Middlemarch kitap kapağı

40. bölüm / 88

Xxxıx. Bölüm

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 88Şu an: Xxxıx. Bölüm
  1. 1 Öndeyiş.383 kelime
  2. 2 I. Kitap. — Bayan Brooke. — I. Bölüm.2.324 kelime
  3. 3 İkinci Bölüm.2.057 kelime
  4. 4 Üçüncü Bölüm.3.055 kelime
  5. 5 Bölüm Iv.1.973 kelime
  6. 6 Bölüm V.2.425 kelime
  7. 7 Bölüm Vı.2.977 kelime
  8. 8 Bölüm Vıı.1.074 kelime
  9. 9 Bölüm Vııı.1.446 kelime
  10. 10 Bölüm Ix.2.892 kelime
  11. 11 Bölüm X.3.169 kelime
  12. 12 On Birinci Bölüm.2.549 kelime
  13. 13 Xıı. Bölüm4.752 kelime
  14. 14 İkinci Kitap. — Yaşlı ve Genç. — Xııı. Bölüm.2.583 kelime
  15. 15 Xıv. Bölüm2.416 kelime
  16. 16 Xv. Bölüm.3.834 kelime
  17. 17 Bölüm Xvı.3.654 kelime
  18. 18 Bölüm Xvıı.2.468 kelime
  19. 19 Bölüm Xvııı.3.147 kelime
  20. 20 Xıx. Bölüm1.055 kelime
  21. 21 Xx. Bölüm3.207 kelime
  22. 22 Bölüm Xxı.2.160 kelime
  23. 23 Xxıı. Bölüm.3.946 kelime
  24. 24 Üçüncü Kitap. — Ölümü Beklerken. — Yirmi Üçüncü Bölüm.3.376 kelime
  25. 25 Xxıv. Bölüm.3.159 kelime
  26. 26 Xxv. Bölüm1.800 kelime
  27. 27 Yirmi Altıncı Bölüm1.318 kelime
  28. 28 Yirmi Yedinci Bölüm2.407 kelime
  29. 29 Xxvııı. Bölüm.1.394 kelime
  30. 30 Xxıx. Bölüm.2.169 kelime
  31. 31 Xxx. Bölüm1.759 kelime
  32. 32 Xxxı. Bölüm.2.732 kelime
  33. 33 Xxxıı. Bölüm3.190 kelime
  34. 34 Otuz Üçüncü Bölüm.1.445 kelime
  35. 35 Dördüncü Kitap. — Üç Aşk Sorunu. — Otuz Dördüncü Bölüm.2.094 kelime
  36. 36 Xxxv. Bölüm3.115 kelime
  37. 37 Bölüm Xxxvı.4.085 kelime
  38. 38 Xxxvıı. Bölüm.5.794 kelime
  39. 39 Bölüm Xxxvııı.2.290 kelime
  40. 40 Xxxıx. Bölüm3.210 kelime · Okuduğun bölüm
  41. 41 Bölüm Xl.3.617 kelime
  42. 42 Kırk Birinci Bölüm.1.387 kelime
  43. 43 Bölüm Xlıı.3.195 kelime
  44. 44 Beşinci Kitap. — Ölü El. — Xlııı. Bölüm.1.854 kelime
  45. 45 Bölüm Xlıv.834 kelime
  46. 46 Bölüm Xlv.4.740 kelime
  47. 47 Xlvı. Bölüm2.478 kelime
  48. 48 Bölüm Xlvıı.1.517 kelime
  49. 49 Bölüm Xlvııı.2.440 kelime
  50. 50 Bölüm Xlıx.1.001 kelime
  51. 51 Bölüm L.2.831 kelime
  52. 52 Bölüm Lı.3.497 kelime
  53. 53 Bölüm Lıı.2.573 kelime
  54. 54 Bölüm Lııı.3.541 kelime
  55. 55 Altıncı Kitap. — Dul Kadın ve Karısı. — Lıv. Bölüm.3.150 kelime
  56. 56 Elli Beşinci Bölüm.1.282 kelime
  57. 57 Elli Altıncı Bölüm.5.205 kelime
  58. 58 Bölüm Lvıı.2.681 kelime
  59. 59 Bölüm Lvııı.4.956 kelime
  60. 60 Bölüm Lıx.806 kelime
  61. 61 Bölüm Lx.2.882 kelime
  62. 62 Bölüm Lxı.3.799 kelime
  63. 63 Bölüm Lxıı.2.973 kelime
  64. 64 Yedinci Kitap. — İki Ayartı. — Lxııı. Bölüm.2.084 kelime
  65. 65 Lxıv. Bölüm.4.362 kelime
  66. 66 Lxv. Bölüm1.375 kelime
  67. 67 Lxvı. Bölüm2.589 kelime
  68. 68 67. Bölüm.1.999 kelime
  69. 69 68. Bölüm.2.039 kelime
  70. 70 69. Bölüm.2.593 kelime
  71. 71 Yetmişinci Bölüm3.299 kelime
  72. 72 Lxxı. Bölüm.4.493 kelime
  73. 73 Sekizinci Kitap. — Gün Batımı ve Gün Doğumu. — Yetmiş İkinci Bölüm.987 kelime
  74. 74 Bölüm Lxxııı.1.014 kelime
  75. 75 Bölüm Lxxıv.2.800 kelime
  76. 76 75. Bölüm2.044 kelime
  77. 77 76. Bölüm2.680 kelime
  78. 78 Bölüm Lxxvıı.1.911 kelime
  79. 79 Bölüm Lxxvııı.1.093 kelime
  80. 80 Bölüm Lxxıx.577 kelime
  81. 81 Bölüm Lxxx.1.677 kelime
  82. 82 Bölüm Lxxxı.2.617 kelime
  83. 83 Bölüm Lxxxıı.1.028 kelime
  84. 84 Bölüm Lxxxııı.2.021 kelime
  85. 85 Lxxxıv. Bölüm2.559 kelime
  86. 86 Seksen Beşinci Bölüm868 kelime
  87. 87 Seksen Altıncı Bölüm1.126 kelime
  88. 88 Son2.011 kelime

XXXIX. BÖLÜM
“Sen de benim gibi görüyorsan,

Kadın kılığına bürünmüş Erdem’i,

Ve sevmeye, bunu söylemeye cesaret ediyorsan,

Unutup Kadın’ı ve Erkek’i;

Ve bu sevgiyi, böyle yerleştirilmişken,

Dinsizlerden saklıyorsan,

Çünkü buna inanmazlar,

İnansalar bile alaya alırlar:

O zaman bütün yiğitlerin yaptığından
Daha yürekli bir iş başarmışsın demektir;

Ve bundan daha yürekli bir iş doğacaktır:

Bunu gizli tutmak.”

—DR. DONNE.

Sir James Chettam’ın aklı türlü planlar üretmeye pek yatkın değildi; ama Brooke’u “harekete geçirme” isteği giderek artmıştı. Dorothea’nın etkileme gücüne duyduğu köklü inançla birleşince bu istek biçim kazandı ve küçük bir planla sonuçlandı: Celia’nın rahatsızlığını, Dorothea’yı tek başına Hall’a getirmek için gerekçe gösterecek; sonra da arazinin yönetimiyle ilgili durumu ona bütünüyle anlattıktan sonra, yolda arabayla onu Grange’da bırakacaktı.

Böylece bir gün saat dörde doğru, Bay Brooke ile Ladislaw kütüphanede otururken kapı açıldı ve Bayan Casaubon’un geldiği haber verildi.

Will, bir an önce can sıkıntısının dibine vurmuştu. Bay Brooke’a koyun hırsızlarının asılmasıyla ilgili “belgeleri” düzenlemesinde yardım etmek zorunda kaldığından, zihnimizin aynı anda birkaç ata birden binebildiğini örnekliyordu: Bir yandan Middlemarch’ta kendine bir oda bulup Grange’da sürekli kalmaya son vermek için içinden plan yaparken, öte yandan bu ağırbaşlı düşüncelerin arasından Homeros’a yaraşır ayrıntılarla yazılmış bir koyun hırsızlığı destanının gıdıklayıcı hayali geçip gidiyordu. Bayan Casaubon’un geldiği duyurulunca elektrik çarpmış gibi yerinden fırladı; parmak uçlarında bir karıncalanma hissetti. Onu gözlemleyen biri ten rengindeki, yüz kaslarının duruşundaki ve bakışlarının canlılığındaki değişimi görür; sanki bedenindeki her molekül büyülü bir dokunuşun haberini almış sanabilirdi. Öyle de olmuştu. Çünkü etkili büyü, doğayı aşan doğadır; bedenin yanı sıra ruhun niteliğini de aktaran o ince dokunuşların gücünü kim ölçebilir? Bir erkeğin bir kadına duyduğu tutku, bir başkasına duyduğundan nasıl da farklı olabilir: Vadinin, ırmağın ve bembeyaz dağ zirvesinin üzerine düşen sabah ışığındaki sevinç, Çin fenerleriyle cam paneller arasındaki sevinçten ne kadar farklıysa öyle. Will de kolayca etkilenen biriydi. Yanı başında ustaca çekilen bir keman yayı, tek hamlede onun için dünyanın görünüşünü değiştirebilirdi; bakış açısı da ruh hâli kadar kolayca değişirdi. Dorothea’nın içeri girişi, sabahın tazeliği gibiydi.

“Ah canım, bu ne güzel sürpriz,” dedi Bay Brooke, onu karşılayıp öperken. “Sanırım Casaubon’u kitaplarıyla baş başa bıraktın. İyi etmişsin. Bir kadının fazla bilgili olmasını istemeyiz, bilirsin.”

“Bundan korkmanıza gerek yok, amca,” dedi Dorothea. Will’e dönüp içten bir neşeyle elini sıktı; başka bir selamlaşmaya girişmeden amcasına cevap vermeyi sürdürdü. “Ben çok yavaş ilerliyorum. Kitaplarla uğraşmak istediğimde, çoğu kez düşüncelerimin arasında kaytardığımı fark ediyorum. Bilgili olmak, kulübe planlamak kadar kolay değilmiş.”

Amcasının karşısında, Will’in yanına oturdu; onu neredeyse fark etmeyecek kadar aklını meşgul eden bir şey olduğu belliydi. Will gülünç denecek kadar hayal kırıklığına uğradı; sanki Dorothea’nın gelişinin onunla bir ilgisi olabileceğini düşünmüş gibiydi.

“Evet, canım, plan çizmek tam senin hobindi. Ama biraz ara vermen iyi oldu. Hobiler insanı alıp götürebilir, bilirsin; kendimizi kaptırmamamız gerek. Dizginleri elimizde tutmalıyız. Ben kendimi hiç kaptırmadım; hep dizginleri çektim. Ladislaw’a da söylediğim bu. O da ben de birbirimize benzeriz, bilirsin; her işe burnunu sokmayı sever. Ölüm cezası üzerine çalışıyoruz. Ladislaw’la ben birlikte çok iş başaracağız.”

“Evet,” dedi Dorothea kendine özgü bir açıklıkla. “Sir James, araziyi yönetme biçiminizde yakında büyük bir değişiklik yapacağınızı umduğunu anlattı: Çiftlikleri değerletmeyi, onarımlar yaptırmayı, kulübeleri iyileştirmeyi düşünüyormuşsunuz; böylece Tipton bambaşka bir yere benzeyecekmiş. Ah, ne mutlu!” diye devam etti; ellerini kavuşturmuştu. Evliliğinden beri bastırılmış olan o daha çocuksu, taşkın tavrı yeniden ortaya çıkmıştı. “Hâlâ evde olsaydım, yeniden ata binmeye başlardım; sizinle dolaşıp bütün bunları görürdüm! Sir James, kulübelerimi beğenen Bay Garth’ı işe alacağınızı da söyledi.”

“Chettam biraz aceleci davranmış, canım,” dedi Bay Brooke, hafifçe kızararak. “Biraz aceleci, bilirsin. Böyle bir şey yapacağımı hiç söylemedim. Yapmayacağımı da söylemedim, bilirsin.”

“Yalnızca bunu yapacağınızdan emin,” dedi Dorothea; sesi, credo ilahisini söyleyen genç bir koristinki kadar berrak ve kararlıydı. “Çünkü Parlamentoya halkın gelişmesini önemseyen bir üye olarak girmeyi düşünüyorsunuz; iyileştirilmesi gereken ilk şeylerden biri de toprağın ve emekçilerin durumu. Amca, karısı ve yedi çocuğuyla tek bir oturma odası ve bu masadan ancak biraz büyük bir yatak odası olan evde yaşayan Kit Downes’ı düşünün! Bir de dökülen çiftlik evlerinde yaşayan zavallı Dagley’leri; arka mutfakta oturup öteki odaları farelere bırakıyorlar! Buradaki tabloları sevmememin bir nedeni de bu, sevgili amca; benim bu konuda aptal olduğumu düşünüyorsun. Köyden bütün o pisliği ve kaba çirkinliği içimde bir acıyla taşıyarak dönerdim; salondaki yılışık tablolar, duvarlarımızın dışındaki komşular için gerçek ne kadar acı olursa olsun umursamadan, sahtelikte haz bulmaya yönelik kötü bir çaba gibi gelirdi. Kendi elimizin altındaki kötülükleri değiştirmeye çalışmadan, daha geniş çaplı iyilik değişiklikleri için öne çıkıp çağrı yapmaya hakkımız olmadığını düşünüyorum.”

Dorothea konuştukça duyguları yoğunlaştı; hiçbir şeyi düşünmez oldu, yalnızca hislerini engellenmeden dile getirmenin ferahlığına kapıldı. Bu, eskiden alışık olduğu ama evliliğinden beri, enerjinin korkuyla durmaksızın boğuştuğu hayatında neredeyse hiç yaşayamadığı bir deneyimdi. O an Will’in hayranlığına soğuk bir uzaklık duygusu eşlik etti. Bir erkek, bir kadında belli bir yücelik gördüğünde onu eskisi kadar sevemediğini hissetmekten pek utanmaz; çünkü doğa yüceliği erkeklere ayırmıştır. Ama doğa, niyetini gerçekleştirirken bazen acı hatalar yapar; iyi Bay Brooke da bunlardan biriydi. Yeğeninin güzel sözleri karşısında onun erkeksi bilinci o anda epeyce kekeliyordu. Kendini ifade etmek için hemen ayağa kalkıp gözlüğünü düzeltmekten ve önündeki kâğıtları parmaklamaktan başka bir yol bulamadı. Sonunda şöyle dedi:

“Söylediklerinde bir doğruluk payı var, canım, var ama hepsi değil, öyle mi Ladislaw? Tablolarımızın ve heykellerimizin eleştirilmesinden hoşlanmayız. Genç hanımlar biraz ateşli olur, bilirsin; biraz tek yanlı düşünürler, canım. Güzel sanatlar, şiir ve bunun gibi şeyler bir ulusu yüceltir; emollit mores, şimdi biraz Latince anlıyorsun. Ama… ne? Ne oldu?”

Bu sorular, av hayvanları bekçisinin Dagley’nin çocuklarından birini elinde az önce öldürülmüş bir tavşan yavrusuyla bulduğunu haber vermek için içeri giren uşağa yöneltilmişti.

“Geliyorum, geliyorum. Onu kolayca affederim, bilirsin,” dedi Bay Brooke, Dorothea’ya alçak sesle; neşeyle ağır ağır çıkıp gitti.

Amcası gider gitmez Dorothea Will’e, “Bu değişikliğin ne kadar doğru olduğunu hissediyorsundur umarım; benim, yani Sir James’in istediği değişikliğin,” dedi.

“Bunu konuşmanı dinleyince anladım. Söylediklerini unutmayacağım. Ama şu an başka bir şey düşünebilir misin? Yaşananlar hakkında seninle konuşmak için bir daha fırsat bulamayabilirim,” dedi Will. Sabırsızca ayağa kalkmış, sandalyenin arkalığını iki eliyle tutuyordu.

“Lütfen söyleyin,” dedi Dorothea kaygıyla; o da ayağa kalkıp, Monk’un nefes nefese ve kuyruğunu sallayarak içeri baktığı açık pencereye gitti. Sırtını pencere çerçevesine dayadı, elini köpeğin başına koydu. Bilindiği gibi, elde tutulması ya da ayak altında dolaşması gereken ev hayvanlarından hoşlanmıyordu; ama köpeklerin duygularına her zaman dikkat eder, yaklaşımlarını geri çevirmesi gerekirse bunu çok nazikçe yapardı.

Will yalnızca gözleriyle onu izledi ve “Bay Casaubon’un evine gitmemi yasakladığını biliyorsundur sanırım,” dedi.

“Hayır, bilmiyordum,” dedi Dorothea, kısa bir duraksamanın ardından. Çok etkilendiği belliydi. “Çok, çok üzgünüm,” diye ekledi kederle. Will’in bilmediği bir şeyi düşünüyordu: kocasıyla karanlıkta aralarında geçen konuşmayı. Bay Casaubon’un davranışını etkileyemeyeceğine dair umutsuzluğa yeniden kapılmıştı. Ama duyduğu kederin açıkça yüzüne yansıması Will’e bu duygunun yalnızca kendisiyle ilgili olmadığını gösterdi; Dorothea, Bay Casaubon’un kendisine duyduğu hoşnutsuzluğun ve kıskançlığın asıl hedefinin kendisi olduğunu düşünmemişti. Will tuhaf bir sevinç ve öfke karışımı hissetti: Dorothea’nın düşüncelerinde temiz bir yuvada yaşar gibi barınmanın, orada kuşkusuz ve sınırsızca el üstünde tutulmanın sevinci; onun gözünde pek önem taşımamanın, tehdit sayılmayacak kadar etkisiz kalmanın, kendisini pohpohlamayan bir iyilikle karşılanmanın öfkesi. Yine de Dorothea’nın değişmesinden duyduğu korku hoşnutsuzluğundan ağır bastı; yeniden, yalnızca açıklama yapar gibi konuşmaya başladı.

“Bay Casaubon’un gerekçesi, burada üstlendiğim görevin kuzeni olarak sahip olduğum mevkiye yakışmadığını düşünmesi ve bundan hoşnutsuz olması. Bu konuda geri adım atamayacağımı kendisine söyledim. Hayatımı gülünç bulduğum önyargıların engellemesini beklemesi bana biraz fazla ağır geliyor. Yükümlülük öyle bir noktaya kadar uzatılabilir ki anlamını bilemeyecek kadar gençken üzerimize vurulmuş bir kölelik damgasından farksız olur. Bu görevi, yararlı ve onurlu kılmaya niyetli olmasaydım kabul etmezdim. Aile itibarını başka hiçbir açıdan gözetmek zorunda değilim.”

Dorothea kendini perişan hissediyordu. Kocasının bütünüyle haksız olduğunu, Will’in dile getirdiklerinden de başka nedenlerle düşünüyordu.

“Bu konuyu konuşmasak daha iyi,” dedi; sesinde alışılmadık bir titreme vardı. “Madem sen Bay Casaubon’la anlaşamıyorsun. Burada kalmaya mı niyetlisin?” Hüzünlü düşüncelere dalmış, çimenliğe bakıyordu.

“Evet; ama artık seni neredeyse hiç göremeyeceğim,” dedi Will, neredeyse çocukça bir yakınma tonuyla.

“Hayır,” dedi Dorothea, gözlerini dosdoğru ona çevirerek. “Neredeyse hiç. Ama senden haber alacağım. Amcam için neler yaptığını bileceğim.”

“Ben senin hakkında neredeyse hiçbir şey bilemeyeceğim,” dedi Will. “Kimse bana bir şey anlatmayacak.”

“Ah, benim hayatım çok sade,” dedi Dorothea; dudaklarında, hüznünü aydınlatan eşsiz bir gülümseme belirdi. “Hep Lowick’teyim.”

“Bu korkunç bir tutsaklık,” dedi Will, sabırsızca.

“Hayır, öyle düşünme,” dedi Dorothea. “Özlem duyduğum bir şey yok.”

Will konuşmadı, ama Dorothea onun yüzündeki bir değişikliğe karşılık verdi. “Kendim için demek istiyorum. Yalnız, başkaları için hiçbir şey yapmadan payıma düşenden çok daha fazlasına sahip olmamayı isterdim. Ama kendime ait bir inancım var; beni teselli ediyor.”

“Nedir o?” diye sordu Will; bu inancı biraz kıskanmıştı.

“Ne olduğunu tam olarak bilmesek ve yapmak istediklerimizi yapamasak bile, bütünüyle iyi olana duyduğumuz özlemle kötülüğe karşı ilahi gücün bir parçası oluruz: ışığın eteklerini genişletir, karanlıkla mücadele alanını daraltırız.”

“Bu güzel bir mistisizm; yani—”

“Lütfen ona bir ad koymayın,” dedi Dorothea, yalvarırcasına ellerini uzatarak. “Farsçadır ya da coğrafyayla ilgili başka bir şeydir, dersiniz. Bu benim hayatım. Onu keşfettim ve ondan vazgeçemem. Küçük bir kız olduğumdan beri dinimi keşfedip duruyorum. Eskiden çok dua ederdim; şimdi neredeyse hiç etmiyorum. Yalnızca kendim için arzular beslememeye çalışıyorum, çünkü bunlar başkaları için iyi olmayabilir; üstelik zaten fazlasıyla sahibim. Sana yalnızca Lowick’te günlerimin nasıl geçtiğini iyice bil diye anlattım.”

“Bana anlattığın için Tanrı seni kutsasın!” dedi Will, içtenlikle; kendisine de şaşırıyordu. Birbirlerine, kuşlar hakkında gizlice konuşan iki sevgi dolu çocuk gibi bakıyorlardı.

“Senin dinin nedir?” diye sordu Dorothea. “Dinden bildiklerini değil, sana en çok yardımcı olan inancı soruyorum.”

“İyi ve güzel olanı gördüğümde sevmek,” dedi Will. “Ama ben bir asiyim; senin gibi, hoşlanmadığım şeylere boyun eğmek zorunda olduğumu hissetmiyorum.”

“Ama iyi olanı seviyorsan, sonuçta aynı kapıya çıkar,” dedi Dorothea gülümseyerek.

“Şimdi ince düşünüyorsun,” dedi Will.

“Evet; Bay Casaubon sık sık fazla ince düşündüğümü söyler. Ben öyle olduğumu hissetmiyorum,” dedi Dorothea şakacı bir tavırla. “Ama amcam da ne kadar uzadı! Gidip onu bulmalıyım. Gerçekten de Konağa gitmem gerek. Celia beni bekliyor.”

Will, Bay Brooke’a haber vermeyi teklif etti. Bay Brooke az sonra çıkageldi ve arabaya binip Dorothea’yla Dagley’lerin çiftliğine kadar gideceğini, tavşan yavrusuyla yakalanan küçük suçlu hakkında konuşacağını söyledi. Yolda ilerlerken Dorothea yeniden mülk konusunu açtı, ama Bay Brooke hazırlıksız yakalanmadığından konuşmanın denetimini eline aldı.

“Chettam meselesine gelince,” diye karşılık verdi. “Beni eleştiriyor, canım; ama Chettam olmasa av hayvanlarımı koruyamazdım. Bu masrafın kiracılar uğruna yapıldığını da söyleyemez, biliyorsun. İçime pek sinmiyor: kaçak avcılık meselesi, biraz kurcalayınca anlaşılıyor. Bunu gündeme getirmeyi sık sık düşündüm. Geçenlerde Metodist vaiz Flavell, karısıyla birlikte yürürken önüne çıkan bir tavşanı yere serdiği için mahkemeye çıkarıldı. Eli çabukmuş; ensesine vurup öldürmüş.”

“Bence bu çok acımasızca,” dedi Dorothea.

“Doğrusu, bir Metodist vaizde bu bana biraz karanlık geldi, biliyorsun. Johnson da, ‘Ne ikiyüzlü olduğunu buradan anlayabilirsin,’ dedi. Vallahi, Flavell bana ‘insanın en üstün örneği’ denen kişiye pek benzemedi; Hristiyanı kasteden, sanırım şair Young’ın sözü. Young’ı biliyorsun, değil mi? Neyse, Flavell o eski püskü siyah tozluklarıyla, Tanrı’nın kendisine ve karısına güzel bir yemek gönderdiğini, onu yere sermeye hakkı olduğunu düşündüğünü söylüyordu; oysa Nimrod gibi Tanrı’nın önünde kudretli bir avcı değildi. İnan bana, hayli komikti. Fielding bundan bir şey çıkarırdı; Scott da, mesela, bunu güzelce işleyebilirdi. Ama düşününce, adamın şükredecek biraz tavşan eti olsun istememe engel olamadım. Hepsi önyargı meselesi; sopa ve tozluk gibi şeylere karşı, yasaların da desteklediği bir önyargı, biliyorsun. Neyse, meseleleri akıl yürüterek çözmek olmaz; yasa yasadır. Ama Johnson’ı susturup işi örtbas ettim. Chettam’ın daha sert davranacağından kuşkuluyum; yine de beni ilçenin en katı adamıymışım gibi eleştiriyor. İşte Dagley’lerin çiftliğine geldik.”

Bay Brooke çiftlik avlusunun kapısında indi, Dorothea yoluna devam etti. İnsanların bizi suçladığından yalnızca kuşkulandığımızda, her şeyin nasıl daha çirkin göründüğü şaşılacak şeydir. Aynada kendi yüzümüz bile, daha az beğenilir yanlarımız hakkında açık sözlü bir yorum duyduktan sonra gözümüze başka türlü görünmeye başlar; öte yandan, hiç sesini çıkarmayan ya da hakkını arayacak kimsesi olmayanların hakkına girdiğimizde vicdanımızın bunu nasıl da kolayca hoş gördüğüne hayret edilir. “Trumpet” gazetesinin eleştirileri Sir James’in sözleriyle yankılanıp aklını böyle yaralamışken, Dagley’lerin çiftlik evi Bay Brooke’a o güne dek hiç bu kadar kasvetli görünmemişti.

Başkalarının sıkıntılarını tablo gibi gösteren güzel sanatların yumuşatıcı etkisi altındaki bir gözlemci, Freeman’s End denen bu çiftlik evini görüp hayran kalabilirdi: eski evin koyu kırmızı çatısında çatı pencereleri vardı; bacaların ikisi sarmaşıkla tıkanmıştı; geniş sundurmanın önü odun demetleriyle kapanmıştı; pencerelerin yarısı, çevresinde yasemin dallarının yabanılca gürleştiği, gri ve kurt yenikli panjurlarla örtülüydü. Üzerinden gülhatmilerin göründüğü çürümüş bahçe duvarı, birbirine karışan yumuşak renkleriyle tam bir inceleme konusuydu; açık arka mutfak kapısının önünde de, kuşkusuz ilginç batıl inançlar yüzünden beslenen yaşlı bir keçi yatıyordu. Ahırın yosun tutmuş saz çatısı, kırık gri ahır kapıları, erken harman için tahılı ambara boşaltmayı neredeyse bitirmiş, yırtık pantolonlu yoksul işçiler; sağılsın diye bağlanmış ineklerin bulunduğu, bir yarısı kahverengi bir boşluğa dönüşmüş ufacık mandıra; eğri büğrü, bakımsız avluda dolaşan domuzlarla beyaz ördeklerin bile, pek kıt ve niteliksiz bulaşık suyuyla beslenmekten keyifsiz göründüğü manzara... Yüksek bulutlarla mermer desenleri kazanmış gökyüzünün dingin ışığı altında, bütün bunlar hepimizin önünde durup “ne hoş bir manzara” diye hayran kaldığı türden bir resim oluşturabilirdi. Oysa zamanın gazetelerinde sık sık görülen, tarımsal çıkarların gerilemesi ve çiftçilik sermayesinin üzücü ölçüde yetersiz kalması haberlerinin uyandırdığı duygulardan başka duygulara seslenirdi bu görüntü. Fakat Bay Brooke’un aklı şimdi bu can sıkıcı çağrışımlarla doluydu; manzara da bu yüzden onun gözünde güzelliğini yitirmişti. Bay Dagley, elinde dirgeni ve sağım şapkasıyla, peyzajın içinde bir figür oluşturuyordu; şapkası, ön kısmı yassılaşmış çok eski bir kunduz kürkü şapkasıydı. Ceketiyle pantolonu en iyi giysileriydi; pazara gidip her zamankinden geç dönerek Blue Bull’un ortak sofrasında yemek yeme gibi ender bir keyfe kapılmamış olsaydı, hafta içi böyle giyinmezdi. Bu savurganlığa nasıl kapıldığını ertesi gün kendisi de merak edecekti belki; ama akşam yemeğinden önce ülkenin durumuyla ilgili bir şeyler, Far Dips biçilmeden hasatta verilen kısa bir ara, yeni Kral hakkındaki hikâyeler ve duvarları kaplayan bildiriler biraz düşüncesizce davranmayı haklı göstermiş gibiydi. Middlemarch’ta, iyi etin yanında iyi içki bulunması gerektiği apaçık bir ilke sayılırdı; Dagley bu içkiyi, bolca sofra birası ve ardından romlu su olarak yorumluyordu. Bu içkilerin içinde bir parça doğruluk vardı: zavallı Dagley’i neşeli gösterecek kadar aldatıcı değillerdi. Yalnızca hoşnutsuzluğunu her zamankinden daha az içine atmasına yol açıyorlardı. Bir de, çiftçiliğe dair tutuculuğunu tehlikeli biçimde sarsan, bulanık siyasi laflardan fazla kaçırmıştı. Onun tutuculuğu, mevcut olan her şeyin kötü, her değişikliğin daha da kötü olacağı inancından ibaretti. Yanakları kızarmıştı; dirgenini kavrayıp hareketsiz dururken gözlerinde açıkça kavga arayan bir bakış vardı. Ev sahibi, bir eli pantolon cebinde, öteki elindeki ince bastonu sallayarak, rahat ve ayaklarını sürüyen yürüyüşüyle yaklaşıyordu.

“Dagley, iyi dostum,” diye söze başladı Bay Brooke; oğlan hakkında pek dostça konuşacağını biliyordu.

“Öyle mi? Ben iyi dostmuşum, ha? Sağ olun efendim, sağ olun,” dedi Dagley; öyle yüksek sesli, hırlayan bir alayla konuşmuştu ki çoban köpeği Fag yerinden kımıldayıp kulaklarını dikti. Ama dışarıda biraz oyalanıp avluya giren Monk’u görünce Fag yeniden oturup etrafı gözetlemeye koyuldu. “İyi dost olduğumu duyduğuma sevindim.”

Bay Brooke bugün pazar kurulduğunu ve değerli kiracısının muhtemelen yemek yediğini düşündü; ama söyleyeceklerini Bayan Dagley’e de tekrarlama ihtimalini göz önünde bulundurarak konuşmayı sürdürmesinde sakınca görmedi.

“Küçük oğlun Jacob tavşan yavrusu öldürürken yakalandı, Dagley. Johnson’a onu bir iki saat boş ahırda tutmasını söyledim; biraz korksun diye, biliyorsun. Ama akşam olmadan, birazdan eve getirilecek. Sen de ona göz kulak olur, bir güzel azarlar mısın?”

“Yok, yapmam! Seni ya da başkasını memnun etmek için oğlumu döversem namerdim; yirmi ev sahibin olsa da dövmem, hele senin gibi kötü biriyse.”

Dagley’in sesi, karısını arka mutfağın kapısına çağıracak kadar yükselmişti; o kapı kullanılan tek girişti ve kötü havalar dışında hep açık dururdu. Bay Brooke yumuşak bir sesle, “Peki peki, karınla konuşayım; dövmek demek istemedim, biliyorsun,” deyip eve doğru yürümek üzere döndü. Ama Dagley, kendisinden uzaklaşan bir beyefendiye içindekileri söylemeye daha da heveslenmişti; hemen peşine düştü. Fag da ardında, ağır ağır yürüyordu; Monk’un yaptığı küçük, muhtemelen dostça yaklaşımlardan somurtarak kaçınıyordu.

“Nasılsınız, Bayan Dagley?” dedi Bay Brooke, aceleyle. “Oğlunuzdan söz etmeye geldim; ona sopayı vurmanızı istemiyorum, biliyorsunuz.” Bu kez son derece açık konuşmaya özen gösterdi.

Fazla çalışmaktan bitkin Bayan Dagley, ince yapılı, yorgun bir kadındı. Hayatından zevk öylesine silinip gitmişti ki kiliseye gitmek üzere hazırlanırken kendisini sevindirecek bir pazar giysisi bile yoktu. Kocası eve geleli aralarında zaten bir tartışma çıkmış, kadın en kötüsünü bekleyerek keyifsizleşmişti. Ama kocası ondan önce davranıp cevap verdi.

“Yok, sopa da yemeyecek, sen istesen de istemesen de,” diye sürdürdü Dagley; sesi sertçe çınlasın ister gibi gürletti. “Bu topraklarda sopa muhabbeti etmeye hakkın yok; tamir için bir kuruş vermiyorsun. Git Middlemarch’a, namını sor.”

“Dilini tutsan iyi edersin, Dagley,” dedi karısı, “kendi çanağını da tekmeleyip devirmesen. Aile babası dediğin adam pazarda para harcayıp kendini içkiyle sarhoş etmişse bir günde yeterince kötülük etmiş demektir. Ama oğlum ne yapmış, onu bilmek isterim efendim.”

“Ne yaptığını boş ver,” dedi Dagley, daha da öfkelenerek. “Konuşmak benim işim, senin değil. Hem konuşacağım da. Akşam yemeği olsun olmasın, diyeceğimi diyeceğim. Diyeceğim şu ki, babamla dedemden beri senin toprağında yaşıyorum; paramızı da buraya yatırdık. Kral dur demese, ben de çocuklarım da, toprağa serpecek gübreyi alacak paramız olmadığından burada yatıp çürürdük.”

“İyi dostum, sarhoşsun, biliyorsun,” dedi Bay Brooke, yakınlık kurarcasına ama pek de akıllıca davranmadan. “Başka bir gün, başka bir gün,” diye ekleyip gitmek ister gibi döndü.

Ama Dagley hemen önüne dikildi. Efendisinin sesi yükselip kabalaşırken, Fag da hemen arkasında alçak sesle hırladı; Monk ise sessizce ve vakur bir dikkatle yaklaştı. Arabadaki işçiler dinlemek için durmuştu. Bağırıp çağıran bir adamın peşinden gülünç biçimde kaçmaya çalışmaktansa, hiç kıpırdamamak daha akıllıca görünüyordu.

“Ben senden daha sarhoş değilim, hatta o kadar bile değil,” dedi Dagley. “İçkimi taşırım, ne dediğimi de bilirim. Kral buna dur diyecek, diyorum. Bilenler, bir Reform çıkacağını söylüyor; kiracısına hiç doğru dürüst davranmamış ev sahipleri öyle bir muamele görecek ki kaçıp sıvışmak zorunda kalacaklar. Middlemarch’ta Reform’un ne olduğunu bilenler var; kimin kaçıp gideceğini de biliyorlar. Diyorlar ki, ‘Ev sahibinin kim olduğunu biliyorum.’ Ben de, ‘Bilmek sana yarıyorsa ne âlâ, bana yaramıyor,’ diyorum. ‘Eli sıkı biri,’ diyorlar. ‘Evet evet,’ diyorum. ‘Reform’dan yana,’ diyorlar. Söyledikleri bu. Ben de Reform’un ne olduğunu anladım: sizi ve sizin gibileri, üstelik fena kokulu şeyler de eşliğinde, kaçırıp kovalayacakmış. Artık ne istersen yap, senden korkmuyorum. Oğlumu rahat bırak da Reform ensene binmeden önce kendi başının çaresine bak. Söyleyeceğim bu,” diye bitirdi Bay Dagley ve dirgenini toprağa öyle bir kararlılıkla sapladı ki geri çekmeye çalışınca zorlandı.

Bu son hareket üzerine Monk yüksek sesle havlamaya başladı; Bay Brooke’un kaçması için fırsat doğmuştu. Hayretler içinde, başına gelen bu yeni duruma hâlâ şaşarak avludan olabildiğince hızlı çıktı. Kendi toprağında daha önce hiç hakarete uğramamıştı; kendisini herkesin sevdiğini düşünmeye yatkındı (kendi sevimliliğimizi, başkalarının bizden ne isteyebileceğinden daha çok düşündüğümüzde hepimiz böyle yaparız). On iki yıl önce Caleb Garth’la tartıştığında, ev sahibinin her şeyi kendi eline almasına kiracıların sevineceğini sanmıştı.

Onun yaşadıklarını izleyenlerden bazıları Bay Dagley’in cehaletini kapkaranlık bulabilir; oysa o zamanlarda, kendi sınıfından kalıtımla çiftçilik yapan birinin bilgisiz kalması için fırsat çoktu. Üstelik ikiz köy cemaatinde, iliklerine kadar beyefendi olan bir rektör; yakında oturan ve rektörden daha bilgince vaaz veren bir yardımcı din adamı; her işe, özellikle güzel sanatlara ve toplumsal iyileşmeye el atmış bir ev sahibi; yalnızca üç mil ötedeki Middlemarch’ın tüm aydınları vardı. İnsanların bilgiden nasıl kolayca kaçtığını görmek için, Londra’nın ortalama bir tanışını düşünün; sonra da akşam yemeğine çağrılmaya uygun bu kişi, Tipton’ın kilise kâtibinden ancak biraz hesap öğrenmiş, Yeşaya ya da Apollos gibi adları iki kez hecelemesine rağmen okuyamadığı için İncil’den bir bölümü büyük güçlükle okumuş olsaydı nasıl biri olurdu, gözünüzde canlandırın. Zavallı Dagley pazar akşamları bazen birkaç ayet okurdu; dünya ona, en azından eskisinden daha karanlık görünmezdi. Bazı şeyleri ise çok iyi bilirdi: Freeman’s End’de çiftçiliğin baştan savma gidişini, havanın, hayvanların ve mahsulün ne kadar sorunlu olduğunu. Burası anlaşılan, insan isterse özgürce çekip gidebilir ama önünde dünyada başka hiçbir yer yok demek için, alay yollu böyle adlandırılmıştı.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…