Bölümler 63Şu an: 12. Bölüm — İskandil
- 1 Ulusun Gövdesi208 kelime
- 2 Bölüm 1 — Nehir ve Tarihi1.521 kelime
- 3 Bölüm 2 — Nehir ve Kaşifleri1.327 kelime
- 4 Bölüm 3 — Geçmişten Freskler3.882 kelime
- 5 4. Bölüm — Çocukların Hırsı1.189 kelime
- 6 Bölüm 5 — Çırak Kılavuz Olmak İstiyorum1.061 kelime
- 7 Bölüm 6 — Bir Çırak Kılavuzun Deneyimi1.877 kelime
- 8 7. Bölüm — Gözü Pek Bir Eylem1.605 kelime
- 9 8. Bölüm — İçinden Çıkılmaz Dersler1.586 kelime
- 10 9. Bölüm — Bitmeyen Şaşkınlıklar1.662 kelime
- 11 10. Bölüm — Eğitimimi Tamamlarken1.440 kelime
- 12 11. Bölüm — Irmak Kabarmaya Başlıyor1.722 kelime
- 13 12. Bölüm — İskandil1.575 kelime · Okuduğun bölüm
- 14 13. Bölüm — Bir Kılavuzun Gereksinimleri2.067 kelime
- 15 14. Bölüm — Kılavuzluğun Rütbesi ve İtibarı1.576 kelime
- 16 15. Bölüm — Kılavuzların Tekeli2.799 kelime
- 17 16. Bölüm — Yarış Günleri1.344 kelime
- 18 17. Bölüm — Kestirme Kanallar ve Stephen1.958 kelime
- 19 Bölüm 18 — Birkaç Ek Ders Alıyorum1.309 kelime
- 20 19. Bölüm — Brown'la Karşılıklı İltifatlarımız929 kelime
- 21 20. Bölüm — Bir Felaket1.431 kelime
- 22 21. Bölüm — Biyografimden Bir Kesit141 kelime
- 23 22. Bölüm — Asıl Konuma Geri Dönüyorum1.943 kelime
- 24 23. Bölüm — Kimliğimi Gizleyerek Yolculuk733 kelime
- 25 24. Bölüm — Kimliğim Ortaya Çıkıyor1.366 kelime
- 26 Bölüm 25 — Cairo’dan Hickman’a1.476 kelime
- 27 Bölüm 26 — Ateş Altında123 kelime
- 28 Kılavuzun İlk Savaşı1.533 kelime
- 29 Bölüm 27 — Dışarıdan Gelen Bazı Şeyler1.194 kelime
- 30 28. Bölüm — Mumford Amca Yük Boşaltıyor2.073 kelime
- 31 29. Bölüm — Birkaç Örnek Tuğla2.189 kelime
- 32 30. Bölüm — Yol Üstünden İzlenimler1.982 kelime
- 33 Bölüm 31 — Bir Başparmak İzi ve Sonrasında Olanlar3.486 kelime
- 34 Bölüm 32 — Bir Servetin Elden Çıkarılması960 kelime
- 35 33. Bölüm — İkramlar ve Ahlak1.144 kelime
- 36 34. Bölüm — Uçuk Hikâyeler428 kelime
- 37 35. Bölüm — Karışıklık Sırasında Vicksburg1.992 kelime
- 38 36. Bölüm — Profesörün Hikâyesi1.449 kelime
- 39 37. Bölüm200 kelime
- 40 38. Bölüm — Güzel Ev1.443 kelime
- 41 39. Bölüm — İmalathaneler ve Alçaklar1.335 kelime
- 42 40. Bölüm — Şatolar ve Kültür1.412 kelime
- 43 41. Bölüm — Güney'in Metropolü898 kelime
- 44 42. Bölüm — Sağlık ve Duygusallık904 kelime
- 45 43. Bölüm — Gömme Sanatı879 kelime
- 46 44. Bölüm — Şehir Manzaraları1.578 kelime
- 47 45. Bölüm — Güney'de Spor1.951 kelime
- 48 46. Bölüm — Büyüler ve Büyücüler970 kelime
- 49 47. Bölüm — Uncle Remus ve Bay Cable543 kelime
- 50 48. Bölüm — Şeker ve Posta Ücreti1.506 kelime
- 51 Bölüm 49 — Kılavuzluk Yaşamından Kesitler1.290 kelime
- 52 50. Bölüm1.198 kelime
- 53 51. Bölüm — Anılar1.612 kelime
- 54 52. Bölüm — Yakan Bir Damga2.898 kelime
- 55 53. Bölüm — Çocukluk Yuvam1.244 kelime
- 56 54. Bölüm — Geçmiş ve Bugün1.861 kelime
- 57 55. Bölüm — Bir Kan Davası ve Başka Şeyler1.364 kelime
- 58 56. Bölüm — Bir Hukuk Meselesi1.193 kelime
- 59 57. Bölüm — Bir Başmelek1.419 kelime
- 60 58. Bölüm — Yukarı Irmak’ta1.514 kelime
- 61 59. Bölüm — Efsaneler ve Manzaralar1.667 kelime
- 62 60. Bölüm — Düşünceler ve Sonuçlar1.839 kelime
- 63 Ek8.314 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
12. Bölüm
İskandil
IRMAK çok alçaldığında ve vapur insanın kanaldaki “bütün suyu çektiği”—ya da eski zamanlarda sık sık olduğu gibi birkaç parmak daha fazlasını çektiği—zamanlarda kılavuzluk ederken insan son derece dikkatli olmak zorundadır. Irmak çok alçak seviyedeyken, neredeyse her seferde özellikle tehlikeli birkaç yeri iskandille ölçmek zorunda kalırdık.
İskandil şöyle alınır. Tekne sığlık geçidinin hemen yukarısında kıyıya bağlanır. Vardiyada olmayan kılavuz, “çırak kılavuzunu” ya da dümenciyi ve özenle seçilmiş bir mürettebatı (bazen bir zabiti de) yanına alıp filikayla açılır—teknenin o nadir ve lüks, özel olarak yapılmış bir “iskandil teknesi” yoksa—ve en iyi suyu aramaya koyulur. Bu sırada vardiyadaki kılavuz, hareketlerini dürbünle izler ve kimi zaman teknenin düdüğüyle “daha yukarıyı dene” ya da “daha aşağıyı dene” anlamına gelen işaretler verir. Çünkü suyun yüzeyi, tıpkı yağlı boya bir tablo gibi, biraz uzaktan bakıldığında hemen dibinden bakmaya kıyasla daha anlatımcı ve anlaşılırdır. Yine de düdük işaretlerine pek gerek kalmaz; belki de yalnızca rüzgâr su yüzeyindeki anlamlı dalgacıkları karıştırdığında gerekir. Filika sığ yere ulaşınca hız kesilir; kılavuz on-on iki ayaklık bir sırıkla derinliği ölçmeye başlar, dümendeki dümenci de “sancakta tut” ya da “iskeleye doğru bırak” buyruğunu yerine getirir;[Dipnot: “İskele” anlamında “larboard” sözü bugün denizde artık kullanılmaz; ama benim zamanımda ırmakta hep kullanılırdı.] yahut “dümeni sabit tut—böyle devam et.”
Ölçümler filikanın resifin en sığ kesimine yaklaştığını gösterince “Herkes kürek çekmeyi kessin!” komutu verilir. Adamlar kürek çekmeyi bırakır, filika akıntıyla sürüklenir. Ardından “Şamandırayı hazır edin!” emri gelir. En sığ noktaya ulaşılır ulaşılmaz kılavuz “Şamandırayı bırakın!” diye buyurur ve şamandıra suya bırakılır. Kılavuz memnun kalmazsa yeri yeniden ölçer; daha yukarıda ya da aşağıda daha iyi su bulursa şamandırayı oraya taşır. Sonunda içi rahat edince emrini verir; bütün adamlar küreklerini aynı hizada dimdik havaya kaldırır. Tekneden gelen bir düdük sesi işaretin görüldüğünü bildirir. Adamlar kürek çekmeye başlar ve filikayı şamandıranın yanına yanaştırır. Vapur dikkatle ağır ağır yaklaşır, pruvasını şamandıraya doğrultur, birazdan girişeceği mücadele için gücünü saklar; derken kritik anda bütün buhar gücünü açıp şamandıranın ve kumun üzerinden ezerek, bata çıka geçer ve ötedeki derin suya ulaşır. Ya da belki ulaşamaz; belki “sığlığa çarpıp dönerek kalır.” O zaman kendini oradan kurtarmak için uğraşırken saatlerce (hatta günlerce) oyalanması gerekir.
Bazen hiç şamandıra bırakılmaz; filika önden gidip en iyi suyu arar, vapur da arkasından iz sürer. İskandil sırasında çoğu zaman epey eğlence ve heyecan yaşanır; özellikle de görkemli bir yaz gününde ya da fırtınalı bir gecede. Ama kışın soğuk ve tehlike eğlencenin çoğunu alıp götürür.
Şamandıra, bir ucu yukarı kıvrılmış, dört-beş ayak uzunluğunda bir tahtadan başka bir şey değildir; ters çevrilmiş bir okul sırasına benzer, bir ayağı durur, öteki çıkarılmıştır. Resifin en sığ yerine, ucuna ağır bir taş bağlanmış halatla demirlenir. Ters çevrilmiş sıranın yukarı kıvrık ucu suya karşı direnç göstermese akıntı şamandırayı suyun altına çekerdi. Geceleri şamandıranın üstüne içinde mum yanan bir kâğıt fener bağlanır; bu fener bir mil ya da daha uzaktan, karanlığın uçsuz bucaksızlığında minicik bir ışık olarak görülebilir.
Bir çırak kılavuzu hiçbir şey iskandil ölçmeye çıkma fırsatı kadar sevindirmez. İşin havası maceralıdır; çoğu zaman tehlike vardır. Kıç oturaklarında oturup hızlı filikayı kullanmak, savaş gemisinde olmak kadar gösterişlidir. Deneyimli, yaşlı denizciler küreklere canla başla asıldığında teknenin coşkuyla ileri atılışında ince bir güzellik vardır; pruvasından bembeyaz köpüğün akıp gidişini seyretmek güzeldir; suyun akışında bir musiki duyulur. Yazın, dalgacıklar güneşte dans ederken ırmağın rüzgârlı genişliklerinde hızla ilerlemek insanı tatlı bir heyecana boğar. Çırağa göre bu işin bir başka görkemi de emir verme fırsatı bulmaktır. Kılavuz çoğu zaman yalnızca “Dönsün!” der, gerisini çırağa bırakır; çırak da hemen en sert komuta sesiyle, “Sancak küreklerini hafifletin! İskeleye asılın! Sancak kürek çekin! Canla başla, arkadaşlar!” diye bağırır. Çırağın iskandil ölçmeyi sevmesinin bir başka nedeni de gündüz vakti yolcuların tüm filika hareketlerini büyük bir ilgiyle izlemesidir. Geceyse, aynı meraklı gözlerin filikanın fenerine dikildiğini, fener karanlığa süzülüp uzaklarda sönükleşirken onu izlediğini bilir.
Bir sefer, on altı yaşında güzel bir kız, gün boyu her gün amcası ve teyzesiyle birlikte kaptan köşkümüzde vakit geçirdi. Ona âşık oldum. Bay Thornburg’un çırağı Tom G—— da öyle. O zamana dek Tom’la can ciğer arkadaştık; ama şimdi aramızda bir soğukluk belirmeye başladı. Kıza ırmakta başımdan geçen bir sürü macerayı anlattım, kendimi de epey kahraman gösterdim. Tom da kendini kahraman gibi göstermeye çalıştı ve bir ölçüde başardı; ama onun hep hikâyeyi süsleme huyu vardı. Ne var ki erdem kendi ödülünü getirir; bu yüzden yarışta ben belli belirsiz bir parça öndeydim. Tam o sıralarda benim için umut verici bir şey oldu: kılavuzlar 21’in başındaki geçidi iskandille ölçmeye karar verdiler. Bu iş, yolcuların hâlâ ayakta olacağı gece dokuz-on gibi yapılacaktı. O sırada Bay Thornburg’un vardiyası olduğundan, ölçümü kılavuz şefimin yapması gerekecekti. Harika bir iskandil teknemiz vardı: uzun, ince, zarif ve tazı kadar hızlıydı; oturakları minderliydi, on iki kürekçisi vardı. Mürettebata emir iletsin diye tekneye her zaman ikinci kaptanlardan biri gönderilirdi; çünkü bizim vapurda gösterişten geçilmezdi.
21’in yukarısında kıyıya yanaşıp hazırlandık. Hava berbat, ırmak da orada öylesine genişti ki, karadan gelen deneyimsiz bir göz bu karanlıkta karşı kıyıyı seçemezdi. Yolcular tetikte ve meraklıydı; her şey yolunda gidiyordu. Fırtına giysilerimi kuşanmış, makine dairesinden resim gibi süzülürken Tom’la karşılaştım ve kötü bir laf etmeden duramadım—
“İskandil ölçmeye çıkman gerekmeyecek diye seviniyor musun?”
Tom geçip gidiyordu ama hemen dönüp şöyle dedi—
“Sırf bunu söyledin diye gidip iskandil sırığını kendin alacaksın. Onu almaya ben gidiyordum ama, alacağıma seni Halifax’ta görürüm daha iyi.”
“Kim senden almanı istedi? Ben istemedim. İskandil teknesinde.”
“Orada değil işte. Yeni boyandı; iki gündür kurusun diye kadınlar kamarasının korkuluklarında duruyor.”
Geri koştum ve kısa süre sonra, tam da şu emri işitmek üzere, seyreden ve merakla bekleyen kadınların arasına vardım:
“Çekin kürekleri!”
Öteki tarafa baktım; yiğit iskandil teknesi hızla uzaklaşıyordu. Dümeninde vicdansız Tom vardı, kılavuz şefim de beni boş yere koşturup almaya gönderdiği iskandil sırığıyla yanında oturuyordu. Sonra genç kız bana şöyle dedi—
“Ah, böyle bir gecede o küçücük tekneyle açılmak ne korkunç! Sence tehlikeli mi?”
Beni bıçaklasalar daha iyiydi. Zehir zemberek duygularla kaptan köşkünde yardım etmeye gittim. Bir süre sonra teknenin feneri gözden kayboldu; biraz geçince suyun yüzünde, bir mil ötede minicik bir kıvılcım parladı. Bay Thornburg düdük çalarak yanıt verdi, vapuru geri geri çıkardı ve ışığa doğru yöneldi. Bir süre hızla ilerledik, sonra buharı kıstık ve ışığa doğru dikkatle süzüldük. Derken Bay Thornburg haykırdı—
“Hey, şamandıra feneri söndü!”
Makineleri durdurdu. Bir iki dakika sonra şöyle dedi—
“A, işte yine orada!”
Bunun üzerine makineleri yeniden ileri çalıştırdı ve iskandil kurşunlarını istedi. Su yavaş yavaş sığlaştı, sonra yeniden derinleşmeye başladı! Bay Thornburg mırıldandı—
“Eh, bunu anlayamadım. Sanırım şamandıra resiften sürüklenmiş. Biraz fazla solda gibi. Neyse, üstünden geçmek her hâlükârda daha güvenli.”
Karanlığın o kapkara dünyasında ışığa doğru ağır ağır ilerledik. Pruvamız ışığın üstünden geçmek üzereyken Bay Thornburg zil iplerini yakalayıp ürkütücü bir çınlama çıkardı ve haykırdı—
“Aman Tanrım, bu iskandil teknesi!”
Aşağıdan ansızın korku dolu çılgınca haykırışlar yükseldi—bir duraksama—ardından ezilme ve çarpışma sesleri geldi. Bay Thornburg haykırdı—
“İşte! Çark iskandil teknesini kibrit çöpüne çevirdi! Koşun! Ölen var mı bakın!”
Bir göz açıp kapayıncaya kadar ana güvertedeydim. Kılavuz şefim, üçüncü kaptan ve tayfanın neredeyse tamamı kurtulmuştu. Tehlikeyi, yollarından çekilmek için artık çok geç olduğunda fark etmişlerdi; koca yan korumalar bir an sonra üzerlerine gölge düşürünce ne yapacaklarını biliyorlardı. Kılavuz şefimin emriyle tam zamanında atılıp korumaya tutundular ve gemiye çekildiler. Bir sonraki an iskandil teknesi kıçtan çarkın önüne sürüklendi; çarka çarpıp paramparça oldu. İki adamla çırak Tom kayıptı; bu haber teknenin her yanına yangın gibi yayıldı. Yolcular, kadınlar da aralarında, endişeyle bakan gözler ve bembeyaz yüzlerle ön geçide üşüştüler; korkunç olayı kısık seslerle konuşuyorlardı. Sık sık, “Zavallılar! Zavallı çocuk, zavallı çocuk!” dediklerini duydum.
O sırada teknenin sandalına tayfa binmiş, kayıpları aramak için yola çıkmıştı. Sol taraftan cılız bir ses duyuldu. Sandal öteki yönde gözden kaybolmuştu. İnsanların yarısı yüzücüyü bağırarak yüreklendirmek için bir yana koştu; öteki yarısı sandala dönmesi için haykırmak üzere diğer yana koştu. Seslenişlerden yüzücünün yaklaştığı anlaşılıyordu ama bazıları sesin gücünün tükendiğini söylüyordu. Kalabalık kazan güvertesinin parmaklıklarına yığılıp karanlığa bakmak için öne eğildi; her geçen sefer daha da zayıflayan çığlıklar içlerinden şu sözleri koparıyordu: “Ah, zavallı adam, zavallı adam! Onu kurtarmanın hiç yolu yok mu?”
Ama çığlıklar kesilmedi, yaklaştı ve az sonra ses cesaretle şöyle dedi—
“Başaracağım! Bir ip hazır edin!”
Ona ne coşkulu bir tezahürat yaptılar! Başkaptan elinde bir halat yumağıyla meşale sepetinin aydınlığında yerini aldı; adamları çevresinde toplanmıştı. Bir sonraki an yüzücünün yüzü ışık halkasında belirdi; bir an sonra da sahibi, bitkin ve sırılsıklam hâlde gemiye çekildi. Alkış üstüne alkış yükseldi. O şeytan Tom’du.
Sandalın tayfası her yeri aradı ama iki adamdan iz bulamadı. Herhâlde korumaya tutunamamış, geriye düşmüş, çarkın altında kalıp ölmüşlerdi. Tom korumaya atlamak şöyle dursun, başını öne eğip nehre dalmış ve çarkın altından geçmişti. Önemli bir şey değildi; ben de bunu kolayca yapabilirdim, öyle de söyledim. Ama herkes aynı şekilde devam edip o eşek için büyük bir tantana kopardı; sanki çok büyük bir iş başarmıştı. O kız, yolculuğun geri kalanında bu zavallı “kahramana” doyamadı; ama umurumda değildi, zaten ondan nefret ediyordum.
İskandil teknesinin fenerini şamandıra feneri sanmamızın nedeni şuydu. Kılavuz şefim, şamandırayı bıraktıktan sonra geriye çekilip yerinde sağlam durduğuna kanaat getirene kadar onu izlediğini söyledi. Sonra teknenin rotasının yüz yard kadar aşağısında ve biraz yanında bir konum aldı, iskandil teknesini akıntıya karşı çevirdi ve bekledi. Bir süre beklemesi gerektiğinden subayla sohbete koyuldular. Vapurun resife varmış olması gerektiğini düşündüğü sırada başını kaldırdı; şamandıranın gittiğini gördü ama vapurun çoktan üzerinden geçtiğini sandı. Sohbetine devam etti. Vapurun kendisine iyice yaklaştığını fark etti ama olması gereken buydu; onu gemiye almak kolay olsun diye vapurun yanından çok yakın geçmesi gerekiyordu. Son ana kadar vapurun yana açılmasını bekledi. Sonra vapurun, fenerini şamandıra feneri sanıp kendisine çarpmaya çalıştığı birden aklına dank etti. Bunun üzerine, “Adamlar, korumaya atlamaya hazır olun!” diye bağırdı; bir sonraki an atlayış gerçekleşti.
Bölüm etkileşimi
