Bölümler 63Şu an: Ek
- 1 Ulusun Gövdesi208 kelime
- 2 Bölüm 1 — Nehir ve Tarihi1.521 kelime
- 3 Bölüm 2 — Nehir ve Kaşifleri1.327 kelime
- 4 Bölüm 3 — Geçmişten Freskler3.882 kelime
- 5 4. Bölüm — Çocukların Hırsı1.189 kelime
- 6 Bölüm 5 — Çırak Kılavuz Olmak İstiyorum1.061 kelime
- 7 Bölüm 6 — Bir Çırak Kılavuzun Deneyimi1.877 kelime
- 8 7. Bölüm — Gözü Pek Bir Eylem1.605 kelime
- 9 8. Bölüm — İçinden Çıkılmaz Dersler1.586 kelime
- 10 9. Bölüm — Bitmeyen Şaşkınlıklar1.662 kelime
- 11 10. Bölüm — Eğitimimi Tamamlarken1.440 kelime
- 12 11. Bölüm — Irmak Kabarmaya Başlıyor1.722 kelime
- 13 12. Bölüm — İskandil1.575 kelime
- 14 13. Bölüm — Bir Kılavuzun Gereksinimleri2.067 kelime
- 15 14. Bölüm — Kılavuzluğun Rütbesi ve İtibarı1.576 kelime
- 16 15. Bölüm — Kılavuzların Tekeli2.799 kelime
- 17 16. Bölüm — Yarış Günleri1.344 kelime
- 18 17. Bölüm — Kestirme Kanallar ve Stephen1.958 kelime
- 19 Bölüm 18 — Birkaç Ek Ders Alıyorum1.309 kelime
- 20 19. Bölüm — Brown'la Karşılıklı İltifatlarımız929 kelime
- 21 20. Bölüm — Bir Felaket1.431 kelime
- 22 21. Bölüm — Biyografimden Bir Kesit141 kelime
- 23 22. Bölüm — Asıl Konuma Geri Dönüyorum1.943 kelime
- 24 23. Bölüm — Kimliğimi Gizleyerek Yolculuk733 kelime
- 25 24. Bölüm — Kimliğim Ortaya Çıkıyor1.366 kelime
- 26 Bölüm 25 — Cairo’dan Hickman’a1.476 kelime
- 27 Bölüm 26 — Ateş Altında123 kelime
- 28 Kılavuzun İlk Savaşı1.533 kelime
- 29 Bölüm 27 — Dışarıdan Gelen Bazı Şeyler1.194 kelime
- 30 28. Bölüm — Mumford Amca Yük Boşaltıyor2.073 kelime
- 31 29. Bölüm — Birkaç Örnek Tuğla2.189 kelime
- 32 30. Bölüm — Yol Üstünden İzlenimler1.982 kelime
- 33 Bölüm 31 — Bir Başparmak İzi ve Sonrasında Olanlar3.486 kelime
- 34 Bölüm 32 — Bir Servetin Elden Çıkarılması960 kelime
- 35 33. Bölüm — İkramlar ve Ahlak1.144 kelime
- 36 34. Bölüm — Uçuk Hikâyeler428 kelime
- 37 35. Bölüm — Karışıklık Sırasında Vicksburg1.992 kelime
- 38 36. Bölüm — Profesörün Hikâyesi1.449 kelime
- 39 37. Bölüm200 kelime
- 40 38. Bölüm — Güzel Ev1.443 kelime
- 41 39. Bölüm — İmalathaneler ve Alçaklar1.335 kelime
- 42 40. Bölüm — Şatolar ve Kültür1.412 kelime
- 43 41. Bölüm — Güney'in Metropolü898 kelime
- 44 42. Bölüm — Sağlık ve Duygusallık904 kelime
- 45 43. Bölüm — Gömme Sanatı879 kelime
- 46 44. Bölüm — Şehir Manzaraları1.578 kelime
- 47 45. Bölüm — Güney'de Spor1.951 kelime
- 48 46. Bölüm — Büyüler ve Büyücüler970 kelime
- 49 47. Bölüm — Uncle Remus ve Bay Cable543 kelime
- 50 48. Bölüm — Şeker ve Posta Ücreti1.506 kelime
- 51 Bölüm 49 — Kılavuzluk Yaşamından Kesitler1.290 kelime
- 52 50. Bölüm1.198 kelime
- 53 51. Bölüm — Anılar1.612 kelime
- 54 52. Bölüm — Yakan Bir Damga2.898 kelime
- 55 53. Bölüm — Çocukluk Yuvam1.244 kelime
- 56 54. Bölüm — Geçmiş ve Bugün1.861 kelime
- 57 55. Bölüm — Bir Kan Davası ve Başka Şeyler1.364 kelime
- 58 56. Bölüm — Bir Hukuk Meselesi1.193 kelime
- 59 57. Bölüm — Bir Başmelek1.419 kelime
- 60 58. Bölüm — Yukarı Irmak’ta1.514 kelime
- 61 59. Bölüm — Efsaneler ve Manzaralar1.667 kelime
- 62 60. Bölüm — Düşünceler ve Sonuçlar1.839 kelime
- 63 Ek8.314 kelime · Okuduğun bölüm
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
EK
EK A
(29 MART 1882 TARİHLİ NEW ORLEANS TIMES DEMOCRAT’TAN.)
TIMES-DEMOCRAT’IN YARDIM TEKNESİNİN SULAR ALTINDAKİ BÖLGELERDEN GEÇİŞİ
Perşembe sabahı saat dokuzda “Susie” Mississippi’den ayrılıp Eski Irmak’a, ya da bugün Kızıl’ın ağzı denilen yere girdi. Sol kıyı boyunca ilerlerken, Pointe Coupee bölgesinin en kuzey ucundaki Chandler çiftliğinde setlerin üzerinden ve aralarından sel suları akıyordu. Setler kısa süre önce yıkılmış olmasına rağmen sular çiftliği tümüyle kaplamıştı. Hayvanlar büyük bir mavnaya toplanmıştı; geçerken, yiyeceksiz hâlde bir araya sıkışmış, onları götürecek bir tekne bekliyorlardı. Irmağın sağında Turnbull Adası ve üzerinde, eskiden eyaletin en verimli çiftliklerinden biri sayılan büyük bir çiftlik vardı. Olağan sellerde şimdiye dek sular burayı teğet geçmişti; oysa şimdi geniş su düzlükleri tarlaların yerini gösteriyordu. Koruyucu setin tepesi yer yer görünüyordu, ama neredeyse tamamı su altında kalmıştı.
Sular bastığından beri ağaçlar daha yeşil yapraklanmış, orman aydınlık ve taze görünüyordu; ancak bu hoş görüntüyü göz alabildiğine uzanan su çölü gölgeliyordu. Kilometrelerce ilerliyoruz; her yerde dallarına kadar suya gömülmüş ağaçlar var. Arada bir su hindisi havalanıp sessizliğin uzun koridorunda ilerliyor. Bir pirog bazen çalılıkların arasından süzülüp Mississippi’ye çıkmak üzere Kızıl Irmak’ı geçiyor; ama yüzleri kederli kürekçiler teknemize bakmak için başlarını bile çevirmiyor. Bu kasvet içinde teknenin homurtusu müzik gibi geliyor; insanı tuhaf biçimde etkiliyor. Bu, derin ormanların ya da karanlık mağaraların kasveti değil; insanı ister istemez tanımaya zorlayan, kendine özgü ağırbaşlı bir sessizlik ve haşmetli bir dehşet. Bu sabah söğütlere bağlanmış bir salın üzerinde iki siyah aile gördük. Yanlarında bir miktar mısır unu ve üç dört domuz olduğuna göre belli ki hali vakti yerinde insanlardı. Sallarının eni boyu yaklaşık yirmi fitti; kurdukları derme çatma barınağın önüne toprak yığmış, ateşlerini onun üzerinde yakmışlardı.
Atchafalaya’dan aşağı akan akıntı çok hızlıydı; Mississippi’nin o yöne eğilimi, görülünce bu ırmağın Körfez’e kestirmeden ulaşmak için çırpındığı düşüncesini doğruluyordu. Küçük teknelere, sandallara, piroglara ve benzerlerine büyük talep var; korsanlık yapan birçok siyah, en yüksek fiyatı nerede alacaklarsa tekneleri oraya götürmek üzere çalmış. Yeri henüz sular altında kalmış olan Red River Landing yakınlarındaki bir çiftlik sahibi Bay C. P. Ferguson’un anlattığına göre, oranın arka tarafında büyük sıkıntı yaşanıyor. Üst set uzun süre dayanmış olduğu için siyahlar orada bir yarık açılacağı düşüncesinden vazgeçmiş; açıldığında da selin insafına kalmışlar. Perşembe günü birçoğu ağaçlardan ve kulübe damlarından alınıp getirildi; geride hâlâ çok sayıda insan kalmış.
Bir sel bölgesini geçene kadar toprağı görmenin kıymeti anlaşılmıyor. Denizde insan karaya çıkmayı beklemez, aramaz; ama burada, kıpırdayan yaprakların, gölgeli orman koridorlarının ve güçlükle seçilen çatıların arasında, insanın gözü toprağı arıyor. Hatta mezar tepeleri suyun üstünde kalsaydı bir mezarlığı bile görmek isterdi. Buradaki ırmağın nerede olduğu ancak ağaçların arasındaki bir açıklıktan anlaşılıyor; hepsi bu. Mississippi’nin sol kıyısındaki Fort Adams’tan Rapides Bölgesi kıyısına kadar olan genişliği yaklaşık altmış mildir. Bu alanın büyük bölümü ekiliyordu; özellikle Mississippi boyunca ve Kızıl’ın gerisinde. Asıl Kızıl Irmak’a girince, Mississippi’nin akışıyla aynı yönde, ırmağı tam karşıdan kesen güçlü bir akıntı vardı.
Birkaç saatlik yolculuktan sonra Kara Irmak’a ulaştık. Daha girer girmez sefalet belirtileri görülmeye başladı. Kıyı boyunca uzanan bütün söğütlerin yaprakları sıyrılmıştı. Muhabirinizin konuştuğu bir adam, yüz elli baş sığırı ve yüz domuzu olduğunu söyledi. Suları ilk gördüğünde hayvanlarını otuz beş mil ötedeki Avoyelles’in yüksek kesimlerine sürmeye başlamış; ama besilik sığırlarından ellisini, domuzlarından da altmışını kaybetmiş. Kara Irmak, kıyıları su altında olsa da oldukça güzel. Dişbudak, meşe, sığla ve hikori ağaçlarından sık orman kıyıları neredeyse geçilmez kılıyor. Ağaçların arasından bir koridora bakılabilen yerlerdeyse uzaktaki gövdelerin yalnızca belirsiz siluetleri kasvetin içinde güçlükle seçiliyor.
Irmağın birkaç mil yukarısında kıyılardaki su sekiz fiti buluyordu. Her yanda, güçlü akıntıya hâlâ direnen kulübelerin tepeleri görünüyordu. Burada orada devrilmiş bir kulübenin çevresinde birikmiş sürüklenen odunlar, ileride belki bir adanın çekirdeğini oluşturuyordu.
Kömürden tasarruf etmek ve sefer boyunca uğrayacağımız hiçbir yerde bu yakıtı bulamayacağımız için sürekli odun yığını arıyorduk. Bir burnu dönerken, bir delikanlının ustalıkla kürek çektiği pirog birden ortaya çıktı. Pruvasında, yüzü güzel, gözleri kapkara, tavırları ağırbaşlı on beş yaşlarında bir kız oturuyordu. Delikanlı gazete istedi; ona bir gazete attılar, çift küçük teknelerini teknenin dalgalarına doğru sürdü.
Bir süre sonra, on iki yaşından büyük olmadığı kesin olan küçük bir kız, minicik bir kanoyla kürek çekerek yanımıza geldi; tekneyi yaşlı bir gezgin kadar beceriyle kullanıyordu. Küçük kız beyaz bir çocuktan çok Kızılderiliye benziyordu; korkup korkmadığı sorulunca güldü. Pirogda büyümüştü, her yere gidebilirdi. Hayvanlara söğüt yaprağı toplamaya gidiyordu ve yakındaki, döşemelerini üç inç su basmış bir evi gösterdi. Arka kapısında, üzerine çit gibi bir şey yapılmış, yaklaşık otuz fit karelik bir sal bağlıydı; çitin içinde on altı kadar inekle yirmi domuz duruyordu. Aile, hayvanlarını kaybetmek dışında yakınmıyordu; hemen bir mavnaya odun yükleyip getirdiler.
Buradan Mississippi’ye kadar, yani on beş mil boyunca, suyun üstünde kalan tek bir kara parçası yok; batıya doğru otuz beş mil boyunca da sel sularından başka bir şey görünmüyor. Kara Irmak, perşembe günü, ayın 23’ünde, bir ve üç çeyrek inç yükselmişti; gece de yükselmeyi sürdürüyordu. Irmakta ilerledikçe yerleşim yerleri sıklaşıyor, ama yine de aralarında millerce mesafe bulunuyor. Neredeyse hepsi terk edilmiş; müştemilatlar da sürüklenip gitmiş. Kasveti artıran bir başka şey, canlıların neredeyse tümünün gitmiş görünmesi; bu yalnızlıkta ne bir kuş ötüşü ne de bir sincabın havlaması duyuluyor. Bazen huysuz bir timsah balığı kuyruğunu havaya kaldırıp ırmakta gözden kayboluyor; bunun dışında her yer sessiz—çözülüp yok olmanın sessizliği. Irmaktan aşağı, şimdi badana edilmiş derli toplu bir tavuk kümesi, ardından düzgünce yarılmış çit kazıklarından bir yığın ya da bir kapıyla şişmiş bir hayvan leşi sürükleniyor. Leşi, görünen tek kuşlar olan ve o akıntıyla sürüklenirken onunla beslenen bir çift akbaba ağırbaşlı biçimde bekliyor. Üzerinde atlı bir askerin ucuz bir taş baskısı bulunan resim çerçevesi de suyun üzerinde sürüklenirken, suyun bir ocağı basıp bu süsü yerinden söktüğünü anlatıyordu.
Hava kararınca yol almak güvenli olmadığından, orman kıyısında bir yer arandı ve gecelemek üzere tekne uzun bir sığla ağacına bağlandı.
Ayın güzel bir dördüncü evresi ormanı ve ırmağı hoş bir ışığa boğuyordu; bir ressam görüntüyü tuvaline aktarabilse, nefis bir manzara etüdü olurdu. Makineler durmuş, çıkan buharın fokurtusu kesilmiş, çevremizi kuşatan sessizlik üzerimize kapanmıştı. Nasıl da bir sessizlik! Geceleri ormanda genellikle kurbağaların sesini, böceklerin vızıltısını ya da dalların düşüşünü duyarsınız; ama burada doğa susmuştu. Bu katedrale açılan karanlık koridorlardan hiç ses gelmiyor, akıntının şırıltısı bile sönüp gidiyordu.
Cuma sabahı gün ağarırken herkes ayaktaydı; yola Kara Irmak’tan yukarı doğru koyulduk. Sabah güzeldi; son derece düz olan ırmak en güzel giysisini kuşanmıştı. Alıç çiçekleri havayı tatlı kokularla dolduruyor, birkaç kuş kıyı boyunca neşeyle ötüyordu. Ağaçlar daha iriydi; orman, aşağı kesimdekinden daha yaşlı görünüyordu. Ağzına yakın yerlere kıyasla daha çok tarlanın yanından geçtik; ama manzara aynıydı: meralarda sürüklenen et tütsüleme kulübeleri, bir meşeye karmakarışık biçimde tutunmuş siyahların barakaları, suyun üstünde yalnızca saçağı görünen mütevazı konut. Güneş görkemli bir kızıl renkle doğdu; ağaçlar yeşilin türlü tonlarında ışıldıyordu. Hiçbir yerde bir karış toprak bile görünmüyor; su gittikçe derinleşiyor gibiydi, çünkü en büyük ağaçların dallarına kadar yükselmişti. Kıyı boyunca uzanan söğütlerin yaprakları dökülmüştü; bu da insanların hayvanlarına yem toplamak için ne kadar zamandır çalıştığını gösteriyordu. Pirogda yaşlı bir adama söğüt yapraklarının sığırlarına nasıl geldiği soruldu. İşini bırakıp başını anlamlı biçimde sallayarak şöyle yanıtladı: “Efendim, hayvanların bedeninde sıcaklığı korumaya yetecek kadar; beklediğimiz de bu zaten. Ama domuzlara, özellikle küçüklerine, çok dokunuyor. Fena hâlde telef oluyorlar. Ne yapabilirsiniz ki? Elimizde olan bu.”
Kara Irmak’ın ağzının otuz mil yukarısında su, Mississippi üzerindeki Natchez’den Louisiana’nın çamlı tepelerine kadar uzanıyor; aradaki mesafe yetmiş üç mil ve neredeyse her yerin altında on fitten fazla su var. Kara Irmak’taki akıntı batıya doğru. Öyle ki Kızıl Irmak’ın suları Calcasieu yöresinden aşağıya sürüklenmiş; Kara Irmak’ın suları da eskiden hiç görülmemiş biçimde, en yaşlı vapurcuların bile tanık olmadığı bir olay olarak, Kızıl Irmak’a onun ağzının yaklaşık on beş mil yukarısında karışıyor. Şu anda gözümüzün önündeki su bütünüyle Mississippi’den geliyor.
Trinity’ye, daha doğrusu biraz aşağıdaki Troy’a kadar halkın hemen hepsi göçmüş; kalanlar da şimdilik kişisel ihtiyaçlarını karşılayacak kadar şeye sahip. Ama sığırları oldukça hızlı biçimde hastalanıp ölüyor; sallarda kapalı kalmaları ve yedikleri yem hastalığa yol açıyor.
Kısa bir molanın ardından yola çıktık; çok geçmeden açık tarlaların ve sıkça dağılmış kulübelerin bulunduğu bir bölgeye geldik. Burada daha fazla sıkıntı manzarasıyla karşılaştık. Evlerin içinde, oturanlar sandıkların üzerine bir iskele kurmuş, mobilyaları onun üstüne koymuşlardı. Doğaçlama döşemeden tavana dört fiti geçmeyen bir mesafe olduğundan, karyola ayaklarının üst kısımları kesilmişti. Binalar pek güvensiz görünüyordu; her an sürüklenip gidecek gibiydiler. Evlerin yakınında, göğüslerine kadar suyun içinde duran sığırlar vardı; son derece kayıtsız görünüyorlardı. Yerlerinden kıpırdamadan, sabırla yardımın gelmesini bekliyorlardı. İç burkan bir manzaraydı; bu zavallı hayvanlar kısa sürede kurtarılmazsa mutlaka ölecekti. Sığırlar bu bakımdan atlardan farklıdır. Bir at yardım gelmediğini anlayınca yiyecek aramak için yüzüp gider; oysa sığır olduğu yerde kalır, bitkinlikten suya yığılıp boğulana kadar kımıldamaz.
Saat on ikiyi otuz geçe set çizgisinin iç tarafındaki bir mavnadan seslenildi. Tekneyi döndürüp yanına yanaştık ve General York güverteye çıktı. O sırada hayvanları tekneden indiriyordu. “Times-Democrat” teknesini içtenlikle karşıladı; çok ihtiyaçları olduğunu söyledi. Sıkıntının hiç abartılmadığını, insanların ancak hayal etmesi bile güç bir durumda bulunduğunu anlattı. Su öylesine yükselmişti ki evlerin sürüklenip gitmesi tehlikesi büyüktü. Saçaklara yaklaşacak kadar yükselmişti; su bu noktaya geldiğinde evlerin sürüklenip gitmesi her zaman an meselesi olurdu. Böyle bir şey olursa büyük can kaybı yaşanacaktı. General, insanların hayvanlarını kurtarmak için gösterdiği yiğitçe çabadan söz etti, ama hayvanların tam yüzde yirmi beşinin telef olduğunu düşündüğünü belirtti. Kara Irmak üzerindeki Troy’dan şimdiden iki bin beş yüz kişiye erzak dağıtılmıştı. Birçok sığırı çekerek kurtarmıştı, ancak çok büyük sayıda hayvan hâlâ oradaydı ve fena hâlde yardıma muhtaçtı. Su şimdi 1874’tekinden on sekiz inç daha yüksekti; Vidalia ile Catahoula tepeleri arasında hiç kara kalmamıştı.
Saat ikide “Susie”, Kara Irmak ağzının altmış beş mil yukarısındaki Troy’a ulaştı. Burada soldan Little River, onun hemen ilerisinden Ouachita, sağdan da Tensas Irmağı katılır. Bu üç ırmak Kara Irmak’ı oluşturur. Troy’ın bir bölümü, şimdiki su seviyesinin yaklaşık on iki fit üzerine çıkan, daire biçimli üç büyük Kızılderili tümseğinin üzerinde ve çevresinde kuruludur. Tümseklerin çapı yaklaşık yüz elli fit, aralarındaki uzaklık ise yaklaşık iki yüz yardadır. Evlerin hepsi bu tümseklerin arasında kurulmuş; bu yüzden zeminlerinin üzerinde on sekiz inç su var.
Yerlilerin yüzlerce yıl önce yaptığı bu yükseltiler, kilometrelerce çevredeki tek sığınak noktalarıdır. Vardığımızda hepsinin üstü hayvanlarla doluydu; hayvanların tümü zayıftı ve ayakta durmakta güçlük çekiyordu. Koyunlar, domuzlar, atlar, katırlar ve sığırlar birbirine karışmıştı. Tümseklerden biri yıllardır mezarlık olarak kullanılıyor. Bugün, General York’un verdiği mısırdan sonra geviş getirip huzurla dinlenen, bir deri bir kemik kalmış inekleri mermer mezar taşlarına yaslanmış gördük. Burada da aşağı kesimlerde olduğu gibi, kadınlarla kızların küçük pirogları kullanmadaki olağanüstü becerisi dikkatimizi çekti. Çocuklar, bu son derece dengesiz teknelerde ustalar gibi hiç aldırış etmeden kürek çekiyorlardı.
General York, yardım dağıtımı için kusursuz bir düzen kurmuş. Yardım istenen yeri bizzat denetliyor, ne yapılması gerektiğini görüyor; sonra kiraladığı iki tekneyi mavnalarla birlikte hemen oraya gönderiyor. Sığırlar teknelere yüklenip Catahoula’nın çamlı tepelerine ve yüksek kesimlerine taşınıyor. Troy’ı karargâhı yapmış; sığırlar için yem almaya tekneler buraya geliyor. Kara Irmak’tan sola ayrılan Little River’ın karşı kıyısında, onunla Ouachita arasında Trinity kasabası bulunuyor; her an yıkılma tehlikesiyle karşı karşıya. Troy’dan çok daha alçakta ve evlerin içinde su sekiz dokuz fit derinliğinde. İçinden güçlü bir akıntı geçiyor; hâlâ bütün evlerinin yerinde durması şaşırtıcı. Troy ve Trinity sakinlerinin ikisine de bakılmış, ama bazı hayvanları için yem sağlanması gerekiyor.
“Susie” Troy’a varır varmaz General York’a teslim edildi; yardım çalışmalarını hızlandırmak için kullanabileceği her şey emrine verildi. Hafiflemesi için erzaklarının neredeyse tümü tümseklerden birine indirildi, ardından aşağı kesimlerdeki ihtiyaç sahiplerine yardım etmek üzere ırmağın aşağısına yöneldi. Troy’dan birkaç mil uzaktaki Tom Hooper’ın çiftliğinde, üzerinde yaklaşık elli hayvan bulunan büyük bir mavnayı yedeğe aldık. Hayvanlara yem verildi; kısa sürede biraz güçlendiler. Bugün, sıkıntının en büyük olduğu Little River’a çıkıyoruz.
KARA IRMAK’TAN AŞAĞI
25 Mart Cumartesi Akşamı
Kurtarılabilecek hayvanları almak üzere General York’un yönetiminde, sabah erkenden Kara Irmak’tan aşağı doğru yola çıktık. Irmaktan aşağı inerken yedeğimizdeki bir mavnayı merkezi bir noktada bıraktık; oradan adamlar sırıklarla onu çiftliklerin arka taraflarına iterek buldukları hayvanları topladılar. Bir çırçırhanenin tavan arasında on yedi hayvan bulundu. Bir geçit yapıldıktan sonra hayvanlar güçlük çekmeden mavnaya indirildi. General’la bir kayığa binip iki odalı küçük bir eve çekildim; zemininde iki fit su vardı. Büyük odalardan birinde evin atları ve inekleri sıkışmıştı; ötekinde ise Dul Bayan Taylor’la oğlu, döşemenin üzerine yükseltilmiş bir iskelede oturuyorlardı. Bir ya da iki oyma kayık, gerektiğinde hemen kullanılmak üzere odanın içinde sürükleniyordu. Mavna yanaştırılınca, hayvanları çıkarmanın tek yolu olarak evin bir yanı kesilip açıldı; sığırlar da tekneye sürüldü. General York, her seferinde yaptığı gibi, aileye ayrılmak isteyip istemediklerini sordu ve “The Times-Democrat”tan Binbaşı Burke’ün “Susie”yi bu amaçla gönderdiğini söyledi. Bayan Taylor, Binbaşı Burke’e teşekkür ettiğini ama dayanmayı deneyeceğini belirtti. Buradaki insanların evlerine olağanüstü bağlılığı akıl alır gibi değil. Hemen aşağıda, Troy’dan on altı mil uzakta, Bay Tom Ellis’in evinin tehlikede olduğu ve ailesinin tamamının içeride bulunduğu haberi geldi. Hemen buharla oraya gittik; karşımızda yürek burkan bir manzara vardı. Bayan Ellis, suyun üstünde kalan yarım pencereden dışarı bakıyordu; sağlığı pek iyi değildi. Kapıdaysa en büyüğü henüz on dört yaşında olmayan yedi çocuğu duruyordu. Evin bir yanı, yaklaşık on iki baş yük hayvanına ve domuzlara ayrılmıştı. Aile yan odada yaşıyordu; su yatağın korkuluğuna iki inç kalana kadar yükselmişti. Soba suyun altındaydı; yemek, sobanın üstünde yakılan ateşte pişiriliyordu. Ev her an dağılacak gibiydi: bir ucu batıyordu ve bina, doğrusu, kabuk gibi görünüyordu. Tekne yanaşınca Bay Ellis oyma kayıkla dışarı çıktı. General York, yardıma geldiğini; “The Times-Democrat” teknesinin emrinde olduğunu ve ailesini hemen tepelere götürebileceğini söyledi. Hayvanlarını almaya ise pazartesi günü bir mavna gelecekti, çünkü o zamana kadar meşgul olacaklardı. Bay Ellis, kendisi ve ailesi bu acınacak durumda olmasına rağmen gitmek istemedi. Pazartesiye kadar bekleyeceğini, evin yıkılması riskini göze alacağını düşündüğünü söyledi. Kapının çevresindeki çocuklar son derece rahat görünüyordu; içinde bulundukları tehlikeyi pek umursamıyor gibiydiler. Bunlar birçok örnekten yalnızca ikisi. İnsanlar haftalarca yoksunluk ve sıkıntı çektikten sonra bile evlerine tutunuyor, ancak suyla tavan arasında ayakta duracakları bir iskele kurmaya yer kalmayınca ayrılıyorlar. Bu anlaşılmaz gibiydi; ama eski yuvaya duyulan bağlılık, güvenlik arzusundan daha güçlüydü.
Ellis çiftliğinden ayrıldıktan sonra uğradığımız bir sonraki yer Oswald çiftliğiydi. Mavna, suyun içinde on beş hayvanın durduğu çırçırhanenin yanına çekildi; hayvanlar iskelelerin üstünde durdukları hâlde başları girişin üst kısmını aşıyordu. Ön cephenin bir bölümü kesilmeden onları dışarı çıkarmak olanaksızdı. Baltalar getirildi ve bir açıklık açıldı. Uzun uğraşlardan sonra atlarla katırlar güvenle mavnaya yerleştirildi.
Durduğumuz her yere, başka yerlerde yardıma muhtaç hayvanlar bulunduğunu haber veren üç dört ya da daha fazla oyma kayık geliyordu. Pek çok kişi hayvanlarının bir bölümünü bir süre önce tepelere götürmüş olsa da geride hâlâ çok sayıda hayvan vardı. Yorulmak bilmez bir enerjiyle çalışan General York, salı gününe kadar bunları çamlı tepelere çıkarmış olacak.
Kara Irmak boyunca onlarca çiftlik sahibi “Susie”ye uğradı; anlattıkları, daha önce dinlediğimiz acı ve kayıp öykülerinin tekrarıydı. 1844’ten beri ırmak kıyısında yaşayan yaşlı bir çiftlik sahibi, böyle bir yükselişin hiç görülmediğini söyledi ve hayvanların dörtte birinden fazlasının telef olduğuna inanıyordu. Neyse ki halk önce iş hayvanlarını düşünmüş, atlarla katırları bulabildiklerinde güvenli bir yere yerleştirmişti. Yükselme hâlâ sürüyordu; geçen gece iki inç daha artmıştı. Bu yüzden hayvanları tepelere çıkarmak zorundaydılar. General York’un çalışmaları da bu nedenle büyük değer taşıyordu. Gün ağarırken başlayıp gece geç vakte kadar bir o yana bir bu yana gidiyor, içten sözleriyle insanlara moral veriyor ve ne yapılması gerektiğini sakin bir yargıyla yönlendiriyordu. New Orleans’ta yaşayan belli bir tüccarla ilgili tatsız bir öykü bütün ırmak boyunca anlatılıyor. Anlaşılan çiftlik sahipleri birkaç yıldır bu kişiyle iş yapıyor ve birçoğunun onda alacağı bulunuyormuş. Taşkın başlayınca kahve, mısır unu ve ihtiyaç duydukları küçük teferruat için ona yazmışlar. Mektuplarına yanıt gelmemiş; yeniden yazdıklarında da, çiftlikleri su altında kalan bu eski müşterilere, yaşamlarını sürdürmeleri için gerekli şeyler bile verilmemiş. Şimdi Kara Irmak’ta sevilmediğini söylemeye gerek yok.
Kara Irmak çevresindeki insanların ve hayvanların sığınağı olarak anılan tepeler, Kara Irmak’tan yirmi dört mil uzakta, Catahoula Bölgesi’ndedir.
Mavnayı sığırlarla doldurduktan sonra, artık evlerinde kalamayan T. S. Hooper ailesinden yedi kişiyi de tekneye aldık. Şimdi onları Little River’dan tepelere çıkarıyoruz.
TAŞKIN YÜKSELMEYE DEVAM EDİYOR
Troy: 27 Mart 1882, öğle vakti
Burada taşkın her yirmi dört saatte yaklaşık üç buçuk inç yükseliyor; başlayan yağmurlar da bunu artıracak. General York artık çabalarımızı can kurtarmaya yöneltmemiz gerektiğini düşünüyor, çünkü suyun yükselmesi birçok evi tehlikeye soktu. Birkaç dakika içinde Tensas Irmağı’na çıkacağız, sonra dönüp aileleri almak üzere Kara Irmak’tan aşağı ineceğiz. Burada acil duruma yetecek sayıda buharlı tekne yok. General, yedeklerinde mavnalar bulunan üç tekne kiraladı; ama hayvanları taşımaları için talep o kadar fazla ki hepsine hızla yetişemiyorlar. Herkes gece gündüz çalışıyor; “Susie” hiçbir yerde bir saatten fazla durmuyor. Yükselen su Trinity’yi tehlikeli bir duruma soktu; bazı evlerin sürüklenip gitmesi her an bekleniyor. Troy biraz daha yüksekte, ama herkesin evi suyun içinde. Aşağıda bir kadınla çocuğun selde sürüklenip gittiği ve iki kulübenin yerinden kopup yüzdüğü haberleri geldi. İçindekiler, önceki gün gelmeyi reddeden kişilerdi. İnsanların böylesine kayıtsız kalabileceğine inanmak güç.
Dün Lake Catahoula’daki fırtınada battığı sanılan “Delia” vapuruyla ilgili henüz bir haber alınmadı. Şimdiye kadar buraya ulaşmış olması gerekiyordu, ama gelmedi. Buraya gelen posta bile son derece düzensiz; bu mektubu size ulaştırmak için Natchez’e kayıkla gönderiyorum. Geçmiş ürünler ve benzeri konularda doğru bilgi almak olanaksız; konu hakkında çok şey bilenler gitmiş, kalanlar ise bu bölgenin üretimini iyi bilmiyor.
General York, daha önce gönderilen erzak miktarının iki katının derhâl yollanmasını rica ediyor. İnsanlar su bu kadar hızla yükseldiği için tepelere kaçıyor; ne kadar gerektiğini tahmin etmek olanaksız. Buradaki sakinler ancak gözleriyle görenlerin anlayabileceği bir kargaşa içinde ve düzen tümüyle bozulmuş durumda.
Buradaki belirli bir bölge için erzak gönderilirse, bunların dağıtılacağından emin olunamaz. Bu nedenle her şey merkez olarak Troy’a yollanmalı; General de uygun biçimde dağıtımını sağlayacaktır. Yüz çadır istedi; şu anda yola çıkmış olanların hepsi tepelere giderse iki yüz çadır gerekecek.
EK B
MISSISSIPPI IRMAĞI KOMİSYONU
Savaşın hemen ardından ve sonrasında Aşağı Mississippi’nin bu bereketli vadisinin durumu, savaşın en acınası yıkıcı sonuçlarından biriydi. Kölelerin gerçek dışı bir mülk sayılması haklı olarak ortadan kaldırılmakla kalmadı; köle emeğine dayanan işlerin büyük bölümü de yok oldu ya da ağır biçimde aksadı. Özellikle set sistemi bundan etkilendi.
Konuyu araştırmamış olanlar, setlerin yapımı ve bakımı gibi önemli iyileştirmelerin hemen eyaletlerce üstlenilmesini bekleyebilirdi. Ama halk yüzde on sekiz ile otuz arasında değişen faiz oranlarının boyunduruğu altındayken ve ekinlerini daha ekmeden bu oranlarla teminat gösterip bütün ihtiyaçlarını yüzde yüz kârla satın almak zorundayken eyalet ne yapabilir?
Mississippi Irmağı’nın denetiminin, üstlenilecekse, ulusal hükümetçe üstlenilmesi gerektiği ve eyaletlerin bunu başarabileceği bir iş olmadığı, konuya çok az dikkat etmekle bile apaçık görülebilir. Irmak bir bütün olarak ele alınmalıdır; denetimi bölünmüş ya da ayrı bir yönetim düzeniyle sağlanamaz.
Bu işle özellikle ilgilenen eyaletler de gerekli çalışmaları kendi aralarında birleştirecek yeterlikte değildir. Çalışma ırmağın çok yukarısında, en azından Kahire’ye kadar, hatta daha da ötesinde başlamalı ve ırmağın tüm akışı boyunca tutarlı, genel bir plana göre yürütülmelidir.
İnsan konuya biraz zaman ve dikkat ayırırsa, meselenin temel unsurlarını kavramak için teknik ya da bilimsel bilgi gerekmediğini anlar. Mississippi Irmağı Komisyonu, mevcut komisyon gibi, yaşamın farklı alanlarından gelen son derece yetkin kişilerden oluşturulmuşken, inşa ya da denetim konusunda herhangi bir a priori kuramın kesin sayılabileceği ölçüde, komisyonun bu konudaki kararının kesin kabul edilmesi gerektiği önerilemez mi?
Bu kurulda Amerika Birleşik Devletleri mühendislerinden Generaller Gilmore, Comstock ve Suter; Birleşik Devletler Kıyı Araştırmaları’ndan, hidrografi konusunda en yetkin otorite olan Profesör Henry Mitchell; Louisiana Eyaleti Başmühendisi B. B. Harrod; New Orleans’taki mendireklerdeki başarısı yetkinliğinin kanıtı olan Jas. B. Eads ve Indiana’dan Yargıç Taylor’ın bulunduğu unutulmamalıdır.
Böyle bir kurulun yargısına, ne kadar uzman olursa olsun, herhangi bir kişinin karşı çıkması küstahlık olur.
Komisyonun önerdiği iyileştirme yöntemi, mühendislik deneyiminin sonuçlarıyla ve doğanın ihtiyaçlarımıza karşılık verdiği durumlarda gözlemlenenlerle aynı doğrultudadır. Doğada ağaçların büyümesi ve kökleri altı oyulduğunda yamaç boyunca devrilip kıyıyı destekleme eğilimleri, bazı noktalarda kanala yeterli bir derinlik ve bir ölçüde kalıcılık sağlıyor. Mühendislik projesinde de kereste ve çalı kullanımı, ormanların büyümesini teşvik etmek başlıca unsurlardır. Aşırı geniş yerlerde genişliğin çalı bentlerle azaltılması öneriliyor. Bu bentler başlangıçta alçak olacak, ırmağın çamuru korunaklarında çöktükçe giderek yükseltilecek ve sonunda söğütlerin rahatça yetişebileceği bir eğimle geriye doğru yatırılacak. Bu çalışmada koruyucu bentlerin biçimleri, çökelme havzaları dizisi oluşturacak biçimde yerleştirilmeleri ve benzeri pek çok ayrıntı vardır; bunları anlatmak konunun kavranmasını yalnızca güçleştirir. Irmak çalışmalarının büyük bölümünde daraltma işlerine gerek olmayacak; ancak yatakların içbükey tarafındaki kıyıların neredeyse tümü akıntının aşındırmasına karşı korunmalı, karşı kıyıların da kritik noktalarının çoğu savunulmalıdır. Bu koruyucu amacı taşıyan işler genel olarak kaplama işleri diye adlandırılabilir. Bunlar da büyük ölçüde kesintisiz hasırlar halinde örülen ya da tel örgüye dolanan çalılardan yapılacaktır. Bu kaplama yöntemi Missouri Nehri’nde başarıyla uygulanmıştır. Bazı yerlerde kaplamalar tortuyla öylesine örtülmüş, söğütlerle öylesine kaplanmıştır ki kalıcı sayılabilirler. Bu hasırları sabitlemek için az miktarda moloz taşı kullanılacak; bazı yerlerde de yüksek ve alçak su düzeyleri arasındaki düzeltilmiş yamaç az ya da çok taşla döşenecektir.
Ren Nehri’nde bulunmuş herkes, az önce sözünü ettiğimiz işlere benzer çalışmalar görmüştür. Nitekim kendi alüvyonları arasında akan Avrupa ırmaklarının çoğunda, ulaşım ve tarım yararına benzer düzenlemeler yapılması gerekmiştir.
Set, kıyı kaplamasının taçlandırıcı unsurudur; ancak bu ikisinin hemen bitişik olması şart değildir. Kaplanmış kıyıdan biraz geriye çekilebilir; ama işlev bakımından gerekli bir korkuluktur. Taşkın düzeyindeki ırmakla alçak su düzeyindeki ırmak aynı hizaya getirilemez, her düzeyin bütünüyle denetlenmesi olmadan tek ve kalıcı bir kanalın kazılmasına birlikte katılmaları sağlanamaz. Olağandışı yükselmelere karşı da önlem alınmalıdır; çünkü bunlar seti tehlikeye sokar ve bir kez kaplama işlerinin arkasına geçtiklerinde onları da söküp götürür.
Bir ırmağın yerel eğiminin, yatağının karşılaştığı direncin sonucu ve ölçüsü olduğu genel ilkesinden hareketle, dar ve derin bir akarsuyun eğiminin daha az olması gerektiği açıktır; çünkü kapasitesine oranla sürtünme yüzeyi, yani kesit alanına oranla çevresi daha küçüktür. Setlerin ve kaplamaların taşkınları sınırlayıp ırmağın her düzeyini aynı hizaya getirmesinin nihai etkisi, kanalı derinleştirmek ve eğimi azaltmaktır. Setlerin ilk etkisi su seviyesini yükseltmektir; ancak bu, akış hızını artırır ve kaçınılmaz olarak kesitin genişlemesine yol açar. Bu genişlemenin kıyılar pahasına gerçekleşmesi önlenirse ırmak tabanı alçalmak zorunda kalır; su yolu da daha az yükselmeyle bu akışı geçirecek biçimde iyileşir. Kıyıları koruma girişimi olmadan Mississippi Irmağı boyunca yapılan setlerden alınan sonuçlar olumludur. Komisyon raporlarının sunduğu kanıtlara dayanarak, en eski setlere kıyı kaplamaları da eşlik edip sistem tamamlanmış olsaydı bugün alçak su düzeyinde ulaşıma elverişli bir ırmağımız ve taşkından korunmuş komşu bir bölgemiz olacağına kimse kuşku duyamaz.
Elbette, denetim altındaki ırmağın taşkın eğimini düşürerek setleri gereksiz kılacağı sonucuna varmak mantık dışı olur. Yine de bu yanal sınırlamayla, ırmağın bir su yolu olarak biçimi öyle iyileştirilebilir ki çok sayıdaki kolun aynı anda yükselmesiyle oluşan seyrek taşkınlar bile, olağan yükseklikteki setleri yıkmadan akıp gidecek bir çıkış bulur. Alüvyonlu bir yatakta kanalın gerçek kapasitesinin taşkınlar sırasındaki işleyişine bağlı olduğu defalarca gösterilmiştir; ancak bu kapasite olağandışı, ama yinelenen taşkınları kapsamaz.
Yeni çıkışlar açarak Mississippi Irmağı taşkınlarını hafifletme projelerini ele almaya pek değmez; çünkü bu sansasyonel öneriler yalnızca düşünmeden hareket edenlerin ilgisini çekmiş, mühendislerden destek görmemiştir. Irmak yatağı dökme demir olsaydı fazla suları boşaltmak için yarıklar açmak gerekebilirdi. Ama taban çökebilir nitelikteyken ve kesit alanına oranla çevresi en küçük olan tek, derin kanal en iyi çıkışı sağlarken, kaçış yollarını çoğaltmaktan daha bilim dışı bir yöntem düşünülemez.
Yukarıdaki açıklamada, konunun önemi elverdiğince kısa bir alanda, sorunun genel unsurlarıyla Mississippi Irmağı Komisyonunun benimsediği iyileştirme yönteminin temel özellikleri özetlenmeye çalışılmıştır.
En yüksek bilimsel beceri gerektiren bir girişimle ilgili olguları aktarmaya kalkışmamın biraz küstahça olduğunu düşünmeden edemiyorum. Ama bu, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki her yurttaşı ilgilendiren ve onaylanması gereken yeniden yapılanma yöntemlerinden biridir. Kişisel çıkar sağlamayan, karşılığında yalnızca savaşın yol açtığı yıkımlardan birinin giderilmesini talep eden bir savaş tazminatı isteğidir; bu yıkım da bütün ülke halkınca pekâlâ onarılabilir.
EDWARD ATKINSON.
Boston: 14 Nisan 1882.
EK C
KAPTAN BASIL HALL’IN KİTABININ AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ’NDE KARŞILANIŞI
Yolculuğumuzun sonuna yaklaşmışken, bitirmeden önce Amerikalıların ulusal karakterinde gördüğüm en dikkat çekici özelliklerden birinden yeniden söz etme gereği duyuyorum: kendileri hakkında söylenen ya da yazılan her şeye karşı aşırı duyarlı ve alıngan oluşları. Bunun belki de en çarpıcı örneği, Kaptan Basil Hall’ın Kuzey Amerika’da Seyahatler adlı kitabının yayımlanmasının okurların hemen her kesiminde yarattığı etkidir. Bu, adeta ahlaki bir depremdi; Birlik’in bir ucundan öbürüne cumhuriyetin sinirlerinde yarattığı titreşim, sarsıntıdan birkaç yıl sonra, Temmuz 1831’de ülkeden ayrıldığımda bile dinmemişti.
Bu ciltler çıktığında Cincinnati’deydim; ama bir nüshalarını ancak Temmuz 1830’da edinebildim. Başvurduğum bir kitapçı, kitabın niteliğini öğrenmeden önce elinde birkaç nüsha bulunduğunu, ancak onu tanıdıktan sonra bir tane daha satmaya kendisini hiçbir şeyin ikna edemeyeceğini söyledi. Mesleğin öteki mensupları o kadar titiz davranmamış olmalı; çünkü kitap kentte, kasabada, köyde, mezrada, vapurda ve posta arabasında okundu; belleğimde herhangi bir vesileyle görülmemiş bir savaş çığlığı koptu.
Takdir edilme arzusu ve eleştiri karşısındaki ince duyarlılık, sanırım her zaman sevimli karakter özellikleri sayılmıştır. Ama Kaptan Hall’ın kitabının çıkışının cumhuriyeti soktuğu durum, bu duygular aşırıya kaçtığında insanı akıl zayıflığına varan bir güçsüzlüğe sürüklediğini açıkça gösteriyor.
Başka konularda belli bir yargı gücüne sahip erkeklerin bu konuda fikirlerini açıklayışını duymak hayret vericiydi. Ulusal eleştirilerde genellikle rastlanan sağduyunun tutkuyla böylesine altüst edildiği bir örneğe hiç rastlamadım. Adalet ve tarafsız, geniş görüşlü yorum eksikliğinden söz etmiyorum; belki bunları beklemek zaten güçtü. Başka uluslar alıngan olmakla suçlanmıştır; ancak Birlik yurttaşlarının görünüşe bakılırsa derileri bile yok: övgüyle yumuşatılmamış bir esinti esse irkiliyorlar. Bu yüzden, dinleneceğini bildikleri bir gezginin keskin ve güçlü gözlemlerinin ters karşılanması pek şaşırtıcı değildi. İşin olağanüstü yanları şunlardı: önce, öfkeye kapılıp kendilerini sürükledikleri aşırılık; sonra da gördükleri muamelenin sertliğini açıklamak için uydurdukları gerekçelerin çocukça oluşu.
Ciltlerin baştan sona tek bir doğru söz içermediğini ilan etmekle yetinmeyen ülkenin tamamı —bu iddiayı kitabın adı her anıldığında neredeyse duyduğumu söyleyebilirim— Kaptan Hall’ın Amerika Birleşik Devletleri’ni neden ziyaret ettiğini ve kitabını neden yayımladığını bulmaya koyuldu.
Kaptan Hall’ın, İngiltere’de Amerika Birleşik Devletleri yönetimine duyulan giderek artan hayranlığı önlemek amacıyla özellikle İngiliz Hükümeti tarafından gönderildiğini; Hazine’den aldığı bir görevle geldiğini ve yalnızca emirleri gereği eleştirilecek şeyler bulduğunu, resmî bir rapordan aktarılmışçasına kesin ve ciddi bir dille duyduğum oldu.
Bunu bir grubun dedikodusu olarak aktarmıyorum; ülkenin hatırı sayılır bir kesiminin buna inandığına eminim. Bu tuhaf halkın, hayranlık uyandırmadan görülemeyeceklerine dair inancı öylesine derindir ki kendilerinde ya da ülkelerinde onaylanmayacak bir şey bulabilecek birinin dürüst ve içten olabileceğini kabul etmezler.
Amerikan dergilerinin çoğu, sanırım İngiltere’de iyi biliniyor; o yüzden burada onlardan alıntı yapmam gerekmiyor. Yine de hiçbiri Obadiah’ın bedduasını klasik Amerikan diliyle çevirmeyi akıl etmedi diye zaman zaman merak ettim. Eğer çevirirken parantez içindeki “o, Obadiah” yerine “o, Basil Hall” yazsalardı, kendilerini büyük bir zahmetten kurtarırlardı.
Sonunda bu dehşetengiz ciltleri okumak üzere oturduğumda ne kadar meraklı olduğumu anlatmam güç; içeriklerine duyduğum şaşkınlığıysa daha da az anlatabilirim. Kitap boyunca abartılı tek bir ifadeye bile rastlamadığımı söylemek yetersiz kalır. Ülkeyi tanıyan herkes, Kaptan Hall’ın hayran olunacak ve övülecek şeyleri içtenlikle aradığını görebilir. Övgülerini açık bir memnuniyetle dile getirir; kusur bulduğunda ise, sırf yurtseverlik duygusu onu ülkesinin yararına bilinmesi gerekenleri açıkça söylemeye ittiği durumlar dışında, belli ki isteksiz ve ölçülüdür.
Aslında Kaptan Hall ülkeyi olabilecek en elverişli koşullarda gördü. Elbette en seçkin kişilere verilmiş tanıtım mektuplarıyla ve kendi ününün daha da etkili referansıyla, Birlik’in bir ucundan öbürüne salonların tüm ihtişamı ve gösterişiyle karşılandı. Ülkeyi en şık giysileri içindeyken gördü; kusurları apaçık ortadayken, örtüsüz, arınmamış, işlenmemiş halini yargılama fırsatını ya hiç bulmadı ya da çok az buldu. Ben ve ailem ise bunu ne yazık ki sık sık gördük.
Kaptan Hall’ın yönetim biçimini ve yasaları tanımak için kesinlikle çok iyi fırsatları vardı; ayrıca ülkenin en seçkin yurttaşlarıyla sohbet ederek bunlar hakkında en iyi sözlü yorumları dinleyebilirdi. Bu fırsatlardan çok iyi yararlandı: deneyimli, felsefi bakışlı bir gezginin gösterebileceği türden çözümleyici dikkati, önemli hiçbir şeyden esirgemedi. Bu nedenle ciltleri son derece ilginç ve değerli. Ama eşit kavrayış gücüne sahip bir kişi, ulusal karakteri tanımak için gündelik hayattaki sıradan ilişkilerden başka olanağı olmadan Amerika Birleşik Devletleri’ni ziyaret etseydi, ülkenin ahlaki havası hakkında Kaptan Hall’ınkinden sonsuz ölçüde daha düşük bir fikir edinirdi; buna derinden inanıyorum. İçimdeki güçlü sezgi şunu söylüyor: Kaptan Hall kendini sıkı biçimde dizginlememiş olsaydı, başka koşullardan anlaşıldığı üzere iyi tanıdığı Amerikan karakterinin pek çok yanını eleştirirken, dile getirdiğinden çok daha derin bir öfke ortaya koyardı. Benimsediği kural, yazdığı alıngan insanları mümkün olduğunca az inciterek okurlarında doğru bir izlenim bırakacak kadarını söylemek gibi görünüyor. Kendi düşünce ve duygularını dile getiriyor, bunları benimsemek için sağlam gerekçeleri bulunduğunu okurun çıkarsamasına bırakıyor; ama koşulları ayrıntılarıyla anlatsaydı Amerikalıların duyacağı acıdan onları esirgiyor.
Birileri, on iki milyon yabancıya karşı duyduğum kötü niyetli bir düşmanlığın görüşümün kaynağı olduğunu söylemek isterse, buna katlanmam gerekir. Konu yalnızca boş bir tahminden ibaret olsaydı, bunu dile getirdiğim için karşılaşacağım hakaretleri elbette davet etmezdim. Ama mesele öyle değil.
. . . . . . .
Açıkça dile getirdiği ve belli ki gerçekten duyduğu içtenliği alay sanıyor ya da ona hiç güvenmiyorlar; kendisine iyilik etmiş insanları incitmek istemeyişiniyse küçümseyip yapmacıklık sayıyorlar. Kendi içlerinin derinliklerinde, onun açığa vurmayı seçtiğinden çok daha fazlasıyla onun insafına kaldıklarını pekâlâ bilmeleri gerekirken, kendi kendilerine bile karakterlerinin ve kurumlarının kötü yanlarını abarttığını söylüyorlar. Oysa gerçek şu: Bunu ne kadar az hak etmiş olsalar da, onları göstermesinin pekâlâ yerinde olabileceği bir yumuşaklıkla esirgemiş; aynı zamanda, elverişli bir şey bulabildiği her fırsatta meziyetlerini büyük gayretle abartmıştır.
EK D
ÖLÜMSÜZ BAŞ
Kuzey’in uzak bir köşesinde, hiç insan görmemiş bir adamla kız kardeşi yaşardı. Adamın evden ayrılmasını gerektirecek bir durum seyrek görülürdü; belki hiç olmazdı. Yiyeceğe ihtiyaç duyduklarında kulübeden biraz uzağa gitmesi, belirli bir yere oklarını uçları toprağa saplanacak biçimde bırakması yeterdi. Okları nereye koyduğunu kız kardeşine söylerdi. Kız her sabah gidip arar, her bir okun bir geyiğin yüreğine saplandığını görürdü. Okları kulübeye sürükleyip yiyeceklerini hazırlaması yeterliydi. Kadın olana dek böyle yaşadı. Bir gün Iamo adlı erkek kardeşi ona şöyle dedi: “Kız kardeşim, hasta olacağın zaman yaklaşıyor. Sözüme kulak ver. Dediğimi yapmazsan ölümümün nedeni büyük olasılıkla sen olacaksın. Ateşimizi yaktığımız araç gereci al. Kulübemizden biraz uzağa git ve kendine ayrı bir ateş yak. Yiyeceğe ihtiyacın olduğunda sana nerede bulacağını söylerim. Yemeğini kendin pişirmelisin, ben de kendiminkini pişiririm. Hastalandığında kulübeye yaklaşmaya ya da kullandığın araç gereçlerden herhangi birini getirmeye kalkışma. Gerekenleri kemerine bağladığından her zaman emin ol; çünkü bu zamanın ne vakit geleceğini bilmiyorsun. Ben de elimden geleni yapmalıyım.” Kız kardeşi söylediklerinin tümüne uyacağına söz verdi.
Kısa bir süre sonra erkek kardeşinin evden ayrılması gerekti. Kız kardeşi kulübede tek başınaydı, saçını tarıyordu. Az önce, araç gereçlerin bağlı olduğu kemeri çözmüştü ki erkek kardeşinin sözünü ettiği olay ansızın başına geldi. Kulübeden dışarı koştu ama telaşla kemerini unuttu. Geri dönmeye korktu; bir süre öylece durup düşündü. Sonunda kulübeye girip kemeri almaya karar verdi. “Erkek kardeşim evde değil,” diye düşündü, “yalnızca bir anlığına girip kemeri kapacağım.” Hızla içeri dalıp kemeri kaptı ve çıkıyordu ki erkek kardeşi göründü. Ne olduğunu anladı. “Ah,” dedi, “dikkatli olmanı söylememiş miydim? Ama şimdi beni öldürdün.” Kız kardeşi yoluna devam edecekti; fakat erkek kardeşi ona, “Artık orada ne yapabilirsin ki? Kaza oldu. İçeri gir, hep kaldığın yerde kal. Sonun ne olacak? Beni öldürdün,” dedi.
Erkek kardeşi sonra av giysilerini ve kuşamını çıkardı. Kısa süre sonra iki ayağı da kararmaya başladı ve kıpırdayamaz oldu. Yine de kız kardeşine okları nereye koyacağını söylemeyi sürdürdü; böylece yiyeceği eksik olmayacaktı. İltihap gittikçe yayıldı ve artık ilk kaburgasına ulaşmıştı. Şöyle dedi: “Kız kardeşim, sonum yaklaştı. Sana söylediklerimi yapmalısın. İlaç çantamı ve ona bağlı savaş sopamı görüyorsun. İçinde bütün ilaçlarım, savaş tüylerim ve her renkten boyalarım var. İltihap göğsüme ulaştığında savaş sopamı alacaksın. Ucu sivridir; onunla başımı keseceksin. Başımı bedenimden ayırınca alıp boynunu bir ucundan açman gereken çantaya koy. Sonra da onu eski yerine as. Yayımı ve oklarımı unutma. Yiyecek bulmak için oklarımdan birini alacaksın. Geri kalanlarını çantama bağlayıp onu, kapıya doğru bakabileceğim biçimde as. Arada bir seninle konuşacağım, ama sık değil.” Kız kardeşi yine sözünü dinleyeceğine söz verdi.
Çok geçmeden göğsü de tutuldu. “Şimdi,” dedi, “sopayı al ve başımı kes.” Korkmuştu, ama erkek kardeşi ona cesaretini toplamasını söyledi. “Vur,” dedi; yüzünde bir gülümseme vardı. Kadın bütün cesaretini toplayıp darbeyi indirdi ve başını kesti. “Şimdi,” dedi baş, “sana söylediğim yere koy beni.” Kadın korka korka bütün buyruklarını yerine getirdi. Canlılığını koruyan baş, kulübede her zamanki gibi çevresine bakıyor, ihtiyaç duyduğu çeşitli hayvanların etini bulabileceği yerlere kız kardeşini gönderiyordu. Bir gün baş şöyle dedi: “Bu durumdan kurtulacağım zaman uzak değil; ama öncesinde pek çok acı sıkıntıya katlanmam gerekecek. Yüce manito böyle buyuruyor, ben de her şeye sabırla katlanmalıyım.” Başı bu durumda bırakıp ayrılmamız gerekiyor.
Ülkenin bir yöresinde, kalabalık ve savaşçı bir Kızılderili topluluğunun yaşadığı bir köy vardı. Bu köyde, on genç erkek kardeşten oluşan bir aile yaşıyordu. Yılın bahar mevsimiydi; kardeşlerin en küçüğü yüzünü siyaha boyayıp oruç tuttu. Gördüğü düşler hayra işaretti. Orucunu bitirince, köyde kimsenin duymaması ya da nereye gitmeyi tasarladıklarını öğrenmemesi için gece gizlice ağabeylerini çağırdı. Davullarının sesi duyulsa da bu olağan bir şeydi. Her zamanki törenleri tamamladıktan sonra düşlerinin ne kadar elverişli olduğunu ve bir savaş seferine kendisine katılıp katılmayacaklarını öğrenmek için onları topladığını anlattı. Hepsi katılacaklarını söyledi. Tuhaflıklarıyla tanınan, en büyükten üçüncü kardeş, kardeşi konuşmasını bitirince savaş sopasıyla öne atılıp ayağa fırladı. “Evet,” dedi, “ben de gideceğim; savaşacağım kişilere şöyle davranacağım.” Kulübenin ortasındaki direğe vurup bir çığlık attı. Ötekiler ona, “Yavaş, yavaş, Mudjikewis; başkalarının kulübelerindeyken,” dediler. Bunun üzerine oturdu. Sonra sırayla davulu alıp şarkılarını söylediler ve şölenle bitirdiler. En küçükleri, niyetlerini karılarına fısıldamamalarını, yolculuk için gizlice hazırlanmalarını söyledi. Hepsi söz dinleyeceklerine ant içti; bunu ilk söyleyen Mudjikewis oldu.
Yola çıkma vakitleri yaklaştı. Belirli bir gece toplanmaları, ardından hemen yola koyulmaları için haber salındı. Mudjikewis mokasenlerini almak için yüksek sesle tutturdu. Karısı birkaç kez nedenini sordu. “Üstelik ayağında sağlam bir çift var,” dedi. “Çabuk, çabuk,” diye karşılık verdi. “Madem bilmek istiyorsun, savaşa gidiyoruz; hadi acele et.” Böylece sırrı açığa vurdu. O gece buluşup yola çıktılar. Yerde kar vardı; başkaları izlerini sürmesin diye bütün gece yürüdüler. Gün ağarınca önder karı avuçlayıp top yaptı, sonra havaya atarak şöyle dedi: “Düşümde karın böyle yağdığını görmüştüm; böylece izim sürülemeyecekti.” Kar iri iri yağmaya başlayınca, birbirlerini kaybetmemek için yakın yürümelerini söyledi. Yan yana yürüdükleri hâlde birbirlerini güçlükle görebiliyorlardı. Kar o gün ve ertesi gece boyunca yağmayı sürdürdü; izlerini sürmek olanaksızdı.
Birkaç gündür yürüyorlardı; Mudjikewis hep en arkada kalıyordu. Bir gün ansızın öne koştu, saw-saw-quan'ı [dipnot: Savaş narası.] attı ve savaş sopasıyla bir ağaca vurdu; ağaç yıldırım çarpmışçasına parçalandı. “Kardeşlerim,” dedi, “savaşmaya gittiğimiz kişilere böyle davranacağım.” Önder, “Yavaş, yavaş Mudjikewis; seni götürdüğüm kişi öyle hafife alınacak biri değil,” diye karşılık verdi. Mudjikewis yine geride kaldı ve kendi kendine düşündü: “Ne? Ne? Bizi götürdüğü kişi kim olabilir?” Korktu ve sustu. Günlerce yol aldılar; sonunda, sınırlarında insan kemiklerinin güneşte ağardığı geniş bir ovaya vardılar. Önder konuştu: “Bunlar bizden önce gelenlerin kemikleri. Kaderlerinin acı hikâyesini anlatmak için şimdiye dek hiçbiri geri dönmedi.” Mudjikewis yine huzursuzlandı; öne koşup alışılmış çığlığını attı. Yerden yükselen büyük bir kayaya yaklaşıp vurdu; kaya parçalandı. “Bakın kardeşlerim,” dedi, “savaşmaya gittiğimiz kişilere böyle davranacağım.” Önder yine, “Dur, dur; seni götürdüğüm kişi kayayla bile kıyaslanamaz,” dedi.
Mudjikewis kendi kendine, “Acaba saldıracağı kişi kim?” diye düşünüp korkarak geride kaldı. Yol boyunca, şimdi gitmekte oldukları yere daha önce varmış savaşçıların kalıntılarını görmeye devam ettiler. Bazıları, kemikleri ilk gördükleri yere kadar geri kaçmıştı; o noktanın ötesine hiç kimse sağ çıkamamıştı. Sonunda yükseltiye vardılar. Buradan, uzaktaki bir dağda uyuyan devasa bir ayıyı açıkça seçebiliyorlardı.
Aralarındaki mesafe çok büyüktü ama hayvan öylesine kocamandı ki açıkça görülüyordu. “İşte,” dedi önder, “seni götürdüğüm kişi o. Sıkıntılarımız şimdi başlayacak; çünkü o bir mishemokwa, bir manito. Çok değer verdiğimiz şey, yani wampum, onda; kemiklerini gördüğümüz savaşçılar onu ele geçirmek uğruna canlarını verdi. Korkmayın, yiğit olun. Onu uyurken bulacağız.” Önder öne çıkıp hayvanın boynundaki kemere dokundu. “Almamız gereken şey bu,” dedi. “Wampum bunun içinde.” Sonra, derin uykuda görünen ayı kemeri almaya yönelik girişimden hiç rahatsız olmamışken, en büyük kardeşten kemeri başından sıyırmayı denemesini istediler. Çabaları boşa çıktı; sıra en küçükten bir önceki kardeşe geldi. Denedi; kemer canavarın başından neredeyse sıyrılacaktı ama daha ileri götüremedi. Sonra en küçük kardeşle önder de denedi ve başardı. Önder kemeri en büyüğün sırtına yerleştirip, “Şimdi koşmalıyız,” dedi; hepsi koşmaya başladı. Kemerin ağırlığından biri yorulunca bir başkası yükü devralıyordu. Böylece, önceki savaşçıların kemiklerini geride bırakıp epey uzaklaştılar. Arkalarına baktıklarında canavarın ağır ağır doğrulduğunu gördüler. Wampumunun çalındığını fark etmesi biraz sürdü. Derken uzak gök gürültüsü gibi korkunç ulumasını duydular; ses göğü yavaşça doldurdu. Sonra konuştuğunu işittiler: “Wampumumu çalmaya kim cesaret etti? Dünya onları bulamayacağım kadar büyük değil.” Yokuştan inip peşlerine düştü. Yaptığı her sıçrayışta yer, sanki sarsılma nöbetine tutulmuş gibi titriyordu. Çok geçmeden topluluğa yaklaştı. Kemer ellerinde kaldı; onu birbirlerine verip birbirlerini yüreklendiriyorlardı ama ayı hızla arayı kapatıyordu. “Kardeşlerim,” dedi önder, “oruç tutarken size koruyuculuk edecek bir dost ruhun yardımını gördüğünüz bir düş hiç görmediniz mi?” Derin bir sessizlik oldu. “Ben,” dedi, “oruç tutarken ölümün eşiğinde olduğumu gördüm; o sırada tepesinden duman tüten küçük bir kulübe gördüm. İçinde yaşlı bir adam vardı; düşümde bana yardım etti. Dilerim düşüm yakında gerçekleşir.” Öne koşup kendine özgü çığlığını attı; ardından sanki karnının derinliklerinden yükselen, checaudum denen bir uluma kopardı. Bir yükseltinin tepesine çıkınca, tepesi duman tüten bir kulübe karşısında belirdi. Bu, hepsine yeni güç verdi; koşup kulübeye girdiler. Önder, içeride oturan yaşlı adama, “Nemesho, bize yardım et; korumana sığınıyoruz, büyük ayı bizi öldürecek,” dedi. “Oturup yemek yiyin torunlarım,” diye karşılık verdi yaşlı adam. “Büyük manito kimmiş?” dedi. “Benden başka manito yok; ama bir bakayım.” Kapıyı açınca az ileride öfkeli hayvanı gördü; ağır ama güçlü sıçrayışlarla yaklaşıyordu. Kapıyı kapattı. “Evet,” dedi, “gerçekten büyük bir manito. Torunlarım, ölümümün nedeni siz olacaksınız; korumamı istediniz, ben de kabul ettim. Öyleyse ne olursa olsun sizi koruyacağım. Ayı kapıya vardığında kulübenin öteki kapısından kaçmalısınız.” Sonra elini oturduğu yerin yanına uzattı, bir torba çıkarıp açtı. İçinden iki küçük siyah köpek çıkararak önüne koydu. “Dövüşürken bunları kullanırım,” dedi. Köpeklerden birinin böğürlerini iki eliyle okşayıp sıvazlamaya başladı. Köpek şişip büyüyerek kısa sürede kulübeyi doldurdu; kocaman, güçlü dişleri vardı. İri cüssesine erişince hırladı ve o andan itibaren sanki içgüdüyle kapıdan fırlayıp ayının karşısına çıktı; ayı bir sıçrayış daha yapsa kulübeye varacaktı. Korkunç bir dövüş başladı. Azgın canavarların ulumaları gökleri çınlattı. Kısa süre sonra öteki köpek de dövüşe katıldı. Kardeşler, kavganın başında yaşlı adamın öğüdünü dinleyip kulübenin karşı tarafından kaçtılar. Fazla uzaklaşmamışlardı ki köpeklerden birinin can verirken attığı çığlığı, az sonra da ötekininkini duydular. “İşte,” dedi önder, “yaşlı adam da onların kaderini paylaşacak; koşun, birazdan peşimize düşer.” Yaşlı adam onlara yiyecek vermişti; yeni güçle yola koyuldular. Ama çok geçmeden ayı göründü ve yine hızla yaklaştı. Önder bir kez daha kardeşlerine kendilerini kurtarmak için yapabilecekleri bir şey olup olmadığını sordu. Hepsi sustu. Önder öne koşup daha önce yaptığı gibi seslendi: “Düşümde büyük sıkıntıya düşmüştüm; bir manito olan yaşlı bir adam bana yardım etmişti. Kulübesini yakında göreceğiz.” Cesaretlerini toplayıp ilerlemeyi sürdürdüler. Biraz yol alınca yaşlı manitonun kulübesini gördüler. Hemen içeri girip korumasına sığındılar ve peşlerinde bir manito olduğunu anlattılar. Yaşlı adam önlerine et koyup şöyle dedi: “Yiyin! Manito kimmiş? Benden başka manito yok; korktuğum kimse de yok.” Canavar yaklaşırken yer sarsıldı. Yaşlı adam kapıyı açıp onu gördü, kapıyı ağır ağır kapattı ve, “Evet torunlarım, başıma iş açtınız,” dedi. İlaç torbasını alıp içinden siyah taştan küçük savaş sopalarını çıkardı; gençlere kulübenin öteki yanından kaçmalarını söyledi. Sopalar elinde büyüdü. Yaşlı adam ayı kapıya vardığı sırada dışarı çıktı. Sopalardan biriyle vurunca sopa parçalara ayrıldı, ayı sendeledi. Yaşlı adam öteki savaş sopasıyla yeniden vurdu; o da kırıldı ama ayı baygın düştü. Yaşlı adamın her darbesi gök gürültüsü gibi yankılanıyor, ayının ulumaları göğü doldurana dek sürüyordu.
Gençler biraz uzaklaştıktan sonra arkalarına baktılar. Ayının darbelerden sonra kendine geldiğini görebiliyorlardı. Önce patilerini oynattı, sonra ayağa kalktığını gördüler. Yaşlı adam da ilk köpeğin kaderine uğramıştı; parçalara ayrılırken attığı çığlıkları şimdi duyuyorlardı. Canavar yine peşlerine düşmüş, hızla yetişiyordu. Cesaretlerini yitirmeyen gençler yollarına devam etti; ama ayı artık öylesine yaklaşmıştı ki önder bir kez daha kardeşlerine başvurdu. Hiçbiri bir şey yapamıyordu. “Pekâlâ,” dedi önder, “düşlerim tükenmek üzere; bundan sonra yalnızca bir tane kaldı.” İleri atılıp koruyucu ruhunu yardıma çağırdı. “Bir keresinde,” dedi, “büyük bir sıkıntıya düşmüşken kıyısında sudan kısmen çıkarılmış bir kano gördüğüm büyük bir göle vardığımı düşlemiştim; kanoda on kürek hazırdı. Korkmayın,” diye seslendi, “ona yakında ulaşacağız.” Dediği gibi de oldu. Göle varınca on kürekli kanoyu gördüler ve hemen bindiler. Gölün ortasına varmışlardı ki ayının kıyıya ulaştığını gördüler. Arka ayakları üstünde doğrulup çevresine baktı. Sonra suya girdi; ayağı kayınca geri döndü ve gölün çevresinde dolaşmaya başladı. Ötekiler hareketlerini izlemek için gölün ortasında yerlerinde kaldı. Ayı gölün çevresini dolanıp sonunda başladığı yere geldi. Sonra suyu içmeye koyuldu; akıntının hızla açık ağzına doğru yöneldiğini gördüler. Önder, karşı kıyıya ulaşmak için var güçleriyle kürek çekmelerini söyledi. Karaya az kalmıştı; akıntı öyle güçlenmişti ki onları geri sürüklüyordu. Kıyıya ulaşmak için bütün çabaları boşunaydı.
Önder yine konuşup kaderleriyle yiğitçe yüzleşmelerini söyledi. “Şimdi hünerini gösterme zamanı Mudjikewis. Cesaretini topla, kanonun baş tarafına otur; kano ayının ağzına yaklaştığında sopanın ayının başında nasıl bir etki yaratacağını gör.” Mudjikewis dediğini yaptı ve vurmaya hazır bekledi. Kanoyu yöneten önder, canavarın açık ağzına doğru sürdü.
Hızla yaklaştılar; tam ağzına girecekleri sırada Mudjikewis ayının başına müthiş bir darbe indirdi ve saw-saw-quan'ı attı. Ayının bacakları altına katlandı, darbeden sersemleyip yere yığıldı. Ama Mudjikewis ikinci kez vuramadan canavar içtiği bütün suyu öyle bir kuvvetle kustu ki kano büyük bir hızla karşı kıyıya fırladı. Kanodan hemen inip yine kaçmaya başladılar; tüm güçleri tükenene kadar ilerlediler. Yer yeniden sarsıldı ve kısa süre sonra canavarı hemen arkalarında gördüler. Moralleri bozulmuş, cesaretleri kırılmıştı. Önder, davranışları ve sözleriyle onları yüreklendirmeye çalıştı. Bir kez daha hiçbir şey düşünüp düşünmediklerini, kurtulmak için bir şey yapıp yapamayacaklarını sordu; her zamanki gibi hepsi sustu. “Öyleyse,” dedi, “koruyucu ruhuma son kez başvurabilirim. Başaramazsak kaderimiz belli demektir.” Öne koştu, ruhunu büyük bir içtenlikle yardıma çağırdı ve çığlığını attı. “Son koruyucu ruhumun yaşadığı yere yaklaşıyoruz,” dedi kardeşlerine. “Ona çok güveniyorum. Korkmayın, sakın korkmayın; yoksa korkudan bacaklarınız tutmaz. Kulübesine yakında varacağız. Koşun, koşun!” diye haykırdı.
Şimdi Iamo'ya dönelim. Onu bıraktığımız zamanki hâlindeydi; baş, kız kardeşine yiyecek bulması için sihirli okları nereye koyacağını söylüyor, uzun aralıklarla konuşuyordu. Bir gün kız kardeşi başın gözlerinin sevinçle parladığını gördü. Sonunda baş konuştu: “Ah kız kardeşim,” dedi, “beni ne acıklı bir duruma düşürdün! Çok yakında bir genç erkek grubu yardım istemek için gelecek; ama onlara yardım etmeyi ne büyük bir zevkle isterdim, oysa elimden ne gelir? Yine de iki ok al, ötekileri koyduğun yere koy. Onlar gelmeden eti hazırlayıp pişir. Geldiklerini ve adımı çağırdıklarını duyunca dışarı çıkıp, ‘Ah! Ona kaza geleli çok oldu. Bunun nedeni bendim,’ de. Yaklaşmaya devam ederlerse içeri çağırıp önlerine et koy. Şimdi talimatlarımı harfiyen yerine getirmelisin. Ayı yaklaşınca dışarı çıkıp karşısına dikil. İlaç torbamı, yaylarımı, oklarımı ve başımı yanına al. Sonra torbayı açıp önümdeki her renkten boyayı, savaş kartalı tüylerimi, tutam tutam kurumuş saçımı ve içindeki öteki her şeyi önüne ser. Ayı yaklaşınca bu eşyaların her birini teker teker alıp ona, ‘Bu, rahmetli erkek kardeşimin boyası,’ diyeceksin; öteki eşyaların her biri için de aynı şeyi söyleyip elinden geldiğince uzağa atacaksın. İçlerindeki güç onun sendelemesine yol açacak. Onu tamamen yok etmek için başımı alıp var gücünle uzağa fırlatacak ve yüksek sesle, ‘Bak, bu rahmetli erkek kardeşimin başı,’ diye bağıracaksın. O zaman baygın düşecek. O sırada gençler yemeklerini bitirmiş olacak; onları yardıma çağıracaksın. Sonra leşi parçalara, evet, küçücük parçalara ayırıp dört bir yana dağıtmalısın; bunu yapmazsan yeniden canlanır.” Kız kardeşi, söylediği her şeyi yapacağına söz verdi. Eti hazırlamaya ancak vakit bulmuştu ki önderin Iamo'dan yardım isteyen sesi duyuldu. Kadın dışarı çıkıp kardeşinin dediği gibi konuştu. Savaşçı topluluğu peşlerindeki ayıdan kurtulamadan kulübeye ulaştı. Kadın onları içeri çağırıp önlerine et koydu. Yemek yerlerken ayının yaklaştığını duydular. Kadın ilaç torbasını açıp başı aldı ve ayı yaklaşınca kullanacağı her şeyi hazırladı. Ayı gelince kendisine söylenenleri yaptı. Boyaları ve tüyleri henüz bitirmemişti ki ayı sendelemeye başladı; ama ilerleyip kadının yanına kadar geldi. Kendisine emredildiği gibi konuştu, sonra başı alıp olabildiğince uzağa fırlattı. Baş yerde yuvarlanırken, bu korkunç sahnede duyduğu dehşetin etkisiyle burnundan ve ağzından kan boşandı. Ayı sendeleyerek kısa süre sonra korkunç bir gürültüyle yere düştü. Kadın yardım diye bağırdı; güçleri ve cesaretleri biraz yerine gelen gençler koşarak dışarı çıktı.
Mudjikewis öne çıkıp bir çığlık attı ve ayının başına vurdu. Beyninden geriye bir yığın kalmış gibi görünene dek vurmaya devam etti; ötekiler de ellerini çabuk tutup onu küçücük parçalara ayırdı ve parçaları her yana dağıttı. İşlerini yaparken, eti attıkları tarafa göz ucuyla baktılar; hayretler içinde, bugün de görülen küçük siyah ayıların ortaya çıkıp her yöne dağıldığını gördüler. Çok geçmeden ülkenin her yanı bu siyah hayvanlarla kaplandı. Bugünkü ayı soyunun kökeni bu canavardı.
Böylece peşlerindeki ayıyı alt edip kulübeye döndüler. Bu sırada kadın kullandığı araçları ve başı toplayıp yeniden torbaya koydu. Ama baş bir daha konuşmadı; herhalde canavarı alt etmek için gösterdiği büyük çabadan ötürü.
Kaçışları sırasında böylesine uzun süre yol alıp bu kadar geniş bir ülkeyi geçtikten sonra gençler kendi yurtlarına dönme düşüncesinden vazgeçtiler. Av hayvanı boldu; bulundukları yerde kalmaya karar verdiler. Bir gün avlanmak için kulübeden biraz uzaklaştılar; wampum’u kadının yanında bırakmışlardı. Avları bereketli oldu. Yalnız başlarına kalan bütün gençler gibi, birbirleriyle konuşup şakalaşarak vakit geçirdiler. İçlerinden biri, “Bütün bu eğlence kendimize kalıyor; gidip kız kardeşimize, baş hâlâ canlı olduğuna göre onu buraya getirmemize izin verip vermeyeceğini soralım. Belki konuşmamızı dinlemekten ve aramızda bulunmaktan hoşlanır. Bu arada kız kardeşimize yiyecek götürelim,” dedi. Gidip başı istediler. Kadın almalarına izin verdi; başı avlandıkları yere götürüp onu eğlendirmeye çalıştılar. Ancak zaman zaman gözlerinin sevinçle parladığını görebiliyorlardı. Bir gün kamplarında işleriyle uğraşırlarken, tanımadıkları Kızılderililerin beklenmedik saldırısına uğradılar. Çarpışma uzun ve kanlı sürdü; düşmanlarından çoğu öldürüldü, ama düşmanları sayıca yine de kendilerinin otuz katıydı. Gençler, hepsi öldürülene dek var güçleriyle savaştı. Saldıranlar sonra adamlarını toplamak, kayıplarının ve ölülerinin sayısını öğrenmek için yüksekçe bir yere çekildiler. Gençlerden biri geride kalmıştı; onlara yetişmeye çalışırken başın asılı olduğu yere geldi. Hâlâ canlılığını koruyan tek şeyin o olduğunu görünce korku ve şaşkınlıkla bir süre ona baktı. Yine de başı indirdi, torbayı açtı; içindeki güzel tüyleri görünce çok sevindi ve birini başına taktı.
Yola koyuldu; tüy, topluluğuna varana dek başının üzerinde zarifçe dalgalandı. Vardığında başı ve torbayı yere bıraktı, onları nasıl bulduğunu ve torbanın boya ile tüylerle dolu olduğunu anlattı. Hepsi başa baktı ve onunla alay etti. Gençlerden birçoğu boyayı alıp yüzlerini boyadı; topluluktan biri de başı saçlarından tutup şöyle dedi—
“Bak şu çirkin şeye, savaşçıların yüzlerindeki boyaları gör.”
Ama tüyler öylesine güzeldi ki birçoğu onları da başlarına taktı. Sonra başa türlü türlü hakaretler ettiler; karşılığında tüyleri takanlar birer birer öldü. Bunun üzerine önder, baş dışında her şeyi atmalarını buyurdu. “Eve varınca,” dedi, “bakalım bununla ne yapabiliriz. Gözlerini kapatmasını sağlamaya çalışacağız.”
Evlerine vardıklarında başı konsey kulübesine götürüp ateşin önüne astılar; ateşin etkisiyle büzülüp gerilecek ıslak ham deriyle bağladılar. “O zaman,” dediler, “gözlerini kapatmasını sağlayıp sağlayamayacağımıza bakarız.”
Bu sırada kız kardeş, gençlerin başı geri getirmesini günlerce beklemişti. Sonunda sabrı tükenince onu aramaya çıktı. Gençleri birbirlerinden kısa mesafeler ötede yatarken buldu; hepsi ölüydü ve yaralarla kaplıydı. Çevrede, farklı yönlere dağılmış başka bedenler de vardı. Başı ve torbayı aradı ama hiçbir yerde bulamadı. Sesini yükseltip ağladı, yüzünü karaya boyadı. Sonra farklı yönlerde yürüdü; başın alındığı yere vardı. Gençlerin güçlerini bilmedikleri için orada bıraktıkları büyülü yayı ve okları buldu. Kendi kendine, erkek kardeşinin başını bulacağını düşündü. Hafifçe yükselen bir yamaca geldi; orada boyalarından ve tüylerinden bazılarını gördü. Bunları özenle toplayıp döndüğünde almak üzere bir ağacın dalına astı.
Alacakaranlıkta genişçe bir köyün ilk kulübesine vardı. Kızılderililerin iyi karşılanmak istediklerinde başvurdukları yaygın bir büyü yaptı. Kulübedeki yaşlı kadınla yaşlı adama başvurunca onu iyi karşıladılar. Geliş nedenini anlattı. Yaşlı adam yardım edeceğine söz verdi; başın konsey ateşinin önüne asıldığını, köyün önderlerinin ve gençlerinin başında durmadan nöbet tuttuğunu söyledi. Önderler manito sayılırdı. Kadın yalnızca başı görmek istediğini, kulübenin kapısına kadar gidebilse bunun kendisine yeteceğini söyledi. Onu zorla alacak gücü olmadığını biliyordu. “Benimle gel,” dedi Kızılderili, “seni oraya götürürüm.” Gidip kapının yakınına oturdular. Konsey kulübesi oyunlarla eğlenen savaşçılarla doluydu. Başın etini kurutmak için, dedikleri gibi, tütsülensin diye durmadan ateş yakıyorlardı. Başın kıpırdadığını gördüler ama bunun ne anlama geldiğini çıkaramadılar. İçlerinden biri, “Ha! Ha! Dumanın etkisini hissetmeye başladı,” dedi. Kız kardeş kapıdan yukarı baktı; gözleri erkek kardeşininkilerle buluştu ve başın yanaklarından yaşlar süzüldü. “İşte,” dedi önder, “sonunda sana bir şey yaptıracağımızı biliyordum. Bakın! Bakın, ağlıyor,” diye çevresindekilere seslendi. Hepsi güldü, başla şakalaştı. Önder çevresine bakındı; kadını fark edince bir süre sonra onunla gelen adama, “Oradaki kim? Bu kadını köyümüzde daha önce hiç görmedim,” dedi. “Gördünüz,” diye yanıtladı adam. “Benim bir akrabam; pek dışarı çıkmaz. Kulübemde kalıyor, buraya benimle gelmesine izin vermemi istedi.” Kulübenin ortasında, her işe atılmaya, başkalarının önünde övünüp gösteriş yapmaya meraklı gençlerden biri oturuyordu. “Ne demek,” dedi, “onu sık sık görüyorum; neredeyse her gece ona kur yapmak için bu kulübeye giderim.” Ötekiler gülüp oyunlarına devam ettiler. Genç adam, kadının işine yarayan bir yalan söylediğinin farkında değildi; bu sayede kadın kurtuldu.
Kadın adamın kulübesine döndü ve hemen kendi yurduna doğru yola çıktı. Evlat edindiği kardeşlerinin bedenlerinin yattığı yere gelince onları ayakları doğuya bakacak biçimde yan yana koydu. Sonra yanındaki baltayı havaya fırlatıp, “Kardeşler, altınızdan kalkın, yoksa üzerinize düşecek,” diye bağırdı. Bunu üç kez yineledi; üçüncüde kardeşlerin hepsi ayağa kalktı.
Mudjikewis gözlerini ovuşturup gerindi. “Hayret,” dedi, “fazla uyumuşum.” “Yok canım,” dedi ötekilerden biri, “hepimizin öldürüldüğünü ve bizi kız kardeşimizin hayata döndürdüğünü bilmiyor musun?” Gençler düşmanlarının bedenlerini toplayıp yaktılar. Çok geçmeden kadın, gençlere uzak bir ülkeden eş bulmaya gitti; ülkenin nerede olduğunu bilmiyorlardı. Kadın on genç kadınla döndü ve en büyüklerinden başlayarak onları on gence eş olarak verdi. Mudjikewis, beğendiği kızı alamamaktan kaygılanıp durmadan bir o yana bir bu yana yürüdü. Ama düş kırıklığına uğramadı; kız ona düştü. İyi de anlaşıyorlardı, çünkü kız bir kadın büyücüydü. Sonra hepsi çok büyük bir kulübeye taşındı. Kız kardeşleri, kadınların artık her gece sırayla erkek kardeşinin başına gidip onu çözmeye çalışmalarını söyledi. Hepsi bunu seve seve yapacaklarını söyledi. İlk denemeyi en büyükleri yaptı; uğuldayan bir sesle havada uçup gitti.
Gün ağarırken döndü. Başarısız olmuştu; düğümlerden yalnızca birini çözebilmişti. Hepsi sırayla denedi ve her seferinde yalnızca bir düğüm çözebildi. En küçükleri gittiğindeyse kulübeye varır varmaz işe koyuldu. Kulübe hep dolu olmasına karşın Kızılderililer orada kimseyi göremedi. On gecedir duman yükselmiyor, kulübeyi doldurup içindekileri dışarı sürüyordu. O son gece hepsi dışarı çıkarıldı ve genç kadın başı alıp götürdü.
Gençler ve kız kardeş, genç kadının havada yüksekte yaklaşmasını duydular; “Erkek kardeşimizin bedenini hazırlayın,” dediğini işittiler. Bunu duyar duymaz, Iamo’nun siyah bedeninin yattığı küçük kulübeye gittiler. Kız kardeşi, boynunun kesildiği yerden boyun kısmını kesmeye başladı. Kanayacak kadar derin kesti. Orada bulunan ötekiler bedeni ovup ilaç sürerek siyahlığı giderdi. Bu sırada başı getiren kadın da başın boynunu kesti ve baş kanamaya başladı.
Kadın varır varmaz başı bedenin yanına koydular. İlaçların ve başka türlü yöntemlerin yardımıyla Iamo’yu eski güzelliğine ve yiğitliğine bütünüyle kavuşturdular. Sıkıntılarının mutlu sona ermesine hepsi sevindi. Bir süre birlikte neşeyle vakit geçirdikten sonra Iamo, “Şimdi wampum’u paylaştıracağım,” dedi. Wampum’un bulunduğu kemeri alıp en büyüklerinden başlayarak herkese eşit paylar verdi. Ama en güzel ve görkemli parçalar en küçüğe düştü; kemerin dibinde en değerli ve ender olanlar vardı.
Hepsine, bir kez ölüp yeniden hayata döndükleri için artık ölümlü değil ruh oldukları söylendi ve görünmez dünyada her birine ayrı bir yer verildi. Ancak yalnızca Mudjikewis’in yeri açıklandı. Batı rüzgârını yönetecek, bu nedenle genellikle Kebeyun diye anılacak ve orada sonsuza dek kalacaktı. Güçleri yettiğince yeryüzünde yaşayanlara iyilik etmeleri, wampum’u elde ederken çektikleri acıları unutup her şeyi cömertçe vermeleri buyuruldu. Wampum’u kutsal tutmaları da emredildi: Açık renkli taneler ya da kabuklar barışı simgeleyecek, koyu renkli olanlarsa kötülüğe ve savaşa yol açacaktı.
Ruhlar şarkılar ve haykırışlar eşliğinde yüksekteki kendi yurtlarına uçup gitti; Iamo ise kız kardeşi Iamoqua’yla birlikte derinliklere indi.
Bölüm etkileşimi
