Mississippi'de Hayat kitap kapağı

2. bölüm / 63

Bölüm 1 — Nehir ve Tarihi

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 63Şu an: Bölüm 1 — Nehir ve Tarihi
  1. 1 Ulusun Gövdesi208 kelime
  2. 2 Bölüm 1 — Nehir ve Tarihi1.521 kelime · Okuduğun bölüm
  3. 3 Bölüm 2 — Nehir ve Kaşifleri1.327 kelime
  4. 4 Bölüm 3 — Geçmişten Freskler3.882 kelime
  5. 5 4. Bölüm — Çocukların Hırsı1.189 kelime
  6. 6 Bölüm 5 — Çırak Kılavuz Olmak İstiyorum1.061 kelime
  7. 7 Bölüm 6 — Bir Çırak Kılavuzun Deneyimi1.877 kelime
  8. 8 7. Bölüm — Gözü Pek Bir Eylem1.605 kelime
  9. 9 8. Bölüm — İçinden Çıkılmaz Dersler1.586 kelime
  10. 10 9. Bölüm — Bitmeyen Şaşkınlıklar1.662 kelime
  11. 11 10. Bölüm — Eğitimimi Tamamlarken1.440 kelime
  12. 12 11. Bölüm — Irmak Kabarmaya Başlıyor1.722 kelime
  13. 13 12. Bölüm — İskandil1.575 kelime
  14. 14 13. Bölüm — Bir Kılavuzun Gereksinimleri2.067 kelime
  15. 15 14. Bölüm — Kılavuzluğun Rütbesi ve İtibarı1.576 kelime
  16. 16 15. Bölüm — Kılavuzların Tekeli2.799 kelime
  17. 17 16. Bölüm — Yarış Günleri1.344 kelime
  18. 18 17. Bölüm — Kestirme Kanallar ve Stephen1.958 kelime
  19. 19 Bölüm 18 — Birkaç Ek Ders Alıyorum1.309 kelime
  20. 20 19. Bölüm — Brown'la Karşılıklı İltifatlarımız929 kelime
  21. 21 20. Bölüm — Bir Felaket1.431 kelime
  22. 22 21. Bölüm — Biyografimden Bir Kesit141 kelime
  23. 23 22. Bölüm — Asıl Konuma Geri Dönüyorum1.943 kelime
  24. 24 23. Bölüm — Kimliğimi Gizleyerek Yolculuk733 kelime
  25. 25 24. Bölüm — Kimliğim Ortaya Çıkıyor1.366 kelime
  26. 26 Bölüm 25 — Cairo’dan Hickman’a1.476 kelime
  27. 27 Bölüm 26 — Ateş Altında123 kelime
  28. 28 Kılavuzun İlk Savaşı1.533 kelime
  29. 29 Bölüm 27 — Dışarıdan Gelen Bazı Şeyler1.194 kelime
  30. 30 28. Bölüm — Mumford Amca Yük Boşaltıyor2.073 kelime
  31. 31 29. Bölüm — Birkaç Örnek Tuğla2.189 kelime
  32. 32 30. Bölüm — Yol Üstünden İzlenimler1.982 kelime
  33. 33 Bölüm 31 — Bir Başparmak İzi ve Sonrasında Olanlar3.486 kelime
  34. 34 Bölüm 32 — Bir Servetin Elden Çıkarılması960 kelime
  35. 35 33. Bölüm — İkramlar ve Ahlak1.144 kelime
  36. 36 34. Bölüm — Uçuk Hikâyeler428 kelime
  37. 37 35. Bölüm — Karışıklık Sırasında Vicksburg1.992 kelime
  38. 38 36. Bölüm — Profesörün Hikâyesi1.449 kelime
  39. 39 37. Bölüm200 kelime
  40. 40 38. Bölüm — Güzel Ev1.443 kelime
  41. 41 39. Bölüm — İmalathaneler ve Alçaklar1.335 kelime
  42. 42 40. Bölüm — Şatolar ve Kültür1.412 kelime
  43. 43 41. Bölüm — Güney'in Metropolü898 kelime
  44. 44 42. Bölüm — Sağlık ve Duygusallık904 kelime
  45. 45 43. Bölüm — Gömme Sanatı879 kelime
  46. 46 44. Bölüm — Şehir Manzaraları1.578 kelime
  47. 47 45. Bölüm — Güney'de Spor1.951 kelime
  48. 48 46. Bölüm — Büyüler ve Büyücüler970 kelime
  49. 49 47. Bölüm — Uncle Remus ve Bay Cable543 kelime
  50. 50 48. Bölüm — Şeker ve Posta Ücreti1.506 kelime
  51. 51 Bölüm 49 — Kılavuzluk Yaşamından Kesitler1.290 kelime
  52. 52 50. Bölüm1.198 kelime
  53. 53 51. Bölüm — Anılar1.612 kelime
  54. 54 52. Bölüm — Yakan Bir Damga2.898 kelime
  55. 55 53. Bölüm — Çocukluk Yuvam1.244 kelime
  56. 56 54. Bölüm — Geçmiş ve Bugün1.861 kelime
  57. 57 55. Bölüm — Bir Kan Davası ve Başka Şeyler1.364 kelime
  58. 58 56. Bölüm — Bir Hukuk Meselesi1.193 kelime
  59. 59 57. Bölüm — Bir Başmelek1.419 kelime
  60. 60 58. Bölüm — Yukarı Irmak’ta1.514 kelime
  61. 61 59. Bölüm — Efsaneler ve Manzaralar1.667 kelime
  62. 62 60. Bölüm — Düşünceler ve Sonuçlar1.839 kelime
  63. 63 Ek8.314 kelime

Bölüm 1
Nehir ve Tarihi

Mississippi hakkında okumaya değer. Sıradan bir nehir değildir; tam tersine her bakımdan olağanüstüdür. Ana kolu Missouri sayılırsa, dünyanın en uzun nehridir: dört bin üç yüz mil. Dünyanın en kıvrımlı nehri olduğunu da söylemek güvenli görünüyor; çünkü yolunun bir bölümünde karganın altı yüz yetmiş beş milde uçacağı aynı mesafeyi katetmek için bin üç yüz mil yol alır. Saint Lawrence'ın üç katı, Ren'in yirmi beş katı, Thames'in üç yüz otuz sekiz katı su boşaltır. Başka hiçbir nehrin bu kadar geniş bir su toplama havzası yoktur: suyu yirmi sekiz eyalet ve bölgeden, Atlantik kıyısındaki Delaware'den, oradan Pasifik yamacındaki Idaho'ya kadar uzanan bütün ülkeden toplar; bu, boylamda kırk beş derecelik bir yayılımdır. Mississippi, buharlı gemilerin seyredebileceği elli dört yan nehirden ve düz teknelerle omurgalı teknelerin geçebileceği birkaç yüz nehirden su alır ve bu suları Körfez'e taşır. Su toplama havzasının alanı İngiltere, Galler, İskoçya, İrlanda, Fransa, İspanya, Portekiz, Almanya, Avusturya, İtalya ve Türkiye'nin toplam alanı kadardır; bu geniş bölgenin hemen hemen tamamı verimlidir; Mississippi Vadisi'nin asıl kısmı ise olağanüstü verimlidir.

Nehir şu bakımdan olağanüstüdür: ağzına doğru genişleyeceğine daralır; hem daralır hem derinleşir. Ohio ile birleştiği yerden denize doğru yolun yarısına kadar, yüksek sularda genişliği ortalama bir mildir; buradan denize kadar genişlik düzenli biçimde azalır ve ağzın yukarısındaki “Geçitler”de yarım milden biraz fazladır. Ohio ile birleştiği yerde Mississippi'nin derinliği seksen yedi fittir; derinlik yavaş yavaş artarak ağzın hemen yukarısında yüz yirmi dokuz fite ulaşır.

Yükselme ve alçalma farkı da olağanüstüdür; nehrin yukarı kesiminde değil, aşağı kesiminde. Yükselme Natchez'e kadar (ağızdan üç yüz altmış mil yukarıda) oldukça düzenlidir; yaklaşık elli fittir. Ama Bayou La Fourche'ta nehir yalnızca yirmi dört fit, New Orleans'ta yalnızca on beş fit, ağzın hemen yukarısında ise yalnızca iki buçuk fit yükselir.

New Orleans Times-Democrat'ta yayımlanan ve yetkin mühendislerin raporlarına dayanan bir yazıya göre nehir, her yıl Meksika Körfezi'ne dört yüz altı milyon ton çamur boşaltıyor. Bu da Kaptan Marryat'nın Mississippi'ye taktığı kaba adı, “Büyük Kanalizasyon”u akla getiriyor. Bu çamur katılaşsa, bir mil karelik alana yayılan ve iki yüz kırk bir fit yüksekliğinde bir kütle oluştururdu.

Çamur birikintisi karayı yavaş yavaş genişletiyor; ama gerçekten yavaş: nehir tarihe geçtiğinden bu yana geçen iki yüz yılda kara, üçte bir mil bile genişlemedi. Bilim insanları, nehrin ağzının eskiden tepelerin bittiği Baton Rouge'da olduğunu ve burayla Körfez arasındaki iki yüz millik toprağı nehrin oluşturduğunu düşünüyor. Böylece, hiç uğraşmadan o bölgenin yaşını da hesaplayabiliyoruz: yüz yirmi bin yıl. Yine de çevredeki yerlerin en genci sayılır.

Mississippi başka bir bakımdan daha olağanüstüdür: dar kara parçalarını yarıp dev sıçrayışlarla yönünü değiştirmeye, böylece yatağını düzleştirip kısaltmaya eğilimlidir. Birden fazla kez, tek bir sıçrayışla otuz mil kısalmıştır! Bu kestirmeler tuhaf sonuçlar doğurmuştur: birkaç nehir kasabasını kırsal bölgelere atmış, önlerinde kum setleri ve ormanlar oluşturmuşlardır. Delta kasabası eskiden Vicksburg'un üç mil aşağısındaydı; yakın zamanda açılan bir kestirme konumu kökten değiştirdi ve Delta şimdi Vicksburg'un iki mil yukarısında.

Bu iki nehir kasabası da söz konusu kestirmeyle kırsala itilmiştir. Kestirme, sınır çizgilerini ve yargı yetkilerini altüst eder: örneğin bir adam bugün Mississippi eyaletinde yaşarken, gece bir kestirme açılır ve ertesi gün kendini de arazisini de nehrin öte yakasında, Louisiana eyaletinin sınırları içinde ve yasalarına tabi bulur! Eskiden nehrin yukarı kesimlerinde böyle bir şey yaşansaydı, bir köleyi Missouri'den Illinois'e aktarıp özgür bir adama dönüştürebilirdi.

Mississippi yalnızca kestirmelerle yerini değiştirmez; bütün yatağını durmadan değiştirir, yana doğru yer değiştirir. Louisiana'daki Hard Times'ta nehir, eskiden kapladığı bölgenin iki mil batısındadır. Sonuç olarak bu yerleşimin ilk kurulduğu yer artık Louisiana'da değil, nehrin öte yakasında, Mississippi eyaletindedir. La Salle'ın iki yüz yıl önce kanolarıyla indiği eski Mississippi Nehri'nin bin üç yüz milinin neredeyse tamamı şimdi kupkuru sağlam karadır. Nehir, bazı yerlerde onun sağında, bazı yerlerde solundadır.

Mississippi'nin çamuru aşağıda, Körfez'in dalgalarının etkisini engellediği nehir ağzında karayı yavaş oluşturur; ama daha iyi korunan yukarı bölgelerde yeterince hızlı biriktirir. Örneğin Prophet's Island otuz yıl önce bin beş yüz dönüm karadan oluşuyordu; o zamandan beri nehir adaya yedi yüz dönüm daha ekledi.

Şimdilik kudretli akıntının bu aykırılıklarına dair örnekler yeter; kitap ilerledikçe birkaçını daha anlatacağım.

Mississippi'nin fiziksel tarihini bırakalım da, onun tarihî tarihinden—tabiri caizse—biraz söz edelim. Uykulu ilk dönemine birkaç kısa bölümde kısaca göz atabiliriz; ardından gelen ve uyanmaya başladığı dönemini birkaç bölüm daha ele alabiliriz; en hareketli ve en canlı dönemini sonraki birçok bölümde anlatabiliriz; sonra da kitabın geri kalanında görece sakin şimdiki dönemini konuşabiliriz.

Dünya ve kitaplar ülkemizden söz ederken “yeni” sözcüğünü o kadar sık kullanıp aşırıya kaçıyor ki, daha baştan ülkemizde eski hiçbir şey olmadığı izlenimine kapılıyor ve bunu hep koruyoruz. Elbette Amerika tarihinde görece eski sayılabilecek birkaç tarih olduğunu biliyoruz; ama kuru rakamlar temsil ettikleri zaman aralığına ilişkin zihnimizde doğru bir fikir ya da belirgin bir kavrayış oluşturmuyor. Mississippi Nehri'ni gören ilk beyaz adam De Soto'nun bunu 1542'de gördüğünü söylemek, bir gerçeği dile getirip anlamını açıklamamaktır. Günbatımının boyutlarını astronomik ölçümlerle vermeye, renklerini bilimsel adlarıyla sıralamaya benzer: sonuçta günbatımının çıplak gerçeğini öğrenirsiniz ama onu görmezsiniz. Onun yerine bir resmini çizmek daha iyi olurdu.

Tek başına durduğunda 1542 tarihi bizim için pek bir şey ifade etmez; ama çevresine yakın tarihleri ve olguları yerleştirince perspektif ve renk kazanır, sonra da bunun Amerika'nın yaş bakımından epey saygın tarihlerinden biri olduğunu anlarız.

Örneğin Mississippi'yi bir beyaz adamın ilk kez gördüğü sırada, I. François'nın Pavia'daki yenilgisinin, Raphael'in ölümünün, sans peur et sans reproche Bayard'ın ölümünün, Hospitalier Şövalyeleri'nin Türkler tarafından Rodos'tan kovulmasının ve Reform'u başlatan eylem olan Doksan Beş Tez'in ilan edilmesinin üzerinden henüz çeyrek yüzyıl bile geçmemişti. De Soto nehre şöyle bir göz attığında Ignatius Loyola pek tanınmayan bir isimdi; Cizvit tarikatı henüz bir yaşına basmamıştı; Michelangelo'nun Sistine Şapeli'ndeki Son Yargı tablosunun boyası bile kurumamıştı; İskoç Kraliçesi Mary henüz doğmamıştı, ama yıl bitmeden doğacaktı. Catherine de Medici çocuktu; İngiltere Elizabeth'i henüz on üç yaşında bile değildi; Calvin, Benvenuto Cellini ve İmparator V. Charles şöhretlerinin doruğundaydı, her biri kendine özgü biçimde tarihe yön veriyordu. Navarre Kraliçesi Marguerite, Heptameron'u ve bazı dinî kitaplar yazıyordu; ilki günümüze kaldı, ötekiler unutuldu; çünkü zekâ ve açık saçıklık, kimi zaman kutsallıktan daha iyi edebiyat koruyucularıdır. Saray ahlakının gevşekliği ve saçma şövalyelik işleri tüm görkemiyle sürüyordu; mızrak dövüşleri ve turnuvalar, kılıç kullanmayı yazı yazmaktan iyi bilen soylu beyefendilerin sık sık yaptığı eğlencelerdi. Hanımlarının tutkusu din, boş zaman uğraşlarıysa çocuklarını tam rütbeli çocuklar ve fahri rütbeli çocuklar diye sınıflandırmaktı.

Aslında din her yerde tuhaf biçimde serpiliyordu: Trento Konsili toplanıyordu; İspanyol Engizisyonu istediği gibi insanları yakıyor, işkence ediyor, ateşe veriyordu; kıtanın başka yerlerinde halklar kılıçla ve ateşle kutsal bir yaşama ikna ediliyordu. İngiltere'de VIII. Henry manastırları kapatmış, Fisher'ı ve bir iki piskoposu yakmış, İngiliz Reformu'nu ve harem düzenini etkili biçimde başlatmaya koyulmuştu. De Soto Mississippi kıyısında durduğunda Luther'in ölümüne daha iki yıl, Servetus'un yakılmasına on bir yıl, Aziz Bartolomeus Katliamı'na otuz yıl vardı; Rabelais henüz yayımlanmamıştı, Don Kişot henüz yazılmamıştı, Shakespeare henüz doğmamıştı. İngilizlerin Oliver Cromwell adını duyması için daha upuzun yüz yıl geçmesi gerekecekti.

Mississippi'nin keşfinin tarihlenebilir bir olgu olduğu kuşkusuz; ülkemizin ışıl ışıl yeniliğini epey törpülüyor, ona dışarıdan bakıldığında saygın bir eskilik ve antiklik görünümü kazandırıyor.

De Soto nehri yalnızca şöyle bir gördü; sonra öldü ve rahipleriyle askerleri onu nehre gömdü. Rahiplerin ve askerlerin, dönemin İspanyol âdetine uyarak nehrin boyutlarını on katına çıkarmaları, böylece başka serüvencileri hemen gidip nehri keşfetmeye özendirmeleri beklenirdi. Oysa eve döndüklerinde anlattıkları, merakı o ölçüde uyandırmadı. Mississippi, bizim hareketli çağımızda inanılmaz görünen yıllar boyunca beyazların uğramadığı bir yer olarak kaldı. Bu aralığı zihninizde canlandırmak için şöyle bölebilirsiniz: De Soto nehri gördükten sonra çeyrek yüzyıldan biraz az bir süre geçti; Shakespeare doğdu, yarım yüzyıldan biraz fazla yaşadı ve öldü; mezarında yarım yüzyıldan çok daha uzun süre yattıktan sonra ikinci beyaz adam Mississippi'yi gördü. Bizim çağımızda bir mucizeye iki bakışın arasına yüz otuz yıl girmesine izin vermeyiz. Kuzey Kutbu'nun bulunduğu eyaletin yanındaki eyalette biri bir dere keşfetse, Avrupa ile Amerika oraya on beş pahalı sefer düzenlerdi: biri dereyi keşfetmeye, öteki on dördü birbirini aramaya.

Atlantik kıyılarımızda yüz elli yılı aşkın süredir beyaz yerleşimleri vardı. Bu insanlar Yerli halklarla yakın ilişki içindeydi: güneyde İspanyollar onları soyuyor, katlediyor, köleleştiriyor ve din değiştirtiyordu; daha kuzeyde İngilizler, karşılığında boncuk ve battaniye verip üstüne “bahşiş” olarak uygarlık ve viski ekliyordu; Kanada'da Fransızlar onları ilkel düzeyde eğitiyor, misyonerlik yapıyor, kürk satın almak için bütün toplulukları bir seferde önce Quebec'e, sonra Montreal'e çekiyordu. Öyleyse bu çeşitli beyaz toplulukların, batıdaki büyük nehrin varlığını duymuş olmaları kaçınılmazdı; gerçekten de duymuşlardı, ama öylesine belirsiz ve muğlak biçimde ki nehrin güzergâhı, boyutları ve yeri neredeyse tahmin bile edilemiyordu. Bu gizem tek başına merakı körükleyip keşif seferlerini zorlamalıydı; ama öyle olmadı. Anlaşılan kimsenin böyle bir nehre ihtiyacı yoktu, kimse onu istemiyor, kimse merak etmiyordu; Mississippi bu yüzden bir buçuk yüzyıl boyunca piyasanın dışında kaldı ve rahatsız edilmedi. De Soto nehri bulduğunda bir nehir aramıyordu, o sırada nehre ihtiyacı da yoktu; dolayısıyla ona değer vermedi, hatta özellikle dikkat bile etmedi.

Ama sonunda Fransız La Salle bu nehri bulup keşfetme fikrine kapıldı. Önemli ama ihmal edilmiş bir fikri biri benimseyince, aynı düşünceyle coşan insanların dört bir yandan ortaya çıkması hep böyledir. Bu kez de öyle oldu.

Doğal olarak şu soru akla geliyor: Önceki beş kuşak boyunca kimsenin istemediği bu nehri insanlar neden şimdi istiyordu? Anlaşılan, bunca zaman sonra nehri işe yarar kılmanın bir yolunu bulduklarını düşünüyorlardı; çünkü Mississippi'nin Kaliforniya Körfezi'ne döküldüğüne ve bu nedenle Kanada'dan Çin'e kısa bir yol sağladığına inanılmaya başlanmıştı. Daha önceyse Atlas Okyanusu'na ya da Virginia Denizi'ne döküldüğü varsayılıyordu.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…