Bölümler 63Şu an: 35. Bölüm — Karışıklık Sırasında Vicksburg
- 1 Ulusun Gövdesi208 kelime
- 2 Bölüm 1 — Nehir ve Tarihi1.521 kelime
- 3 Bölüm 2 — Nehir ve Kaşifleri1.327 kelime
- 4 Bölüm 3 — Geçmişten Freskler3.882 kelime
- 5 4. Bölüm — Çocukların Hırsı1.189 kelime
- 6 Bölüm 5 — Çırak Kılavuz Olmak İstiyorum1.061 kelime
- 7 Bölüm 6 — Bir Çırak Kılavuzun Deneyimi1.877 kelime
- 8 7. Bölüm — Gözü Pek Bir Eylem1.605 kelime
- 9 8. Bölüm — İçinden Çıkılmaz Dersler1.586 kelime
- 10 9. Bölüm — Bitmeyen Şaşkınlıklar1.662 kelime
- 11 10. Bölüm — Eğitimimi Tamamlarken1.440 kelime
- 12 11. Bölüm — Irmak Kabarmaya Başlıyor1.722 kelime
- 13 12. Bölüm — İskandil1.575 kelime
- 14 13. Bölüm — Bir Kılavuzun Gereksinimleri2.067 kelime
- 15 14. Bölüm — Kılavuzluğun Rütbesi ve İtibarı1.576 kelime
- 16 15. Bölüm — Kılavuzların Tekeli2.799 kelime
- 17 16. Bölüm — Yarış Günleri1.344 kelime
- 18 17. Bölüm — Kestirme Kanallar ve Stephen1.958 kelime
- 19 Bölüm 18 — Birkaç Ek Ders Alıyorum1.309 kelime
- 20 19. Bölüm — Brown'la Karşılıklı İltifatlarımız929 kelime
- 21 20. Bölüm — Bir Felaket1.431 kelime
- 22 21. Bölüm — Biyografimden Bir Kesit141 kelime
- 23 22. Bölüm — Asıl Konuma Geri Dönüyorum1.943 kelime
- 24 23. Bölüm — Kimliğimi Gizleyerek Yolculuk733 kelime
- 25 24. Bölüm — Kimliğim Ortaya Çıkıyor1.366 kelime
- 26 Bölüm 25 — Cairo’dan Hickman’a1.476 kelime
- 27 Bölüm 26 — Ateş Altında123 kelime
- 28 Kılavuzun İlk Savaşı1.533 kelime
- 29 Bölüm 27 — Dışarıdan Gelen Bazı Şeyler1.194 kelime
- 30 28. Bölüm — Mumford Amca Yük Boşaltıyor2.073 kelime
- 31 29. Bölüm — Birkaç Örnek Tuğla2.189 kelime
- 32 30. Bölüm — Yol Üstünden İzlenimler1.982 kelime
- 33 Bölüm 31 — Bir Başparmak İzi ve Sonrasında Olanlar3.486 kelime
- 34 Bölüm 32 — Bir Servetin Elden Çıkarılması960 kelime
- 35 33. Bölüm — İkramlar ve Ahlak1.144 kelime
- 36 34. Bölüm — Uçuk Hikâyeler428 kelime
- 37 35. Bölüm — Karışıklık Sırasında Vicksburg1.992 kelime · Okuduğun bölüm
- 38 36. Bölüm — Profesörün Hikâyesi1.449 kelime
- 39 37. Bölüm200 kelime
- 40 38. Bölüm — Güzel Ev1.443 kelime
- 41 39. Bölüm — İmalathaneler ve Alçaklar1.335 kelime
- 42 40. Bölüm — Şatolar ve Kültür1.412 kelime
- 43 41. Bölüm — Güney'in Metropolü898 kelime
- 44 42. Bölüm — Sağlık ve Duygusallık904 kelime
- 45 43. Bölüm — Gömme Sanatı879 kelime
- 46 44. Bölüm — Şehir Manzaraları1.578 kelime
- 47 45. Bölüm — Güney'de Spor1.951 kelime
- 48 46. Bölüm — Büyüler ve Büyücüler970 kelime
- 49 47. Bölüm — Uncle Remus ve Bay Cable543 kelime
- 50 48. Bölüm — Şeker ve Posta Ücreti1.506 kelime
- 51 Bölüm 49 — Kılavuzluk Yaşamından Kesitler1.290 kelime
- 52 50. Bölüm1.198 kelime
- 53 51. Bölüm — Anılar1.612 kelime
- 54 52. Bölüm — Yakan Bir Damga2.898 kelime
- 55 53. Bölüm — Çocukluk Yuvam1.244 kelime
- 56 54. Bölüm — Geçmiş ve Bugün1.861 kelime
- 57 55. Bölüm — Bir Kan Davası ve Başka Şeyler1.364 kelime
- 58 56. Bölüm — Bir Hukuk Meselesi1.193 kelime
- 59 57. Bölüm — Bir Başmelek1.419 kelime
- 60 58. Bölüm — Yukarı Irmak’ta1.514 kelime
- 61 59. Bölüm — Efsaneler ve Manzaralar1.667 kelime
- 62 60. Bölüm — Düşünceler ve Sonuçlar1.839 kelime
- 63 Ek8.314 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
35. Bölüm
Karışıklık Sırasında Vicksburg
Eskiden yüksek tepeli kent Vicksburg’un yanından akıntı yönünde geçip giderdik; artık bunu yapamıyoruz. Bir kestirme kanal onu Osceola, Ste. Genevieve ve birkaç başka yer gibi bir taşra kasabasına çevirdi. Şimdi Vicksburg’un önünde akıntısız su—bir de büyük bir ada—var. Nehirden aşağı inerken adanın öte yanından geçiyor, sonra dönüp kente doğru yukarı çıkıyorsunuz; tabii su yüksekken. Su çekildiğinde yukarı çıkamıyor, kentin epey aşağısında karaya çıkmak zorunda kalıyorsunuz.
Vicksburg’un savaş sırasındaki büyük sınavlarını hatırlatan izler ve yaralar hâlâ duruyor: toprak siperler, güllelerle sakatlanmış ağaçlar, killi uçurumlarda oyulmuş sığınak mağaralar ve benzerleri. Mağaralar, kentin 8 Mayıs’tan 4 Temmuz 1863’e kadar süren altı haftalık bombardımanında işe yaramıştı. Savaşmayanlar—çoğunlukla kadınlarla çocuklar—bunları kullanıyordu; sürekli içinde yaşamak için değil, gerektiğinde güvenliğe kaçmak için. Tepedeki dik kil kıyısına açılan basit delikler ve tünellerdi; içeride Y biçiminde kollara ayrılıyorlardı. Altı hafta boyunca Vicksburg’daki hayat belki—ama durun; işte onu yeniden canlandırmaya yarayacak bazı malzemeler:—
Nüfus: yirmi yedi bin asker ve üç bin sivil; kent dünyadan bütünüyle kopmuş—ön cephesi gambotlarla, arkası askerler ve bataryalarla çepeçevre kuşatılmıştı. Bu yüzden dışarıyla alışveriş yoktu; gelip gitmek yoktu; ayrılan konuğa yolculuk dilemek, geleni karşılamak yoktu; sabah kahvaltısında okunacak, dünyanın dört bir yanından haberlerle dolu basılı sayfalar yoktu—onların yerine böyle şeylerin sıkıcı, donuk bir yokluğu vardı. Dolayısıyla uzakta dumanı tüterek beliren ve kente doğru yarıp gelen vapurları görmek için koşuşmak da yoktu; çünkü hiçbiri gelmiyordu, nehir ıssız ve sakindi. Tren istasyonunun çevresinde gürültü patırtı, şaşkın yolcu kalabalıklarının üstüne çullanan gürültücü faytoncularla boğuşma yoktu—her yer sessizdi. Un iki yüz dolar varil, şeker otuz dolar, mısır kile başına on dolar, domuz pastırması libre başına beş dolar, rom galon başına yüz dolardı; öteki şeyler de orantılı olarak pahalıydı. Sonuç olarak sokaklarda gürültüyle patırtıyla koşturan yük arabaları ve faytonlar da yoktu; imkânları tükenmiş o avuç sivilin arasında yapacak işleri yoktu. Sabah saat üçte sessizlik; öylesine derin bir sessizlik ki nöbetçinin ölçülü adımları, insanın inanamayacağı kadar uzaktan duyulabiliyordu; bu yalnız sesin erişmediği yerlerde belki de mutlak bir sessizlik hüküm sürüyordu. Derken bir anda yer sarsan top gürültüleri kopuyor, gökyüzü yükselen bombaların ardından akan çapraz kırmızı çizgilerle örümcek ağı gibi kaplanıyor, kentin üzerine demir parçaları yağmaya başlıyordu; bomboş sokakların üzerine yağıyordu. Ama sokaklar bir an sonra boş değildi artık: evlerinden ve yataklarından mağara zindanlarına doğru çılgınca koşuşturan kadınlarla çocukların silik siluetleriyle benek benek olmuştu. Onları, alaycı ve sert askerler, ‘Fareler, deliklerinize!’ diye bağırıp gülerek yüreklendiriyordu.
Topların gök gürültüsünü andıran sesi kuduruyor, mermiler tepemizde çığlık çığlığa uçup patlıyor, demir yağmuru boşalıyordu; bir, iki, üç saat, belki altı saat sürüyor, sonra kesiliyordu. Ardından sessizlik geliyor, ama sokaklar hâlâ boş kalıyordu; sessizlik sürüyordu. Derken şurada burada, ileride beride bir mağaranın ağzından bir baş uzanıyor, temkinle etrafı kolaçan ediyordu. Sessizlik sürdükçe başların ardından bedenler de çıkıyor; yorgun, yarı boğulmuş yaratıklar bir araya gelip kasılmış uzuvlarını geriyor, şükürle karşıladıkları temiz havayı derin derin içlerine çekiyor, komşu mağaradakilerle laflıyorlardı. Belki biraz sonra eve doğru dağılıyor, sessizlik sürerse kentte şöyle bir dolaşıyorlardı; savaş fırtınası yeniden kopunca da yine deliklerine koşuyorlardı.
Mağaralarda yaşayan bu insanlar yalnızca üç bin kişiydi—bir köy nüfusu kadar. Bir iki hafta sonra birbirlerini tanımaya, hatta samimi olmaya başlamazlar mıydı? Öyle ki birinin başına gelen iyi ya da kötü şeyler hepsinin ilgisini çekmez miydi?
Tarihin sağladığı malzeme bunlar. Bunlardan yola çıkarak neredeyse herkes o dönemde Vicksburg’da yaşanan hayatı kendi zihninde canlandıramaz mı? Bunu yaşamamış olan siz, Vicksburg’daki olaylara katılmamış başka birinin zihninde o hayatı, bunu yaşamış bir Vicksburgludan daha iyi canlandırabilir misiniz? İmkânsız görünüyor; yine de bunun aslında mümkün olabileceğini düşündüren nedenler var. İnsan bir gemiyle ilk yolculuğunu yaptığında, çarpıcı yeniliklerle dolup taşan bir deneyim yaşar. Bunlar, o kişinin önceki bütün deneyimlerinden öylesine keskin biçimde ayrılır ki hayal gücüne ve belleğine sanki hiç silinmeyecek bir kuvvetle yerleşir. Diliyle ya da kalemiyle, karada yaşayan birine o tuhaf ve heyecanlı yolculuğu onunla birlikte yeniden yaşatabilir; her şeyi görmesini, her şeyi hissetmesini sağlayabilir. Peki ya beklerse? Arka arkaya on yolculuk yaparsa ne olur? O zaman o deneyimin rengi, canlılığı ve şaşırtıcılığı solar; sıradanlaşır. O adamın, karada yaşayan birinin nabzını hızlandıracak anlatacak hiçbir şeyi kalmaz.
Yıllar önce Vicksburg’da yaşamış, bir adamla karısından oluşan iki siville konuştum. Hikâyelerini kendi istedikleri gibi anlatmalarına izin verince, heyecansız, neredeyse ilgisizce anlattılar.
Oradaki olağanüstü hayatlarının bir haftası belki dillerini sonsuza dek coştururdu; ama altı hafta yaşamışlardı ve yeniliğin bütün etkisi silinip gitmişti. Evlerinden bombalarla çıkarılıp toprağın altına girmeye alışmışlardı; mesele sıradanlaşmıştı. Artık bundan söz ederken birini şaşırtacak kadar ilgi çekici olmaları mümkün değildi. Adamın anlattıkları aşağı yukarı şöyleydi:—
‘Her gün pazar günü gibi olmuştu. Bize göre haftanın yedi günü de pazardı. Yapacak hiçbir şeyimiz yoktu; zaman geçmek bilmiyordu. Yedi pazarın her biri, gündüz ya da gece, bir ara birkaç saat süren o korkunç ateş, gök gürültüsü ve demir fırtınasıyla bölünüyordu. Başlarda deliklere doğru sonradan olduğumuzdan çok daha hızlı koşardık. İlk seferinde çocukları unuttum; Maria ikisini de yanına alıp getirdi. Mağarada güvene kavuşunca bayıldı. İki üç hafta sonra, bir sabah mermi yağmuru altında deliklere koşarken, yakınında büyük bir mermi patladı; onu baştan aşağı toprakla kapladı ve demir parçası, başının arkasındaki takma saç torbasını koparıp götürdü. Ama yeniden yola koyulmadan önce durup o torbayı aldı! Görüyorsunuz, insan daha o zaman bile alışmaya başlıyordu. Hepimiz mermilerden epey anlamaya başladık; hafif bir yağmur olduğunda artık her seferinde sığınağa girmiyorduk. Biz erkekler tembel tembel dolaşıp laflardık; biri “İşte geliyor!” der, sesinden merminin türünü söyler, sonra konuşmaya devam ederdi—tehlikesi yoksa tabii. Mermi tam tepemizde patlayacak gibiyse susar, kımıldamadan dururduk; evet, rahatsız ediciydi ama hareket etmek güvenli değildi. Patlayınca, kimse yaralanmadıysa, yeniden konuşmaya koyulurduk; belki “Vay be, bu fena patladı!” gibi sıradan bir şey söyler, sonra kaldığımız yerden devam ederdik. Ya da merminin gökyüzünde, yukarıda bir yerde dengede durur gibi kaldığını görürdük. O zaman herkes birden “Tekrar görüşürüz beyler!” der, tabanları yağlardı. Sokaklarda keyifleri yerindeymiş gibi gezinen, gözlerini yukarı dikip mermileri kollayan kadın topluluklarını sık sık görürdüm. Merminin ne yapacağı belli değilse durup bekleyerek emin olduklarını da gördüm; sonra kararlarına göre ağır ağır yürümeye devam eder ya da sığınağa doğru koşarlardı. Bazı kasabaların sokakları kâğıt parçalarıyla, şunun bunun döküntüsüyle doludur. Bizimkilerde demir döküntüleri vardı. Bazen biri mahallesindeki bütün demir parçalarını ve patlamamış mermileri toplar, ön bahçesine bir tür anıt gibi yığardı—bazen bir ton kadar. Hiç cam kalmamıştı; cam böyle bir bombardımana dayanamazdı, hepsi tuzla buz olmuştu. Evlerin boş pencereleri kafatasındaki göz çukurlarına benziyordu. Sağlam camlı pencere, haber kadar nadirdi.’
‘Pazar günleri kiliseye giderdik. Başlarda pek kalabalık olmazdı; zamanla iyi bir cemaat toplanmaya başladı. Bir keresinde ayin sırasında sesler kesildi; herkes sessizce oturdu—hiç ses duyulmuyordu, ortalık cenaze evi gibiydi. Dışarıda ve tepemizde süren korkunç gümbürtü ve patırtı yüzünden daha da öyle geliyordu. Derken birinin sesi duyulunca ayin yeniden başladı. Org ve kilise müziğinin bombardıman sesleriyle birbirine karışması başlangıçta tuhaf mı tuhaftı. Bir sabah kiliseden çıkarken başıma bir kaza geldi—pazar günü çevremde yaşanan tek kaza buydu. Bir süredir görmediğim bir dostumla hararetle el sıkışıyordum; “Bu gece bombardımandan sonra mağaramıza uğra; bir pint birinci sınıf v— bulduk” diyordum. Viski diyecektim, biliyorsun; ama bir mermi sözümü kesti. Bir parçası adamın kolunu kopardı, kol elime sarkıverdi. Belleğimde en uzun süre kalacak, sanırım başka her şeyden—büyük küçük—daha uzun yaşayacak şeyin ne olduğunu biliyor musun? O an aklımdan geçen aşağılık düşünce: “Viski kurtuldu.” Yine de, biliyorsun, bu bir bakıma affedilebilirdi; çünkü elmas kadar nadirdi ve elimizde yalnızca o kadarcık vardı; kuşatma boyunca bir daha hiç içemedik.’
‘Bazen mağaralar korkunç derecede kalabalık, her zaman da sıcak ve havasız olurdu. Bazen bir mağaraya yirmi, yirmi beş kişi tıkışırdı; kimsenin dönecek yeri kalmazdı; hava öylesine ağır olurdu ki içinde mum yakamazdınız. Bir gece o mağaralardan birinde bir çocuk doğdu. Düşünün bir kere; sanki bir sandığın içinde doğurmuş gibiydi.’
‘İki kez mağaramızda on altı kişi kaldık; birçok kez de bir düzine olduk. İçerisi nefes alınmaz gibiydi. Hep sekiz kişiydik; o mağarada sekiz kişilik yer vardı. Açlık, sefalet, hastalık, korku, keder ve daha bilmem neler öylesine yüklenmişti ki kuşatmadan sonra hiçbiri eskisi gibi olamadı. Birkaç yıl içinde üçümüz dışında hepsi öldü. Bir gece bir mermi deliğin önünde patladı, toprağı çökertip deliği kapattı. Bir süre toprağı kazıp çıkmaya çalışırken ortalık epey hareketliydi. Bazılarımız az kalsın boğuluyordu. Sonra iki çıkış açtık—bunu en başta düşünmeliydik.’
‘Katır eti. Hayır, ona ancak son bir iki günde sıra geldi. Elbette güzeldi; açlıktan ölürken her şey güzel gelir.’
Bu adam altı hafta boyunca mı günlük tutmuştu? Hayır, yalnızca ilk altı gün. İlk gün yazıyla tıka basa dolu sekiz sayfa; ikinci gün beş; üçüncü gün bir—seyrek yazılmış sayfa; dördüncü gün üç dört satır; beşinci ve altıncı günler bir iki satır; yedinci gün günlük terk edilmişti. Korkunç Vicksburg’daki hayat artık sıradan, olağan bir şeye dönüşmüştü.
Vicksburg’un savaş tarihçesi, genel okuru ilgilendirecek daha çok şey barındırır; nehir kıyısındaki başka hiçbir kentin tarihi böyle değildir. Çeşitlilikle, olaylarla, canlı sahnelerle doludur. Vicksburg, nehir kıyısındaki önemli kentlerin hepsinden daha uzun süre direndi; savaşın karada ve suda her türlüsünü gördü: kuşatma, lağım, hücum, püskürtme, bombardıman, hastalık, esaret, kıtlık.
Bütün ulusal mezarlıkların en güzeli burada. Büyük giriş kapısının üzerinde şu yazı var:—
“1861’DEN 1865’E KADAR ÜLKELERİ İÇİN ÖLEN 16.600 KİŞİ BURADA HUZUR İÇİNDE YATIYOR.”
Mezarlık arazisi görkemli bir konumdadır; oldukça yüksekte yer alır ve kara ile nehrin geniş bir manzarasına hâkimdir. Geniş teraslar, kıvrılarak uzanan yollar ve patikalarla zevkli biçimde düzenlenmiştir; yarı tropik çalılar ve çiçeklerle bolca süslenmiştir. Bir bölümünde, yetiştiği haliyle bırakılmış yerli bir orman parçası vardır; bu yüzden büyüsü kusursuzdur. Bu mezarlıkta her şey, ulusal hükümetin elini düşündürüyor. Hükümetin işi her zaman mükemmelliği, sağlamlığı, titizliği ve düzeniyle göze çarpar. Hükümet önce işini iyi yapar, sonra da onun bakımını üstlenir.
Dik duvarların arasında öylesine derine oyulmuş, adeta üstü açık tüneller haline gelmiş kıvrımlı yollardan bir iki mil gittik; ardından General Pemberton’ın Vicksburg’u General Grant’e teslim ettiği yerdeki anıtı ziyaret ettik. Metalden yapıldığı için, mermerden olan önceki anıtı böylesine çirkinleştiren yontma ve parçalama darbelerinden korunacak; ama tuğla temelleri ufalanıyor, er geç devrilecek. Ormanlık tepelerle vadilerin pitoresk manzarasına bakıyor; kendisi de çiçekli yabani otlarla iyice kaplandığından oldukça hoş görünüyor. Mermer anıtın hırpalanmış kalıntısı Ulusal Mezarlık’a taşınmış.
Yol üzerinde, kasabaya doğru çeyrek mil ileride, yaşlı siyahi bir adam, kuşatma sırasında düştüğü günden beri bahçesinde yatan patlamamış bir bomba mermisini bize gururla gösterdi.
‘Ben burda duruyo’dum, köpek de burda duruyo’du; köpek merminin üstüne gitti, onunla kavga etmeye kalktı; ama ben bulaşmadım. “Yerini yadırgama, burda rahatına bak; yattığın yerde yat, ister ortalığı havaya uçur, ne istersen yap; benim ormanda görmem gereken işim var, hem de nasıl!” dedim.’
Vicksburg, sağlam işyerlerinin sıralandığı caddeleri ve hoş konutları olan bir kenttir. Yazoo ve Sunflower Nehirlerinin ticaretine hâkimdir; zengin tarım bölgelerinin içinden çeşitli yönlere demiryolları döşemeye girişmiş, parlak bir refah ve önem geleceği vaat etmektedir.
Görünüşe bakılırsa, nehir kıyısındaki büyük küçük hemen bütün kentler bundan böyle zenginlik ve gelişme için esas olarak demiryollarına bel bağlamaya karar vermiş. Bu düşünce doğrultusunda hareket ediyorlar. Görünen o ki önümüzdeki yirmi yıl, Vadi’de nüfus ve zenginliğin artması yönünde kayda değer değişiklikler getirecek; bunlarla birlikte düşünsel ilerleme ve görüşlerin özgürleşmesi de doğal olarak gelişecek. Yine de geçmişe bakılırsa, nehir kentleri ilerlemelerini sekteye uğratacak ve yavaşlatacak fırsatları şurada burada bulup kullanmayı başaracaklar. Vapur taşımacılığının üstün olduğu günlerde, iskele vergilerini öylesine akılsızca kademelendiren bir sistemle kendilerini geri tuttular ki yük ve yolcuda küçük ölçekli perakende taşımacılığı denebilecek şeyi yasaklamış oldular. Vapurlardan öylesine yüksek iskele ücreti alıyorlardı ki bir iki yolcu ya da az miktarda yük almak için yanaşmaya değmiyordu. Kentler, ticaretin kapılarına gelmesini teşvik edeceklerine, bunu büyük bir gayretle ve etkili biçimde engellediler. Çok sayıda vapurları ve düşük ücretleri olabilirdi; ama izledikleri siyaset, az sayıda vapuru ve yüksek ücretleri zorunlu kıldı. Bu siyaset New Orleans’tan St. Paul’e kadar uzanıyordu—hâlâ da uzanıyor.
Yazoo ve Sunflower Nehirlerinde bir yolculuk yapmayı çok istiyorduk. Her zaman ilgi çekici bir bölgeydi; şu sıralar daha da ilginçti, çünkü büyük taşkın hâlâ bütün şiddetiyle görülebiliyordu. Ama dönüşte New Orleans vapurunu beklemek için bir gün ya da daha fazla zaman kaybetmemiz neredeyse kesindi; bu yüzden tasarıdan vazgeçmek zorunda kaldık.
O gece vapurda duyduğum bir hikâye var. Buraya sırf iyi bir hikâye olduğu için alıyorum; buraya ait olduğundan değil—çünkü ait değil. Bir yolcu—üniversite profesörü—anlatmıştı. Atlar hakkında başlayan, astronomiye kayan, ardından yarım yüzyıl önce Vicksburg’daki kumarbazların linç edilmesine, sonra düşlere ve batıl inançlara uzanan genel bir sohbet sırasında ortaya çıkmış; gece yarısından sonra da serbest ticaret ve korumacılık üzerine bir tartışmayla sona ermişti.
Bölüm etkileşimi
