Bölümler 63Şu an: Bölüm 31 — Bir Başparmak İzi ve Sonrasında Olanlar
- 1 Ulusun Gövdesi208 kelime
- 2 Bölüm 1 — Nehir ve Tarihi1.521 kelime
- 3 Bölüm 2 — Nehir ve Kaşifleri1.327 kelime
- 4 Bölüm 3 — Geçmişten Freskler3.882 kelime
- 5 4. Bölüm — Çocukların Hırsı1.189 kelime
- 6 Bölüm 5 — Çırak Kılavuz Olmak İstiyorum1.061 kelime
- 7 Bölüm 6 — Bir Çırak Kılavuzun Deneyimi1.877 kelime
- 8 7. Bölüm — Gözü Pek Bir Eylem1.605 kelime
- 9 8. Bölüm — İçinden Çıkılmaz Dersler1.586 kelime
- 10 9. Bölüm — Bitmeyen Şaşkınlıklar1.662 kelime
- 11 10. Bölüm — Eğitimimi Tamamlarken1.440 kelime
- 12 11. Bölüm — Irmak Kabarmaya Başlıyor1.722 kelime
- 13 12. Bölüm — İskandil1.575 kelime
- 14 13. Bölüm — Bir Kılavuzun Gereksinimleri2.067 kelime
- 15 14. Bölüm — Kılavuzluğun Rütbesi ve İtibarı1.576 kelime
- 16 15. Bölüm — Kılavuzların Tekeli2.799 kelime
- 17 16. Bölüm — Yarış Günleri1.344 kelime
- 18 17. Bölüm — Kestirme Kanallar ve Stephen1.958 kelime
- 19 Bölüm 18 — Birkaç Ek Ders Alıyorum1.309 kelime
- 20 19. Bölüm — Brown'la Karşılıklı İltifatlarımız929 kelime
- 21 20. Bölüm — Bir Felaket1.431 kelime
- 22 21. Bölüm — Biyografimden Bir Kesit141 kelime
- 23 22. Bölüm — Asıl Konuma Geri Dönüyorum1.943 kelime
- 24 23. Bölüm — Kimliğimi Gizleyerek Yolculuk733 kelime
- 25 24. Bölüm — Kimliğim Ortaya Çıkıyor1.366 kelime
- 26 Bölüm 25 — Cairo’dan Hickman’a1.476 kelime
- 27 Bölüm 26 — Ateş Altında123 kelime
- 28 Kılavuzun İlk Savaşı1.533 kelime
- 29 Bölüm 27 — Dışarıdan Gelen Bazı Şeyler1.194 kelime
- 30 28. Bölüm — Mumford Amca Yük Boşaltıyor2.073 kelime
- 31 29. Bölüm — Birkaç Örnek Tuğla2.189 kelime
- 32 30. Bölüm — Yol Üstünden İzlenimler1.982 kelime
- 33 Bölüm 31 — Bir Başparmak İzi ve Sonrasında Olanlar3.486 kelime · Okuduğun bölüm
- 34 Bölüm 32 — Bir Servetin Elden Çıkarılması960 kelime
- 35 33. Bölüm — İkramlar ve Ahlak1.144 kelime
- 36 34. Bölüm — Uçuk Hikâyeler428 kelime
- 37 35. Bölüm — Karışıklık Sırasında Vicksburg1.992 kelime
- 38 36. Bölüm — Profesörün Hikâyesi1.449 kelime
- 39 37. Bölüm200 kelime
- 40 38. Bölüm — Güzel Ev1.443 kelime
- 41 39. Bölüm — İmalathaneler ve Alçaklar1.335 kelime
- 42 40. Bölüm — Şatolar ve Kültür1.412 kelime
- 43 41. Bölüm — Güney'in Metropolü898 kelime
- 44 42. Bölüm — Sağlık ve Duygusallık904 kelime
- 45 43. Bölüm — Gömme Sanatı879 kelime
- 46 44. Bölüm — Şehir Manzaraları1.578 kelime
- 47 45. Bölüm — Güney'de Spor1.951 kelime
- 48 46. Bölüm — Büyüler ve Büyücüler970 kelime
- 49 47. Bölüm — Uncle Remus ve Bay Cable543 kelime
- 50 48. Bölüm — Şeker ve Posta Ücreti1.506 kelime
- 51 Bölüm 49 — Kılavuzluk Yaşamından Kesitler1.290 kelime
- 52 50. Bölüm1.198 kelime
- 53 51. Bölüm — Anılar1.612 kelime
- 54 52. Bölüm — Yakan Bir Damga2.898 kelime
- 55 53. Bölüm — Çocukluk Yuvam1.244 kelime
- 56 54. Bölüm — Geçmiş ve Bugün1.861 kelime
- 57 55. Bölüm — Bir Kan Davası ve Başka Şeyler1.364 kelime
- 58 56. Bölüm — Bir Hukuk Meselesi1.193 kelime
- 59 57. Bölüm — Bir Başmelek1.419 kelime
- 60 58. Bölüm — Yukarı Irmak’ta1.514 kelime
- 61 59. Bölüm — Efsaneler ve Manzaralar1.667 kelime
- 62 60. Bölüm — Düşünceler ve Sonuçlar1.839 kelime
- 63 Ek8.314 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
Bölüm 31
Bir Başparmak İzi ve Sonrasında Olanlar
Napoleon, Arkansas’a yaklaşıyorduk. Ben de oradaki işimi düşünmeye başladım. Öğle vaktiydi; hava açık ve güneşliydi. Bu iyi değildi—her hâlükârda en uygun zaman değildi; çünkü benim işim, tercihen, öğle vakti yapılacak türden değildi. Düşündükçe bu gerçek kendini daha da dayatıyordu; bir o biçimde, bir bu biçimde. Sonunda açık bir soruya dönüştü: Biraz rahatından ve keyfinden ödün vererek geceyi seçebilecekken, etrafta meraklı gözler de yokken, bu işi gündüz yapmak sağduyulu bir davranış mı? Kararımı bu verdi. Basit bir soru ve basit bir yanıt, çoğu çıkmazdan kurtulmanın en kısa yoludur.
Arkadaşlarımı kamarama çağırıp onları sıkıntıya ve hayal kırıklığına uğratacağım için üzgün olduğumu, ama düşününce bagajımızı karaya çıkarıp Napoleon’da kalmamızın gerçekten en iyisi gibi göründüğünü söyledim. İtirazları anında ve gürültülü oldu; sözleri isyan eder gibiydi. Başlıca savları, ezelden beri böyle durumlarda ilk öne sürülen savdı: “Ama bu vapurda kalmaya karar vermiş, söz vermiştin, vesaire.” Sanki akılsızca bir şey yapmaya karar vermiş olmak, insanı o kararı uygulayıp iki akılsızca iş birden yapmaya mecbur edermiş gibi.
Onları yatıştırmak için türlü yollara başvurdum ve oldukça başarılı oldum. Bu cesaretle çabalarımı artırdım; onları bu can sıkıcı işin benim tarafımdan çıkarılmadığına ve bunda hiçbir suçum olmadığına inandırmak isterken, sonunda işin geçmişini anlatmaya başladım. Hikâye aşağı yukarı şöyleydi:
Geçen yılın sonlarına doğru Bavyera’nın Münih kentinde birkaç ay geçirdim. Kasım ayında Karlstrasse 1a’daki Fraulein Dahlweiner pansiyonunda kalıyordum; ama çalışma yerim bir mil uzakta, geçimini kiracı alarak sağlayan bir dul kadının evindeydi. Kadınla iki küçük çocuğu, isteğim üzerine, her sabah uğrayıp benimle Almanca konuşurlardı. Bir gün kentte dolaşırken, hükümetin doktorlar ölülerin gerçekten öldüğüne, geçici bir baygınlık hâlinde olmadıklarına karar verene kadar cesetleri tuttuğu ve gözettiği iki kurumdan birini ziyaret ettim. Geniş salon ürkütücü bir yerdi. Gözümün önünde otuz altı yetişkin cesedi, hafif eğimli tahtaların üstünde sırtüstü yatıyordu; üç uzun sıra hâlinde dizilmişlerdi. Hepsinin yüzü balmumu gibi beyaz ve katıydı; hepsi beyaz kefenlere sarılmıştı. Salonun iki yanında, cumbalı pencereleri andıran derin girintiler vardı; her birinde mermer yüzlü birkaç bebek yatıyordu. Yüzleri ve göğüslerinde kavuşturulmuş elleri dışında, taze çiçek yığınlarının altında bütünüyle gizlenmişlerdi. Bu ellisi büyük küçük, kıpırtısız bedenlerin her birinin parmağında bir halka vardı. Halkadan çıkan tel tavana, oradan da uzaktaki nöbet odasında bulunan bir zile uzanıyordu. Gece gündüz bir nöbetçi tetikte oturur, ölümden uyanıp hareket edecek solgun kafileden herhangi birinin yardımına koşmaya hazır beklerdi; en ufak bir hareket bile teli çekip o korkunç zili çaldırırdı. Kendimi orada tek başıma, ölüm nöbetinde uyuklarken düşündüm; uğuldayan, fırtınalı bir gecenin uzun nöbet saatleri ağır ağır geçerken, o korkunç çağrının ansızın kopan gürültüsüyle bedenimin bir anda titreyen pelteye dönüştüğünü hayal ettim! Bu yüzden bu işin nasıl yürüdüğünü sordum; genellikle ne olduğunu öğrenmek istedim: Nöbetçi ölür müydü, dirilen ceset de gelip son anlarını kolaylaştırmak için elinden geleni yapar mıydı? Ama böylesine ciddi ve kederli bir yerde boş ve anlamsız bir merakı beslemeye çalıştığım için azarlandım; başım önde oradan ayrıldım.
Ertesi sabah dul kadına yaşadığım macerayı anlatıyordum ki kadın haykırdı—
“Benimle gel! Sana bilmek istediğin her şeyi anlatacak bir kiracım var. Orada gece nöbetçiliği yaptı.”
Yaşayan bir adamdı, ama öyle görünmüyordu. Yatakta yatıyordu; başı yastıklarla iyice yükseltilmişti. Yüzü çökmüş ve renksizdi, derin çukurlara gömülmüş gözleri kapalıydı; göğsündeki eli kemikli ve uzun parmaklı olduğundan pençeyi andırıyordu. Dul kadın beni tanıtmaya başladı. Adamın gözleri yavaşça açıldı; mağaralarını andıran karanlıktan şeytanca parıldadı. Kapkara bir kaş çattı; ince elini kaldırıp bizi kesin bir tavırla uzaklaştırdı. Ama dul kadın, benim bir yabancı ve Amerikalı olduğumu söyleyene kadar konuşmayı sürdürdü. Adamın yüzü birden değişti; aydınlandı, hatta heveslendi. Bir sonraki anda ikimiz baş başaydık.
Ben demir gibi katı Almancamla söze başladım; o da epey akıcı İngilizcesiyle karşılık verdi. Sonrasında Almancayı bir daha ağzımıza almadık.
Bu veremli adamla iyi arkadaş olduk. Her gün onu ziyaret eder, her şeyden konuşurduk. Yani, eşler ve çocuklar dışında her şeyden. Birinin karısından ya da çocuğundan söz edilsin, ardından hep üç şey olurdu: Önce adamın gözlerinde bir an için en sevecen, en sevgi dolu ve en şefkatli ışık parlardı; sonra söner, yerini gözkapaklarını ilk kez açtığını gördüğümde orada alevlenen ölümcül bakış alırdı; üçüncüsü, o gün oracıkta konuşmayı keserdi. Sessiz, dalgın ve düşüncelere gömülmüş hâlde yatardı; söylediklerimi duymuyor gibiydi, vedalarıma aldırmazdı ve odadan çıktığımda beni görerek de duyarak da fark etmediği açıktı.
İki ay boyunca bu Karl Ritter’in her gün görüştüğü tek yakın dostu olduktan sonra, bir gün ansızın şöyle dedi—
“Hikâyemi anlatacağım.”
ÖLMEKTE OLAN BİR ADAMIN İTİRAFI
Sonra şöyle anlatmaya başladı:—
Şimdiye kadar hiç umudumu kesmedim. Ama artık kestim. Öleceğim. Dün gece böyle olması gerektiğine, hem de çok yakında olacağına karar verdim. Fırsat bulduğunda bir ara nehrini yeniden ziyaret edeceğini söylüyorsun. Pekâlâ; bu ve dün gece başımdan geçen tuhaf bir olay, sana hikâyemi anlatmaya karar vermeme yol açtı. Çünkü Napoleon, Arkansas’ı göreceksin; benim hatırım için orada duracak ve benim için belli bir şeyi yapacaksın. Hikâyemi dinleyince bu işi seve seve üstleneceksin.
Mümkün olan her yerde hikâyeyi kısaltalım, çünkü zaten uzun olacak. Amerika’ya nasıl geldiğimi ve Güney’in o ıssız bölgesine nasıl yerleştiğimi biliyorsun. Ama bir karım olduğunu bilmiyorsun. Karım genç, güzel, sevgi dolu ve ah, öylesine ilahi derecede iyi, tertemiz ve yumuşak huyluydu! Küçük kızımız da annesinin minyatür hâliydi. Mutlu ailelerin en mutlusu bizdik.
Bir gece—savaşın sonlarına doğruydu—kendime geldim; sersemleten bir uyuşukluğun içinden uyanmıştım. Bağlanmış, ağzım tıkanmıştı; hava kloroform kokuyordu! Odada iki adam gördüm. Biri ötekine kısık ve boğuk bir sesle, “Gürültü çıkarırsa yapacağımı söylemiştim; çocuğa gelince—” diyordu.
Öteki adam, alçak sesle, ağlar gibi konuşarak araya girdi—
“Onları yalnızca susturup soyacağımızı, canlarını yakmayacağımızı söylemiştin; yoksa gelmezdim.”
“Sızlanmayı kes; uyanınca planı değiştirmek zorunda kaldık. Onları korumak için elinden geleni yaptın, artık bu sana yeter. Hadi, ortalığı karıştırmaya yardım et.”
İki adam da maskeliydi ve kaba, paçavralı “zenci” giysileri giyiyorlardı. Ellerinde mercekli bir fener vardı; ışığında, soygunculardan daha yumuşak huylu olanının sağ elinde başparmak bulunmadığını fark ettim. Zavallı kulübemi bir süre karıştırdılar; sonra çete başı, sahne fısıltısıyla şöyle dedi—
“Boşuna vakit kaybediyoruz. Nerede sakladığını söyleyecek. Ağzındaki tıkacı çıkar, kendine gelsin.”
Öteki şöyle dedi—
“Peki—sopa yoksa.”
“Öyleyse sopa yok—ama o da kımıldamayacak.”
Bana yaklaştılar; tam o sırada dışarıdan bir ses geldi: konuşmalar, nal sesleri. Soyguncular nefeslerini tutup dinledi. Sesler yavaş yavaş yaklaştı; sonra biri bağırdı—
“Hey, evdekiler! Bir ışık gösterin, su istiyoruz.”
“Kaptanın sesi, yemin ederim!” dedi sahne fısıltısıyla konuşan haydut. İki soyguncu da arka kapıdan kaçtı; koşarken fenerlerini söndürdüler.
Yabancılar birkaç kez daha bağırıp sonra atlarıyla yollarına devam etti—galiba atlardan bir düzine kadardı—ve bir daha seslerini duymadım.
Çırpındım, ama bağlarımdan kurtulamadım. Konuşmayı denedim, ama ağzımdaki tıkaç işe yarıyordu; tek ses çıkaramadım. Karımla çocuğumun sesini dinledim; uzun uzun, dikkatle dinledim, ama odanın öteki ucundaki yataklarından hiçbir ses gelmedi. Bu sessizlik her an daha korkunç, daha uğursuz oluyordu. Sence buna bir saat dayanabilir miydin? Öyleyse bana acı; çünkü üç saat dayanmak zorunda kaldım. Üç saat mi? Üç çağ gibiydi! Saat her çaldığında, son duyuşumdan beri yıllar geçmiş gibi geliyordu. Bütün bu süre boyunca bağlarımdan kurtulmaya uğraştım; sonunda, şafak söküp sökerken, bağlarımı çözdüm, ayağa kalkıp tutulmuş uzuvlarımı gerdim. Ayrıntıları oldukça iyi seçebiliyordum. Zemin, haydutların birikimimi ararken oraya buraya attıkları eşyalarla doluydu. Özellikle dikkatimi çeken ilk şey, o iki hayduttan kabası göz gezdirip sonra bir kenara attığı bir belgeydi. Üstünde kan vardı! Odanın öteki ucuna sendeleyerek gittim. Ah, zavallı, suçsuz, çaresizler; işte orada yatıyorlardı. Onların dertleri bitmiş, benimkiler başlamıştı!
Yasaya başvurdum mu—ben mi? Kral onun yerine içti diye yoksulun susuzluğu diner mi? Ah, hayır, hayır, hayır! Yasanın burnunu sokmasını istemiyordum. Yasalarla darağacı bana olan borcu ödeyemezdi! Bırakın yasalar işi benim ellerime bıraksın; korkmasınlar: borçluyu bulup borcunu tahsil edecektim. Bunu nasıl yapacağımı mı soruyorsun? Haydutların yüzlerini görmemiş, gerçek seslerini duymamış, kim olabilecekleri konusunda hiçbir fikrim yokken nasıl yapacak ve bundan nasıl bu kadar emin olacaktım? Yine de emindim—tamamen emindim, hiç kuşkum yoktu. Bir ipucum vardı; senin değer vermeyeceğin bir ipucu. Bir dedektife bile pek yardımı dokunmazdı; çünkü bunu nasıl kullanacağının sırrını bilmezdi. Birazdan oraya geleceğim—göreceksin. Şimdi sırayla ilerleyelim. Başlangıçta beni belli bir yöne çeviren bir durum vardı: Bu iki haydut, serseri kılığına girmiş askerlerdi; askerliğe yeni başlamamış, işi eski bir askerdi—belki muvazzaf askerlerdi. Asker tavrını, hareketlerini ve duruşunu bir günde, bir ayda, hatta bir yılda edinmemişlerdi. Böyle düşündüm, ama ses etmedim. İçlerinden biri, “Kaptanın sesi, yemin ederim!” demişti; öldürmeye kararlı olduğum adam buydu. İki mil ötede birkaç alayla iki ABD süvari bölüğü kamptaydı. O gece bölük C’den Kaptan Blakely’nin bir refakatçiyle bizim oralardan geçtiğini öğrenince bir şey söylemedim, ama adamımı o bölükte aramaya karar verdim. Sohbetlerde haydutları ısrarla serseri, kamp takipçisi diye anlattım; insanlar da bu sınıfta boşuna arama yaptı. Askerlerden kuşkulanan yalnız bendim.
Yıkılmış evimde geceleri sabırla çalışıp türlü eski püskü giysilerden kendime bir kılık hazırladım; en yakın köyden de mavi camlı bir gözlük aldım. Bir süre sonra askerî kamp dağıtılıp Bölük C yüz mil kuzeye, Napoleon’a gönderildiğinde, az miktardaki paramı kemerime saklayıp gece yola çıktım. Bölük C Napoleon’a vardığında ben çoktan oradaydım. Evet, yeni bir meslek edinmiştim: falcılık. Ayrımcılık yapıyor görünmemek için oradaki bütün bölüklerle dost oldum, fallarına baktım; ama ilgimin büyük bölümünü Bölük C’ye ayırdım. Bu adamlara karşı sınırsızca yardımsever davrandım; benden ne iyilik isteseler, ne tehlikeyi göze almamı bekleseler geri çevirmezdim. Şakalarının gönüllü hedefi oldum; bu da sevgilerini kazanmamı sağladı, gözde biri hâline geldim.
Başparmağı olmayan bir er buldum; bu bana ne büyük sevinç verdi! Bölükte başparmağını yitirmiş tek kişinin o olduğunu öğrenince son kuşkum da dağıldı; doğru iz üzerinde olduğumdan emindim. Adamın adı Kruger’di, Alman’dı. Bölükte dokuz Alman vardı. Kimlerle yakınlık kurduğunu görmek için onu gözledim; ama özel bir yakını yok gibiydi. Oysa ben onun yakınıydım ve bu yakınlığı artırmaya özen gösterdim. Bazen intikamımı öyle çok istiyordum ki diz çöküp karımla çocuğumu öldüren adamı göstermesi için ona yalvarmaktan kendimi zor alıkoyuyordum; ama dilimi tutmayı başardım. Zamanı bekledim ve fırsat buldukça fal bakmayı sürdürdüm.
Düzenek basitti: biraz kırmızı boya ve bir parça beyaz kâğıt. Falına baktığım kişinin başparmak yastığını boyuyor, kâğıda izini çıkarıyor, gece inceleyip ertesi gün ona geleceğini söylüyordum. Bu saçmalıkla ne amaçlıyordum? Şunu: Gençliğimde, otuz yıl hapishane gardiyanlığı yapmış yaşlı bir Fransız tanımıştım. Bana, insanın beşikten mezara hiç değişmeyen bir özelliği olduğunu söylemişti: başparmak yastığındaki çizgiler. İki insanın başparmak yastığındaki çizgiler hiçbir zaman tıpatıp aynı olmazmış. Günümüzde yeni suçluların fotoğrafını çekip ileride başvurmak üzere Haydutlar Galerisi’ne asıyoruz; o Fransız ise kendi zamanında yeni bir mahkûmun başparmak yastığının izini alır, ileride başvurmak üzere saklardı. Fotoğrafların işe yaramadığını söylerdi; ilerideki kılıklar onları kullanışsız kılabilirdi. “Başparmak tek garantili şey,” derdi; “onu kılık değiştirerek gizleyemezsin.” Kuramını arkadaşlarım ve tanıdıklarım üzerinde de kanıtlardı; her seferinde işe yarıyordu.
Fal bakmayı sürdürdüm. Her gece kendimi içeri kapatıp yapayalnız kalır, günün başparmak izlerini büyüteçle incelerdim. O karmaşık kırmızı sarmalların üstüne ne yutarcasına bir hevesle eğildiğimi düşün; yanımda, o meçhul katilin sağ başparmak ve parmak izlerini taşıyan belge duruyordu. İzler, bu dünyada dökülmüş en kıymetli kanla basılmıştı—benim için öyleydi! Kaç kez, aynı eski düş kırıklığı dolu sözleri yinelemek zorunda kaldım: “Hiç eşleşmeyecekler mi!”
Ama sonunda ödülümü aldım. Deney yaptığım Bölük C’nin kırk üçüncü adamının—Er Franz Adler’in—başparmak iziydi bu. Bir saat öncesine kadar katilin adını, sesini, boyunu posunu, yüzünü, uyruğunu bilmiyordum; şimdi hepsini biliyordum! Emin olabileceğimi düşündüm; Fransızın tekrar tekrar yaptığı gösteriler sağlam bir güvenceydi. Yine de kesinleştirmenin bir yolu vardı. Kruger’ın sol başparmağının izini almıştım. Sabah, nöbeti başında değilken onu bir kenara çektim; tanıkların göremeyeceği, duyamayacağı bir yere gelince, etkileyici bir tavırla şöyle dedim—
‘Falınızın bir kısmı öylesine ciddi ki, bunu herkesin içinde anlatmasam sizin için daha iyi olacağını düşündüm. Siz ve dün gece falına baktığım başka bir adam—Er Adler—bir kadınla çocuğu öldürmüşsünüz! Peşinizdeler: beş gün içinde ikiniz de öldürüleceksiniz.’
Aklını yitirecek kadar korkmuş hâlde dizlerinin üzerine çöktü; beş dakika boyunca, aynı sözleri yarı ağlar bir hâlde, delirmiş gibi durmadan tekrarladı. O ses, kamaramdaki o kanlı geceden hatırladığım seslerden biriydi—
‘Ben yapmadım; yemin ederim yapmadım; onu engellemeye de çalıştım; Tanrı şahidimdir, çalıştım. Tek başına yaptı.’
İstediğim tek şey buydu. Budaladan kurtulmaya çalıştım; ama hayır, katilden kurtarmam için bana yalvararak yakama yapıştı. Şöyle dedi—
‘Param var—on bin dolar—gasp ve hırsızlıkla elde ettiğim para, sakladım; beni kurtar—ne yapmam gerektiğini söyle, her kuruşunu sana vereyim. Üçte ikisi kuzenim Adler’indir; ama hepsini alabilirsin. Buraya ilk geldiğimizde saklamıştık. Fakat dün başka bir yere sakladım ve ona söylemedim—söylemeyeceğim de. Firar edip hepsiyle kaçacaktım. Altın; koşup kaçarken taşınamayacak kadar ağır. Ama iki gündür nehrin öte yakasında yolumu hazırlamak için bulunan bir kadın, parayla birlikte peşimden gelecek. Ona saklandığı yeri tarif etme fırsatı bulamazsam gümüş saatimi eline tutuşturacaktım ya da gönderecektim; o da anlayacaktı. Kapağın arkasında her şeyi anlatan bir kâğıt var. Al, saati; ne yapacağımı söyle!’
Saatini elime tutuşturmaya, kâğıdı çıkarıp bana açıklamaya çalışıyordu ki Adler, yaklaşık on iki yarda ötede göründü. Zavallı Kruger’a şöyle dedim—
‘Saatini kaldır, istemiyorum. Sana bir şey olmayacak. Şimdi git; Adler’in falına bakmam gerek. Birazdan sana katilden nasıl kurtulacağını anlatırım; bu arada başparmak izini yeniden incelemem gerekecek. Adler’e bu konudan söz etme—kimseye bir şey söyleme.’
Korku ve minnet içinde, zavallı adam gitti. Adler’e uzun bir fal baktım—bilerek öyle uzun tuttum ki bitiremedim; o gece nöbetteyken yanına gelip falın gerçekten önemli kısmını—trajik kısmını, dedim—anlatacağıma söz verdim; dinleyen kulaklardan uzakta olmalıydık. Kasabanın dışında hep bir gözcü nöbeti tutarlardı—yalnızca disiplin ve tören gereğiydi—buna gerek yoktu, ortalıkta düşman da yoktu.
Gece yarısına doğru parola hazır, yola koyuldum; Adler’in nöbet tutacağı ıssız bölgeye doğru dikkatle ilerledim. Öylesine karanlıktı ki, korunma sözünü söylemeye fırsat bulamadan silik bir gölgeye neredeyse çarpıyordum. Nöbetçi seslendi, ben de aynı anda karşılık verdim. ‘Yalnızca benim—falcı,’ diye ekledim. Sonra zavallının yanına süzüldüm ve tek kelime etmeden hançerimi kalbine sapladım! Ya wohl, diye güldüm; falının trajik kısmı gerçekten de buydu! Attan düşerken bana sarıldı; mavi gözlüğüm elinde kaldı. Hayvan dörtnala uzaklaştı, ayağı üzengide kalan adamı da sürükledi.
Ormanın içinden kaçtım; suçlayıcı gözlüğü ölü adamın elinde bırakarak izimi kaybettirdim.
Bu, on beş ya da on altı yıl önceydi. O zamandan beri amaçsızca dünyayı dolaşıyorum; bazen çalışıyor, bazen aylaklık ediyor; bazen param oluyor, bazen olmuyor; ama hep hayattan bıkmış, artık sona ersin diye dileyerek. Çünkü o geceki eylemle buradaki görevim tamamlanmıştı. Bunca sıkıcı yıl boyunca tek avuntum, tek mutluluğum, tek tatminim her gün kendi kendime, ‘Onu öldürdüm!’ diye düşünmekti.
Dört yıl önce sağlığım bozulmaya başladı. Amaçsızca dolaşırken Münih’e varmıştım. Param kalmayınca iş aradım ve buldum; yaklaşık bir yıl boyunca görevimi dürüstçe yaptım, sonra da az önce ziyaret ettiğiniz ölüler evinde gece bekçiliği görevi verildi. Burası ruh hâlime uygundu. Sevdim. Ölülerin yanında olmayı—onlarla baş başa kalmayı—sevdim. O katılaşmış cesetlerin arasında dolaşır, sert yüzlerini saatlerce incelerdim. Saat ilerledikçe manzara daha etkileyici olurdu; gecenin geç saatlerini yeğlerdim. Bazen ışıkları kısardım: böylece derinlik duygusu oluşurdu, bilirsiniz; hayal gücü de harekete geçerdi. Uzaklara doğru loş ışıkta uzanan ölü sıraları insana tuhaf ve büyüleyici hayaller kurdururdu. İki yıl önce—o sırada orada bir yıldır çalışıyordum—fırtınalı bir kış gecesi, nöbet odasında yapayalnız oturmuş, üşümüş, uyuşmuş, kimsesizdim; yavaş yavaş bilincimi yitiriyordum. Rüzgârın hıçkırığı ve uzaktaki kepenklerin çarpması, duyum köreldiği için her an kulağıma daha silik geliyordu. Derken birden, keskin bir sesle ölü çanı başımın üzerinde kan donduran bir alarm gibi çaldı! Sesi beni neredeyse felç edecekti; çünkü onu daha önce hiç duymamıştım.
Kendimi toparlayıp cesetlerin bulunduğu odaya koştum. Dış sıranın yaklaşık ortalarında, kefene sarılı bir figür dik oturmuş, başını bir yandan ötekine yavaşça sallıyordu—korkunç bir manzaraydı! Yanı bana dönüktü. Koşup yanına gittim, yüzüne baktım. Aman Tanrım, Adler’di!
İlk aklımdan ne geçtiğini tahmin edebilir misiniz? Söze dökersem şöyleydi: ‘Demek bir kez elimden kurtuldun; bu kez son farklı olacak!’
Belli ki bu yaratık akıl almaz bir dehşet içindeydi. O sessizliğin ortasında uyanıp ürkütücü ölüler topluluğuna bakmanın nasıl bir şey olduğunu düşünün! Karşısında canlı birini görünce sıska, bembeyaz yüzünde nasıl bir minnet parladı! Elimde taşıdığım hayat veren canlandırıcı içkileri görünce bu sessiz minnet nasıl da arttı! Sonra içkileri arkamda saklayıp alayla şöyle dediğimde, o çökmüş yüzüne yerleşen dehşeti düşünün—
‘Konuş, Franz Adler—bu ölülere seslen. Kuşkusuz seni dinleyip acırlar; ama burada sana acıyacak başka kimse yok.’
Konuşmaya çalıştı; ama çenesini saran kefen parçası yerinden oynamıyor, ağzını açmasına izin vermiyordu. Yalvaran ellerini kaldırmaya uğraştı; ama kolları göğsünün üzerinde çapraz biçimde bağlanmıştı. Şöyle dedim—
‘Bağır, Franz Adler; uzaktaki sokaklarda uyuyanlar seni duysun da yardıma gelsin. Bağır—vakit kaybetme, çünkü kaybedecek vaktin az. Ne, yapamıyor musun? Yazık; ama ne fark eder—bağırmak her zaman yardım getirmez. Sen ve kuzenin Arkansas’ta bir kamarada çaresiz bir kadınla çocuğu öldürdüğünüzde—benim karımdı, benim çocuğumdu!—yardım diye çığlık attılar, hatırlıyorsun; ama işe yaramadı; işe yaramadığını hatırlıyorsun, değil mi? Dişlerin takırdıyor—öyleyse neden bağıramıyorsun? Ellerini kullanıp sargıları çöz—o zaman bağırabilirsin. Ah, anlıyorum—ellerin bağlı, sana yardım edemiyorlar. Uzun yıllar geçtikten sonra aynı şeylerin nasıl da yinelendiğini gör; o gece benim ellerim bağlıydı, hatırlıyorsun, değil mi? Evet, seninkiler gibi bağlıydı—ne tuhaf. Kurtulmak için çekiştirdim, olmadı. Beni çözmek aklına gelmedi; seni çözmek de benim aklıma gelmiyor. Şşşt! Geç saatte bir ayak sesi var. Bu tarafa geliyor. Duyuyor musun, ne kadar yakın! Adımlar sayılabilir—bir, iki, üç. İşte, hemen dışarıda. Şimdi tam zamanı! Bağır, adam, bağır!—seninle sonsuzluk arasında kalan tek şans bu! Ah, görüyorsun, çok geciktin—geçti gitti. İşte, sesi kesiliyor. Gitti! Bir düşün—düşün taşın; bir insanın ayak sesini son kez duydun. Öyle sıradan bir sesi dinleyip bir daha benzerini asla duymayacağını bilmek ne garip olmalı.’
Ah dostum, kefene sarılı yüzündeki ıstırabı görmek bana nasıl da haz veriyordu! Yeni bir işkence düşündüm ve uyguladım—ufak bir yalan uydurup onu da araya katarak—
‘Zavallı Kruger karımla çocuğumu kurtarmaya çalıştı; zamanı gelince ben de ona minnettar kalacağı bir iyilik yaptım. Onu seni soymaya ikna ettim; bir kadınla birlikte firar etmesine yardım edip güvenle kaçırdım.’ Kurbanımın yüzündeki ıstırabın arasından belli belirsiz bir şaşkınlık ve zafer ifadesi parladı. Rahatsız oldum, huzurum kaçtı. Şöyle dedim—
‘Ne yani—kaçamadı mı?’
Olumsuz anlamda başını salladı.
‘Hayır mı? Öyleyse ne oldu?’
Kefene sarılı yüzündeki memnuniyet daha da belirgindi. Adam birkaç söz mırıldanmaya çalıştı—başaramadı; kısıtlanmış elleriyle bir şey anlatmaya uğraştı—olmadı; bir an durdu, sonra anlamlı bir biçimde, hemen yanındaki cesede doğru başını hafifçe eğdi.
‘Öldü mü?’ diye sordum. ‘Kaçamayıp yakalandı mı? Suçüstü yakalanıp vuruldu mu?’
Yine olumsuz anlamda başını salladı.
‘Peki nasıl?’
Adam yine elleriyle bir şey anlatmaya çalıştı. Dikkatle izledim ama ne demek istediğini çıkaramadım. Eğilip daha dikkatle baktım. Başparmağını bükmüş, onunla güçsüzce göğsüne vuruyordu. ‘Ha—bıçaklandı mı demek istiyorsun?’
Onaylarcasına başını salladı; yüzüne öyle şeytani, öyle tuhaf bir hayalet gülümsemesi yayıldı ki, donuk zihnimi aydınlatan bir ışık çaktı ve haykırdım—
‘Seni sanıp onu ben mi bıçakladım?—O darbeyi senden başkasına indirmek istememiştim.’
Yeniden can verirken o haydutun onaylayan baş hareketi, tükenmekte olan gücünün ifade edebileceği ölçüde neşeliydi.
‘Ah, zavallı, zavallı ben! Çaresiz kaldıklarında canlarıma dost olan, elinden gelse onları kurtaracak merhametli ruhu öldürdüm! Zavallı ben, ah, ne zavallıyım!’
Alaycı bir kahkahanın boğuk hırıltısını duyduğumu sandım. Yüzümü ellerimden çektim; düşmanımın eğimli tahtasına doğru geriye çöktüğünü gördüm.
Ölmesi tatmin edici ölçüde uzun sürdü. Olağanüstü bir canlılığı, şaşırtıcı bir bünyesi vardı. Evet, ölümü keyifli biçimde uzatmayı başardı. Bir sandalye ve gazete alıp yanına oturdum, okumaya başladım. Ara sıra brendiden bir yudum aldım. Soğuk yüzünden buna ihtiyacım vardı. Ama biraz da, daha başlarda şişeye her uzanışımda ona içki vereceğimi sandığını gördüğüm için yaptım. Gazeteyi sesli okudum: çoğunlukla mezarın eşiğinden alınıp birkaç kaşık içki ve sıcak bir banyoyla hayata, sağlığına kavuşturulan insanlarla ilgili uydurma haberleri. Evet, uzun ve çetin bir ölüm oldu—çanını çaldığı andan itibaren üç saat altı dakika sürdü.
Ceset nöbeti uygulaması başladığından bu yana geçen on sekiz yıl içinde, Bavyera’daki ölüler evlerinde kefene sarılı hiçbirinin çanını çalmadığına inanılıyor. Neyse, zararsız bir inanç bu. Öyle kalsın.
Ölü odasının soğuğu iliklerime işlemişti. Beni rahatsız eden, ama o geceye kadar düzenli biçimde gerilemekte olan hastalığı yeniden canlandırıp üzerime çöktürdü. O adam karımla çocuğumu öldürmüştü; üç gün sonra beni de öldürmüş olacaktı. Neyse—Tanrım, anısı ne tatlı!—mezarından kaçarken onu yakaladım ve yeniden mezarına tıktım.
O geceden sonra bir hafta yatağa bağlı kaldım; ama ayağa kalkar kalkmaz ölüler evi kayıtlarına bakıp Adler’in öldüğü evin numarasını buldum. Sefil bir pansiyondu. Kuzeni olduğuna göre Adler’in Kruger’ın eşyalarını almış olacağını düşündüm; elime geçirebilirsem Kruger’ın saatini istiyordum. Ama ben hastayken Adler’in eşyaları satılıp dağıtılmıştı; geriye yalnız birkaç eski mektup ve değersiz ufak tefek şey kalmıştı. Yine de mektuplardan yola çıkarak Kruger’ın oğlunu buldum; geriye kalan tek akrabası oydu. Şimdi otuz yaşında, mesleği kunduracılık; Mannheim’da, Königstrasse 14 numarada yaşıyor—dul, birkaç küçük çocuğuyla birlikte. Nedenini ona açıklamadan, o zamandan beri geçiminin üçte ikisini ben karşılıyorum.
Gelelim saate—işlerin ne tuhaf geliştiğine bakın! Bir yıldan uzun süre, epey para ve zahmet harcayarak Almanya’nın dört bir yanında izini sürdüm; sonunda buldum. Buldum ve tarif edilemeyecek kadar sevindim; açtım, içinin boş olduğunu gördüm! O kâğıt parçasının bütün bu zaman boyunca orada kalmayacağını düşünmeliydim. Elbette o zaman on bin dolardan vazgeçtim; vazgeçip aklımdan çıkardım; hem de büyük bir üzüntüyle, çünkü parayı Kruger’ın oğlu için istiyordum.
Dün gece sonunda ölmem gerektiğini kabullenince hazırlanmaya başladım. İşe yaramaz bütün kâğıtları yakmaya koyuldum; derken, Adler’in daha önce özenle incelenmemiş kâğıtlarından bir demetin arasından, uzun zamandır aradığım o parça düşüverdi! Onu hemen tanıdım. İşte burada—şimdi çevireceğim:
‘Tuğladan ahır, taş temel, kasabanın ortası, Orleans ile Market’in köşesi. Adliye binasına bakan köşe. Dördüncü sıranın üçüncü taşı. Kaç kişinin geleceğini söyleyen bir duyuru as oraya.’
Al—bunu sakla. Kruger, o taşın çıkarılabildiğini ve temelin kuzey duvarında, yukarıdan dördüncü sırada, batıdan üçüncü taş olduğunu açıklamıştı. Para onun arkasına gizlenmiş. Son cümlenin, kâğıt yanlış ellere geçerse onları yanıltmak için konmuş bir şaşırtmaca olduğunu söyledi. Adler’in durumunda işe yaramış olmalı.
Şimdi senden, ırmak boyunca yapmayı tasarladığın yolculuğa çıktığında o gizli parayı bulmanı ve sözünü ettiğim Mannheim adresinde Adam Kruger’a göndermeni rica ediyorum. Onu zengin edecek; karımla çocuğumu kurtarmaya çalışan adamın oğlu için elimden geleni yaptığımı bilerek mezarımda daha huzurlu uyuyacağım—elim istemeden onu yere serdi, oysa yüreğim onu koruyup ona hizmet etmek isterdi.
Bölüm etkileşimi
