Mississippi'de Hayat kitap kapağı

18. bölüm / 63

17. Bölüm — Kestirme Kanallar ve Stephen

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 63Şu an: 17. Bölüm — Kestirme Kanallar ve Stephen
  1. 1 Ulusun Gövdesi208 kelime
  2. 2 Bölüm 1 — Nehir ve Tarihi1.521 kelime
  3. 3 Bölüm 2 — Nehir ve Kaşifleri1.327 kelime
  4. 4 Bölüm 3 — Geçmişten Freskler3.882 kelime
  5. 5 4. Bölüm — Çocukların Hırsı1.189 kelime
  6. 6 Bölüm 5 — Çırak Kılavuz Olmak İstiyorum1.061 kelime
  7. 7 Bölüm 6 — Bir Çırak Kılavuzun Deneyimi1.877 kelime
  8. 8 7. Bölüm — Gözü Pek Bir Eylem1.605 kelime
  9. 9 8. Bölüm — İçinden Çıkılmaz Dersler1.586 kelime
  10. 10 9. Bölüm — Bitmeyen Şaşkınlıklar1.662 kelime
  11. 11 10. Bölüm — Eğitimimi Tamamlarken1.440 kelime
  12. 12 11. Bölüm — Irmak Kabarmaya Başlıyor1.722 kelime
  13. 13 12. Bölüm — İskandil1.575 kelime
  14. 14 13. Bölüm — Bir Kılavuzun Gereksinimleri2.067 kelime
  15. 15 14. Bölüm — Kılavuzluğun Rütbesi ve İtibarı1.576 kelime
  16. 16 15. Bölüm — Kılavuzların Tekeli2.799 kelime
  17. 17 16. Bölüm — Yarış Günleri1.344 kelime
  18. 18 17. Bölüm — Kestirme Kanallar ve Stephen1.958 kelime · Okuduğun bölüm
  19. 19 Bölüm 18 — Birkaç Ek Ders Alıyorum1.309 kelime
  20. 20 19. Bölüm — Brown'la Karşılıklı İltifatlarımız929 kelime
  21. 21 20. Bölüm — Bir Felaket1.431 kelime
  22. 22 21. Bölüm — Biyografimden Bir Kesit141 kelime
  23. 23 22. Bölüm — Asıl Konuma Geri Dönüyorum1.943 kelime
  24. 24 23. Bölüm — Kimliğimi Gizleyerek Yolculuk733 kelime
  25. 25 24. Bölüm — Kimliğim Ortaya Çıkıyor1.366 kelime
  26. 26 Bölüm 25 — Cairo’dan Hickman’a1.476 kelime
  27. 27 Bölüm 26 — Ateş Altında123 kelime
  28. 28 Kılavuzun İlk Savaşı1.533 kelime
  29. 29 Bölüm 27 — Dışarıdan Gelen Bazı Şeyler1.194 kelime
  30. 30 28. Bölüm — Mumford Amca Yük Boşaltıyor2.073 kelime
  31. 31 29. Bölüm — Birkaç Örnek Tuğla2.189 kelime
  32. 32 30. Bölüm — Yol Üstünden İzlenimler1.982 kelime
  33. 33 Bölüm 31 — Bir Başparmak İzi ve Sonrasında Olanlar3.486 kelime
  34. 34 Bölüm 32 — Bir Servetin Elden Çıkarılması960 kelime
  35. 35 33. Bölüm — İkramlar ve Ahlak1.144 kelime
  36. 36 34. Bölüm — Uçuk Hikâyeler428 kelime
  37. 37 35. Bölüm — Karışıklık Sırasında Vicksburg1.992 kelime
  38. 38 36. Bölüm — Profesörün Hikâyesi1.449 kelime
  39. 39 37. Bölüm200 kelime
  40. 40 38. Bölüm — Güzel Ev1.443 kelime
  41. 41 39. Bölüm — İmalathaneler ve Alçaklar1.335 kelime
  42. 42 40. Bölüm — Şatolar ve Kültür1.412 kelime
  43. 43 41. Bölüm — Güney'in Metropolü898 kelime
  44. 44 42. Bölüm — Sağlık ve Duygusallık904 kelime
  45. 45 43. Bölüm — Gömme Sanatı879 kelime
  46. 46 44. Bölüm — Şehir Manzaraları1.578 kelime
  47. 47 45. Bölüm — Güney'de Spor1.951 kelime
  48. 48 46. Bölüm — Büyüler ve Büyücüler970 kelime
  49. 49 47. Bölüm — Uncle Remus ve Bay Cable543 kelime
  50. 50 48. Bölüm — Şeker ve Posta Ücreti1.506 kelime
  51. 51 Bölüm 49 — Kılavuzluk Yaşamından Kesitler1.290 kelime
  52. 52 50. Bölüm1.198 kelime
  53. 53 51. Bölüm — Anılar1.612 kelime
  54. 54 52. Bölüm — Yakan Bir Damga2.898 kelime
  55. 55 53. Bölüm — Çocukluk Yuvam1.244 kelime
  56. 56 54. Bölüm — Geçmiş ve Bugün1.861 kelime
  57. 57 55. Bölüm — Bir Kan Davası ve Başka Şeyler1.364 kelime
  58. 58 56. Bölüm — Bir Hukuk Meselesi1.193 kelime
  59. 59 57. Bölüm — Bir Başmelek1.419 kelime
  60. 60 58. Bölüm — Yukarı Irmak’ta1.514 kelime
  61. 61 59. Bölüm — Efsaneler ve Manzaralar1.667 kelime
  62. 62 60. Bölüm — Düşünceler ve Sonuçlar1.839 kelime
  63. 63 Ek8.314 kelime

17. Bölüm
Kestirme Kanallar ve Stephen
Bu kuru ayrıntılar bir bakımdan önem taşıyor. Mississippi'nin tuhaf özelliklerinden birini anlatma fırsatı veriyorlar: ırmağın zaman zaman kendi boyunu kısaltmasını. Uzun, esnek bir elma kabuğunu omzunuzun üzerinden arkaya atarsanız, Mississippi Irmağı'nın genel görünümünü aşağı yukarı elde edersiniz; yani Illinois eyaletindeki Kahire'den güneye, New Orleans'a uzanan dokuz yüz ya da bin mili. Bu kesim olağanüstü kıvrımlıdır; arada sırada kısa bir düz bölüm görülür. Kahire'den kuzeye, St. Louis'e kadar uzanan iki yüz millik bölüm ise bu kadar kıvrımlı değildir; ırmağın pek aşındıramadığı kayalık bir bölgedir.

Su, “aşağı” ırmağın alüvyonlu kıyılarını derin at nalı biçimindeki kıvrımlara dönüştürür. Kimi yerde kıvrım o kadar derindir ki at nalının bir ucunda karaya çıkıp yarım ya da dörtte üç mil genişliğindeki boynunu yürüyerek geçseniz, vapur saatte on mil hızla uzun dirseği dönüp sizi almaya gelene kadar oturup birkaç saat dinlenebilirsiniz. Irmak hızla yükselirken, tarlası iç kesimlerde kaldığı için daha az değerli olan bir çiftliğin sahibi bir düzenbazın, fırsat kollayıp karanlık bir gecede dar kara boynuna küçük bir hendek açarak suyu oraya çevirmesi yeter. Çok kısa süre içinde bir mucize gerçekleşir: Mississippi'nin tümü o küçük hendeğe girer, iç kesimdeki çiftçinin arazisini kıyısına taşır (değerini dört katına çıkarır); öteki adamın eskiden değerli çiftliği ise kendini orada, büyük bir adanın üzerinde bulur. Eski su yatağı kısa zamanda sığlaşır, tekneler on mil yakınına yaklaşamaz ve çiftliğin değeri eskisinin dörtte birine düşer. Gerekli zamanlarda bu dar kara boyunları gözetlenir. Bir adam oralarda hendek kazarken yakalanırsa, bir daha hendek kazma fırsatı bulma ihtimali pek zayıftır.

Bu hendek açma işinin bazı sonuçlarına bakın. Bir zamanlar Louisiana'daki Port Hudson'ın karşısında, en dar yerinde yalnızca yarım mil genişliğinde bir kara boynu vardı. Orayı on beş dakikada yürüyerek geçebilirdiniz; ama bir salla burnun çevresinden dolanırsanız aynı yol için otuz beş mil gitmeniz gerekirdi. 1722'de ırmak bu boynu yarıp eski yatağını terk etti ve böylece kendi uzunluğunu otuz beş mil kısalttı. Aynı biçimde 1699'da Black Hawk Point'te de kendini yirmi beş mil kısalttı. Red River Landing'in aşağısında Raccourci Kestirmesi açıldı (sanırım kırk ya da elli yıl önce). Bu, ırmağı yirmi sekiz mil kısalttı. Bizim zamanımızda bu üç kestirmenin en güneyindekinden en kuzeyindekine ırmak yoluyla giderseniz yalnızca yetmiş mil yol alırsınız. Aynı yolculuk yüz yetmiş altı yıl önce yüz elli sekiz mil tutardı!—önemsiz görünen bu mesafede seksen sekiz millik bir kısalma. Geçmişte, hangi dönemde olduğu unutulmuş bir zamanda, Louisiana'daki Vidalia'nın yukarısında, 92 numaralı adada, 84 numaralı adada ve Hale's Point'te kestirme kanallar açıldı. Bunlar toplamda ırmağı yetmiş yedi mil kısalttı.

Mississippi'de çalıştığım zamandan beri Hurricane Island'da, 100 numaralı adada, Arkansas'taki Napoleon'da, Walnut Bend'de ve Council Bend'de kestirme kanallar açıldı. Bunlar toplamda ırmağı altmış yedi mil kısalttı. Benim zamanımda American Bend'de açılan bir kestirme kanal ise ırmağı on mil ya da daha fazla kısalttı.

Dolayısıyla Kahire ile New Orleans arasındaki Mississippi yüz yetmiş altı yıl önce bin iki yüz on beş mil uzunluğundaydı. 1722'deki kestirmeden sonra bin yüz seksen mile indi. American Bend'deki kestirmeden sonra bin kırk mile düştü. O zamandan beri altmış yedi mil daha kaybetti. Sonuçta şu anda yalnızca dokuz yüz yetmiş üç mil uzunluğunda.

Şimdi, eğer o ağırbaşlı bilim insanlarından biri olmak ve yakın geçmişte belli bir süre içinde olanlardan uzak geçmişte neler olduğunu ya da son yıllarda olanlardan uzak gelecekte neler olacağını kanıtlamaya kalkışmak isteseydim, işte fırsat! Jeoloji'nin böylesine bir fırsatı, tartışmasına dayanak olacak böylesine kesin verileri hiç olmadı! “Türlerin gelişimi”nin de olmadı! Buzul çağları büyük meselelerdir ama belirsizdir—pek belirsiz. Lütfen dikkat edin:

Yüz yetmiş altı yılda Aşağı Mississippi kendi uzunluğunu iki yüz kırk iki mil kısalttı. Bu, yılda bir milin üçte birinden biraz fazla bir ortalama demek. Öyleyse, kör ya da akılsız olmayan her sağduyulu insan şunu görebilir: bundan tam bir milyon yıl önce, önümüzdeki kasım ayında, Eski Oolitik Silüryen Dönemi'nde Aşağı Mississippi Irmağı bir milyon üç yüz bin milden uzundu ve bir olta kamışı gibi Meksika Körfezi'ne doğru uzanıyordu. Aynı mantıkla herkes, bundan yedi yüz kırk iki yıl sonra Aşağı Mississippi'nin yalnızca bir mil üç çeyrek boyunda kalacağını, Kahire ile New Orleans'ın sokaklarını birleştirip tek bir belediye başkanı ve ortak bir belediye meclisiyle huzur içinde işlerini yürüteceğini de görebilir. Bilimde büyüleyici bir şey var. İnsan, küçücük bir olgu yatırımından böylesine yığınla varsayım getirisi elde ediyor.

Sözünü ettiğim hendeklerden birinden su akmaya başladığında, çevrede yaşayanların taşınma vakti gelmiş demektir. Su, kıyıları bıçak gibi yarıp götürür. Hendek on iki ya da on beş ayak genişliğe ulaştığında felaket neredeyse tamamlanmıştır; artık yeryüzündeki hiçbir güç bunu durduramaz. Genişlik yüz yardaya vardığında kıyılar yarım dönümlük dilimler halinde kopmaya başlar. Eskiden kıvrımın çevresinden akan akıntı saatte yalnızca beş mil hız yapardı; şimdi mesafenin kısalmasıyla hızı muazzam ölçüde artmıştır. American Bend'deki kestirme kanaldan geçmeyi deneyen ilk teknenin güvertesindeydim, ama geçemedik. Gece yarısına yakındı; gök gürültülü, şimşekli, sağanak yağmurlu, fırtınalı bir geceydi. Kestirme kanaldaki akıntının saatte on beş ya da yirmi mil hızla aktığı tahmin ediliyordu; teknemiz, akıntının pek de hızlı olmadığı yerde bile saatte on iki ya da on üç milden fazlasını yapamıyordu. Belki de kestirme kanalı denemekle akılsızlık etmiştik. Ama Bay Brown hırslıydı ve denemeyi sürdürdü. “Burun”un altından kıyı boyunca yukarı çıkan ters akıntı, ortadaki akıntı kadar hızlıydı; bu yüzden kıyı boyunca şimşek ekspresi gibi uçarak yukarı çıkıyor, buharı iyice basıyor, burnun çevresinden dolanıp gelen akıntıya çarptığımızda “sarsıntıya hazır olun” diye bağırıyorduk. Ama bütün hazırlıklarımız boşunaydı. Akıntı bize çarptığı anda bizi topaç gibi döndürdü; baş güverteyi sular bastı ve tekne öyle bir yana yattı ki insan ayakta durmakta güçlük çekiyordu. Bir sonraki an ırmağın aşağısına sürüklenmiş, ormana çarpmamak için var gücümüzle çabalıyorduk. Denemeyi dört kez tekrarladık. Görebilmek için baş güverte merdiveninin başında durdum. Teknenin ters akıntıdan çıkar çıkmaz ve akıntı burnuna çarpar çarpmaz ne kadar ani dönüp kıçını döndüğünü izlemek şaşırtıcıydı. İskandil sırığının çıkardığı çarpma sesi ve teknenin titremesi, sanki tam hızla bir kum setine çarpmışız gibi olurdu. Şimşek çaktığında plantasyon kulübelerinin ve güzelim dönümlerin ırmağa yuvarlandığı görülüyordu; çıkardıkları gürültü de gök gürültüsünden aşağı kalmıyordu. Bir keresinde dönerken penceresinde ışık yanan bir evi kıl payı, yaklaşık yirmi ayak farkla ıskaladık; aynı anda o ev de sulara gömüldü. Akıntıyı her çaprazlamaya çalıştığımızda sel gibi su üstünden geçtiği için baş güvertede kimse duramıyordu. Dördüncü denememizin sonunda, kestirme kanalın iki mil aşağısında ormana oturduk; elbette oradaki bütün arazi su altındaydı. Bir iki gün sonra kestirme kanalın genişliği bir milin dörtte üçüne ulaşmıştı; tekneler içinden fazla güçlük çekmeden geçiyor ve böylece on mil kazanıyordu.

Eski Raccourci Kestirmesi ırmağın uzunluğunu yirmi sekiz mil kısalttı. Bununla ilgili eskiden anlatılan bir hikâye vardı. Bir teknenin gece oraya geldiği ve kılavuzları kestirme kanalın açıldığını bilmediği için her zamanki yoldan o devasa dirseğin çevresini dolaştığı söylenirdi. Korkunç, ürkünç bir geceymiş; her şey belirsiz ve çarpık görünüyormuş. Eski kıvrım dolmaya başlamış, tekne de gizemli resiflerden kaçınmaya çalışırken ara sıra birine çarpmış. Şaşkına dönen kılavuzlar sövmeye başlamış, sonunda da o yerden bir daha hiç çıkamamayı dilediklerini söylemişler. Bu gibi durumlarda her zaman olduğu üzere, o özel dua kabul edilmiş, ötekiler ise ihmal edilmiş. Böylece o hayalet vapur bugün hâlâ terk edilmiş ırmakta oraya buraya çarpıp çıkış yolunu arıyor. Birden fazla yaşlı gece bekçisi, çiseleyen, kasvetli gecelerde adanın başından geçerken unutulmuş ırmağa korkuyla göz attığını, uzaktaki karanlığın içinde hayalet vapurun ışıklarının solgun parıltısını gördüğünü ve egzoz borularının boğuk öksürüğünü, iskandilcilerinin hüzünlü çağrısını duyduğunu bana yemin ederek anlattı.

Başka istatistik olmadığı için bu bölümü “Stephen”la ilgili bir anı daha anlatarak kapatmama izin verin.

Kaptanların ve kılavuzların çoğunun elinde Stephen'ın iki yüz elli dolardan başlayan borçlarına karşılık yazdığı senetler vardı. Stephen bu senetlerin hiçbirini ödemedi, ama her on iki ayda bir yenilemek konusunda son derece dakik ve gayretliydi.

Sonunda Stephen'ın eski alacaklılarından borç alamayacağı gün geldi; bu yüzden onu tanımayan yeni adamları kollamak zorunda kaldı. Yates adındaki iyi yürekli, saf genç böyle bir kurbandı (uydurma bir ad kullanıyorum, ama gerçek adı da bunun gibi Y harfiyle başlıyordu). Genç Yates kılavuz oldu, bir işe girdi ve ay bittiğinde kâtiplik bürosuna gidip yepyeni, gıcır gıcır banknotlar halinde iki yüz elli dolarını aldı. Stephen da oradaydı! Gümüş gibi dili işlemeye başladı; çok geçmeden Yates'in iki yüz elli doları el değiştirmişti. Olan biten kılavuzların karargâhında hemen duyuldu; eski alacaklıların eğlencesi ve memnuniyeti görülmeye değerdi. Ama saf Yates, Stephen'ın hafta sonunda parasını hemen ödeyeceğine dair sözünün değersiz olduğunu hiç aklından geçirmedi. Kararlaştırılan vakitte parasını istemeye gitti; Stephen onu tatlı sözlerle oyalayıp bir hafta erteledi. Yates anlaşmaya göre yine gitti; bu kez de ağzı ballanmış, ama yeni bir erteleme yemiş olarak döndü. Böyle sürüp gitti. Yates haftalarca Stephen'ın peşini bırakmadı, ama sonuç alamadı; sonunda vazgeçti. Derken Stephen bu kez Yates'in peşine düştü! Yates nerede görünse, kaçınılmaz Stephen da oradaydı. Üstelik sevgiyle ışıldıyor, parasını ödeyemediği için özürler yağdırıyordu. Zavallı Yates onu uzaktan görünce dönüp kaçmaya, yanında arkadaşları varsa onları da peşine takmaya başladı. Ama faydası yoktu; borçlusu onu kovalayıp köşeye sıkıştırıyordu. Soluk soluğa, kıpkırmızı yüzüyle Stephen kollarını uzatmış, gözleri heyecanla parlayarak çıkageliyor, konuşmanın ortasına dalıyor, Yates'in iki kolunu da yuvalarından çıkacakmış gibi sallıyor ve söze başlıyordu—

“Vay, ne koşu yaptım! Beni görmediğini gördüm, seni tümüyle kaçırırım diye tam gaz bastım. İşte buradasın! Şöyle dur da sana bir bakayım! Hep aynı eski, soylu yüz. [Yates'in arkadaşına:] Şuna bir bakın! Bir bakın! Şuna bakmak ne güzel, değil mi? Öyle değil mi? Tam bir tablo gibi! Bazıları ona tablo der; bense panorama derim! Çünkü tam bir panorama. Aklıma şimdi geldi! Keşke seni bir saat önce görebilseydim! Yirmi dört saattir senin için şu iki yüz elli doları biriktiriyorum; seni her yerde aradım. Dün akşam altıdan bu sabah saat ikiye kadar Planter's'ta bekledim, dinlenmeden, yemek yemeden. Karım, ‘Bütün gece neredeydin?’ diye sordu. ‘Bu borç aklımdan çıkmıyor,’ dedim. ‘Ömrümde hiçbir insanın bir borcu bu kadar dert ettiğini görmedim,’ dedi. ‘Ben böyleyim, ne yapayım?’ dedim. ‘Peki, hadi yat da biraz dinlen,’ dedi. ‘Şu zavallı, soylu genç parasını almadan yatmam,’ dedim. Bütün gece uyanık kaldım; sabah da fırlayıp çıktım, karşıma çıkan ilk adam senin Grand Turk'e binip New Orleans'a gittiğini söyledi. Efendim, bir binaya yaslanıp ağlamak zorunda kaldım. Vallahi elimde değildi. Oranın sahibi elinde bir bezle temizlik yaparak dışarı çıktı, binasına yaslanıp ağlayan insanlardan hoşlanmadığını söyledi. O anda bütün dünyanın bana düşman olduğunu hissettim; artık yaşamanın anlamı kalmamıştı. Bir saat önce buraya gelirken kimsenin bilemeyeceği bir acı içinde Jim Wilson'la karşılaştım ve hesabına iki yüz elli doları ona ödedim. Şimdi de sen buradasın, benimse cebimde bir kuruş yok! Burada, şu tuğlanın üzerinde durduğum kadar kesin söylüyorum—bak, hatırlamak için tuğlaya bir işaret kazıdım—yarın tam on ikide o parayı borç alıp sana ödeyeceğim! Şimdi şöyle dur, sana bir kez daha bakayım.”

Ve böyle devam etti. Yates'in hayatı çekilmez olmuştu. Borçlusundan ve ödeme yapamamanın verdiği korkunç acılardan kaçamıyordu. Sokakta görünmeye korkar olmuştu; köşede kendisini kollayan Stephen'la karşılaşmaktan çekiniyordu.

Bogart'ın bilardo salonu o günlerde kılavuzların uğrak yeriydi. Orada neredeyse oyun oynamak kadar ırmak haberlerini paylaşmak için de buluşurlardı. Bir sabah Yates oradaydı; Stephen da oradaydı, ama gözden uzak duruyordu. Derken kasabaya gelmiş kılavuzların hemen hepsi toplanmışken Stephen ansızın ortaya çıktı ve uzun zamandır kayıp kardeşini bulmuş gibi Yates'e koştu.

“Seni gördüğüme öyle sevindim ki! Aman Tanrım, seni görmek gözlerime ne büyük bir teselli! Beyler, hepinize borcum var; toplamda herhalde kırk bin dolar borçluyum. Ödemek istiyorum; son kuruşuna kadar ödemeye niyetliyim. Böylesine sabırlı ve cömert dostlara bu kadar uzun süre borçlu kalmanın bana ne büyük keder verdiğini size söylememe gerek yok; ama çektiğim acıların en keskini—hem de açık ara en keskini—şurada duran bu soylu gence olan borcum. Bu sabah özellikle buraya, sonunda bütün borçlarımı ödeyebileceğim bir yöntem bulduğumu duyurmak için geldim! Bunu duyurduğum sırada onun da burada olmasını özellikle istedim. Evet, sadık dostum—velinimetim, yöntemi buldum! Bütün borçlarımı ödemenin yolunu buldum, paranı alacaksın!” Yates'in gözlerinde umut belirdi; sonra Stephen iyilik dolu bir gülümsemeyle Yates'in başına elini koyup ekledi: “Borçlarımı alfabetik sırayla ödeyeceğim!”

Sonra arkasını dönüp kayboldu. Stephen'ın “yöntemi”nin asıl anlamı şaşkın kalabalığın aklına ancak iki dakika kadar sonra geldi; Yates de içini çekerek mırıldandı—

“Y'lerin işi pek parlak. Bu dünyada C'lerden öteye geçemez; sanırım öteki dünyada da epey bir sonsuzluk geçtikten sonra hâlâ orada, ‘ilk zamanlarda St. Louis'den buraya gelen şu zavallı, yırtık pırtık kılavuz’ diye anılacağım.”

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…