Bölümler 88Şu an: Yetmişinci Bölüm
- 1 Öndeyiş.383 kelime
- 2 I. Kitap. — Bayan Brooke. — I. Bölüm.2.324 kelime
- 3 İkinci Bölüm.2.057 kelime
- 4 Üçüncü Bölüm.3.055 kelime
- 5 Bölüm Iv.1.973 kelime
- 6 Bölüm V.2.425 kelime
- 7 Bölüm Vı.2.977 kelime
- 8 Bölüm Vıı.1.074 kelime
- 9 Bölüm Vııı.1.446 kelime
- 10 Bölüm Ix.2.892 kelime
- 11 Bölüm X.3.169 kelime
- 12 On Birinci Bölüm.2.549 kelime
- 13 Xıı. Bölüm4.752 kelime
- 14 İkinci Kitap. — Yaşlı ve Genç. — Xııı. Bölüm.2.583 kelime
- 15 Xıv. Bölüm2.416 kelime
- 16 Xv. Bölüm.3.834 kelime
- 17 Bölüm Xvı.3.654 kelime
- 18 Bölüm Xvıı.2.468 kelime
- 19 Bölüm Xvııı.3.147 kelime
- 20 Xıx. Bölüm1.055 kelime
- 21 Xx. Bölüm3.207 kelime
- 22 Bölüm Xxı.2.160 kelime
- 23 Xxıı. Bölüm.3.946 kelime
- 24 Üçüncü Kitap. — Ölümü Beklerken. — Yirmi Üçüncü Bölüm.3.376 kelime
- 25 Xxıv. Bölüm.3.159 kelime
- 26 Xxv. Bölüm1.800 kelime
- 27 Yirmi Altıncı Bölüm1.318 kelime
- 28 Yirmi Yedinci Bölüm2.407 kelime
- 29 Xxvııı. Bölüm.1.394 kelime
- 30 Xxıx. Bölüm.2.169 kelime
- 31 Xxx. Bölüm1.759 kelime
- 32 Xxxı. Bölüm.2.732 kelime
- 33 Xxxıı. Bölüm3.190 kelime
- 34 Otuz Üçüncü Bölüm.1.445 kelime
- 35 Dördüncü Kitap. — Üç Aşk Sorunu. — Otuz Dördüncü Bölüm.2.094 kelime
- 36 Xxxv. Bölüm3.115 kelime
- 37 Bölüm Xxxvı.4.085 kelime
- 38 Xxxvıı. Bölüm.5.794 kelime
- 39 Bölüm Xxxvııı.2.290 kelime
- 40 Xxxıx. Bölüm3.210 kelime
- 41 Bölüm Xl.3.617 kelime
- 42 Kırk Birinci Bölüm.1.387 kelime
- 43 Bölüm Xlıı.3.195 kelime
- 44 Beşinci Kitap. — Ölü El. — Xlııı. Bölüm.1.854 kelime
- 45 Bölüm Xlıv.834 kelime
- 46 Bölüm Xlv.4.740 kelime
- 47 Xlvı. Bölüm2.478 kelime
- 48 Bölüm Xlvıı.1.517 kelime
- 49 Bölüm Xlvııı.2.440 kelime
- 50 Bölüm Xlıx.1.001 kelime
- 51 Bölüm L.2.831 kelime
- 52 Bölüm Lı.3.497 kelime
- 53 Bölüm Lıı.2.573 kelime
- 54 Bölüm Lııı.3.541 kelime
- 55 Altıncı Kitap. — Dul Kadın ve Karısı. — Lıv. Bölüm.3.150 kelime
- 56 Elli Beşinci Bölüm.1.282 kelime
- 57 Elli Altıncı Bölüm.5.205 kelime
- 58 Bölüm Lvıı.2.681 kelime
- 59 Bölüm Lvııı.4.956 kelime
- 60 Bölüm Lıx.806 kelime
- 61 Bölüm Lx.2.882 kelime
- 62 Bölüm Lxı.3.799 kelime
- 63 Bölüm Lxıı.2.973 kelime
- 64 Yedinci Kitap. — İki Ayartı. — Lxııı. Bölüm.2.084 kelime
- 65 Lxıv. Bölüm.4.362 kelime
- 66 Lxv. Bölüm1.375 kelime
- 67 Lxvı. Bölüm2.589 kelime
- 68 67. Bölüm.1.999 kelime
- 69 68. Bölüm.2.039 kelime
- 70 69. Bölüm.2.593 kelime
- 71 Yetmişinci Bölüm3.299 kelime · Okuduğun bölüm
- 72 Lxxı. Bölüm.4.493 kelime
- 73 Sekizinci Kitap. — Gün Batımı ve Gün Doğumu. — Yetmiş İkinci Bölüm.987 kelime
- 74 Bölüm Lxxııı.1.014 kelime
- 75 Bölüm Lxxıv.2.800 kelime
- 76 75. Bölüm2.044 kelime
- 77 76. Bölüm2.680 kelime
- 78 Bölüm Lxxvıı.1.911 kelime
- 79 Bölüm Lxxvııı.1.093 kelime
- 80 Bölüm Lxxıx.577 kelime
- 81 Bölüm Lxxx.1.677 kelime
- 82 Bölüm Lxxxı.2.617 kelime
- 83 Bölüm Lxxxıı.1.028 kelime
- 84 Bölüm Lxxxııı.2.021 kelime
- 85 Lxxxıv. Bölüm2.559 kelime
- 86 Seksen Beşinci Bölüm868 kelime
- 87 Seksen Altıncı Bölüm1.126 kelime
- 88 Son2.011 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
YETMİŞİNCİ BÖLÜM
“Eylemlerimiz uzaklardan da peşimizi bırakmaz,
Ne olmuşsak, bizi biz yapan da odur.”
Lydgate Stone Court’tan ayrıldıktan sonra Bulstrode’un ilk işi Raffles’ın ceplerini yoklamak oldu. Raffles, hasta olduğu ve parasız kaldığı için Liverpool’dan doğruca geldiğini söyleyerek doğruyu söylememişse, uğradığı yerlerin otel faturaları ceplerinde mutlaka bir iz bırakmış olmalıydı. Cüzdanına türlü faturalar tıkıştırılmıştı; ancak başka yerlerden, Noel’den daha yeni tarihli olan yalnızca bir taneydi ve o da o sabahın tarihini taşıyordu. Bu fatura, arka ceplerinden birinde at fuarını duyuran bir el ilanıyla birlikte buruşturulmuştu. Fuarın kurulduğu Bilkley’deki bir handa üç günlük konaklamanın bedelini gösteriyordu; burası Middlemarch’a en az kırk mil uzaklıkta bir kasabaydı. Fatura kabarıktı. Raffles’ın yanında hiç bavul olmadığına göre, yol parasına yetecek kadar para biriktirmek için portmantosunu orada bırakmış olması muhtemeldi; çünkü cüzdanı boştu, ceplerinde yalnızca birkaç altı penilik ve biraz bozukluk vardı.
Bu işaretler Bulstrode’a güven verdi: Raffles, Noel’deki o unutulmaz ziyaretinden beri gerçekten Middlemarch’tan uzakta kalmıştı. Bulstrode’un tanımadığı insanların arasında, uzakta, Middlemarchlı bir bankacı hakkında eski skandal öyküler anlatmak Raffles’ın insanı kıvranırcasına rahatsız eden, kendini önemseyen mizacına ne zevk verebilirdi? Üstelik anlatsa ne zararı olurdu? Şimdilik asıl mesele, anlaşılır sayıkladığı ve Caleb Garth’a karşı da ortaya çıkan o açıklanamayan anlatma dürtüsünün tehlikesi sürdüğü müddetçe Raffles’ı gözetim altında tutmaktı. Bulstrode, Lydgate’i görünce Raffles’ın içinde benzer bir dürtünün uyanmasından çok kaygılanıyordu. Gece boyunca onun başında tek başına oturdu; yalnızca, seslendiğinde hazır olsun diye hizmetçiye giysileriyle yatmasını söyledi. Kendisi uyuyamayacağını ve doktorun talimatlarını uygulamak istediğini öne sürdü. Raffles durmadan konyak istiyor, tükenip gittiğini, ayaklarının altındaki yerin çekildiğini söylüyordu; yine de Bulstrode doktorun talimatlarını titizlikle yerine getirdi. Raffles huzursuz ve uykusuzdu ama hâlâ ürkek ve denetlenebilir durumdaydı. Lydgate’in verdiği ve Raffles’ın reddettiği yiyecek sunulunca, bir de istediği başka şeyler verilmeyince, bütün korkusunu Bulstrode’a yöneltti; öfkesine, aç bırakarak ondan öç almasına yakararak karşı çıktı ve güçlü yeminler ederek hiçbir insana onun hakkında tek kelime etmediğini söyledi. Bulstrode, Lydgate’in bunları duymasını istemezdi. Ama hezeyanının aralıklı değişimindeki daha kaygı verici bir belirti, sabah alacakaranlığında Raffles’ın birden odada bir doktor olduğunu sanmasıydı. Doktora sesleniyor, Bulstrode’un kendisinden öç almak için onu açlıktan öldürmek istediğini, oysa kendisinin hiçbir şey anlatmadığını söylüyordu.
Bulstrode’un doğuştan gelen buyurganlığı ve kararlılığı işine yaradı. İnce yapılı bu adam, kendisi sinirsel bir sarsıntı içindeyken, zor koşullarında ihtiyaç duyduğu gücü buldu. O güç gece ve sabah boyunca sürdü; sıcaklığını yitirmiş, yeniden kıpırdamaya başlamış canlı bir ceset gibi duruyor, soğuk kayıtsızlığıyla hâkimiyetini korurken zihni neye karşı tetikte olması ve kendini nasıl güvenceye alması gerektiğini düşünerek yoğun biçimde çalışıyordu. Hangi duaları etmiş, bu adamın zavallı ruh hâli ve başkasına kötülük dilemek yerine Tanrı’nın kendisine biçtiği cezaya boyun eğme yükümlülüğü hakkında içinden hangi sözleri geçirmiş olursa olsun, bütün bunları zihninde sağlam bir hâle sokma çabasının içinden, arzuladığı olayların imgeleri karşı konulmaz bir canlılıkla yükselip yayılıyordu. Bu imgelerin ardından da onları mazur gösteren düşünceler geliyordu. Raffles’ın ölümünü ve bu ölümün kendisini kurtaracağını görmeden edemiyordu. Bu zavallı yaratığın ortadan kalkması ne demekti? Tövbe etmiyordu; ama kamuya karşı suç işleyenler de tövbe etmiyor muydu? Yine de yasalar onların yazgısına karar veriyordu. Bu durumda takdir ölüm biçerse, ellerini onu hızlandırmaktan sakındığı ve kendisine buyurulanı titizlikle yaptığı sürece, ölümü arzulanan sonuç olarak düşünmesinde günah yoktu. Burada bile yanılma payı olabilirdi: İnsanların koyduğu kurallar şaşabilir; Lydgate tedavinin ölümü hızlandırdığını söylemişti, kendi uyguladığı tedavi yöntemi de neden hızlandırmasındı? Ama elbette doğruyla yanlış arasındaki meselede niyet her şeydi.
Bulstrode niyetini arzusundan ayrı tutmaya çalıştı. İçinden, talimatlara uymaya niyetli olduğunu söyledi. Bu talimatların geçerliliğini sorgulamaya ne gerek vardı? Bu, arzunun bildik hilesinden başka bir şey değildi: Arzu, ilgisiz kuşkuları kendi çıkarına kullanır; sonuçlara ilişkin her belirsizlikte, yasanın yokluğu gibi görünen her karanlık noktada kendine daha geniş bir alan açar. Yine de Bulstrode talimatlara uydu.
Kaygısı durmadan Lydgate’e dönüyordu. Bir önceki sabah aralarında geçenleri hatırladıkça, o sırada hiç uyanmamış duygular içinde kıpırdanıyordu. O an, Lydgate’in hastanede önerilen değişiklik yüzünden duyduğu sıkıntıyı ya da kendisinin haklı bulduğu, biraz aşırı bir isteği geri çevirmesinin Lydgate’te yaratabileceği tepkiyi pek umursamamıştı. Şimdi o sahneyi, Lydgate’i muhtemelen kendine düşman etmiş olduğu düşüncesiyle yeniden hatırlıyor; onun gönlünü almayı, daha doğrusu onda kendisine karşı güçlü bir minnet duygusu uyandırmayı istiyordu. Hemen, akıl dışı sayılabilecek bir para fedakârlığında bulunmamış olduğuna pişmandı. Raffles’ın hezeyanından kuşku verici şeyler öğrenilir, hatta bazı gerçekler açığa çıkarsa, Bulstrode, Lydgate’e çok büyük bir iyilik yapmış olmayı kendine karşı bir savunma olarak kullanabilirdi. Ama belki de bu pişmanlık için artık çok geçti.
Yıllarca olduğundan daha iyi biri olmayı özlemiş bu mutsuz adamın ruhunda ne tuhaf, ne acıklı bir çatışma vardı! Bencil tutkularını disipline sokmuş, onlara ağırbaşlı giysiler giydirmişti; böylece o tutkularla birlikte dindar bir koro gibi yürümüştü. Şimdiyse aralarına bir korku girmişti; artık ilahi söyleyemiyor, ortaklaşa kurtuluş çığlıkları atıyorlardı.
Lydgate’in gelmesi neredeyse öğleni buldu. Daha erken gelmeyi düşünmüştü ama geciktiğini söyledi; darmadağın hâli Bulstrode’un dikkatini çekti. Yine de hemen hastayı incelemeye koyuldu ve yaşananları ayrıntısıyla sordu. Raffles’ın durumu kötüleşmişti; neredeyse hiç yemek yemiyor, sürekli uyanık kalıyor, huzursuzca sayıkladığı hâlde şiddet göstermiyordu. Bulstrode’un kaygılı beklentisinin aksine, Lydgate’in varlığına pek aldırmadı; tutarsızca konuşmayı ya da mırıldanmayı sürdürdü.
“Durumu hakkında ne düşünüyorsunuz?” diye sordu Bulstrode, baş başa kaldıklarında.
“Belirtiler kötüleşiyor.”
“Daha mı az umutlusunuz?”
“Hayır; hâlâ toparlayabileceğini düşünüyorum. Siz burada kalacak mısınız?” diye sordu Lydgate. Bulstrode’a birden yönelttiği bu soru onu huzursuz etti; oysa sorunun arkasında kuşkucu bir tahmin yoktu.
“Evet, sanırım kalacağım,” dedi Bulstrode, kendini dizginleyip ağır ağır konuşarak. “Bayan Bulstrode, beni burada tutan nedenlerden haberdar. Bayan Abel ile kocası bu işte deneyimli değiller; onları baş başa bırakmak doğru olmaz. Böyle bir sorumluluk bana verdikleri hizmetin pek kapsamında sayılmaz. Sanırım yeni talimatlarınız var.”
Lydgate’in vereceği başlıca yeni talimat, uykusuzluk birkaç saat daha sürerse çok düşük dozlarda afyon verilmesiydi. Yanında afyon getirmek için önceden önlem almıştı; dozlar ve ilaca ne zaman son verileceği konusunda Bulstrode’a ayrıntılı talimatlar verdi. İlacı zamanında kesmemenin tehlikesini vurguladı ve alkol verilmemesi emrini yineledi.
“Gördüğüm kadarıyla,” diye sözünü bitirdi, “asıl çekindiğim şey uyuşturucu etkisi. Çok az yiyecekle bile dayanabilir. Epey güçlü.”
“Bay Lydgate, kendiniz hasta görünüyorsunuz. Sizi tanıdığımdan beri ilk kez, hatta daha önce hiç görülmemiş bir şey,” dedi Bulstrode. Bir önceki günkü kayıtsızlığının tersine şimdi gösterdiği ilgi, yorgunluğuna karşı sergilediği umursamazlığın her zamanki kendini kollayan kaygısına ters düşmesi kadar şaşırtıcıydı. “Çok yıprandınız sanırım.”
“Evet, öyle,” dedi Lydgate, sertçe. Şapkasını elinde tutuyor, gitmeye hazırlanıyordu.
“Sanırım yeni bir şey oldu,” dedi Bulstrode, soru sorar gibi. “Lütfen oturun.”
“Hayır, teşekkür ederim,” dedi Lydgate, biraz gururla. “Dün işlerimin ne durumda olduğunu söylemiştim. Eklenecek tek şey, haciz işleminin o zamandan beri gerçekten evimde uygulanmış olması. Kısa bir cümleye ne çok sıkıntı sığar. İyi günler.”
“Kalın, Bay Lydgate, kalın,” dedi Bulstrode. “Bu konuyu yeniden düşündüm. Dün hazırlıksız yakalandım ve meseleyi yüzeysel değerlendirdim. Bayan Bulstrode yeğeni için kaygılanıyor; ben de sizin durumunuzun felaketle sonuçlanacak biçimde değişmesine üzülürüm. Benden alacaklı olan çok kişi var ama yeniden düşününce, sizi yardımsız bırakmaktansa küçük bir fedakârlık yapmamın doğru olacağına karar verdim. Yanlış hatırlamıyorsam, yükünüzden bütünüyle kurtulup yeniden sağlam bir zemine basabilmeniz için bin sterlin yeterli olur, demiştiniz?”
“Evet,” dedi Lydgate; içinde yükselen büyük sevinç bütün öteki duyguları bastırmıştı. “Bütün borçlarımı öder, elimde de biraz para bırakır. Yaşam biçimimizde tasarrufa başlayabilirim. Zamanla muayenehanem de yeniden iş yapar.”
“Bir dakika beklerseniz, Bay Lydgate, o miktar için bir çek yazayım. Bu tür durumlarda yardımın işe yaraması için eksiksiz olması gerektiğini biliyorum.”
Bulstrode çeki yazarken Lydgate pencereye döndü; evini, yaşamının güzel başlangıcının boşa gitmekten kurtuluşunu, iyi niyetlerinin hâlâ ayakta oluşunu düşündü.
“Bunun için bana bir borç senedi verebilirsiniz, Bay Lydgate,” dedi bankacı, çekle ona doğru ilerleyerek. “Umarım zamanla durumunuz düzelir ve borcunuzu yavaş yavaş ödeyebilirsiniz. Şimdilik, daha fazla sıkıntıdan kurtulacağınızı düşünmek beni memnun ediyor.”
“Size gönülden minnettarım,” dedi Lydgate. “Bana yeniden bir umut verdiğiniz için, biraz mutlulukla çalışabilme ve yararlı olabilme olasılığına kavuştum.”
Bulstrode’un kararını yeniden gözden geçirmesi Lydgate’e çok doğal geldi; bu, karakterinin daha cömert yanına uygundu. Ama eve daha çabuk varıp müjdeyi Rosamond’a vermek ve Dover’ın temsilcisine ödemek üzere bankadan nakit almak için atını dörtnala sürerken, zihninden hoş olmayan bir düşünce geçti. Birkaç ay içinde kendisinin nasıl değiştiğini, karanlık kanatlı kötü bir kehanet gibi görüşünün önünden geçen o karşıtlığı düşündü: Güçlü bir kişisel minnet borcu altında olmaktan sevinç duyuyor, Bulstrode’dan kendisi için para almaya seviniyordu.
Bankacı, kaygı nedenlerinden birini ortadan kaldırmak için bir şey yaptığını hissediyordu; ama yine de içi pek rahat değildi. Lydgate’in dostluğunu istemesine yol açan hastalıklı dürtünün ne ölçüde olduğunu ölçemiyordu; ama bu dürtü, kanındaki tahriş edici bir madde gibi, etkisini sürdürüyordu. İnsan yemin eder ama yeminini bozmanın yollarını elinden atmaz. Bunu yeminini bozmakta kararlı olduğu için mi yapar? Hayır; fakat yemini bozmaya yönelten arzular içinde belirsizce çalışır, hayal gücüne sızar ve insan yemin nedenlerini kendi kendine yinelerken bile kaslarını gevşetir. Raffles’ın hızla iyileşip iğrenç yetilerini yeniden serbestçe kullanması; Bulstrode bunu nasıl isteyebilirdi? Kurtuluş getiren imge, ölü Raffles’tı. Bulstrode, dolaylı yoldan, o kurtuluş biçimi için dua etti; mümkünse, Tanrı’nın hizmetinde bir araç olarak kendisini bütünüyle yıkacak utanç tehdidinden, yeryüzündeki kalan günlerinin kurtulması için yalvardı. Lydgate’in görüşü, bu duanın kabul edileceğini vaat etmiyordu. Gün ilerledikçe Bulstrode, ölümün sessizliğine gömülürken görmeyi çok istediği bu adamın inatçı yaşam gücüne öfkelenmeye başladı. Buyurgan iradesi, bu kaba yaşam gücüne karşı cinayete varan dürtüler uyandırıyordu; ama irade tek başına bu güce söz geçiremiyordu. Kendine fazla yüklendiğini söyledi. Bu gece hastanın başında oturmayacak, onu Bayan Abel’e bırakacaktı; gerekirse Bayan Abel kocasını çağırabilirdi.
Saat altıda, Raffles huzursuz ve kesintili kısa uykular uyumuş, her uyanışında yeniden huzursuzlanıp durmadan tükenip gittiğini haykırmıştı. Bulstrode, Lydgate’in talimatlarına göre afyon vermeye başladı. Yarım saatten biraz fazla sonra Bayan Abel’i çağırıp daha fazla başında bekleyecek hâli olmadığını söyledi. Hastayı artık onun gözetimine bırakması gerekiyordu. Her dozun miktarına ilişkin Lydgate’in talimatlarını ona tekrarladı. Bayan Abel o güne dek Lydgate’in verdiği talimatları bilmiyordu; Bulstrode ne istediyse hazırlayıp getirmiş, gösterdiği şeyleri yapmıştı. Şimdi afyonu vermenin dışında başka ne yapması gerektiğini sormaya başladı.
“Şimdilik çorba ya da maden suyu sunmanız yeterli; başka talimat gerekirse bana gelirsiniz. Önemli bir değişiklik olmadıkça bu gece odaya yeniden girmeyeceğim. Gerekirse kocanızdan yardım istersiniz. Erken yatmam gerekiyor.”
“Çok ihtiyacınız var efendim, eminim,” dedi Bayan Abel. “Bir de aldığınızdan daha besleyici bir şeyler yemeniz gerek.”
Bulstrode, Raffles’ın sayıklarken ne söyleyeceği konusunda artık kaygılanmadan ayrıldı; Raffles mırıldanır gibi tutarsız konuşuyordu ve bu sözlerin tehlikeli bir kuşku uyandırması pek olası görünmüyordu. Her hâlükârda bu riski göze almalıydı. Önce ahşap kaplamalı salona indi. Atına eyer vurdurup ay ışığında eve gitmeyi, dünyevi sonuçları umursamamayı düşündü. Sonra, o akşam Lydgate’ten yeniden gelmesini istememiş olduğuna hayıflandı. Belki Lydgate farklı bir görüş bildirir, Raffles’ın umudun azaldığı bir duruma girdiğini düşünürdü. Onu çağırmalı mıydı? Raffles gerçekten kötüleşiyor ve yavaş yavaş ölüyorsa Bulstrode, takdire şükrederek yatağa gidip uyuyabileceğini düşündü. Ama durumu kötüleşiyor muydu? Lydgate gelip yalnızca beklediği gibi seyrettiğini söyleyebilir, birazdan derin bir uykuya dalıp iyileşeceğini öngörebilirdi. Onu çağırmanın ne yararı vardı? Bulstrode böyle bir sonuçtan ürküyordu. Hiçbir düşünce ya da görüş, karşısındaki tek olasılığın şu olduğunu görmesine engel olamazdı: Raffles iyileşirse, gücünü yeniden kazanmış bir eziyet kaynağı olarak eskisiyle aynı adam olacaktı. Bulstrode karısını arkadaşlarından ve memleketinden uzakta yaşamaya sürüklemek zorunda kalacak, kadın da kalbinde ona karşı yabancılaştırıcı bir kuşku taşıyacaktı.
Yalnızca ateş ışığında bu çatışma içinde bir buçuk saat oturdu. Sonra aklına aniden bir şey gelince kalkıp yanında aşağı indirdiği yatak mumunu yaktı. Bayan Abel’e afyon dozlarına ne zaman son vermesi gerektiğini söylememişti.
Şamdanı eline aldı ama uzun süre kıpırdamadan durdu. Bayan Abel ona Lydgate’in önerdiğinden fazla afyon vermiş olabilirdi. Yine de şu bitkin hâlinde talimatların bir kısmını unutmuş olması mazur görülebilirdi. Elinde mumla merdivenleri çıktı. Doğruca kendi odasına girip yatmakla hastanın odasına uğrayıp atladığı talimatı tamamlamak arasında kararsızdı. Yüzü Raffles’ın odasına dönük hâlde koridorda durakladı; onun inleyip mırıldandığını duyabiliyordu. Demek uyumuyordu. Hâlâ uyumuyorken, Lydgate’in reçetesine uymaktansa uymamanın daha iyi olmayacağını kim bilebilirdi?
Kendi odasına girdi. Henüz soyunmasını bitirmemişti ki Bayan Abel kapıyı tıklattı. Alçak sesle konuşmasını duyabilmek için kapıyı araladı.
“Müsaadenizle efendim, zavallı yaratığa biraz konyak ya da başka bir şey vermeyeyim mi? Tükenip gittiğini hissediyor; içebildiği tek şey bu, başka hiçbir şeyi yutamıyor. Yutsa bile pek güç vermez; yalnızca afyon. Bir de durmadan, yerin içinden aşağıya doğru battığını söylüyor.”
Bay Bulstrode, Bayan Abel’in şaşkınlığına rağmen cevap vermedi. İçinde bir mücadele sürüyordu.
“Böyle devam ederse, besinsizlikten ölecek sanırım. Zavallı efendim Bay Robisson’a baktığım zaman ona durmadan porto şarabı ve konyak vermem gerekirdi; her seferinde de koca bir bardak,” diye ekledi Bayan Abel; sesinde hafif bir sitem vardı.
Ama Bay Bulstrode yine hemen cevap vermedi, o da devam etti: “İnsan ölüm döşeğindeyken tasarruf edecek zaman değildir; eminim siz de bunu istemezsiniz efendim. Yoksa kendi rom şişemizden verirdim ona; evde bulundururuz. Ama siz de başında sabahladınız, elinizden gelen her şeyi yaptınız—”
Tam o sırada kapının aralığından bir anahtar uzatıldı ve Bay Bulstrode boğuk bir sesle, “Bu, şarap soğutucusunun anahtarı. İçinde bolca konyak bulacaksınız,” dedi.
Sabah erkenden, saat altı sularında Bay Bulstrode kalkıp bir süre dua etti. İnsan, özel duanın mutlaka içten olduğunu, mutlaka eylemlerin köküne indiğini mi sanır? Özel dua, duyulmayan bir konuşmadır; konuşma ise temsil eder: İnsan, kendi düşünceleri içinde bile kendini olduğu gibi temsil edebilir mi? Bulstrode, son yirmi dört saatin karmakarışık dürtülerini henüz zihninde çözüp ayıramamıştı.
Koridorda durup dinledi; hırıltılı, güçlükle alınan soluğu duyabiliyordu. Sonra bahçeye çıktı; çimenlerin üzerindeki sabah kırağısına ve taze bahar yapraklarına baktı. Eve girdiğinde Bayan Abel’i görünce irkildi.
“Hastanız nasıl, sanırım uyuyor?” diye sordu; sesine neşeli bir hava vermeye çalışıyordu.
“Derin uyuyor efendim,” dedi Bayan Abel. “Üçle dört arasında yavaş yavaş daldı. Gidip ona bakar mısınız? Onu kendi hâline bırakmamın zararı olmaz diye düşündüm. Kocam tarlaya gitti, küçük kız da kazanlarla ilgileniyor.”
Bulstrode yukarı çıktı. Bir bakışta Raffles’ın iyileştirici bir uykuya değil, ölüm uçurumuna gittikçe daha derin akan bir uykuya daldığını anladı.
Odaya göz gezdirince içinde biraz konyak bulunan bir şişe ve neredeyse boşalmış afyon şişeciğini gördü. Şişeciği gözden uzaklaştırdı, konyak şişesini de aşağı indirip yeniden şarap soğutucusuna kilitledi.
Kahvaltı ederken hemen Middlemarch’a atla mı gitmesi, yoksa Lydgate’in gelişini mi beklemesi gerektiğini düşündü. Beklemeye karar verdi ve Bayan Abel’e işine dönebileceğini, hasta odasında kendisinin nöbet tutacağını söyledi.
Huzurunun düşmanının geri dönülmez biçimde sessizliğe gömülüşünü seyrederken, aylar sonra ilk kez kendini daha rahat hissetti. Vicdanı, o anda sanki yardımına gönderilmiş bir meleğin kanadı gibi görünen gizlilik örtüsüyle yatışmıştı. Middlemarch’tan ayrılma ihtimaline karşı tasarladığı ve bir kısmını uygulamaya koyduğu düzenlemeler hakkındaki çeşitli notları gözden geçirmek için cep defterini çıkardı; yokluğu kısa süreceğine göre bunları ne ölçüde yürürlükte bırakacağını, hangilerinden vazgeçeceğini düşündü. Arzu ettiği bazı tasarruflar, yönetimden geçici olarak çekildiği dönemde de uygun bir fırsat bulabilirdi; Bayan Casaubon’ın Hastane masraflarının büyük bir bölümünü üstlenmesini hâlâ umuyordu. Böylece dakikalar geçti. Sonunda hırıltılı soluk alıp verişteki değişiklik, dikkatini tümüyle yatağa çevirecek kadar belirginleşti ve onu, bir zamanlar kendi çıkarına hizmet etmiş, bir zamanlar aşağılık oluşunu kendi istediği gibi davranabilmek için seve seve kabullendiği o canın yitip gidişini düşünmeye zorladı. O canın son bulmasına şimdi sevinmesine yol açan, o zamanki sevincinin ta kendisiydi.
Raffles’ın ölümünün hızlandığını kim söyleyebilirdi? Onu neyin kurtarabileceğini kim bilebilirdi?
Lydgate saat on buçukta, son soluğun kesilişine yetişerek geldi. Odaya girdiğinde Bulstrode, yüzünde ani bir ifade belirdiğini fark etti; bu, şaşkınlıktan çok yanlış hüküm verdiğini anlamış gibiydi. Yatağın yanında sessizce bir süre durdu; gözleri ölmekte olan adama çevrilmişti, ama yüzündeki bastırılmış kıpırtı, içinde bir tartışma sürdürdüğünü gösteriyordu.
“Bu değişiklik ne zaman başladı?” dedi Bulstrode’a bakarak.
“Dün gece başında beklemedim,” dedi Bulstrode. “Çok bitkindim; onu Bayan Abel’in bakımına bıraktım. Saat üçle dört arasında uykuya daldığını söyledi. Sekizden önce yanına geldiğimde hemen hemen bu hâldeydi.”
Lydgate başka bir şey sormadı; sessizce izledi ve sonunda, “Her şey bitti,” dedi.
O sabah Lydgate’in umudu ve özgürlük duygusu yeniden yerine gelmişti. Eski canlılığıyla işine koyulmuş, evlilik hayatındaki bütün eksikliklere katlanacak kadar güçlü hissetmişti kendini. Bulstrode’un ona iyilik ettiğinin de farkındaydı. Yine de bu vakadan huzursuzdu. Sonucun böyle olacağını beklememişti. Fakat Bulstrode’a bu konuda soru sormayı, ona hakaret etmeden nasıl yapacağını pek bilmiyordu; kahyeyi sorgulasa ne olacaktı ki, adam ölmüştü. Birinin bilgisizliğinin ya da dikkatsizliğinin onu öldürdüğünü ima etmenin de yararı yok gibiydi. Kaldı ki kendisi de yanılıyor olabilirdi.
Lydgate ile Bulstrode birlikte at sürerek Middlemarch’a döndüler; pek çok şeyden, özellikle koleradan, Lordlar Kamarası’ndaki Reform Yasa Tasarısı’nın şansından ve siyasi birliklerin kararlı tutumundan söz ettiler. Raffles hakkında hiçbir şey konuşulmadı; yalnızca Bulstrode, onun için Lowick mezarlığında bir mezar yeri ayarlanması gerektiğini söyledi ve bildiği kadarıyla zavallı adamın, kendisine düşman olduğunu söylediği Rigg dışında kimsesi olmadığını belirtti.
Eve dönünce Lydgate’i Bay Farebrother ziyarete geldi. Papaz bir önceki gün kasabada değildi, ama Lydgate’in evinde haciz olduğu haberi akşama Lowick’e ulaşmıştı. Haberi, Lowick Gate’te yaşayan saygın çancı kardeşinden alan ayakkabıcı ve kilise kâtibi Bay Spicer taşımıştı. Lydgate’in Fred Vincy’yle bilardo salonundan indiği o akşamdan beri Bay Farebrother’ın onun hakkındaki düşünceleri biraz karamsardı. Green Dragon’da bir ya da birkaç kez kumar oynamak başka biri için önemsiz sayılabilirdi; ama Lydgate’te bu, onun eski hâlinden uzaklaştığını gösteren işaretlerden biriydi. Eskiden hor gördüğü şeyleri yapmaya başlamıştı. Bazı ahmakça dedikodu fısıltılarının kulağına çalındığı evlilik hoşnutsuzlukları bu değişimde ne kadar rol oynamış olursa olsun, Bay Farebrother bunun başlıca nedeninin giderek daha açık biçimde konuşulan borçlar olduğundan emindi. Lydgate’in arka planda kaynakları ya da dostları bulunduğu düşüncesinin tümüyle yanılsama olmasından korkmaya başlamıştı. Lydgate’in güvenini kazanmaya yönelik ilk girişiminde gördüğü soğuk karşılık, onu ikinci kez denemekten alıkoyuyordu; ama haciz haberinin gerçekten evin içinde yaşanmış olması, papazı bu isteksizliğini yenmeye karar verdirdi.
Lydgate, çok ilgilendiği yoksul bir hastayı az önce uğurlamıştı; Bay Farebrother’ı şaşırtan açık bir neşeyle elini uzatıp yanına geldi. Bu da gururla, yakınlığı ve yardımı geri çevirmenin bir yolu muydu? Olsun; yakınlık ve yardım yine de sunulmalıydı.
“Nasılsın Lydgate? Senin için kaygılanmama yol açan bir şey duydum; o yüzden geldim,” dedi papaz, iyi bir erkek kardeşin ses tonuyla; tek fark, sözlerinde hiçbir sitem olmamasıydı. İkisi de oturmuştu. Lydgate hemen cevap verdi—
“Ne demek istediğinizi sanırım biliyorum. Evde haciz olduğunu duymuşsunuz, değil mi?”
“Evet, doğru mu?”
“Doğruydu,” dedi Lydgate; artık bu meseleyi konuşmaktan çekinmiyormuş gibi rahat bir tavrı vardı. “Ama tehlike geçti; borç ödendi. Şimdi sıkıntılarımdan kurtuldum: Borçlarımdan arınacağım ve umarım daha iyi bir planla yeniden başlayabileceğim.”
“Bunu duyduğuma çok sevindim,” dedi papaz; sandalyesine yaslandı ve çoğu zaman bir yük kalkınca duyulan alçak sesli, hızlı bir konuşmayla devam etti. “Times’taki bütün haberlerden daha çok hoşuma gitti. İtiraf edeyim, yanına yüreğim ağır gelerek geldim.”
“Geldiğiniz için teşekkür ederim,” dedi Lydgate içtenlikle. “Daha mutlu olduğum için bu iyiliğin tadını daha çok çıkarabiliyorum. Gerçekten epey ezildim. Sanırım eziklerin acısı daha sonra da sürecek,” diye ekledi, biraz hüzünle gülümseyerek; “ama şimdilik yalnızca işkence mengenesinin gevşediğini hissediyorum.”
Bay Farebrother bir an sessiz kaldı, sonra içtenlikle, “Sevgili dostum, sana bir şey sormama izin ver. Haddimi aşarsam beni bağışla,” dedi.
“Beni gücendirecek bir şey soracağını sanmıyorum.”
“Öyleyse—içimin bütünüyle rahat etmesi için bunu sormam gerek—borçlarını ödemek uğruna, ileride seni daha da sıkıntıya sokabilecek başka bir borca girmedin, değil mi?”
“Hayır,” dedi Lydgate, hafifçe kızararak. “Gerçek böyle olduğuna göre, bunu size söylememin sakıncası yok: Borçlu olduğum kişi Bulstrode. Bana çok cömert bir avans verdi—bin sterlin—ve geri ödemeyi bekleyebilir.”
“Doğrusu bu cömertçe,” dedi Bay Farebrother; sevmediği adamı takdir etmeye kendini zorlayarak. İnce duyarlılığı, Lydgate’e Bulstrode’la kişisel bir bağ kurmaktan kaçınmasını hep öğütlemiş olduğu gerçeği üzerinde düşünmekten bile alıkoydu. Hemen ekledi: “Üstelik Bulstrode, onunla birlikte çalışırken gelirini artırmak yerine muhtemelen azaltmış olmandan sonra, doğal olarak senin iyiliğinle ilgileniyor olmalı. Buna uygun davrandığını düşünmek beni sevindirdi.”
Lydgate bu iyi niyetli varsayımlar karşısında rahatsız oldu. Bu varsayımlar, Bulstrode’un buz gibi bir kayıtsızlığın hemen ardından gelen ani cömertliğinin ardında yalnızca bencil nedenler bulunabileceğine dair birkaç saat önce beliren belli belirsiz kuşkusunu içinde daha da belirginleştirdi. İyi niyetli varsayımları yanıtsız bıraktı. Borcun hikâyesini anlatamazdı; ama bu hikâye her zamankinden daha canlı biçimde gözünün önündeydi. Papazın zarifçe görmezden geldiği gerçek de öyle: Bulstrode’a bu şekilde kişisel olarak borçlu kalmak, bir zamanlar en çok kaçınmaya kararlı olduğu şeydi.
Cevap vermek yerine, tasarladığı tasarruflardan ve hayatına farklı bir açıdan bakmaya başlamasından söz etti.
“Bir muayenehane açacağım,” dedi. “Bu konuda gerçekten yanlış bir girişimde bulunduğumu düşünüyorum. Rosamond da itiraz etmezse bir çırak alacağım. Bu işleri sevmiyorum ama insan hakkını vererek yaparsa bunlar gerçekten küçük düşürücü değil. Başlangıçta çok ağır bir darbe aldım; bundan sonra küçük sıkıntılar kolay gelecektir.”
Zavallı Lydgate! Düşüncelerinin bir parçası olarak ağzından istemeden çıkan “Rosamond itiraz etmezse” sözü, taşıdığı boyunduruğun anlamlı bir işaretiydi. Ama umutları Lydgate’inkilerle aynı yöne güçlü biçimde akıp giden ve artık onda karamsar bir önsezi uyandıracak hiçbir şey bilmeyen Bay Farebrother, onu sevgi dolu tebriklerle uğurladı.
Bölüm etkileşimi
