıyordu. Mendilini ağzına tuttu; üzerinden Kai’nin “sevgili Tanrı” dediği kişiye baktı.

Bu, okul müdürü Müdür Doktor Wulicke’ydi; avluya çıkmıştı. Siyah, yumuşak kenarlı bir şapka takan, kısa sakallı, karnı sivri, pantolonu gereğinden kısa ve manşetleri huni biçiminde, üstelik her zaman çok kirli, son derece uzun boylu bir adamdı. Öfkesinden yüzü neredeyse acı çeker gibi görünerek taş döşeli avludan hızla geçti ve uzattığı koluyla pompaya işaret etti… Su akıyordu! Bir grup öğrenci önünde koşuşuyor, boruyu kapatarak zararı gidermek için telaşla uğraşıyordu. Ama bunu yaptıktan sonra bile uzun süre orada kalıp, şaşkın yüzlerle sırayla pompaya ve kızarmış yüzüyle koşup gelen Doktor Goldener’e dönen müdüre baktılar. Müdür, derin, boğuk ve heyecanlı bir sesle Doktor Goldener’e konuşuyordu. Sözü, homurtulu ve anlaşılmaz dudak sesleriyle kesiliyordu…

Müdür Wulicke korkunç bir adamdı. Hanno’nun babasıyla amcasının, yönetimi altında okuduğu; 1871’den kısa süre sonra ölen, neşeli ve insan canlısı yaşlı beyin yerine geçmişti. O sırada, şimdiye dek Prusya’daki bir lisede profesör olan Doktor Wulicke göreve çağrılmış; onunla birlikte eski okula yeni bir ruh girmişti. Önceleri klasik eğitim, neşeyle izlenen başlı başına bir amaç sayılır; dinginlikle, boş zamanla ve coşkulu bir idealizmle peşinden gidilirdi. Şimdiyse otorite, görev, iktidar, hizmet ve kariyer kavramları en yüksek değer mertebesine çıkmıştı. Müdür Doktor Wulicke, her törendeki konuşmasında, “Filozofumuz Kant’ın kategorik buyruğunu” tehditkâr bir sancak gibi açıyordu. Okul, Prusya’daki katı hizmet disiplininin hüküm sürdüğü, devlet içinde bir devlete dönüşmüştü. Öyle ki yalnız öğretmenler değil, öğrenciler de kendilerini, tek derdi yükselmek ve iktidar sahiplerinin gözüne girmek olan memurlar gibi hissediyorlardı… Yeni müdürün gelişinden kısa süre sonra, kurumun yeniden düzenlenip donatılmasına, son derece özenli sağlık ve estetik ölçütleri gözetilerek başlanmış ve her şey en iyi biçimde tamamlanmıştı. Yine de şu soru ortada duruyordu: Modern çağın konforunun daha az, iyi huyluluğun, içtenliğin, neşenin, iyilikseverliğin ve rahatlığın daha çok olduğu eski günlerde, okul daha sevimli ve daha hayırlı bir kurum değil miydi?…

Müdür Wulicke’nin kişiliğine gelince, o, Eski Ahit’in esrarengiz, ikircikli, inatçı ve kıskanç tanrısının korkunçluğunu taşıyordu. Gülümsemesi de öfkesi de dehşet vericiydi. Elindeki muazzam otorite onu ürpertici biçimde kaprisli ve kestirilemez kılıyordu. Şakacı bir şey söyleyip insanlar gülünce dehşete kapılabilirdi. Titreyen yaratıklarından hiçbiri ona karşı nasıl davranacağını bilemiyordu. Yapılacak tek şey, toz içinde ona tapınmak ve çılgınca bir alçakgönüllülükle, öfkesiyle insanı alıp götürmesini, büyük adaletiyle ezip geçmesini belki önlemeye çalışmaktı…

Kai’nin ona taktığı adı yalnızca kendisiyle Hanno Buddenbrook kullanıyor, bildikleri o katı ve soğuk anlayışsızlık bakışından çekindikleri için arkadaşlarının yanında yüksek sesle söylemekten sakınıyorlardı… Hayır, bu iki kişinin arkadaşlarıyla anlaştığı tek bir nokta bile yoktu. Ötekilerin yetindiği türden muhalefet ve öç alma biçimleri bile onlara yabancıydı; alışılmış lakapları küçümsüyorlardı, çünkü içlerinden kendilerine dokunmayan, onları gülümsetmeye bile yetmeyen bir mizah çıkıyordu. Zayıf Profesör Hückopp’a “Örümcek”, Başöğretmen Ballerstedt’e “Kakadu” demek öylesine ucuz, öylesine kuru ve nüktesizdi ki! Devlet hizmetinin dayattığı zorbalığın karşılığı da ne zavallıydı! Hayır, Kont Kai Mölln biraz daha iğneleyiciydi! Kendisiyle Hanno için, öğretmenlerden yalnızca gerçek soyadlarını önüne “Bay” ekleyerek söz etme âdetini başlatmıştı: “Bay Ballerstedt”, “Bay Mantelsack”, “Bay Hückopp”… Bu, bir tür soğuk ve alaycı reddediş, küçümseyici bir mesafe ve yabancılık yaratıyordu… “Öğretmen kadrosu”ndan söz ediyor, bütün teneffüsleri bu adın altında gerçekten var olan, iğrenç ve hayal ürünü biçimli bir tür canavar tasarlayarak eğlenmekle geçiriyorlardı. Genel olarak “kurum”dan söz ederken de, Hanno’nun amcası Christian’ın kaldığı türden bir tımarhaneymiş gibi vurgu yapıyorlardı…

Bir süre daha herkesi solgun bir dehşete düşüren sevgili Tanrı’nın görüntüsü, döşemelerin üzerine oraya buraya düşmüş ekmek kâğıtlarını korkunç homurtularla gösterip durmasıyla Kai’yi pek keyiflendirmişti. Hanno’yu yanına alıp, ikinci ders için gelen öğretmenlerin avludan geçtiği kapılardan birine gitti. Arka avlulardaki altıncı ve yedinci sınıflara gitmekte olan kızıl gözlü, solgun, cılız öğretmen adaylarının önünde aşırı derin reveranslar yapmaya başladı. Fazla eğiliyor, kollarını sarkıtıyor ve zavallı adamlara hayranlıkla aşağıdan bakıyordu. Ama yaşlı matematik öğretmeni Bay Tietge, titreyen eliyle birkaç kitabı arkasında tutarak, tuhaf biçimde kendi içine şaşı bakarak, kambur, sarı ve tüküre tüküre geldiğinde, Kai gür sesiyle, “İyi günler, seni ceset,” dedi. Sonra bakışlarını berrak ve keskin biçimde havada bir noktaya dikti…

Tam o sırada zil tiz bir sesle çaldı ve öğrenciler hemen her yandan girişlere doğru akın etmeye başladı. Ama Hanno gülmeyi kesmedi; merdivenlerde de öyle çok gülüyordu ki çevresinde toplanmış sınıf arkadaşları, bu kadar budalalığa soğuk, şaşkın, hatta biraz da tiksinmiş gözlerle yüzüne bakıyorlardı…

Sınıf sessizleşti ve Başöğretmen Doktor Mantelsack içeri girince herkes hep birlikte ayağa kalktı. Sınıf öğretmeniydi; sınıf öğretmenine saygı göstermek âdetti. Eğilerek kapıyı arkasından kapattı, herkesin ayakta olup olmadığını görmek için boynunu uzattı, şapkasını çiviye astı ve sonra kürsüye doğru hızla yürüdü; başını bir indirip bir kaldırıyordu. Kürsüde yerini aldı, biraz pencereden dışarı baktı; büyük bir mühür yüzüğü takılı uzatılmış işaret parmağını yakasıyla boynunun arasında ileri geri gezdiriyordu. Orta boylu, ince ve kırlaşmış saçlı bir adamdı; kıvırcık bir Jüpiter sakalı, keskin gözlük camlarının arkasında parlayan, miyopluk yüzünden dışarı fırlamış gibi duran safir mavisi gözleri vardı. Gri, yumuşak kumaştan açık bir redingot giymişti; kısa parmaklı, kırışık eliyle bel hizasındaki kumaşı usulca okşamayı severdi. Zarif Doktor Goldener dışında, bütün öğretmenlerin pantolonları fazla kısaydı; olağanüstü geniş, mermer gibi parlatılmış bir çift çizmenin konçları görünüyordu.

Birden başını pencereden çevirdi, sessiz sınıfa bakarken küçük, sevecen bir iç çekiş çıkardı, “Evet, evet!” dedi ve birkaç öğrenciye dostça gülümsedi. Keyfi yerindeydi, bu belliydi. Sınıfta bir rahatlama dalgası yayıldı. Doktor Mantelsack’ın keyfinin yerinde olup olmaması o kadar önemliydi ki; kendini ruh hâllerine bilinçsizce ve en ufak bir öz eleştiri duymadan bıraktığı bilinirdi. Olağanüstü, sınırsız bir saflıkla haksızlık ederdi; lütfu, talih gibi sevecen ve değişkendi. Her zaman, “sen” diye hitap ettiği ve adlarıyla çağırdığı iki ya da üç gözdesi olurdu; cennette yaşıyor gibiydiler. Neredeyse istediklerini söyleyebilirler, yine de haklı çıkarlardı; ders bitince Doktor Mantelsack onlarla son derece insanca sohbet ederdi. Ama bir gün, belki tatil dönüşünde, nedenini yalnız Tanrı bilirdi, gözden düşer, yıkılır, silinir, bir kenara atılır; yerine başka biri adıyla çağrılmaya başlardı… Bu talihlilerin yazılı sınavlarındaki yanlışları öyle hafif ve zarifçe işaretlerdi ki, ödevleri ne kadar yetersiz olsa da temiz görünürdü. Başka defterlerdeyse geniş ve öfkeli kalemiyle dolaşıp sayfaları kırmızıya boğar, onlara iç karartıcı ve bakımsız bir görünüm verirdi. Yanlışları saymayıp notları kırmızı mürekkebin miktarına göre verdiğinden, gözde öğrencileri bu işten büyük avantajla çıkardı. Bu yöntem üzerine hiç düşünmez, her şeyi tümüyle doğru bulur, taraf tuttuğunun farkına bile varmazdı. Buna karşı çıkacak kadar acıklı bir cesaret gösterebilen biri olsaydı, bir daha “sen” diye hitap edilip adıyla çağrılma umudunu yitirirdi. Kimse de bu umudu elinden bırakmıyordu…

Doktor Mantelsack ayakta bacak bacak üstüne attı ve not defterini karıştırdı. Hanno Buddenbrook öne eğilmiş, sıranın altında ellerini ovuşturuyordu. B sırası, B harfi gelmişti! Adı birazdan söylenecek, ayağa kalkacak ve bir satır bile bilemeyecekti; sınıf öğretmeni ne kadar iyi huylu olursa olsun, gürültülü, korkunç bir felaket kopacaktı… Saniyeler işkence gibi uzuyordu. “Buddenbrook”… şimdi “Buddenbrook” diyecekti…

“Edgar!” dedi Doktor Mantelsack; işaret parmağını not defterinin arasına koyarak defteri kapattı ve sanki her şey yolundaymış gibi kürsüye oturdu.

Ne? Nasıl yani? Edgar… Pencerenin yanındaki şişman Lüders’ti bu; L harfi, sırası gelmesine daha çok vardı! Hayır, bu mümkün müydü? Doktor Mantelsack’ın keyfi o kadar yerindeydi ki rastgele bir gözde öğrencisini seçivermiş, bugün sırası gelenin kim olduğunu hiç umursamamıştı…

Şişman Lüders ayağa kalktı. Yüzü bir fino köpeğini andırıyor, kahverengi gözleri kayıtsızca bakıyordu. Çok iyi bir yerde oturmasına ve rahatça kitaptan okuyabilecek olmasına rağmen, bunu yapmaya bile üşeniyordu. Cennetteki yerinden o kadar emindi ki yalnızca, “Dün başım ağrıdığı için çalışamadım,” diye yanıt verdi.

“Ah, beni yüzüstü bırakıyorsun, Edgar?” dedi Doktor Mantelsack kederle… “Altın Çağ’ın dizelerini okumak istemiyor musun? Ne yazık, dostum! Başın mı ağrıyordu? Ama bana bunu, seni kaldırmadan önce, dersin başında söylemen gerektiğini sanıyorum… Geçenlerde de başın ağrımamış mıydı? Buna bir çare bulmalısın, Edgar; yoksa gerilemen işten bile değil… Timm, onun yerine siz cevap verin.”

Lüders yerine oturdu. O anda herkes ondan nefret ediyordu. Sınıf öğretmeninin keyfinin epey kaçtığı belliydi; belki de Lüders’e daha sonraki ilk derste artık adıyla değil soyadıyla hitap edecekti… Timm, sınıfın en arka sıralarından birinde ayağa kalktı. Sarışın, kırsal görünümlü bir çocuktu; açık kahverengi ceketi ve kısa, geniş parmakları vardı. Ağzını hevesli ve budalaca bir ifadeyle huni gibi açmış, açık kitabını aceleyle düzeltiyor, gözlerini zorlayarak önüne bakıyordu. Sonra başını eğip bir çocuk okuma kitabından okur gibi uzatarak, duraksaya duraksaya ve tekdüze okumaya başladı: “Aurea prima sata est aetas…”

Doktor Mantelsack’ın bugün kurallara hiç uymadan soru sorduğu, en uzun süredir sınava çekilmemiş olanı hiç umursamadığı açıktı. Hanno’nun çağrılması artık o kadar kuvvetle beklenmiyordu; bunun olması için yalnızca uğursuz bir rastlantı gerekebilirdi. Kai’yle sevinçli bir bakış paylaştı, biraz gevşeyip dinlenmeye koyuldu…

Timm okurken birden sözü kesildi. Doktor Mantelsack onu iyi anlayamadığı için mi, yoksa biraz hareket etmek istediği için mi, kürsüden ayrıldı; elinde Ovidius’la sınıfta ağır ağır dolaştı ve kitabını görünmeyecek biçimde kısa hareketlerle kenara itmiş olan Timm’in dibinde durdu. Timm huni gibi ağzını açıp kapıyor, sınıf öğretmenine mavi, dürüst, şaşkın gözlerle bakıyor, artık tek hece çıkaramıyordu.

“Ee, Timm,” dedi Doktor Mantelsack… “Birdenbire devam edemiyor musunuz?”

Timm başını tuttu, gözlerini devirdi, derin derin soludu ve sonunda çılgınca bir gülümsemeyle, “Yanımda durduğunuz zaman çok şaşırıyorum, Doktor Bey,” dedi.

Doktor Mantelsack da gülümsedi; bu sözler hoşuna gitmişti. “Öyleyse toparlanın ve devam edin,” dedi. Sonra kürsüye geri döndü.

Timm kendini toparladı. Kitabını yeniden önüne çekip açtı; kendine hâkim olmaya çalıştığı belli oluyor, odanın içinde göz gezdiriyordu. Sonra başını eğdi ve yeniden kendini buldu.

“Memnunum,” dedi Timm okumayı bitirince sınıf öğretmeni. “İyi çalışmışsınız, bundan kuşku yok. Yalnız ritim duygunuz çok zayıf, Timm. Durakları biliyorsunuz ama aslında heksametre okumadınız. Bütün dizeleri düzyazı gibi ezberlemişsiniz izlenimi edindim… Ama dediğim gibi, çalışkansınız, elinizden geleni yaptınız; sürekli çabalayan kişi… Oturabilirsiniz.”

Timm gururla, ışıldayarak yerine oturdu; Doktor Mantelsack da adının yanına orta karar bir not yazdı. Ama tuhaf olan, o anda yalnız öğretmenin değil, Timm’in ve bütün arkadaşlarının da Timm’in gerçekten iyi ve çalışkan bir öğrenci olduğuna, aldığı iyi notu sonuna kadar hak ettiğine içtenlikle inanmasıydı. Hanno Buddenbrook da bu izlenime kapılmaktan kendini alamadı; içindeki bir şey buna isteksizlikle karşı koyuyordu. Şimdi söylenecek adı yeniden dikkatle dinlemeye başladı…

“Mumme!” dedi Doktor Mantelsack. “Bir kez daha! Aurea prima…?”

Demek Mumme! Tanrı’ya şükür, Hanno artık güvendeydi herhalde! Dizelerin üçüncü kez okutulması pek beklenmezdi; yeni hazırlık sıralamasında B harfi de daha yeni gelmişti…

Mumme ayağa kalktı. Uzun boylu, solgun, elleri titreyen bir adamdı; gözlük camları olağanüstü büyük ve yuvarlaktı. Gözlerinden rahatsızdı ve ayaktayken önündeki kitaptan okuyamayacak kadar miyoptu. Ezberlemesi gerekiyordu ve ezberlemişti. Ama doğuştan yeteneksizdi; üstelik bugün çağrılacağını da ummamıştı, bu yüzden yine de pek az şey biliyordu ve birkaç sözcükten sonra susup kaldı. Doktor Mantelsack ona yardım etti; ikinci kez daha sert, üçüncü kez de son derece sinirli bir sesle ipucu verdi. Ama Mumme artık tamamen tıkanıp kalınca sınıf öğretmenini şiddetli bir öfke kapladı.

“Bu kesinlikle yetersiz, Mumme! Oturun! Acınacak hâldesiniz, bundan emin olabilirsiniz, sizi geri zekâlı! Hem aptal hem tembel olmak da fazla oluyor…”

Mumme içine gömüldü. Felaketin ta kendisi gibiydi; o anda odada onu küçümsemeyen kimse yoktu. Hanno Buddenbrook’un içinde yine bir tiksinti, neredeyse öğürme hissi yükselip boğazını sıktı. Ama aynı zamanda olup biteni korkunç bir berraklıkla izliyordu. Doktor Mantelsack, Mumme’nin adının yanına kötü anlam taşıyan bir işareti öfkeyle çizdi; sonra çatık kaşlarla not defterine göz gezdirdi. Öfkeyle yoklamaya devam etti, aslında sırada kimin olduğunu bulmak için baktı. Cevap açıktı! Hanno bu gerçeğin ağırlığı altında ezilir ezilmez kendi adını duydu; sanki kötü bir düşteymiş gibi.

“Buddenbrook!” Doktor Mantelsack “Buddenbrook” demişti; ses hâlâ havada yankılanıyordu ama Hanno buna inanamıyordu. Kulaklarında bir uğultu başlamıştı. Yerinden kalkmadı.

“Bay Buddenbrook!” dedi Doktor Mantelsack ve keskin gözlük camlarının arkasından parlayan, safir mavisi, dışarı fırlamış gibi duran gözlerini ona dikti… “Lütfedip cevap verir misiniz?”

Peki, demek böyle olacaktı. Böyle olması gerekiyordu. Umduğundan çok farklıydı ama artık her şey kaybolmuştu. Kendini hazırlamıştı. Acaba çok mu bağırılacaktı? Ayağa kalktı; dizeleri öğrenmeyi “unuttuğunu” söyleyerek akıl almaz, gülünç bir özür dilemeye hazırlanırken önündeki öğrencinin açık kitabı ona uzattığını birden fark etti.

Önündeki öğrenci Hans Hermann Kilian’dı; ufak tefek, esmer, yağlı saçlı ve geniş omuzluydu. Subay olmak istiyordu. Arkadaşlık duygusu öyle güçlüydü ki, sevmediği Johann Buddenbrook’u bile yüzüstü bırakmıyordu. Hatta nereden başlayacağını işaret parmağıyla gösterdi…

Hanno oraya baktı ve okumaya başladı. Sesi titriyor, kaşlarıyla dudakları büzülüyordu. Önce filizlenen Altın Çağ’da, öç alacak kimse olmadan, kendi isteğiyle, yasa buyruğu olmaksızın sadakat ve adalet gözetiliyordu. “Ceza ve korku yoktu,” diye Latince okudu. “Ne tehdit dolu sözler asılı tunç levhalarda okunuyordu, ne de yalvaran kalabalık yargıcının yüzünden çekiniyordu…” İşkence ve tiksintiyle dolu bir yüzle okuyor; bilerek kötü ve kopuk okuyordu. Kilian’ın kitabında kurşun kalemle gösterilmiş bazı ulama işaretlerini kasıtlı olarak ihmal ediyor, dizeleri yanlış söylüyor, duraksıyor ve sanki güçlükle ilerliyordu; sınıf öğretmeninin her şeyi fark edip üzerine atlamasını bekliyordu… Açık kitabı önünde görmenin hırsızca hazzı tenini karıncalandırıyordu; ama tiksinti içindeydi ve hileyi, onu daha az alçakça kılmak için, olabilecek en kötü biçimde ve bilerek yapıyordu. Sonra sustu; gözlerini kaldırmaya cesaret edemediği bir sessizlik çöktü. Bu sessizlik korkunçtu; Doktor Mantelsack’ın her şeyi gördüğünden emindi, dudakları bembeyaz kesilmişti. Sonunda sınıf öğretmeni iç çekip konuştu:

“Ah Buddenbrook, si tacuisses! Bu kez klasik ‘sen’ hitabımı mazur görürsünüz herhalde!… Ne yaptığınızı biliyor musunuz? Güzelliği toza buladınız; bir Vandala, bir barbar gibi davrandınız. Siz müzikten yoksun bir yaratıksınız, Buddenbrook; burnunuzdan belli! Bütün bu süre boyunca öksürdünüz mü yoksa yüce dizeler mi okudunuz diye kendime sorsam, ilkinden yana daha ağır basarım. Timm ritim duygusunu pek geliştirememiş ama sizin yanınızda bir dâhi, bir ozan… Oturun, talihsiz kişi. Öğrendiniz elbette, öğrendiniz. Size kötü not veremem. Elinizden geleni yapmış olmalısınız… Bakın, müzik yeteneğiniz olduğu, piyano çaldığınız söylenmiyor mu? Bu nasıl mümkün?… Peki, iyidir, oturun; çalışmış olabilirsiniz, iyidir.”

Not defterine orta karar bir not yazdı ve Hanno Buddenbrook yerine oturdu. Az önce ozan Timm’e olduğu gibi şimdi de ona aynı şey olmuştu. Doktor Mantelsack’ın sözlerindeki övgüden içtenlikle etkilenmekten kendini alamadı. O anda kendisini biraz yeteneksiz ama çalışkan bir öğrenci, bu işten de onurunu görece koruyarak çıkmış biri olarak görüyordu. Hans Hermann Kilian da dâhil olmak üzere bütün sınıf arkadaşlarının aynı kanıda olduğunu açıkça hissediyordu. İçinde yeniden bulantıya benzer bir şey kıpırdadı; ama olup biteni düşünecek kadar gücü kalmamıştı. Solgun ve titreyerek gözlerini kapadı, uyuşukluğa gömüldü…

Doktor Mantelsack ise derse devam etti. O gün ezberlenmesi gereken yeni dizelere geçti ve Petersen’i kaldırdı. Petersen taze, neşeli ve kendinden emin, cesur bir tavırla, mücadeleye hazır biçimde ayağa kalktı. Yine de bugün sonu gelecekti! Evet, ders saati zavallı, miyop Mumme’ninkinden çok daha korkunç bir felaket yaşanmadan bitmeyecekti…

Petersen çeviri yaparken ara sıra kitabının öteki sayfasına göz atıyordu; aslında bakmaması gereken yer orasıydı. Bunu ustaca yapıyordu. Orada bir şey onu rahatsız ediyormuş gibi davranıyor, elini üzerinden geçirip kendisini rahatsız eden bir toz parçasını ya da benzerini temizliyormuşçasına üflüyordu. Ama ardından korkunç şey oldu.

Doktor Mantelsack birden sert bir hareket yaptı; Petersen de aynı sertlikte karşılık verdi. Aynı anda sınıf öğretmeni kürsüden ayrıldı, adeta baş aşağı atılarak indi ve uzun, durdurulamaz adımlarla Petersen’e yöneldi.

Yanına gelince, “Kitabınızda bir anahtar, bir çeviri var,” dedi.

“Bir anahtar… Ben… hayır…” diye kekeledi Petersen. Alnında sarı bir saç buklesi, şimdi korkuyla parıldayan son derece güzel mavi gözleri olan yakışıklı bir çocuktu.

“Kitabınızda anahtar yok mu?”

“Hayır… Başöğretmen Bey… Doktor Bey… Anahtar mı?… Gerçekten anahtarım yok… Yanılıyorsunuz… Benden boş yere şüpheleniyorsunuz…” Petersen insanların alışılmış biçimde konuşmadığı gibi konuşuyordu. Korku, sınıf öğretmenini sarsmak umuduyla, son derece özenli bir dille konuşmasına yol açmıştı. “Kopya çekmiyorum,” diye yalvardı büyük bir çaresizlikle. “Hayatım boyunca hep dürüst oldum!”

Ama Doktor Mantelsack acı bir yanılgıya kapılmakta fazlasıyla kararlıydı.

“Kitabınızı verin,” dedi soğukça.

Petersen kitabına sımsıkı sarıldı, iki eliyle yalvarırcasına havaya kaldırdı ve dili yarı felç olmuş gibi konuşmayı sürdürdü: “Bana inanın… Başöğretmen Bey… Doktor Bey… Kitapta hiçbir şey yok… Anahtarım yok… Kopya çekmedim… Hayatım boyunca hep dürüst oldum…”

“Kitabı verin,” diye yineledi sınıf öğretmeni ve ayağını yere vurdu.

Bunun üzerine Petersen’in gücü kesildi, yüzü büsbütün kül rengine döndü.

“Peki,” dedi ve kitabı teslim etti. “Buyurun. Evet, içinde bir anahtar var! Kendiniz bakın, işte burada!… Ama kullanmadım!” diye birden havaya bağırdı.

Ama Doktor Mantelsack umutsuzluğun doğurduğu bu akıl dışı yalanı duymazdan geldi. “Anahtarı” çıkardı, elinde kokmuş bir pislik varmış gibi yüzüne bakıp cebine koydu ve Ovidius’u küçümseyerek Petersen’in sırasına fırlattı. “Sınıf defteri,” dedi boğuk bir sesle.

Adolf Todtenhaupt görev aşkıyla sınıf defterini getirdi; Petersen de hileye teşebbüs ettiği için kınama aldı. Bu, onu uzun süreliğine mahvetti ve Paskalya’da sınıf geçmesinin imkânsızlığını kesinleştirdi. “Sınıfın yüz karasısınız,” dedi Doktor Mantelsack ve kürsüye döndü.

Petersen yerine oturdu; hükmü verilmişti. Yanındaki öğrencinin ondan biraz uzaklaştığı açıkça görülüyordu. Herkes ona tiksinti, acıma ve dehşetin karıştığı duygularla bakıyordu. Yakalanmış olduğu için düşmüş, yalnız ve büsbütün terk edilmişti. Petersen hakkında herkes aynı fikirdeydi: Gerçekten de “sınıfın yüz karası”ydı. Onun düşüşü, Timm ile Buddenbrook’un başarıları ve zavallı Mumme’nin talihsizliği nasıl direnç gösterilmeden kabul edildiyse öyle kabul edildi… O da aynı şeyi yaptı.

Bu yirmi beş gençten yaradılışı sağlam, hayatın olduğu haliyle karşısında güçlü ve yaşamın üstesinden gelebilecek olanlar, o anda olup biteni olduğu gibi kabul ettiler; bundan incinmediler ve her şeyin doğal, yerli yerinde olduğunu düşündüler. Ama kasvetli bir düşünceyle bir noktaya bakan gözler de vardı… Küçük Johann, Hans Hermann Kilian’ın geniş sırtına dikmişti gözlerini; mavimsi gölgeli altın kahverengi gözleri tiksinti, direnç ve korkuyla doluydu… Doktor Mantelsack ise ders anlatmayı sürdürdü. Bugün kuşkulu öğrencileri sınamaya hevesi kalmadığından, Adolf Todtenhaupt gibi herhangi bir başka öğrenciyi kaldırdı. Ardından sıra, hazırlığı orta karar olan bir başka öğrenciye geldi. “Patula Jovis arbore, glandes”in ne demek olduğunu bile bilmiyordu; bu yüzden Buddenbrook söylemek zorunda kaldı… Doktor Mantelsack ona sorduğu için, başını kaldırmadan ve alçak sesle söyledi; karşılığında bir baş selamı aldı.

Öğrencilerin sözlü yoklamaları sona erince ders de bütün ilgisini yitirmişti. Doktor Mantelsack, üstün yetenekli bir öğrenciye kendi başına çeviri yapmayı sürdürmesini söyledi; kendisi de, bir sonraki derse hazırlanmaya koyulan diğer yirmi dört öğrenci gibi, onu dinlemedi. Artık bunların önemi kalmamıştı. Kimseye bunlar için not verilemez, hatta öğrencilerin görev aşkı bile buna göre değerlendirilemezdi… Ders de zaten bitmek üzereydi. Bitti; zil çaldı. Hanno için olması gereken buydu. Hatta bir baş selamı bile almıştı.

Kai, arkadaşlarının arasında gotik koridorlardan kimya sınıfına giderlerken, “Ee,” dedi… “Şimdi ne diyorsun, Hanno! Sezar’ın alnını göreceklerdi… İnanılmaz bir şans yakaladın!”

“Midemi bulandırıyor, Kai,” dedi küçük Johann. “İstemiyorum bu şansı; midemi bulandırıyor…”

Kai, Hanno’nun yerinde olsa kendisinin de aynı şeyi hissedeceğini biliyordu.

Kimya sınıfı, basamaklı amfi biçiminde yükselen sıraları, uzun bir deney masası ve içleri şişelerle dolu iki cam dolabıyla bir kubbeli salondan ibaretti. Sınıfta hava az önce yine çok sıcak ve boğucuydu; buradaysa biraz önce deney yapılan hidrojen sülfürle dolmuş, dayanılmaz biçimde kokmuştu. Kai pencereyi açtı, sonra Adolf Todtenhaupt’un temize çekilmiş ödev defterini gizlice aldı ve bugün göstermeleri gereken ödevi büyük bir telaşla kopyalamaya başladı. Hanno ve birkaç öğrenci daha aynı şeyi yaptı. Zil çalıp Doktor Marotzke gelene dek bütün teneffüs böyle geçti.

Kai ile Hanno’nun “derin başöğretmen” dediği adam buydu. Orta boylu, esmer, teni olağanüstü sarı, alnında iki şişkinlik, sert ve yağlı bir sakalı ve aynı şekilde yağlı saçları olan bir adamdı. Sürekli uykusuz ve yıkanmamış gibi görünürdü; ama bu herhalde yanıltıcıydı. Fen bilimleri dersi verirdi, asıl uzmanlık alanı matematikti ve bu alanda büyük bir düşünür sayılırdı. İncil’in felsefi bölümleri hakkında konuşmayı severdi; kimi zaman keyfi yerinde ve düşlere dalmışken, ikinci ve birinci sınıf öğrencilerine eğilip gizemli kutsal metinleri tuhaf biçimlerde yorumlardı… Bunun yanı sıra yedek subaydı, hem de büyük bir tutkuyla. Hem devlet memuru hem asker olduğundan, Müdür Wulicke’nin gözünde çok makbul biriydi. Disipline bütün öğretmenlerden fazla önem verir, dimdik duran öğrencilerin saflarını eleştirel gözlerle süzer ve kısa, kesin cevaplar isterdi. Bu mistisizmle sertliğin karışımı biraz iticiydi…

Temize çekilmiş ödevler gösterildi; Doktor Marotzke sınıfta dolaşıp her deftere parmağıyla dokundu. Hiçbir şey yazmamış bazı öğrenciler, onun fark etmediği başka kitaplar ya da eski ödevler uzattılar.

Sonra ders başladı. Az önce Ovidius dersinde olduğu gibi, yirmi beş genç şimdi de bor, klor ya da stronsiyum konusunda görev aşklarını kanıtlamak zorundaydı. Hans Hermann Kilian, BaSO₄’ün, yani baritin, en yaygın sahtecilik aracı olduğunu bildiği için övgü aldı. Zaten en başarılısı oydu; çünkü subay olmak istiyordu. Hanno ile Kai hiçbir şey bilmiyordu ve Doktor Marotzke’nin not defterinde işleri kötü gitti.

Sınav, sorgu ve not verme işi sona erdiğinde, kimya dersine duyulan ilgi de herkes için neredeyse tükenmişti. Doktor Marotzke birkaç deney yapmaya, biraz patırtı çıkarmaya ve renkli dumanlar üretmeye başladı; ama bunlar yalnızca dersin kalan kısmını doldurmak içindi. Sonunda bir sonraki derse kadar öğrenilecek konuyu dikte etti. Zil çaldı ve üçüncü ders de bitti.

Bugün başına iş gelen Petersen dışında herkes keyifliydi; çünkü şimdi kimsenin korkmasına gerek olmayan, yalnızca yaramazlık ve eğlence vadeden neşeli bir ders başlayacaktı. İngilizce dersini, okulda birkaç haftadır deneme süresiyle çalışan genç filolog Aday Modersohn veriyordu. Kai Kont Mölln’ün deyişiyle, okulda ücret karşılığı konuk oyunculuğu yapıyordu. Ama kadroya alınma ihtimali zayıftı; dersleri fazlasıyla neşeli geçiyordu…

Bazıları kimya salonunda kaldı, bazıları da sınıfa çıktı; ama şimdi avluda kimsenin üşümesi gerekmiyordu. Çünkü teneffüs boyunca üst kattaki koridorda gözetmenlik yapan Bay Modersohn kimseyi aşağı göndermeye cesaret edememişti. Bir de onu karşılamak için hazırlık yapmak gerekiyordu…

Dördüncü dersin zili çalınca sınıf biraz olsun sessizleşmedi. Herkes dansı beklemenin heyecanıyla konuşup gülüyordu. Başını iki elinin arasına almış Kont Mölln, Roderick Usher’la uğraşmayı sürdürüyordu; Hanno sessizce oturmuş gösteriyi izliyordu. Bazıları hayvan seslerini taklit ediyordu. Bir horoz ötüşü havayı yardı; arka tarafta Wasservogel, bu seslerin onun içinden geldiği belli olmayacak şekilde, tıpkı domuz gibi homurdanıyordu. Kara tahtada, ozan Timm’in yaptığı, şaşı bir suratın kocaman tebeşir resmi göze çarpıyordu. Bay Modersohn içeri girince, kapıyı arkasından kapatmak için ne kadar uğraşsa da başaramadı; aralığa sıkışmış kalın bir çam kozalağını Adolf Todtenhaupt’un çıkarması gerekti…

Aday Modersohn, küçük yapılı, gösterişsiz bir adamdı; yürürken bir omzunu öne eğik tutar, ekşi bir yüz ifadesi takınır ve çok seyrek siyah bir sakal taşırdı. Korkunç derecede mahcuptu. Parlak gözlerini durmadan kırpıştırıyor, nefesini içine çekiyor ve bir şey söyleyecekmiş gibi ağzını açıyordu. Ama söylemesi gereken sözleri bulamıyordu. Kapıdan başlayıp üç adım attıktan sonra, ender rastlanan türden bir çatapatın üzerine bastı; sanki dinamitin üstüne basmış gibi bir gürültü koptu. Şiddetle irkildi, sonra çaresizlik içinde gülümsedi, hiçbir şey olmamış gibi yaptı ve alışkanlığı üzere eğri büğrü durup bir avucunu ön sıradaki sıranın üstüne dayayarak orta sıranın önünde yerini aldı. Ama öğrenciler bu sevdiği duruşu bildiklerinden, masanın o bölümünü mürekkeple bulamışlardı; Bay Modersohn’un küçük, beceriksiz eli şimdi baştan başa mürekkebe bulandı. Fark etmemiş gibi yaptı, ıslak ve kararmış elini arkasına koydu, gözlerini kırpıştırdı ve yumuşak, cılız bir sesle, “Sınıftaki düzen pek iç açıcı değil,” dedi.

Hanno Buddenbrook o anda ona sevgi duydu ve çaresizlikle buruşmuş yüzüne gözünü kırpmadan baktı. Ama Wasservogel’in homurtusu giderek yükselip doğallaştı; derken birden bir sürü bezelye pencere camına çarpıp sekti ve şangırdayarak sınıfa döküldü.

“Dolu yağıyor,” dedi biri yüksek sesle, açıkça. Bay Modersohn da buna inanmış görünüyordu; hiç oyalanmadan kürsüye çekilip sınıf defterini istedi. Bunu kimseyi yazmak için yapmıyordu; bu sınıfta beş altı ders vermiş olmasına rağmen, birkaç kişi dışında öğrencileri hâlâ tanımıyor ve adlarını yazılı listeden rastgele okumak zorunda kalıyordu.

“Feddermann,” dedi, “lütfen şiiri ezberden söyleyin.”

“Yoklamada yok!” diye bağırdı çeşit çeşit sesler. O sırada iri yarı Feddermann yerinde oturmuş, inanılmaz bir beceriyle sınıfın her yanına bezelye fırlatıyordu.

Bay Modersohn gözlerini kırpıştırdı ve yeni bir adı heceleyerek bir araya getirdi.

“Wasservogel,” dedi.

“Öldü!” diye bağırdı, kara mizahın pençesine düşen Petersen. Ayak sesleri, homurtular, horoz ötüşleri ve alaycı kahkahalar arasında herkes Wasservogel’in öldüğünü tekrarladı.

Bay Modersohn yine gözlerini kırpıştırdı, etrafına bakındı, ekşi bir ifadeyle ağzını büktü ve sonra sınıf defterine döndü. Sıradaki öğrencinin adını küçük, beceriksiz eliyle gösterdi.

“Perlemann,” dedi, pek de emin olmadan.

“Ne yazık ki aklını yitirmiş,” dedi Kai Kont Mölln, açık ve kararlı bir sesle. Kahkahalar giderek yükselirken, bunu da doğruladılar.

Bunun üzerine Bay Modersohn ayağa kalkıp gürültünün içine seslendi: “Buddenbrook, bana bir ceza ödevi hazırlayacaksınız. Gülmeniz tekrarlanırsa sizi kınamak zorunda kalacağım.”

Sonra yeniden oturdu. Gerçekten de Buddenbrook gülmüştü; Kai’nin nüktesine kendini koyverip sessiz ama şiddetli bir kahkahaya tutulmuş, kendini durduramamıştı. Nükteyi başarılı bulmuştu; özellikle “ne yazık ki” sözü onu gülmekten sarsmıştı. Ama Bay Modersohn ona çıkışınca sustu ve adaya sessizce, kasvetli gözlerle baktı. O anda adamın her şeyini görüyordu: derisinin her yerinden göründüğü zavallı sakalındaki her acınası tüyü, kahverengi, parlak, umutsuz gözlerini; küçük, beceriksiz ellerinde iki çift manşet varmış gibi durduğunu, çünkü gömlek kollarının bileklerde gerçek manşetler kadar uzun ve geniş olduğunu; bütün o zavallı, umutsuz bedenini. İçini de görüyordu. Bay Modersohn’un adını bildiği birkaç öğrenciden biri, neredeyse tek öğrencisi, Hanno Buddenbrook’tu. Onu durmadan hizaya çağırmak, ceza ödevleri vermek ve ezmek için de bu bilgiyi kullanıyordu. Öğrenci Buddenbrook’u yalnızca sessiz tavrıyla ötekilerden ayrıldığı için tanımıştı; bu yumuşak huyluluğu, gürültücülere ve küstahlara karşı kullanmaya cesaret edemediği otoritesini ona durmadan hissettirmek için kullanıyordu. “İnsana yeryüzünde merhamet etmeyi bile alçaklık imkânsız kılıyor,” diye düşündü Hanno. “Sizi hırpalayıp sömürmeye katılmıyorum, Aday Modersohn, çünkü bunu kaba, çirkin ve bayağı buluyorum; siz bana nasıl karşılık veriyorsunuz? Ama böyledir, böyledir, her yerde ve her zaman böyle olacaktır,” diye düşündü; korku ve mide bulantısı yeniden yükseldi içinde. “Üstelik sizi bu kadar tiksindirici bir açıklıkla görmek zorunda kalıyorum!”…

Sonunda ne ölü ne de deli olan biri çıktı ve İngilizce dizeleri okumayı kabul etti. Söz konusu şiirin adı “Maymun”du; çoğu denize, ticarete, ciddi hayatın akışına atılmayı özleyen bu gençlere ezberlemeleri için verilmiş çocukça bir zırvaydı.

“Maymun, küçük neşeli dostum,

Sen doğanın bir soytarısısın…”

Bir sürü kıta vardı; öğrenci Kaßbaum bunları kitabından okudu. Bay Modersohn’un yanında kendini tutmaya hiç gerek yoktu. Gürültü hâlâ artıyordu. Ayaklar kıpırdıyor, tozlu zeminde sürtünüyordu. Horoz ötüyor, domuz homurdanıyor, bezelyeler uçuşuyordu. Kuralsızlık yirmi beş öğrenciyi sarhoş etmişti. On altı, on yedi yaşlarındaki gençlerin başıboş içgüdüleri uyanmıştı. Müstehcen kurşun kalem çizimleriyle dolu kâğıtlar havaya kaldırılıyor, elden ele dolaştırılıyor ve açgözlü kahkahalarla karşılanıyordu…

Birden her şey sustu. Şiiri okuyan öğrenci sözünü kesti. Bay Modersohn doğrulup kulak verdi. Hoş bir şey oluyordu. İnce, çan gibi duru ezgiler odanın arka tarafından yükseliyor; ansızın çöken sessizliğe tatlı, duygulu ve şefkatli biçimde karışıyordu. Birisi yanında getirdiği müzik kutusunda, İngilizce dersinin ortasında “Sen, sen gönlümde yatıyorsun” şarkısını çalıyordu. Ama zarif ezgi tam da sona erdiği anda korkunç bir şey oldu… Oradakilerin hepsini acımasızca, beklenmedik, ezici ve felç edici biçimde bastırdı.

Kapı çalınmadan, birden ardına kadar açıldı; içeri uzun, korkunç bir şey girdi, dudaklarından homurtulu bir ses çıkardı ve tek bir yana adım atarak sıraların tam önünde durdu… Sevgili Tanrı’ydı.

Bay Modersohn’un yüzü kül gibi olmuştu; mendiliyle silerek kürsüden koltuğu indirdi. Öğrenciler tek bir bedenmiş gibi ayağa fırladılar. Kollarını yanlarına yapıştırıp parmak uçlarına yükseldiler, başlarını eğdiler ve çılgınca bir saygıyla dillerini ısırdılar. Derin bir sessizlik hüküm sürüyordu. Biri çabadan dolayı iç çekti; sonra yine her şey sessizliğe gömüldü.

Müdür Wulicke, selam duran öğrencilerin saflarını bir süre süzdü. Ardından huni biçimindeki kirli manşetlerini taşıyan kollarını kaldırdı ve parmaklarını iki yana açarak indirdi; sanki piyanonun tuşlarına bütün gücüyle basıyordu. Bu sırada kontrbası andıran sesiyle, “Oturun,” dedi. Herkese sen diye hitap ederdi.

Öğrenciler oturup sıralara gömüldü. Bay Modersohn titreyen elleriyle koltuğu çekti; müdür de kürsünün yanına oturdu. “Lütfen, devam edin,” dedi. Bu söz, “Göreceğiz bakalım, vay hâline…” demiş kadar korkunç tınladı.

Neden geldiği belliydi. Bay Modersohn, önünde öğretmenlik becerisini sergileyecek, Realuntersekunda sınıfının onunla altı ya da yedi derste neler öğrendiğini gösterecekti; Bay Modersohn’un varlığı ve geleceği buna bağlıydı. Aday, yeniden kürsüye çıkıp bir öğrenciden “Maymun” şiirini tekrarlamasını istediğinde acınacak hâldeydi. Şimdiye kadar yalnız öğrenciler sınanıp değerlendirilmişti; artık öğretmen de aynı anda sınanıyordu… Ah, iki tarafın da işi kötü gitti! Müdür Wulicke’nin gelişi hazırlıksız yakalamıştı; iki üç kişi dışında kimse hazır değildi. Bay Modersohn bütün ders boyunca Adolf Todtenhaupt’a soru soramazdı; her şeyi bilen oydu. Müdürün önünde “Maymun” artık kitaptan okunamayınca işler acınacak hâle geldi. “Ivanhoe” okuması sırası gelince de, romana kişisel ilgisi olduğundan, ancak genç Kont Mölln biraz çeviri yapabildi. Geri kalanlar öksüre öksüre ve çaresizlik içinde sözcüklerin arasında debelendiler. Hanno Buddenbrook da kaldırıldı, ama bir satırı bile aşamadı. Müdür Wulicke, kontrbasın en pes teline sertçe vurulmuşçasına bir ses çıkardı. Bay Modersohn mürekkebe bulanmış küçük, beceriksiz ellerini ovuşturup yakınarak tekrarladı: “Oysa diğer zamanlarda hep iyi giderdi! Diğer zamanlarda hep iyi giderdi!”

Zil çaldığında da bunu tekrarladı; umutsuzca, yüzünü yarı öğrencilere, yarı müdüre dönmüştü. Ama sevgili Tanrı kollarını kavuşturmuş, sandalyesinin önünde dimdik ve korkunç bir hâlde duruyor, sınıfın üzerinden dışlayan bir baş selamıyla bakıyordu… Sonra sınıf defterini istedi ve az önceki performansları yetersiz ya da sıfır olanların hepsine tembellikten kınama yazdı; altı ya da yedi öğrenciyi birden. Bay Modersohn deftere yazılamazdı, ama hepsinden kötü durumdaydı; orada, solgun, yıkılmış ve işi bitmiş bir hâlde duruyordu. Hanno Buddenbrook da kınama alanlar arasındaydı. “Kariyerinizi mahvetmeyi bilirim,” dedi Müdür Wulicke. Sonra da ortadan kayboldu.

Zil çaldı; ders bitmişti. Olması gereken buydu. Evet, hep böyle olurdu. İnsan en çok korktuğunda, sanki alay edercesine, işler neredeyse iyi giderdi; ama kötü bir şey beklemediğinde felaket başına gelirdi. Hanno’nun Paskalya’da sınıf geçmesi artık kesinlikle imkânsızdı. Ayağa kalktı, yorgun gözlerle sınıftan çıktı ve dilini ağrıyan azı dişine sürttü.

Kai yanına geldi, kolunu Hanno’nun omzuna attı ve olağanüstü olayları tartışan heyecanlı arkadaşlarının arasında onunla birlikte avluya indi. Hanno’nun yüzüne kaygıyla ve şefkatle baktı. “Az önce çeviri yaptığım ve susup benim de adımı sınıf defterine yazdırmayı tercih etmediğim için bağışla, Hanno! Çok kötü bir şey…” dedi.

“Az önce ‘patula Jovis arbore, glandes’in ne demek olduğunu ben de söylemedim mi?” diye karşılık verdi Hanno. “Artık böyle, Kai, boş ver. İnsan bunu kabullenmek zorunda.”

“Evet, galiba öyle. Sevgili Tanrı kariyerini mahvetmek istiyor. Öyleyse buna boyun eğmelisin, Hanno; çünkü bu onun akıl sır ermez iradesiyse… Kariyer, ne güzel bir sözcük! Bay Modersohn’un kariyeri de artık bitti. Zavallı adam, asla başöğretmen olamayacak! Bak, yardımcı öğretmenler ve başöğretmenler vardır; ama öğretmen diye biri yoktur. Bunu bilmelisin. İnsan bunu öyle kolay anlayamaz; çünkü bu, yalnızca yetişkinlere, hayatın olgunlaştırdığı kişilere göredir. Şöyle denebilir: Biri ya öğretmendir ya değildir. Bir insanın nasıl başöğretmen olabildiğini anlamıyorum. Sevgili Tanrı’nın ya da Bay Marotzke’nin karşısına çıkıp bunu açıklayabilirsin. Ne olur? Bunu hakaret sayar, itaatsizlik ettiğin için seni mahvederler; oysa sen onların mesleğine, kendilerinin besleyebileceğinden çok daha yüksek bir değer vermiş olurdun… Neyse, bırak onları. Hadi, hepsi gergedan.”

Avluda dolaşırlarken Hanno, Kai’nin kınamayı unutturmak için anlattıklarını keyifle dinledi.

“Bak, burada bir kapı var, avlu kapısı; açık. Dışarıda da sokak. Çıkıp kaldırımda biraz dolaşsak nasıl olur? Teneffüsteyiz, daha altı dakikamız var; hem zamanında dönebiliriz. Ama mesele şu: Bu imkânsız. Anlıyor musun? Kapı burada, açık, önünde parmaklık yok, hiçbir şey yok, engel yok; eşik şurada. Yine de imkânsız; bunu düşünmek bile imkânsız, bir saniyeliğine bile dışarı adım atmak… Neyse, bunu geçelim! Başka bir örnek düşünelim. Saat aşağı yukarı on bir buçuk, demek bütünüyle yanlış olur. Hayır, şimdi coğrafya dersi var: Olan bu! Ama herkese soruyorum: Bu yaşamak mı? Her şey çarpıtılmış… Ah Tanrım, okul bizi sevgi dolu kollarından bir salıverse!”

“Evet, sonra ne olacak? Hayır, boş ver Kai, o zaman da durum yine aynı olurdu: İnsan ne yapacağını şaşırır. Burada hiç değilse başımızı sokacak bir yer var. Babam öldüğünden beri Bay Stephan Kistenmaker ile Papaz Pringsheim her gün ne olmak istediğimi sormayı üstlendiler. Bilmiyorum. Cevap veremiyorum. Hiçbir şey olamam. Bütün bunlardan korkuyorum…”

“Hayır, insan nasıl böyle umutsuz konuşabilir! Sen, müziğinle…”

“Müziğim ne olmuş, Kai? Ondan bir şey olmaz. Dolaşıp konser mi vereyim? Birincisi, buna izin vermezler; ikincisi, hiçbir zaman yeterince iyi çalamam. Neredeyse hiçbir şey yapamıyorum; yalnız başımayken biraz hayal kurabiliyorum. Bir de turneye çıkmayı korkunç buluyorum… Senin durumun çok farklı. Daha cesursun. Burada dolaşıp bütün bunlara gülüyorsun, onlara karşı söyleyecek sözün var. Yazmak, insanlara güzel ve tuhaf şeyler anlatmak istiyorsun; güzel, bu bir şey demek. Hem kesin ünlü olacaksın, çok beceriklisin. Neden mi? Daha neşelisin. Bazen derste, az önce Bay Mantelsack’ın yanında olduğu gibi, birbirimize bakıyoruz; Petersen, kâğıttan okuyanların hepsi arasından bir tek o kınanınca… Aynı şeyi düşünüyoruz ama sen yüzünü buruşturup hava atıyorsun… Ben bunu yapamıyorum. Bu beni çok yoruyor. Uyumak, artık hiçbir şey bilmemek istiyorum. Ölmek istiyorum, Kai!… Hayır, benden bir şey olmaz. Hiçbir şey istemeyi beceremiyorum. Ünlü olmayı bile istemiyorum. Bundan korkuyorum; sanki bunda bir haksızlık varmış gibi! Benden bir şey çıkmayacağına emin ol. Geçenlerde, din dersinden sonra Papaz Pringsheim birine, benden vazgeçmek gerektiğini, çürümüş bir aileden geldiğimi söylemiş…”

“Bunu söyledi mi?” diye sordu Kai, büyük bir dikkatle…

“Evet, Hamburg’da bir akıl hastanesinde yatan amcam Christian’ı kastediyor. Haklıdır herhalde. Benden vazgeçseler keşke. Buna çok sevinirdim!… O kadar çok derdim var ki, her şey bana çok zor geliyor. Diyelim ki parmağımı kesiyorum ya da bir yerimi incitiyorum… Başkasında sekiz günde iyileşecek bir yara bu. Bende dört hafta sürüyor. İyileşmiyor, iltihaplanıyor, kötüleşiyor ve bana dayanılmaz sıkıntı veriyor… Geçenlerde Bay Brecht dişlerimin içler acısı halde olduğunu, neredeyse hepsinin oyulup aşındığını söyledi; çekilmiş olanlardan söz etmiyorum bile. Şimdi durum böyle. Otuz, kırk yaşına geldiğimde neyle ısıracağım? Hiç umudum yok…”

“Peki,” dedi Kai, adımlarını hızlandırarak; “şimdi biraz piyano çalmandan söz et. Çünkü harika bir şey yazacağım, harika bir şey… Belki birazdan resim dersinde başlarım. Bu öğleden sonra çalacak mısın?”

Hanno bir an sustu. Bakışlarına bulanık, şaşkın ve ateşli bir ifade geldi.

“Evet, herhalde çalacağım,” dedi, “çalmamam gerekirken. Etütlerimi ve sonatlarımı çalışıp bırakmam gerek. Ama herhalde yine çalacağım; kendimi alamıyorum, gerçi bu her şeyi daha da kötüleştiriyor.”

“Daha kötü mü?”

Hanno sustu.

“Neyi çaldığını biliyorum,” dedi Kai. Sonra ikisi de sustu.

Tuhaf bir yaştaydılar. Kai kıpkırmızı kesilmiş, başını eğmeden yere bakıyordu. Hanno solgun görünüyordu. Son derece ciddiydi; buğulu gözlerini yana çevirmişti.

Sonra Bay Schlemiel zili çaldı, yukarı çıktılar.

Coğrafya dersi başladı; ardından Hessen-Nassau bölgesi üzerine çok önemli bir yazılı yoklama yapıldı. Kızıl sakallı, kahverengi ceketli bir adam içeri girdi. Yüzü solgundu; gözenekleri iyice açık ellerinde tek bir kıl bile yoktu. Bu, nüktedan başöğretmen Bay Doktor Mühsam’dı. Zaman zaman akciğer kanaması geçirirdi ve hem nükteli hem de hasta olduğuna inandığından durmadan ironik bir tonla konuşurdu. Evinde bir tür Heine arşivi, o küstah ve hasta şaire ait kâğıtlarla eşyalardan oluşan bir koleksiyon vardı. Şimdi Hessen-Nassau’nun sınırlarını duvar tahtasında gösterdi; ardından melankolik ve alaycı bir gülümsemeyle beylerden, bölgenin dikkat çekici nelerini defterlerine çizmelerini istedi. Hem öğrencilerle hem de Hessen-Nassau’yla alay etmek istiyor gibiydi; yine de bu, herkesin korktuğu çok önemli bir yazılı yoklamaydı.

Hanno Buddenbrook Hessen-Nassau hakkında hiçbir şey bilmiyordu; pek az şey, neredeyse hiçbir şey. Adolf Todtenhaupt’un defterine göz ucuyla bakmak istedi, ama üstün ve hasta ironisine rağmen her hareketi büyük bir dikkatle izleyen Heinrich Heine bunu hemen fark edip şöyle dedi: “Bay Buddenbrook, kitabınızı kapattırmayı düşünüyorum; ama bunun size iyilik etmek olmasından çok korkuyorum. Devam edin.”

Bu sözde iki şaka vardı. Birincisi, Doktor Mühsam’ın Hanno’ya “Bay” diye hitap etmesiydi; ikincisi de “iyilik” meselesiydi. Hanno Buddenbrook ise defterinin başında düşüncelere dalmayı sürdürdü ve sonunda neredeyse boş bir kâğıt teslim etti; sonra Kai’yle birlikte dışarı çıktı.

Bugünlük her şey artık geride kalmıştı. Neyse ki işin içinden alnının akıyla çıkan ve vicdanını hiçbir kınamanın ağırlaştırmadığı kişi, şimdi aydınlık salonda Bay Drägemüller’in yanında özgürce ve keyifle oturup resim çizebilirdi…

Resim salonu geniş ve aydınlıktı. Duvar raflarında antik eserlerden yapılmış alçı kopyalar duruyor, büyük bir dolapta da model olarak kullanılan türlü tahta bloklar ve oyuncak mobilyalar bulunuyordu. Bay Drägemüller kısa boylu, yuvarlak kesilmiş gür sakallı bir adamdı; ensesinde ele veren biçimde dışarı taşan, kahverengi, düz ve ucuz bir peruk takıyordu. İki peruğu vardı: biri uzun, öteki kısa saçlıydı; sakalını kestirdiğinde kısa olanı takardı… Başka bazı gülünç tuhaflıkları da vardı. “Kurşun kalem” yerine “kurşun” derdi. Ayrıca bulunduğu her yere yağlı, ispirtoyu andıran bir koku yayardı; bazıları gazyağı içtiğini söylerdi. En güzel saatleri, resim dışında bir derse vekâleten girdiği zamanlardı. O zaman Bismarck’ın siyaseti üzerine dersler verir, burnundan omzuna uzanan, çarpıcı ve sarmal yay çizme hareketleriyle anlattıklarını canlandırır; sosyal demokrasiden nefretle ve korkuyla söz ederdi… Kötü öğrencilere kollarından tutup “Birbirimize destek olmalıyız!” derdi. “Sosyal demokrasi kapıda!” Üstünde sinirli bir telaş havası vardı. Birinin yanına oturur, keskin bir ispirto kokusu yayar, mühür yüzüğüyle öğrencinin alnına vurur, “Perspektif!”, “Düşen gölge!”, “Kurşun!”, “Sosyal demokrasi!”, “Birbirimize destek!” gibi tek tek sözcükler savurur ve oradan uzaklaşırdı…

Kai bu derste yeni edebî eseri üzerinde çalıştı; Hanno ise zihninde bir orkestra uvertürü çalarak vakit geçirdi. Sonra ders bitti, eşyalarını aldılar, avlu kapılarından geçiş serbest bırakıldı ve herkes evine gitti.

Hanno’yla Kai’nin yolu aynıydı; koltuklarının altında kitaplarıyla, banliyödeki küçük kırmızı villaya kadar birlikte yürüdüler. Sonra genç Kont Mölln’ün babasının evine kadar daha uzun bir yolu tek başına gitmesi gerekiyordu. Üstelik paltosu bile yoktu.

Sabahki sis kara dönmüştü; büyük, yumuşak kar taneleri yere düşüyor, çamura dönüşüyordu. Buddenbrookların bahçe kapısında ayrıldılar; ama Hanno ön bahçenin yarısını geçtiğinde Kai geri dönüp kolunu boynuna doladı. “Umutsuzluğa kapılma… Bir de çalmasan iyi olur!” diye alçak sesle söyledi; sonra ince, bakımsız bedeni kar savruntusunun içinde kayboldu.

Hanno kitaplarını koridorda, ayının önüne uzattığı tabağa bıraktı ve annesini selamlamak için oturma odasına gitti. Annesi şezlongda oturmuş, sarı kapaklı bir kitap okuyordu. Hanno halının üstünden geçerken annesi, gözlerinin köşelerinde mavimsi gölgeler birikmiş, birbirine yakın kahverengi gözleriyle ona baktı. Hanno önünde durunca başını ellerinin arasına aldı ve alnından öptü.

Yukarıdaki odasına çıktı; Matmazel Clementine onun için biraz kahvaltı hazırlamıştı. Yıkanıp yemeğini yedi. Sonra masasından, artık ona yabancı olmayan küçük, acı Rus sigaralarından bir paket çıkardı ve içmeye başladı. Ardından armonyumun başına oturup Bach’tan çok zor, katı ve füg biçiminde bir eser çaldı. Sonunda ellerini başının arkasında kavuşturup sessizce yere inen karı izledi. Görülecek başka bir şey yoktu. Penceresinin altında artık fıskiyesi şırıldayan zarif bir bahçe bulunmuyordu. Manzara, komşu villanın gri yan duvarıyla kesiliyordu.

Saat dörtte öğle yemeği yendi. Gerda Buddenbrook, küçük Johann ve Matmazel Clementine yalnızdı. Daha sonra Hanno salonda müzik yapma hazırlıklarıyla uğraştı ve piyanosunun başında annesini bekledi. Beethoven’ın Opus 24 numaralı sonatını çaldılar. Adagio’da keman bir melek gibi şakıyordu; ama Gerda yine de tatmin olmamış bir halde çalgıyı çenesinden indirdi, hoşnutsuzlukla inceledi ve akordunun bozuk olduğunu söyledi. Çalmayı sürdürmedi; dinlenmek için yukarı çıktı.

Hanno salonda kaldı. Dar verandaya açılan camlı kapıya gidip birkaç dakika boyunca yumuşamış ön bahçeye baktı. Birden geriye bir adım attı, krem rengi perdeyi kapının önüne sertçe çekti; oda sarımtırak bir alacakaranlığa gömüldü. Sonra piyano yönünde yürüdü. Orada yine bir süre durdu; gözleri sabit, belirsiz bir noktaya dikilmişti. Bakışları yavaşça karardı, buğulandı, bulanıklaştı… Oturup doğaçlamalarından birini çalmaya başladı.

Önce çaldığı motif son derece basitti; bir hiç, var olmayan bir ezginin kırıntısı, bir buçuk ölçülük bir figürdü. İlk kez, kendisinden beklenmeyecek bir güçle onu pes seslerde tek bir ses çizgisi halinde duyurduğunda, trombonların gelecekteki her şeyin ilk özü ve başlangıcı olarak hep bir ağızdan, buyurgan biçimde ilan etmesi bekleniyormuşçasına, ne anlatmak istediği hiç belli değildi. Ama onu tizlerde, mat gümüşü andıran bir tınıyla armonize ederek tekrarladığında, özünde tek bir çözülmeden ibaret olduğu anlaşıldı: bir tonaliteden ötekine özlemli, acılı bir iniş… Kısa soluklu, zavallı bir buluştu; ama onu sunup dile getirdiği gösterişli ve ağırbaşlı kararlılık, ona tuhaf, gizemli ve anlam yüklü bir değer kazandırıyordu. Ardından hareketli geçişler başladı; senkoplar durmadan gidip geliyor, arıyor, yolunu şaşırıyor ve çığlıklarla kesiliyordu. Sanki duyduğu şeyden huzursuz olmuş bir ruh, o şey bir türlü susmayıp başka başka armoniler içinde sorgulayarak, yakınarak, sönerek, özlemle ve umutla kendini yineledikçe çırpınıyordu. Senkoplar giderek hızlandı; telaşlı üçlemeler onları çaresizce oradan oraya sürüklüyordu. Ama araya karışan korku çığlıkları biçim kazanmaya, birleşmeye, ezgiye dönüşmeye başladı. Derken üflemeliler korosunun içten, yalvaran bir şarkısı gibi yükselip güçlü ve alçakgönüllü biçimde egemen oldukları an geldi. Durdurulamayan o telaş, dalgalanıp yolunu şaşıran, raydan çıkan akış sustu ve yenildi; bu pişman, çocukça dua eden koral, şaşmaz bir yalınlıkta bir ritimle yankılandı… Kilise müziğini andıran bir kapanışla bitti. Bir fermata geldi, ardından sessizlik. Ve bakın, birdenbire, çok hafifçe, mat gümüşü andıran bir tınıyla ilk motif yeniden duyuldu: o zavallı buluş, o budalaca ya da gizemli figür, bir tonaliteden ötekine o tatlı, acılı iniş. Büyük bir kargaşa ve çılgınca bir telaş koptu; fanfarı andıran vurgular her şeye hâkimdi, vahşi bir kararlılığı dile getiriyordu. Ne oluyordu? Neye hazırlanılıyordu? Yola çıkmaya çağıran borular gibi ses veriyordu. Sonra her şey toparlanıp yoğunlaşır gibi oldu; daha sağlam ritimler bir araya geldi ve yeni bir figür başladı: cüretkâr bir doğaçlama, girişken ve coşkulu bir tür av şarkısı. Ama neşeli değildi; özünde umutsuz bir taşkınlık taşıyordu. İçine karışan işaret sesleri korku çığlıklarını andırıyor, her şeyin arasında, çarpıtılmış ve tuhaf armonilerin içinde, o ilk esrarengiz motif işkence edercesine, çılgınca ve tatlı bir biçimde yeniden duyuluyordu… Sonra anlamı ve özü kestirilemeyen olaylar dur durak bilmeden birbirini izlemeye başladı; sesin, ritmin ve armoninin maceraları ardı ardına aktı. Hanno bunlara hâkim değildi; parmakları tuşlarda çalışırken onlar biçimleniyor, Hanno da önceden bilmeden yaşayıp deneyimliyordu… Tuşlara doğru hafifçe eğilmiş oturuyor, dudakları aralık, bakışları uzaklara ve derinlere dalmıştı; kahverengi saçları şakaklarının üstüne yumuşak buklelerle dökülüyordu. Ne oluyordu? Neler yaşanıyordu? Korkunç engeller mi aşılıyor, ejderhalar mı öldürülüyor, kayalara mı tırmanılıyor, ırmaklar mı geçiliyor, alevlerin içinden mi yürünüyordu? Ve ilk motif, bu hiç, bir tonaliteden ötekine bu iniş, tiz bir kahkaha ya da akıl almaz, mutlu bir vaat gibi içlerinden dolanıp duruyordu… Evet, sanki Hanno’yu yeni ve şiddetli çabalara kışkırtıyordu; oktavlarda çılgınca çıkışlar motifin ardından geliyor, çığlıklara dönüşüyor, sonra yavaş ve durdurulamaz bir yükseliş, vahşi ve karşı konulmaz bir özlemin kromatik tırmanışı başlıyordu. Birden keskin, ürkütücü ve kışkırtıcı pianissimolarla duruyordu; bunlar insanın ayaklarının altındaki zeminin kaymasını, arzuya gömülmesini andırıyordu… Bir ara yalvaran, pişman duasının ilk akorları uzaktan ve hafifçe, uyarır gibi duyulur oldu; ama yükselen kakofonilerin seli hemen üstlerine çöktü. Sesler yumak oldu, ileri doğru yuvarlandı, geri çekildi, tırmandı, battı ve dile gelmez bir hedefe doğru yeniden çabaladı. O hedef mutlaka gelecekti, artık gelmeliydi, tam bu anda, bu korkunç dorukta; susuzluğu andıran eziyet artık dayanılmaz olmuştu… Ve geldi; daha fazla ertelenemezdi. Özlemin sancıları daha uzun süre uzatılamazdı. Sanki bir perde yırtılmış, kapılar ardına kadar açılmış, dikenli çitler çözülmüş, alev duvarları yıkılmış gibi geldi… Çözüm, çözülme, tamamlanma, kusursuz doyum birdenbire bastırdı; coşkulu bir sevinç çığlığıyla her şey çözülüp tatlı, özlemli bir ağırlaşmayla hemen başka bir tınıya aktı… Çalan motifti, ilk motif! Ardından başlayan şey bir şenlik, bir zafer, bu figürün dizginsiz şöleniydi. Figür bütün tını renkleriyle gösteriş yapıyor, oktavların içinden akıyor, ağlıyor, tremoloda titreyip sönüyor, şarkı söylüyor, seviniyor, hıçkırıyor; orkestranın coşkun, çınlayan, inci gibi parlayan, köpüren görkemiyle zafer kazanarak ilerliyordu… Bu hiçin, bu ezgi parçasının, bir buçuk ölçülük bu kısa, çocuksu armonik buluşun fanatikçe tapılmasında hem kaba ve akılsızca, hem de çileci ve dinsel bir şey; inanç ve kendini bırakış gibi bir şey vardı… Tüketilip sömürülmesindeki ölçüsüzlük ve doymak bilmezlikte bir sefahat duygusu; ondan son tatlılığın tükenene kadar, bitkinliğe, tiksintiye ve bıkkınlığa dek emilmesindeki açgözlülükte ise alaycı bir umutsuzluk, haz ve yıkım isteğine benzeyen bir şey vardı. Sonunda, bütün bu aşırılıkların ardından bitkin düşmüş halde, uzun ve hafif bir la minör arpej usulca akıp bir ses yükseldi, majöre çözüldü ve hüzünlü bir tereddütle sönüp gitti.

Hanno bir an daha sessizce oturdu; çenesi göğsüne düşmüş, elleri kucağındaydı. Sonra ayağa kalkıp piyano kapağını kapattı. Çok solgundu, dizlerinde hiç güç kalmamıştı ve gözleri yanıyordu. Yan odaya geçti, şezlonga uzandı ve uzun süre tek bir uzvunu bile kıpırdatmadan öylece kaldı.

Daha sonra akşam yemeği yendi; ardından annesiyle bir satranç oyunu oynadı ve oyun berabere bitti. Ama gece yarısından sonra bile odasında, bir mumun önünde armonyumunun başında oturmuş, artık ses çıkarmaya izin olmadığından zihninde çalıyordu. Oysa ertesi gün en önemli okul ödevlerini yapmak için saat beş buçukta kalkmaya kararlıydı.

Küçük Johann’ın hayatından bir gün böyleydi.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…