Mississippi'de Hayat kitap kapağı

23. bölüm / 63

22. Bölüm — Asıl Konuma Geri Dönüyorum

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 63Şu an: 22. Bölüm — Asıl Konuma Geri Dönüyorum
  1. 1 Ulusun Gövdesi208 kelime
  2. 2 Bölüm 1 — Nehir ve Tarihi1.521 kelime
  3. 3 Bölüm 2 — Nehir ve Kaşifleri1.327 kelime
  4. 4 Bölüm 3 — Geçmişten Freskler3.882 kelime
  5. 5 4. Bölüm — Çocukların Hırsı1.189 kelime
  6. 6 Bölüm 5 — Çırak Kılavuz Olmak İstiyorum1.061 kelime
  7. 7 Bölüm 6 — Bir Çırak Kılavuzun Deneyimi1.877 kelime
  8. 8 7. Bölüm — Gözü Pek Bir Eylem1.605 kelime
  9. 9 8. Bölüm — İçinden Çıkılmaz Dersler1.586 kelime
  10. 10 9. Bölüm — Bitmeyen Şaşkınlıklar1.662 kelime
  11. 11 10. Bölüm — Eğitimimi Tamamlarken1.440 kelime
  12. 12 11. Bölüm — Irmak Kabarmaya Başlıyor1.722 kelime
  13. 13 12. Bölüm — İskandil1.575 kelime
  14. 14 13. Bölüm — Bir Kılavuzun Gereksinimleri2.067 kelime
  15. 15 14. Bölüm — Kılavuzluğun Rütbesi ve İtibarı1.576 kelime
  16. 16 15. Bölüm — Kılavuzların Tekeli2.799 kelime
  17. 17 16. Bölüm — Yarış Günleri1.344 kelime
  18. 18 17. Bölüm — Kestirme Kanallar ve Stephen1.958 kelime
  19. 19 Bölüm 18 — Birkaç Ek Ders Alıyorum1.309 kelime
  20. 20 19. Bölüm — Brown'la Karşılıklı İltifatlarımız929 kelime
  21. 21 20. Bölüm — Bir Felaket1.431 kelime
  22. 22 21. Bölüm — Biyografimden Bir Kesit141 kelime
  23. 23 22. Bölüm — Asıl Konuma Geri Dönüyorum1.943 kelime · Okuduğun bölüm
  24. 24 23. Bölüm — Kimliğimi Gizleyerek Yolculuk733 kelime
  25. 25 24. Bölüm — Kimliğim Ortaya Çıkıyor1.366 kelime
  26. 26 Bölüm 25 — Cairo’dan Hickman’a1.476 kelime
  27. 27 Bölüm 26 — Ateş Altında123 kelime
  28. 28 Kılavuzun İlk Savaşı1.533 kelime
  29. 29 Bölüm 27 — Dışarıdan Gelen Bazı Şeyler1.194 kelime
  30. 30 28. Bölüm — Mumford Amca Yük Boşaltıyor2.073 kelime
  31. 31 29. Bölüm — Birkaç Örnek Tuğla2.189 kelime
  32. 32 30. Bölüm — Yol Üstünden İzlenimler1.982 kelime
  33. 33 Bölüm 31 — Bir Başparmak İzi ve Sonrasında Olanlar3.486 kelime
  34. 34 Bölüm 32 — Bir Servetin Elden Çıkarılması960 kelime
  35. 35 33. Bölüm — İkramlar ve Ahlak1.144 kelime
  36. 36 34. Bölüm — Uçuk Hikâyeler428 kelime
  37. 37 35. Bölüm — Karışıklık Sırasında Vicksburg1.992 kelime
  38. 38 36. Bölüm — Profesörün Hikâyesi1.449 kelime
  39. 39 37. Bölüm200 kelime
  40. 40 38. Bölüm — Güzel Ev1.443 kelime
  41. 41 39. Bölüm — İmalathaneler ve Alçaklar1.335 kelime
  42. 42 40. Bölüm — Şatolar ve Kültür1.412 kelime
  43. 43 41. Bölüm — Güney'in Metropolü898 kelime
  44. 44 42. Bölüm — Sağlık ve Duygusallık904 kelime
  45. 45 43. Bölüm — Gömme Sanatı879 kelime
  46. 46 44. Bölüm — Şehir Manzaraları1.578 kelime
  47. 47 45. Bölüm — Güney'de Spor1.951 kelime
  48. 48 46. Bölüm — Büyüler ve Büyücüler970 kelime
  49. 49 47. Bölüm — Uncle Remus ve Bay Cable543 kelime
  50. 50 48. Bölüm — Şeker ve Posta Ücreti1.506 kelime
  51. 51 Bölüm 49 — Kılavuzluk Yaşamından Kesitler1.290 kelime
  52. 52 50. Bölüm1.198 kelime
  53. 53 51. Bölüm — Anılar1.612 kelime
  54. 54 52. Bölüm — Yakan Bir Damga2.898 kelime
  55. 55 53. Bölüm — Çocukluk Yuvam1.244 kelime
  56. 56 54. Bölüm — Geçmiş ve Bugün1.861 kelime
  57. 57 55. Bölüm — Bir Kan Davası ve Başka Şeyler1.364 kelime
  58. 58 56. Bölüm — Bir Hukuk Meselesi1.193 kelime
  59. 59 57. Bölüm — Bir Başmelek1.419 kelime
  60. 60 58. Bölüm — Yukarı Irmak’ta1.514 kelime
  61. 61 59. Bölüm — Efsaneler ve Manzaralar1.667 kelime
  62. 62 60. Bölüm — Düşünceler ve Sonuçlar1.839 kelime
  63. 63 Ek8.314 kelime

22. Bölüm
Asıl Konuma Geri Dönüyorum
Yirmi bir yıllık aradan sonra ırmağı, buharlı tekneleri ve geride kalmış olabilecek eski dostları yeniden görmeyi çok istiyordum; bu yüzden oraya gitmeye karar verdim. Bana eşlik etmesi için bir şair, söylediklerini yazıya geçirmek için de bir stenograf tuttum; nisan ortalarında batıya doğru yola çıktık.

Notlar alıp yayımlamayı düşündüğüm için nasıl hareket edeceğimi biraz kafa yordum. Irmakta tanınırsam, kimliğim bilinmediğinde olduğu kadar serbestçe gidip gelemeyeceğimi, konuşup soru soramayacağımı, etrafı kolaçan edemeyeceğimi düşündüm. Eski zamanlarda buharlı tekne tayfasının saf yabancıyı en canlı, en şahane yalanlarla doldurup işi bilen dostu ise sıkıcı ve işe yaramaz gerçeklerle başından savdığını hatırladım. Bu yüzden, işin gereği açısından bakınca, grubumuza uydurma adlar vererek kılık değiştirmemizin yararlı olacağı sonucuna vardım. Fikir kesinlikle iyiydi ama bitmek bilmez zahmetler doğurdu. Çünkü Smith, Jones ve Johnson, akılda tutmaya gerek yokken hatırlaması kolay adlardır; iş gerçekten onları hatırlamaya gelince neredeyse imkânsızlaşırlar. Suçlular yepyeni takma adlarını akıllarında tutmayı nasıl beceriyor? Büyük bir gizem. Suçsuzdum; yine de gerektiğinde yeni adımı bir türlü aklıma getiremiyordum. Vicdanımda bir suç da olsaydı ve bu beni daha da şaşırtsaydı, adı aklımda hiç tutamazdım herhalde.

18 Nisan sabahı saat sekizde Pennsylvania Demiryolu'yla yola çıktık.

‘AKŞAM. Giyim kuşamdan söz açılmışken: New York'tan uzaklaştıkça zarafet ve alımlılık yavaş yavaş kayboluyor.’

Notlarımın arasında bunu buldum. Hangi yöne gittiğinizin önemi yok; gerçek değişmiyor. Kuzeye, güneye, doğuya ya da batıya, nereye giderseniz gidin; yeni yolcuların giyiminde o zamana dek ne kadar zarafet ve alımlılık kaybolduğuna bakarak sabah kalkınca ne kadar yol aldığınızı tahmin edebilirsiniz. Yalnız kadınlardan değil, her iki cinsten de söz ediyorum. Bunun nedeni belki de insanın tavrıdır; bence de öyle. Çünkü taşra kentlerinde giysileri New York'un en iyi terzileriyle kadın terzileri tarafından dikilmiş pek çok kadın ve erkek var; yine de bu, büyük gerçeği zerre kadar değiştirmiyor: eğitimli bir göz onları asla New Yorklu sanmaz. Hayır, New York'ta doğup büyümüş birinde, yalnız giysilerin yaratamayacağı tanrısız bir zarafet, bir canlılık ve bir tarz vardır.

‘19 NİSAN. Bu sabah, gür çene sakallarının görüldüğü bölgeye girdik—bazen bıyık da eşlik ediyor, ama ender olarak.’

Eski ve çirkin bir modanın bu gür örnekleriyle karşılaşmak tuhaftı; bir kuşaktır ölü sandığınız, unutulmuş bir tanıdığa birden rastlamak gibiydi. Çene sakalı geniş bir alana yayılmış; bilim insanlarının saldırılarından etkilenmemiş, Âdem'e ve yaratılışın Kitabı Mukaddes'te anlatılan öyküsüne demir gibi bir inançla birlikte görülüyordu.

‘ÖĞLEDEN SONRA. Tren istasyonlarında aylaklar iki ellerini de pantolon ceplerinde tutuyor; daha önce bir ellerinin bazen dışarıda olduğu gözlenmişti—buradaysa hiç çıkmıyor. Bu, coğrafya açısından önemli bir olgu.’

Aylaklar bir ülkenin karakterini belirleseydi, elbette bu daha da önemli olurdu.

‘Daha önce, istasyon aylaklarının bir kaval kemiğini öteki ayaklarıyla kaşıdığı sık sık görülürdü; buradaysa bu hareketlilikten eser yok. Bu, uğursuz bir işaret gibi.’

Derken tütün çiğnenen bölgeye girdik. Elli yıl önce tütün çiğnenen bölge Birleşik Devletler'in tamamını kapsıyordu. Şimdiyse hayli daralmış.

Sonra çizmeler görünmeye başladı. Ama pek yaygın değillerdi. Daha sonra, Mississippi'de epey aşağıya inince, olağan hale geldiler. Birliğin diğer bölgelerinde çamurla birlikte ortadan kayboldular; düzgün kaldırımlar yapılınca ırmak köylerinden de kaybolacaklarına kuşku yok.

Gece saat onda St. Louis'e vardık. Otelin bankosunda aceleyle uydurduğum bir adı, kaygısız görünmek için beceriksizce çabalayarak söyledim. Kâtip duraksayıp şüpheli koşullarda yakalanmış saygın birine bakar gibi şefkatle beni süzdü; sonra şöyle dedi—

‘Sorun yok; ne tür bir oda istediğinizi biliyorum. New York'taki St. James'te kâtiplik yapmıştım.’

Dolandırıcılık kariyerine pek umut vadetmeyen bir başlangıç. Akşam yemeği salonuna doğru yürüdük; daha önce başka yerlerde tanıdığım iki adamla karşılaştık. Ne tuhaf, ne haksız bir durum: azılı sahtekârlar benim takma adımla dolaşıp konferans veriyor, kimse onlardan kuşkulanmıyor; dürüst bir adam sahtekârlığa kalkışınca hemen açığa çıkıyor.

Bir şey açıktı: bu hızla kandırılamayacak kişiler karşımıza çıkacaksa ertesi gün ırmakta aşağı inmek üzere yola koyulmalıydık. Bu tatsız bir hayal kırıklığıydı; çünkü St. Louis'de bir hafta kalmayı ummuştuk. Southern iyi bir oteldi, orada rahat edebilirdik. Büyük ve iyi işletilen bir yerdi; süslemeleri, Chicago'daki uçsuz bucaksız Palmer House'un süslemeleri gibi insanı ağlatmıyordu. Doğru, bilardo masaları Eski Silüryen Dönemi'nden, ıstakalarla toplar da Pliyosen Sonrası'ndan kalmaydı; ama bu rahatsız edici değil, dinlendiriciydi. Çünkü eski eserleri seyretmek insana huzur ve şifa verir.

Bilardo salonunda göze çarpan en büyük yokluk, ırmak adamlarının yokluğuydu. Oradaysalar ya tabelalarını indirmiş ya da kılık değiştirmişlerdi. Eski günlerde, St. Louis'in kalabalık bilardo salonlarında buharlı tekne tayfasını karadakilerden ayıran havalı tavırları, gösterişli edaları, paralarını ortalığa saçarak sergilemeleri ve tantanalı savurganlıkları yoktu. O zamanlar başlıca salonlar hep ırmak adamlarıyla dolardı; içeride elli oyuncu varsa otuz ya da otuz beşinin ırmaktan gelmiş olması muhtemeldi. Ama artık safların seyrekleştiğinden, buharlı tekne tayfasının aristokrasi olmaktan çıktığından kuşkulanıyordum. Vaktiyle barmenlerine Bill, Joe ya da Tom der, omuzlarına şaplak atarlardı; bunu gözlüyordum. Ama buradakilerin hiçbiri öyle yapmadı. Belli ki bir zamanların ihtişamı, yirmi bir yılda eriyip yok olmuştu.

Odama çıktığımda Rogers denen genç adamı ağlarken buldum. Adı Rogers değildi; Jones, Brown, Dexter, Ferguson, Bascom ya da Thompson da değildi. Ama insanın acil bir durumda aklına ilk gelen bu adlardan herhangi birine cevap verirdi; hatta seslendiğin kişinin o olduğunu anladığı başka herhangi bir ada da. Şöyle dedi—

‘Burada insan su içmek istediğinde ne yapacak? Bu çamurlu şeyi mi içecek?’

‘İçemiyor musun?’

‘Yanında içebileceğim başka su olsaydı içerdim.’

Değişmemiş bir şey vardı: yirmi yıllık zaman bile bu suyun melez ten rengini zerre kadar etkilememişti; yirmi yüzyıl geçse de belki etkileyemezdi. Bu su, kıyılarını yiyip duran azgın Missouri'den gelir; her bardak dolusu suyun içinde neredeyse bir dönümlük toprak çözünmüş halde bulunur. Bu bilgiyi bölge piskoposundan aldım. Bardağınızı yarım saat olduğu gibi bırakırsanız toprağı sudan, Tekvin'deki yaratılış gibi kolayca ayırabilirsiniz; sonra ikisinin de iyi olduğunu görürsünüz: biri yenmeye, öteki içilmeye yarar. Toprak çok besleyicidir, su ise tastamam sağlıklıdır. Biri açlığı, öteki susuzluğu giderir. Ama yerliler bunları ayrı ayrı değil, doğanın karıştırdığı gibi birlikte alırlar. Bardağın dibinde bir inç çamur gördüklerinde karıştırıp içeceği lapa içer gibi içerler. Bir yabancının bu bulamaca alışması zordur; ama bir kez alışınca suya tercih eder. Gerçekten de öyledir. Buharlı tekne işletmeciliğine de içmeye de yarar; vaftiz etmek dışında başka hiçbir işe yaramaz.

Ertesi sabah yağmurda arabayla kentte dolaştık. Kent pek az değişmiş görünüyordu. Oysa çok değişmişti; ama öyle görünmüyordu. Çünkü St. Louis'de de Londra ve Pittsburgh'da olduğu gibi, yeni bir şeye yeniymiş gibi görünmesini kabul ettiremezsiniz; elinizi ondan çeker çekmez kömür isi onu bir antikaya dönüştürür. Kent, orada oturduğum zamandan beri neredeyse iki kat büyümüş, nüfusu dört yüz bin olan bir şehir haline gelmişti; yine de iş merkezlerinin sağlam yapılı kesimlerinde eskisi gibi görünüyordu. Ama St. Louis'de artık eskisi kadar duman olmadığından eminim. Eskiden duman, kentin üzerinde yoğun, dalgalı, kara bir gölgelik oluşturur ve gökyüzünü gözden saklardı. Şimdi bu örtü epey incelmiş; yine de sanırım orada yeterince duman var. Hiç şikâyet duymadım.

Yine de kenar mahallelerde değişiklikler apaçık görünüyordu; özellikle de konut mimarisinde. Yeni ve güzel evler görkemli, güzel ve moderndi. Etraflarında yeşil çimenliklerle, birbirlerinden ayrı duruyorlardı. Oysa eski zamanların evleri bloklar halinde sıralanmış, hepsi aynı örneğe göre yapılmıştı; pencereleri birbirinin aynıydı ve kıvrımlı taşlardan kemerli çerçevelere oturtulmuştu. Daha seyrek görüldükleri zamanlar böyle bir ev yeterince güzeldi.

Bir başka değişiklik de Forest Park'tı. Burası benim için yeniydi. Güzel ve çok genişti; ayrıca büyük ölçüde doğanın eseri olması da değerini artırıyordu. Başka parklar da vardı; özellikle Tower Grove ve Botanik Bahçeleri güzeldi. Çünkü St. Louis bu tür iyileştirmelere çoğu kentimizden daha önce önem vermeye başlamıştı.

St. Louis'yi ilk gördüğümde altı milyon dolara satın alabilirdim; bunu yapmamış olmam hayatımın en büyük hatasıydı. Şimdi kubbeleri ve çan kuleleriyle bu metropole, her yöne doğru gözün seçemeyeceği, uzaklığı ölçülemeyecek kadar uzanan tuğla ve harçtan bu sağlam kütleye bakmak, o fırsatın elimden geçip gitmesine izin verdiğimi hatırlamak içimi acıtıyordu. Bu fırsatı neden kaçırdığım ilk bakışta elbette bugün budalaca ve açıklanamaz görünüyor; yine de o zaman bu kararı haklı çıkaracak nedenler vardı.

İskoçyalı Sayın Charles Augustus Murray, kırk beş ya da elli yıl kadar önce şöyle yazmış: “Sokaklar dar, kaldırım taşları kötü döşenmiş ve aydınlatmaları yetersiz.” Sokaklar hâlâ dar elbette; çoğunun kaldırımları hâlâ kötü döşeli; ama artık yetersiz aydınlatmadan söz edilemez. O zamanlar dikkate değer tek yapı “Katolik Yeni Kilisesi”ymiş. Bay Murray’den, “üstünde oranlarına göre çok küçük bir tür çan kulesi bulunan, Yunan tarzında bir çeşit revakı” ve “hayal gücünden yoksun İskoç’un hiç tarif edemediği” birtakım süsleriyle bu kiliseye hayranlık duyması güvenle beklenirmiş. Bu yüzden Alman bir turistin yardımıyla şu haykırışı duyunca minnettar kalmış: “—, bunlar aynen karyola ayaklarına benziyor!” St. Louis bugün görkemli ve heybetli kamu binalarıyla donanmış; halkın bir zamanlar pek gurur duyduğu küçük kilise de önemini çoktan yitirmiş. Yine de Bay Murray geri dönebilse buna şaşırmazdı; çünkü St. Louis'nin gelecekteki büyüklüğünü büyük bir güvenle önceden görmüştü.

İnceleme gezimizde arabayla ilerledikçe, kentin onu son gördüğümden bu yana ne kadar büyüdüğünü daha iyi kavrıyordum. Ayrıntılardaki değişiklikler de ilk baştakinden giderek daha belirgin ve sık hale geliyordu; hepsi de ilerlemenin, enerjinin ve refahın kanıtıydı.

Ama değişikliklerin en büyüğü “rıhtımdaydı.” Bu kez kuralın dışına çıkılmıştı. Eskiden bir mil boyunca canlılıkla dolu tekneler gördüğüm yerde, derin uykuda yarım düzine buharlı tekne! Bu içler acısı, bu hazindi. Bilardo salonunda her yerde karşılaşılan, neşeli buharlı tekne tayfasının yokluğu açıklanmıştı. Yoktu, çünkü artık yaşamıyordu. İşi bitmiş, gücü elinden alınmış, sıradan kalabalığa karışmıştı; değirmen taşı gibi çalışıyor, tıraşlanmış bir Samson gibi güçsüz ve silik kalıyordu. Yarım düzine cansız buharlı tekne, bir mil boyunca uzanan boş rıhtımlar, ticaretin sık saf tutmuş ordularının bir zamanlar çarpıştığı geniş, sessiz bir boşlukta uzanmış, viskiden bitkin düşmüş uyuyan bir siyahi!{footnote [Kaptan Marryat kırk beş yıl önce şöyle yazmış: “St. Louis'nin nüfusu 20.000. Kasabanın önündeki nehir, iki ya da üç sıra halinde demirlemiş buharlı teknelerle dolu.”]} İşte gerçek yıkım buydu.

“Gözyaşları içindeki yaşlı, çok yaşlı deniz,
Köpüklü dudaklarıyla mırıldanarak gelir;
Boş rıhtımlara vurup,
Kayıp gemilerinin kalabalığını geri çağırır.”

Römorkörler ve demiryolu işlerini iyi ve eksiksiz yapmışlardı. Başımızın üstünden uzanan heybetli köprü de kıyıma ve yağmaya katkısını sunmuştu. Eski buharlı tekne tayfasından arta kalanlar, köprünün para kazandırmadığını solgun bir memnuniyetle anlattı. Yine de onu öldüren dinamitin sanıldığı kadar kaliteli olmadığını bilmek, bir ceset için yeterli teselli olamaz.

Nehir kıyısındaki kaldırımlar kötüydü; yaya kaldırımlarının bakıma ihtiyacı vardı; çamur da boldu. Bütün bunlar tanıdık ve iç rahatlatıcıydı; ama eski yük arabaları orduları, didişen insan kalabalıkları ve yük dağları gitmişti; yerlerine sessizlik çökmüştü. Ucuz, pis meyhanelerin ezelden beri uzanan bir millik sırası yerindeydi, ama işleri kesattı. Zehir gibi içki içen İrlandalı kalabalıklar gitmiş, yerlerine birkaç dağınık, paçavralı siyahi gelmişti; kimi içiyor, kimi sarhoş, kimi başı öne düşmüş, kimi uyuyordu. St. Louis büyük, müreffeh ve ilerleyen bir kent; ama nehir kıyısı dirilmesi mümkün olmayacak kadar ölü görünüyor.

Mississippi'de buharlı tekne işletmeciliği 1812 dolaylarında doğdu; otuz yılın sonunda büyük bir güce erişti; otuz yıl bile geçmeden öldü! Böylesine görkemli bir yaratık için ne tuhaf bir kısacık yaşam. Elbette bütünüyle ölü değil; nasıl ki bir zamanlar düz zeminde yirmi iki fit sıçrayabilen seksenlik, sakat bir ihtiyar da tam ölü sayılmaz. Ama Mississippi'deki buharlı tekne işletmeciliği, en güçlü çağındaki haliyle karşılaştırılınca ölü denebilir.

Eski usul omurgalı tekne taşımacılığını, New Orleans'a yük seferini bir haftadan kısa süreye indirerek öldürdü. Demiryolları, buharlı teknelerin bir haftada yaptığı işi iki üç günde yaparak yolcu taşımacılığını bitirdi. Römorkör filoları da her seferinde altı ya da yedi buharlı tekne yükünü nehirden aşağı çekip götürerek transit yük taşımacılığını öldürdü; bunu o kadar düşük bir maliyetle yapıyorlardı ki buharlı teknelerin rekabet etmesi olanaksızdı.

Buharlı teknelere geriye yalnız yük ve yolcu taşımacılığının ara durak seferleri kalıyor. St. Paul ile New Orleans arasındaki iki bin millik nehir boyunca bu iş, sermayeyle iyi tahkim edilmiş iki üç kapalı şirketin elinde. Yetkin ve bütünüyle ticari bir yönetim ve düzen sayesinde, bir zamanların devasa buharlı tekne işletmeciliğinden geriye kalandan yeterince para kazanıyorlar. Sanırım St. Louis ile New Orleans bu değişimden pek zarar görmedi; ama odun deposu işleten adama yazık!

Bir zamanlar nehir boyunca uzanırdı; birbirine sıkıca dizilmiş odunları, kıyılar boyunca bir kentten ötekine kadar yayılır, her yıl sayısız kord odunu peşin parayla satardı. Ama geriye kalan dağınık teknelerin hepsi artık kömür yakıyor; bugün Mississippi'de en nadir görülen şey bir odun yığını. Bir zamanların odun deposu işleteni şimdi nerede?

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…