Bölümler 88Şu an: Xxıı. Bölüm.
- 1 Öndeyiş.383 kelime
- 2 I. Kitap. — Bayan Brooke. — I. Bölüm.2.324 kelime
- 3 İkinci Bölüm.2.057 kelime
- 4 Üçüncü Bölüm.3.055 kelime
- 5 Bölüm Iv.1.973 kelime
- 6 Bölüm V.2.425 kelime
- 7 Bölüm Vı.2.977 kelime
- 8 Bölüm Vıı.1.074 kelime
- 9 Bölüm Vııı.1.446 kelime
- 10 Bölüm Ix.2.892 kelime
- 11 Bölüm X.3.169 kelime
- 12 On Birinci Bölüm.2.549 kelime
- 13 Xıı. Bölüm4.752 kelime
- 14 İkinci Kitap. — Yaşlı ve Genç. — Xııı. Bölüm.2.583 kelime
- 15 Xıv. Bölüm2.416 kelime
- 16 Xv. Bölüm.3.834 kelime
- 17 Bölüm Xvı.3.654 kelime
- 18 Bölüm Xvıı.2.468 kelime
- 19 Bölüm Xvııı.3.147 kelime
- 20 Xıx. Bölüm1.055 kelime
- 21 Xx. Bölüm3.207 kelime
- 22 Bölüm Xxı.2.160 kelime
- 23 Xxıı. Bölüm.3.946 kelime · Okuduğun bölüm
- 24 Üçüncü Kitap. — Ölümü Beklerken. — Yirmi Üçüncü Bölüm.3.376 kelime
- 25 Xxıv. Bölüm.3.159 kelime
- 26 Xxv. Bölüm1.800 kelime
- 27 Yirmi Altıncı Bölüm1.318 kelime
- 28 Yirmi Yedinci Bölüm2.407 kelime
- 29 Xxvııı. Bölüm.1.394 kelime
- 30 Xxıx. Bölüm.2.169 kelime
- 31 Xxx. Bölüm1.759 kelime
- 32 Xxxı. Bölüm.2.732 kelime
- 33 Xxxıı. Bölüm3.190 kelime
- 34 Otuz Üçüncü Bölüm.1.445 kelime
- 35 Dördüncü Kitap. — Üç Aşk Sorunu. — Otuz Dördüncü Bölüm.2.094 kelime
- 36 Xxxv. Bölüm3.115 kelime
- 37 Bölüm Xxxvı.4.085 kelime
- 38 Xxxvıı. Bölüm.5.794 kelime
- 39 Bölüm Xxxvııı.2.290 kelime
- 40 Xxxıx. Bölüm3.210 kelime
- 41 Bölüm Xl.3.617 kelime
- 42 Kırk Birinci Bölüm.1.387 kelime
- 43 Bölüm Xlıı.3.195 kelime
- 44 Beşinci Kitap. — Ölü El. — Xlııı. Bölüm.1.854 kelime
- 45 Bölüm Xlıv.834 kelime
- 46 Bölüm Xlv.4.740 kelime
- 47 Xlvı. Bölüm2.478 kelime
- 48 Bölüm Xlvıı.1.517 kelime
- 49 Bölüm Xlvııı.2.440 kelime
- 50 Bölüm Xlıx.1.001 kelime
- 51 Bölüm L.2.831 kelime
- 52 Bölüm Lı.3.497 kelime
- 53 Bölüm Lıı.2.573 kelime
- 54 Bölüm Lııı.3.541 kelime
- 55 Altıncı Kitap. — Dul Kadın ve Karısı. — Lıv. Bölüm.3.150 kelime
- 56 Elli Beşinci Bölüm.1.282 kelime
- 57 Elli Altıncı Bölüm.5.205 kelime
- 58 Bölüm Lvıı.2.681 kelime
- 59 Bölüm Lvııı.4.956 kelime
- 60 Bölüm Lıx.806 kelime
- 61 Bölüm Lx.2.882 kelime
- 62 Bölüm Lxı.3.799 kelime
- 63 Bölüm Lxıı.2.973 kelime
- 64 Yedinci Kitap. — İki Ayartı. — Lxııı. Bölüm.2.084 kelime
- 65 Lxıv. Bölüm.4.362 kelime
- 66 Lxv. Bölüm1.375 kelime
- 67 Lxvı. Bölüm2.589 kelime
- 68 67. Bölüm.1.999 kelime
- 69 68. Bölüm.2.039 kelime
- 70 69. Bölüm.2.593 kelime
- 71 Yetmişinci Bölüm3.299 kelime
- 72 Lxxı. Bölüm.4.493 kelime
- 73 Sekizinci Kitap. — Gün Batımı ve Gün Doğumu. — Yetmiş İkinci Bölüm.987 kelime
- 74 Bölüm Lxxııı.1.014 kelime
- 75 Bölüm Lxxıv.2.800 kelime
- 76 75. Bölüm2.044 kelime
- 77 76. Bölüm2.680 kelime
- 78 Bölüm Lxxvıı.1.911 kelime
- 79 Bölüm Lxxvııı.1.093 kelime
- 80 Bölüm Lxxıx.577 kelime
- 81 Bölüm Lxxx.1.677 kelime
- 82 Bölüm Lxxxı.2.617 kelime
- 83 Bölüm Lxxxıı.1.028 kelime
- 84 Bölüm Lxxxııı.2.021 kelime
- 85 Lxxxıv. Bölüm2.559 kelime
- 86 Seksen Beşinci Bölüm868 kelime
- 87 Seksen Altıncı Bölüm1.126 kelime
- 88 Son2.011 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
XXII. BÖLÜM.
“Uzun uzun konuştuk; o sade ve iyiydi.
Kötülüğü bilmediğinden iyilik ederdi;
Yüreğinin zenginliklerinden bana sadaka verdi,
Yüreğin kendini nasıl sunduğunu dinlerken,
Bunu düşünmeye bile cesaret edemeden, ben de yüreğimi ona verdim;
O, yaşamımı alıp götürdü; bunuysa hiç bilmedi.”
—ALFRED DE MUSSET
Will Ladislaw ertesi gün yemeğinde son derece hoş bir konuk oldu; Bay Casaubon’a hoşnutsuzluğunu gösterme fırsatı vermedi. Hatta Dorothea’ya, Will’in kocasını sohbete çekişinin ve onu saygıyla dinleyişinin, şimdiye dek kimsede görmediği kadar başarılı olduğu izlenimi doğdu. Gerçi Tipton çevresindeki dinleyicilerin pek parlak yetenekleri yoktu! Will epey konuşuyordu; söylediklerini öyle hızlı ve sanki önemsiz bir ara sözmüş gibi ortaya atıyordu ki, büyük çanın ardından çınlayan neşeli küçük bir zil gibiydi. Will her zaman kusursuz olmayabilirdi, ama o gün kesinlikle iyi günlerindendi. Roma’daki yoksullar arasında, ancak özgürce dolaşabilen birinin görebileceği küçük olayları anlattı; Bay Casaubon’la, Yahudilik ve Katoliklik arasındaki ilişkilere dair Middleton’ın temelsiz görüşleri konusunda aynı fikirdeydi. Sonra Roma’nın o karmakarışık çeşitliliğinden aldığı zevki, yarı coşkulu yarı şakacı bir dille anlattı. Bu çeşitlilik, durmadan karşılaştırma yaptırarak zihni esnekleştiriyor; dünyanın çağlarını aralarında canlı bir bağ bulunmayan kutu gibi bölmeler olarak görmeyi engelliyordu. Will’in gözlemine göre Bay Casaubon’un araştırmaları da hep bu kadar geniş kapsamlı olmuştu; belki o, böylesine ani bir etkiyi hiç hissetmemişti. Kendisi ise Roma’nın ona tarihin bütünü hakkında bambaşka bir duygu verdiğini itiraf etti: parçalar hayal gücünü harekete geçiriyor, zihnini bir bütün kurmaya yöneltiyordu. Arada sırada, ama sık sık değil, Dorothea’ya dönüp onun söylediklerini de tartışmaya katıyor; sanki Dorothea’nın duyguları, Foligno Madonnası ya da Laokoon hakkında verilecek son hükümde hesaba katılması gereken bir unsurmuş gibi davranıyordu. Dünya görüşünün oluşmasına katkıda bulunduğunu hissetmek sohbeti özellikle neşeli kılar; Bay Casaubon da çoğu kadından daha iyi konuşan genç karısıyla gurur duyuyordu. Onu seçerken bunu zaten fark etmişti.
İşler bu kadar hoş giderken Bay Casaubon, Kütüphane’deki çalışmalarına birkaç gün ara vereceğini ve kısa bir süre yeniden çalıştıktan sonra Roma’da kalması için başka bir neden kalmayacağını söyledi. Bu sözler Will’i, Bayan Casaubon’un bir iki atölye görmeden şehirden ayrılmaması için ısrar etmeye yüreklendirdi. Bay Casaubon onu götürmez miydi? Böyle bir şey kaçırılmamalıydı; bambaşka bir deneyimdi. Kocaman fosillerin üzerinde, böcekleriyle birlikte küçük, taze bir bitki örtüsü gibi gelişen bir yaşam biçimiydi bu. Will onlara seve seve rehberlik ederdi; yorucu bir geziye değil, yalnızca birkaç örnek görmeye götürecekti.
Dorothea’nın kendisine ciddi ciddi baktığını gören Bay Casaubon, bu tür ziyaretlerin ilgisini çekip çekmeyeceğini sormadan edemedi. O günün tamamında hizmetine hazırdı; Will’in ertesi gün gelip onlarla birlikte faytonla gezmesi kararlaştırıldı.
Will, yaşayan bir ünlü olan Thorwaldsen’i görmeden geçemedi; Bay Casaubon bile onun hakkında soru sormuştu. Ama gün ilerlemeden Will, arkadaşı Adolf Naumann’ın atölyesine giden yolu tuttu. Naumann’dan, Hıristiyan sanatını yenileyen başlıca isimlerden biri diye söz etti. O büyük tasarımı yalnızca canlandırmakla kalmayıp genişleten sanatçılardandı: art arda gelen çağların tanıklık ettiği kutsal olayları gizemler olarak gören ve her dönemin büyük ruhlarının âdeta çağdaş hâle geldiği bir tasarım. Will, bu vesileyle kendisini geçici olarak Naumann’ın öğrencisi yaptığını ekledi.
“Onun yanında birkaç yağlı boya eskiz yapıyorum,” dedi Will. “Kopya çekmekten nefret ederim. İşin içine kendimden bir şey katmalıyım. Naumann, Kilise’nin Arabasını Çeken Azizler’i yapıyor; ben de Marlowe’un Tamburlaine’ini, yenilmiş kralları arabasında sürüklerken çiziyorum. Ben Naumann kadar kiliseye bağlı değilim; anlamı gereğinden fazla yüklemesiyle de bazen takılırım. Ama bu kez niyetimin genişliğiyle onu geçmeye kararlıyım. Tamburlaine’i, koşumlara bağlanmış hanedanları kamçılayarak ilerleyen dünya fizik tarihinin ürpertici akışı olarak düşünüyorum. Bence bu, mitolojik açıdan iyi bir yorum.” Will burada Bay Casaubon’a baktı. Sembolizmin böylesine gelişigüzel ele alınması onu epey huzursuz etti; tarafsız bir ifadeyle başını eğdi.
“Bu kadar çok şey anlatıyorsa eskiz herhâlde çok görkemlidir,” dedi Dorothea. “Verdiğiniz anlamı bile açıklamanız gerekir. Tamburlaine’in depremleri ve yanardağları temsil etmesini mi istiyorsunuz?”
“Elbette,” dedi Will gülerek, “kavimlerin göçlerini ve ormanların açılmasını da; Amerika’yı ve buharlı makineyi de. Aklınıza gelebilecek her şeyi!”
“Ne zor bir stenografi türü!” dedi Dorothea, kocasına gülümseyerek. “Onu okuyabilmek için bütün bilginizden yararlanmanız gerekir.”
Bay Casaubon, Will’e gizlice gözlerini kırpıştırdı. Kendisiyle alay edildiğinden kuşkulanıyordu. Ama Dorothea’dan kuşkulanması mümkün değildi.
Naumann’ı harıl harıl çalışırken buldular, ama ortada model yoktu. Tabloları elverişli biçimde yerleştirilmişti; güvercin grisi bir bluz ve bordo kadife bir başlık, sade ama canlı görünüşünü daha da öne çıkarıyordu. Her şey, güzel genç İngiliz kadının tam o saatte geleceğini önceden biliyormuşçasına yolunda görünüyordu.
Ressam, kendinden emin İngilizcesiyle tamamladığı ve henüz bitirmediği konular hakkında küçük açıklamalar yapıyor, Bay Casaubon’u da Dorothea kadar dikkatle gözlüyordu. Will, araya girip coşkulu övgüler savuruyor, arkadaşının eserlerindeki özel başarıları gösteriyordu. Dorothea, açıklanamaz gölgelikli tahtların altında oturan ve arkalarında sade bir kır manzarası bulunan Madonnaların; ellerinde mimari maketler tutan ya da kafataslarına kazara bıçak saplanmış azizlerin anlamına dair yepyeni düşünceler edindiğini hissetti. Ona tuhaf görünen bazı şeyler anlaşılır, hatta doğal bir anlam kazanmaya başlamıştı; ama anlaşılan bu, Bay Casaubon’un ilgi duymadığı bir bilgi dalıydı.
“Bence resmin güzelliğini bir bilmece gibi okumak zorunda kalmadan hissetmek daha hoş; ama bu tabloları, o çok geniş anlamlı sizinkilerden daha çabuk anlamayı öğrenebilirim,” dedi Dorothea, Will’e.
“Naumann’ın yanında resmimden söz etme,” dedi Will. “Sana bunun hep pfuscherei, yani baştan savma işçilik olduğunu söyler; bu, kullandığı en ağır hakarettir!”
“Bu doğru mu?” dedi Dorothea, içtenlikle Naumann’a bakarak. Naumann hafifçe yüzünü buruşturup şöyle dedi—
“Ah, resim konusunda ciddi değil o. Onun alanı güzel yazın olmalı. O, çook geniş.”
Naumann’ın sesli harfi telaffuz edişi, sözcüğü alaycı bir biçimde uzatıyor gibiydi. Will bundan pek hoşlanmadı ama gülmeyi başardı. Bay Casaubon ise sanatçının Alman aksanından biraz rahatsızlık duysa da onun yerinde ve ölçülü sertliğine saygı duymaya başlamıştı.
Naumann bir an Will’i kenara çekip önce büyük bir tuvale, sonra Bay Casaubon’a baktıktan sonra yeniden öne çıkıp şöyle dediğinde, duyulan saygı azalmadı—
“Dostum Ladislaw, başınızın bir eskizini yapmamı bağışlayacağınızı düşünüyor, efendim. Oradaki tablomda Aziz Thomas Aquinas’ı resmederken bu eskiz benim için paha biçilmez olur. Sizden çok şey istiyorum; ama aradığımı tam olarak bulmaya o kadar seyrek rastlıyorum ki: gerçekliğin içindeki ideal.”
“Beni şaşkınlığa uğrattınız, efendim,” dedi Bay Casaubon; yüzü hoşnutlukla aydınlanmıştı. “Ama sıradanlığın en koyusu saydığım zavallı fizyonomim, Melek Doktor’a birkaç çizgi sağlamakta işinize yarayacaksa, bundan onur duyarım. Yeter ki oturuş uzun sürmesin ve Bayan Casaubon gecikmemize itiraz etmesin.”
Dorothea’yı bundan daha çok sevindirecek hiçbir şey olamazdı; Bay Casaubon’u insanların en bilgesi ve en değerlisi ilan eden mucizevi bir ses duymak dışında. Öyle bir şey olsaydı, sarsılan inancı yeniden sağlamlaşırdı.
Naumann’ın bütün araç gereci şaşırtıcı bir eksiksizlikle elinin altındaydı; eskiz de sohbetle birlikte hemen başladı. Dorothea oturup sakin bir sessizliğe gömüldü; uzun zamandır hissetmediği kadar mutluydu. Çevresindeki herkes ona iyi görünüyordu. Kendi kendine, daha az cahil olsaydı Roma’nın güzelliklerle dolu olacağını; şehrin hüznüne umudun kanat vereceğini söyledi. Onun kadar kuşkudan uzak bir yaradılış olamazdı: çocukken eşek arılarının minnetine, serçelerin onurlu duyarlılığına inanmış; onların alçaklığı ortaya çıkınca da aynı ölçüde öfkelenmişti.
Kurnaz sanatçı, Bay Casaubon’a İngiltere’nin siyasal düzeni hakkında sorular soruyordu; bu sorular uzun yanıtlar getiriyordu. Will ise bu sırada arka tarafta, her şeyi gören bir yerdeki basamaklara tünemişti.
Bir süre sonra Naumann, “Şimdi bunu yarım saatliğine bırakıp sonra yeniden ele alabilsem… Gel de bak, Ladislaw; bence şu ana kadar kusursuz,” dedi.
Will, hayranlığın sözdizimine sığmayacak kadar güçlü olduğunu anlatan ünlemler savurdu. Naumann acınası bir pişmanlıkla şöyle dedi—
“Ah… Şimdi… Keşke biraz daha zamanım olsaydı… Ama başka işleriniz var… Bunu isteyemem… Yarın yeniden gelmenizi bile.”
“Ah, kalalım!” dedi Dorothea. “Bugün dolaşmaktan başka yapacak işimiz yok, değil mi?” diye ekledi, Bay Casaubon’a yalvarır gibi bakarak. “Başın eskizi olabildiğince iyi olsun; bırakıp gitmek yazık olur.”
“Bu konuda hizmetinizdeyim, efendim,” dedi Bay Casaubon, nazik bir üstünlük taslayarak. “Başımın içini aylaklığa bıraktığıma göre, dışının böyle çalışması yerinde olur.”
“Tarif edilemeyecek kadar iyisiniz—artık mutluyum!” dedi Naumann. Sonra Will’le Almanca konuşmaya koyulup eskizin orasını burasını gösterdi; sanki yalnızca onu değerlendiriyordu. Çizimi bir an için kenara bıraktı, ziyaretçilerine bir uğraş arıyormuş gibi belirsizce çevresine baktı; ardından Bay Casaubon’a dönüp şöyle dedi—
“Belki de güzel gelin, nazik hanımefendi, zamanı değerlendirmek için onun da küçük bir eskizini yapmama karşı çıkmaz; elbette, gördüğünüz gibi, şu tablo için değil, yalnızca tek başına bir çalışma olarak.”
Bay Casaubon başını eğerek, Bayan Casaubon’un onu kırmayacağından kuşku duymadığını belirtti. Dorothea hemen, “Nereye geçeyim?” diye sordu.
Naumann ondan ayakta durmasını ve duruşunu ayarlamasına izin vermesini isterken özür üstüne özür diledi. Dorothea, ressamların bu tür durumlarda sık sık gerekli sandığı yapmacık tavırlara, gülüşlere başvurmadan isteğine uydu. Ressam, “Santa Clara olarak durmanızı istiyorum—şöyle yaslanın, yanağınız elinize dayalı olsun… Evet… Şu tabureye bakın, lütfen, şöyle!” dedi.
Will bir yandan azizenin ayaklarına kapanıp giysisini öpmek, öte yandan Naumann kolunu ayarlarken onu yere sermek arasında kalmıştı. Bütün bunlar küstahlık ve saygısızlıktı; Dorothea’yı buraya getirdiğine pişman oldu.
Sanatçı özenle çalışıyordu. Will kendini toparlayıp orada burada dolaştı ve Bay Casaubon’u elinden geldiğince ustalıkla oyaladı; ama sonunda zamanın o beyefendiye uzun gelmesini engelleyemedi. Bayan Casaubon’un yorulacağından korktuğunu söylemesinden bu belliydi. Naumann imayı anladı ve şöyle dedi—
“Şimdi, efendim, bir kez daha bana yardımcı olabilirseniz… Hanımefendiyi artık serbest bırakacağım.”
Böylece Bay Casaubon’un sabrı biraz daha dayandı. Sonunda, Aziz Thomas Aquinas’ın başının bir kez daha poz verirse daha kusursuz olacağı anlaşılınca ertesi gün için oturmayı kabul etti. Ertesi gün Santa Clara’ya da birkaç kez rötuş yapıldı. Bütün bunların sonucu Bay Casaubon’u hiç de hoşnutsuz etmedi; öyle ki, Aziz Thomas Aquinas’ın, Kilise doktorları arasında otururken tasvir edildiği tablonun satın alınmasını kararlaştırdı. Doktorların, temsil edilmesi olanaksız ölçüde soyut bir tartışma yürüttüğü; yukarıdaki dinleyicilerinse az çok dikkatle izlediği bir sahneydi bu. İkinci sırada anılan Santa Clara tablosundan ise Naumann memnun olmadığını söyledi; vicdanen, onun hakkını verecek bir tablo yapmayı üstlenemezdi. Dolayısıyla Santa Clara için yapılan anlaşma koşullu kaldı.
Naumann’ın o akşam Bay Casaubon’la alay edişinden ya da Dorothea’nın çekiciliği üzerine söylediği coşkulu sözlerden —Will de bunlara katılmıştı, ama başka türlü— söz etmeyeceğim. Naumann Dorothea’nın güzelliğine dair herhangi bir ayrıntıdan bahseder bahsetmez Will onun bu küstahlığına öfkeleniyordu: seçtiği en sıradan sözcüklerde bile kabalık vardı; onun dudaklarından söz etmek de ne haddineydi? Dorothea, başka kadınlardan söz edildiği gibi söz edilecek biri değildi. Will tam olarak ne düşündüğünü söyleyemiyor, ama huzursuzlanıyordu. Oysa Casaubonları arkadaşının atölyesine götürmeye razı olurken, Naumann’a Dorothea’nın güzelliğini —daha doğrusu kutsallığını, çünkü sıradan beden güzelliğine yakıştırılabilecek sözler ona uymazdı— inceleme fırsatı sunabilecek kişi olmanın gururuyla baştan çıkmıştı. (Dorothea’nın güzelliğinin bu kadar övülmesine, Dorothea’nın kendisi kadar Tipton ve çevresindekiler de şaşardı kuşkusuz. Miss Brooke, o yörede yalnızca “güzel, genç bir kadın” sayılırdı.)
“Konuyu kapatmanızı rica ediyorum, Naumann. Bayan Casaubon’dan bir modelmiş gibi söz edilmemeli,” dedi Will. Naumann ona şaşkın şaşkın baktı.
“Schön! Öyleyse kendi Aquinas’ımdan söz ederim. Baş, sonuçta fena bir tip değil. Büyük skolastik düşünürün portresinin yapılmasının istenmesinden hoşnut kalacağını sanırım. Şu kolalı doktorlar kadar kibirli kimse yok! Düşündüğüm gibi çıktı: kendi portresinden çok onunki umurundaydı.”
“Lanet olası, kansız, bilgiç bir züppe,” dedi Will, dişlerini sıkarak öfkeyle. Dinleyeni, Bay Casaubon’a karşı yükümlülüklerinden haberdar değildi; Will ise bunları düşünüyor, hepsini bir çekle ödeyebilmeyi diliyordu.
Naumann omuz silkti ve, “Yakında gidecek olmaları iyi, canım. Güzel huyunu bozuyorlar,” dedi.
Will’in bütün umudu ve çabası artık Dorothea’yı yalnızken görebilmekte toplanmıştı. Tek istediği, Dorothea’nın ona daha belirgin bir ilgi göstermesiydi; onun belleğinde, henüz kendisinin olabileceğine inanabildiğinden biraz daha özel bir yer edinmek istiyordu yalnızca. Dorothea’nın alışılmış duygusu olduğunu gördüğü o açık, ateşli iyi niyetin karşısında sabırsızlanıyordu. Erişilmez bir yere taht kurmuş kadına uzaktan tapınmak erkeklerin hayatında büyük yer tutar; ama çoğu zaman tapan kişi, ruhunun hükümdarı olan kadının yüksek yerinden inmeden onu sevindirecek bir kraliçe lütfu, onaylayıcı bir işaret bekler. Will’in istediği de tam buydu. Ama hayal gücünün talepleri birbiriyle çelişip duruyordu. Dorothea’nın gözlerinin eşine özgü bir kaygı ve yakarışla Bay Casaubon’a çevrilmesi güzeldi: o görevine düşkün meşguliyeti olmasa halesinden bir parça eksilirdi. Ne var ki bir sonraki anda, kocasının bu nektarı tatsız bir donuklukla içine çekmesine katlanmak olanaksızlaşıyordu; ona zarar verecek şeyler söyleme arzusu da belki, kendini tutması için en güçlü nedenlere sahip olduğunu bildiğinden daha az eziyet vermiyordu.
Will ertesi gün yemeğe çağrılmamıştı. Bu yüzden, uğramak zorunda olduğuna ve bunun için en uygun zamanın Bay Casaubon’un evde olmayacağı gün ortası olduğuna kendini inandırdı.
Will’i önceki kabul edişinin kocasını rahatsız ettiğinden habersiz olan Dorothea onu görmekte tereddüt etmedi; hele vedalaşmaya gelmiş olabilirdi. Will içeri girdiğinde Celia için aldığı birkaç kameoya bakıyordu. Onu ziyareti son derece olağanmış gibi karşıladı ve elindeki kameo bileziği göstererek hemen şöyle dedi—
“Gelmenize çok sevindim. Belki kameolardan anlarsınız; bunların gerçekten iyi olup olmadığını söyleyebilirsiniz. Seçerken yanımızda olmanızı istemiştim ama Bay Casaubon itiraz etti; vakit olmadığını düşündü. Yarın işini bitirecek, üç gün sonra da yola çıkacağız. Bu kameolar için içim rahat değildi. Lütfen oturup bir bakın.”
“Öyle pek bilgili sayılmam ama şu küçük Homeros sahnelerinde büyük bir yanılgı olamaz; incelikle işlenmişler. Renkleri de güzel; size tam uyacak.”
“Ah, onlar kız kardeşim için; onun teni bambaşka. Lowick’te benimle gördünüz onu; açık renk saçlı ve çok güzel —en azından ben öyle düşünüyorum. Daha önce hayatımızda hiç bu kadar uzun ayrı kalmamıştık. Çok düşkündür bana; hayatında hiç yaramazlık etmemiştir. Buradan ayrılmadan önce kameo almamı istediğini öğrendim; bunların —kendi türlerine göre— iyi olmamasına üzülürdüm.” Dorothea son sözleri gülümseyerek ekledi.
“Kameolar pek ilginizi çekmiyor galiba,” dedi Will, ondan biraz uzağa oturup kutuları kapatırken onu izleyerek.
“Hayır, açıkçası, hayatta çok önemli bir şey olduklarını düşünmüyorum,” dedi Dorothea.
“Sanırım genel olarak sanata karşı bir inançsızlığınız var. Neden acaba? Her yerde güzel olana karşı çok duyarlı olacağınızı sanırdım.”
“Galiba birçok konuda anlayışım kıt,” dedi Dorothea, içtenlikle. “Hayatı güzelleştirmek isterdim —herkesin hayatını demek istiyorum. Sanata bunca büyük harcama yapılmasıysa, bir biçimde hayatın dışında kalıp dünyayı daha iyi kılmıyor gibi görünüyor; insanın içini acıtıyor. Çoğu insanın ondan mahrum bırakıldığını düşünmeye başlayınca, herhangi bir şeyden aldığım zevk de kaçıyor.”
“Ben buna merhamet fanatizmi derim,” dedi Will, öfkeyle. “Aynısını manzara, şiir, her türlü incelik için de söyleyebilirdiniz. Bu düşünceyi sonuna kadar götürseniz, kendi iyiliğiniz yüzünden mutsuz olmanız, başkalarından üstün olmamak için de kötüleşmeniz gerekirdi. En iyi dindarlık, elinden geliyorsa zevk alabilmektir. Böylece dünyanın yaşanmaya değer bir gezegen olma niteliğini korumak için en çok şeyi yapmış olursunuz. Zevk çevreye yayılır. Bütün dünyaya göz kulak olmaya çalışmanın yararı yok; sanattan ya da başka bir şeyden zevk aldığınızda dünya zaten gözetilmiş olur. Dünyanın bütün gençlerini acıların üstüne ağıt yakan, ahlak dersi veren trajik bir koro hâline mi getireceksiniz? Sanırım acı çekmenin erdemli olduğuna dair yanlış bir inancınız var ve hayatınızı şehitliğe çevirmek istiyorsunuz.” Will niyet ettiğinden ileri gitmişti; kendini durdurdu. Ama Dorothea’nın düşüncesi onunkiyle aynı yönde ilerlemiyordu; özel bir duygu belirtisi göstermeden cevap verdi—
“Yanlış anlıyorsunuz. Ben kederli, melankolik biri değilim. Uzun süre mutsuz kalmam. Öfkelenirim, yaramazlık ederim —Celia gibi değil: birden parlar, sonra her şey yeniden görkemli görünür. Görkemli şeylere, körü körüne de olsa, inanmaktan kendimi alamıyorum. Buradaki sanatın tadını çıkarmaya elbette hazırım; ama nedenini bilmediğim o kadar çok şey var ki… Bana güzelliği değil çirkinliği kutsuyor gibi görünen o kadar çok şey. Resim ve heykel harika olabilir; ama duygusu çoğu zaman bayağı ve kaba, hatta bazen gülünç. Şurada burada beni hemen etkileyen soylu bir şey görüyorum —Albano Dağları’na ya da Pincio Tepesi’nden gün batımına benzetebileceğim bir şey. Ama bu, insanların uğraşıp didinerek ortaya çıkardığı bütün o yığın içinde en iyi türden şeylerin bu kadar az olmasını daha da acıklı kılıyor.”
“Elbette kötü iş her zaman çoktur; nadir bulunan şeylerin yetişebilmesi için o toprağa ihtiyaçları var.”
“Ah,” dedi Dorothea, bu düşünceyi kaygılarının ana akışına katarak, “iyi bir şey yapmanın ne kadar zor olduğunu anlıyorum. Roma’ya geldiğimden beri sık sık düşündüm: Hayatlarımız duvara asılabilseydi, çoğu resimlerden çok daha çirkin ve beceriksiz görünürdü.”
Dorothea yeniden konuşacakmış gibi dudaklarını araladı, ama fikrini değiştirip sustu.
“Bunun için fazla gençsiniz; böyle düşünceler size yakışmıyor, bir anakronizm,” dedi Will, enerjikçe başını hızla sallayarak —bu, onun alışılmış hareketiydi. “Hiç gençlik yaşamamış gibi konuşuyorsunuz. Korkunç bu; sanki çocukken, efsanedeki çocuk gibi Hades’i görmüşsünüz. Sizi yutmak için en tatlı kadınları seçen Minotorlar misali, o korkunç düşüncelerle yetiştirilmişsiniz. Şimdi de gidip Lowick’teki o taş hapishaneye kapatılacaksınız; diri diri gömüleceksiniz. Bunu düşünmek beni öfkelendiriyor! Böyle bir gelecek beklediğinizi bilmektense sizi hiç görmemiş olmayı yeğlerdim.”
Will yine fazla ileri gittiğini düşündü; ama sözcüklere verdiğimiz anlam duygularımıza bağlıdır. Öfkeli pişmanlığını dile getiren sesinde Dorothea’ya öyle çok şefkat vardı ki, çevresindeki canlılardan pek sevgi görmeden hep coşkusunu dışa vurmuş olan kalbinde yeni bir minnettarlık duygusu uyandı. Tatlı bir gülümsemeyle cevap verdi—
“Benim için kaygılanmanız çok nazikçe. Lowick’i kendiniz sevmediğiniz için böyle düşünüyorsunuz; başka türlü bir hayat kurmayı istemiştiniz. Ama Lowick benim seçtiğim yuvam.”
Son cümlesi neredeyse ağırbaşlı bir ezgiyle söylenmişti. Will ne diyeceğini bilemedi; terliklerine sarılıp onun için öleceğini söylemesi işe yaramazdı: Dorothea’nın böyle şeylere ihtiyacı olmadığı açıktı. Bir iki dakika ikisi de sustu. Sonra Dorothea, sonunda önceden aklında olanı söylemeye karar vermiş gibi yeniden konuştu.
“Geçen gün söylediğiniz bir şeyi yeniden sormak istiyordum. Belki de sözünüzün yarısı sizin canlı anlatım biçiminizdi; güçlü ifadeler kullanmayı sevdiğinizi fark ettim. Ben de aceleyle konuşurken sık sık abartırım.”
“Neydi?” dedi Will; Dorothea’nın sesinde yepyeni bir çekingenlik sezmişti. “Dilimin ayarı kaçık; konuşurken tutuşuveriyor. Herhâlde sözümü geri almak zorunda kalacağım.”
“Almanca bilmenin gerekliliği hakkında söylediklerinizi kastediyorum —Bay Casaubon’un uğraştığı konular için demek istiyorum. Bunu düşündüm; Bay Casaubon’un bilgisiyle, Alman bilginlerin sahip olduğu kaynakların aynısı elinde olmalı diye geliyor bana. Öyle değil mi?” Dorothea’nın çekingenliği, Bay Casaubon’un bilgisinin yeterli olup olmadığını üçüncü bir kişiye danışmak gibi tuhaf bir durumda bulunduğunu belli belirsiz fark etmesinden kaynaklanıyordu.
“Kaynaklar tam olarak aynı değil,” dedi Will, ölçülü konuşmaya kararlı olduğunu düşünerek. “Oryantalist olmadığını biliyorsunuz. Bu konuda ikinci elden bilginin ötesinde bir bilgiye sahip olduğunu da ileri sürmüyor.”
“Ama eski çağlar üzerine, bu modern konulardan habersiz bilginlerin çok uzun zaman önce yazdığı, hâlâ kullanılan çok değerli kitaplar var. Bay Casaubon’un kitabı neden onlar gibi değerli olmasın?” dedi Dorothea, itiraz edercesine daha kararlı bir sesle. Kendi kendine yürüttüğü tartışmayı sesli olarak sürdürmeye itiliyordu.
“Bu, seçilen araştırma alanına bağlı,” dedi Will; onun sesi de karşılık verir gibi olmuştu. “Bay Casaubon’un seçtiği konu kimya kadar değişken; yeni keşifler durmadan yeni bakış açıları doğuruyor. Dört element üzerine kurulu bir sistemi kim ister, Paracelsus’u çürüten bir kitabı kim okur? Geçen yüzyılın Bryant gibi adamlarının peşinden biraz sürünmenin, hatalarını düzeltmenin artık işe yaramadığını görmüyor musunuz? Bir hurdalıkta yaşayıp Chus ve Mizraim hakkındaki, ayakları kırık kuramların tozunu almakla uğraşmak gibi.”
“Böyle hafife alarak konuşmaya nasıl dayanıyorsunuz?” dedi Dorothea; yüzünde kederle öfke birbirine karışmıştı. “Dedikleriniz doğruysa, bunca tutkulu emeğin boşuna gitmesinden daha acıklı ne olabilir? Bay Casaubon gibi iyiliği, gücü ve bilgisi böylesine büyük bir adamın, hayatının en iyi yıllarını verdiği işte herhangi bir biçimde başarısız olması sizi gerçekten böyle düşündüğünüz hâlde neden daha fazla üzmüyor?” Böyle bir varsayıma varmış olduğu için sarsılmaya, kendisini bu noktaya sürüklediği için de Will’e öfkelenmeye başlamıştı.
“Bana duygu hakkında değil, olgular hakkında sordunuz,” dedi Will. “Ama olguyu söylediğim için beni cezalandırmak istiyorsanız, kabul. Bay Casaubon’a karşı hislerimi dile getirecek durumda değilim; en iyi ihtimalle, onun himayesindeki birinin övgüsü olurdu.”
“Lütfen beni bağışlayın,” dedi Dorothea, yüzü kıpkırmızı kesilerek. “Dediğiniz gibi, konuyu açmakla hata ettiğimi biliyorum. Aslında baştan sona haksızım. Uzun süre sebat ettikten sonra başarısız olmak, başarısızlık denecek kadar iyi bir çabaya hiç girişmemiş olmaktan çok daha yücedir.”
“Size bütünüyle katılıyorum,” dedi Will, ortamı değiştirmeye kararlı bir tavırla. “Öyle ki, bir başarısızlığa hiç ulaşamama riskini göze almamaya karar verdim. Bay Casaubon’un cömertliği belki benim için tehlikeli oldu; bana verdiği özgürlükten vazgeçmeye niyetliyim. Yakında İngiltere’ye dönüp kendi yolumu kendim çizeceğim; kendimden başka kimseye dayanmayacağım.”
“Bu çok güzel; bu kararlılığınıza saygı duyuyorum,” dedi Dorothea, yeniden yumuşayarak. “Ama Bay Casaubon’un bu konuda, sizin iyiliğinizi düşünmekten başka bir şey aklından geçirmediğine eminim.”
“Madem onunla evlendi, artık sevgisinin yerini tutacak kadar inadı ve gururu var,” diye geçirdi Will içinden. Sesli olarak, ayağa kalkarken şöyle dedi—
“Sizi bir daha görmeyeceğim.”
“Ah, Bay Casaubon gelene kadar kalın,” dedi Dorothea içtenlikle. “Roma’da karşılaşmamıza çok sevindim. Sizi tanımak istemiştim.”
“Ama sizi öfkelendirdim,” dedi Will. “Hakkımda kötü düşünmenize yol açtım.”
“Hayır, hiç de değil. Kız kardeşim, hoşuma giden şeyleri söylemeyen insanlara hep kızdığımı söylüyor. Ama umarım onlar hakkında kötü düşünmeye yatkın değilimdir. Sonunda genellikle sabırsız davrandığım için kendimi kötü düşünmek zorunda kalıyorum.”
“Yine de benden hoşlanmıyorsunuz; zihninizde tatsız bir düşünceye dönüştüm.”
“Hiç de değil,” dedi Dorothea, son derece içten bir şefkatle. “Sizden çok hoşlanıyorum.”
Will, sevilmemiş olsaydı anlaşılan daha önemli biri olacağını düşünerek pek tatmin olmadı. Bir şey söylemedi; yalnızca keyifsiz, hatta somurtkan göründü.
“Ne yapacağınızı görmek de çok ilgimi çekiyor,” diye neşeyle devam etti Dorothea. “İnsanın doğal bir yeteneği ve yönelişi olduğuna yürekten inanıyorum. Bu inancım olmasa herhâlde çok dar görüşlü olurdum; resim dışında bilmediğim öyle çok şey var ki. Sizin çok iyi bildiğiniz müzik ve edebiyattan ne kadar az şey öğrendiğime inanamazsınız. Acaba sizin yönelişiniz ne olacak? Belki şair olursunuz?”
“Belli olmaz. Şair olmak, hiçbir nitelik nüansının gözünden kaçmadığı kadar keskin algılayan; duygusu da öyle canlı olan bir ruha sahip olmaktır. Böyle bir ruhta algı, duyguların tellerinde incelikle düzenlenmiş çeşitlilikle oynayan bir el gibidir; bilgi anında duyguya dönüşür, duygu da yeni bir bilgi organı olarak yeniden parlar. İnsan bu hâle yalnızca zaman zaman erişebilir.”
“Ama şiirleri unuttunuz,” dedi Dorothea. “Şairi tamamlamak için şiirlerin de gerektiğini düşünüyorum. Bilginin duyguya dönüşmesiyle ne demek istediğinizi anlıyorum; çünkü sanki benim yaşadığım da tam bu. Ama şiir yazabileceğime hiç inanmıyorum.”
“Siz zaten bir şiirsiniz; şairin en iyi hâlindeki bilincini oluşturan şey, şairin en güzel yanı da bu olmalı,” dedi Will. Böyle derken hepimizin sabah, bahar ve bitmek bilmeyen başka yenilenmelerle paylaştığı bir özgünlük sergiliyordu.
“Bunu duyduğuma çok sevindim,” dedi Dorothea, sözlerini kuş gibi şakıyıp gülerek ve gözlerinde şakacı bir minnetle Will’e bakarak. “Bana ne güzel şeyler söylüyorsunuz!”
“Keşke sizin iyilik dediğiniz bir şeyi yapabilsem; size en küçük bir yararım dokunsa. Korkarım bunu yapma fırsatını hiç bulamayacağım.” Will bu sözleri coşkuyla söyledi.
“Elbette bulacaksınız,” dedi Dorothea içtenlikle. “Olacak; bana ne kadar iyilik dilediğinizi de hatırlayacağım. Sizi ilk gördüğümde dost olacağımızı ummuştum —Bay Casaubon’la olan bağınız yüzünden.” Gözlerinde belli belirsiz bir ışıltı vardı; Will de gözlerinin doğa yasasına uyup dolduğunu fark etti. Bay Casaubon’a yaptığı gönderme, o anda soylu, saf deneyimsizliğinin yumuşatıcı gücünü ve tatlı ağırbaşlılığını bozabilirdi; ama o sırada bunları bozabilecek hiçbir şey yoktu.
“Şu anda bile yapabileceğiniz bir şey var,” dedi Dorothea, yeniden kabaran bir dürtünün gücüyle ayağa kalkıp biraz yürüyerek. “Bana, o konudan —Bay Casaubon’un yazdıklarından— bir daha hiç kimseye, bir daha o şekilde söz etmeyeceğinize dair söz verin. Konuyu açan bendim; hata benimdi. Ama bana söz verin.”
Kısa süre volta attıktan sonra geri döndü ve Will’in karşısında durup ciddi ciddi yüzüne baktı.
“Elbette, size söz veriyorum,” dedi Will; yine de kızarmıştı. Bay Casaubon hakkında bir daha keskin bir söz söylemese ve ondan iyilik kabul etmeyi bıraksa, artık ondan daha da fazla nefret etmesi elbette kabul edilebilir olurdu. Goethe, şairin nefret etmeyi bilmesi gerektiğini söyler; Will de hiç değilse bu beceriye hazırdı. Şimdi gitmesi gerektiğini, Bay Casaubon’u beklemeyeceğini, ama son anda gidip ona veda edeceğini söyledi. Dorothea ona elini uzattı; sade bir “Hoşça kalın”la vedalaştılar.
Ama Will atlı arabalık kapısından çıkarken Bay Casaubon’la karşılaştı. Bay Casaubon, kuzenine en iyi dileklerini iletip ertesi gün yeniden vedalaşmanın zevkinden nazikçe feragat etti; çünkü ertesi gün ayrılık hazırlıkları zaten yeterince yoğun olacaktı.
“Kuzenimiz Bay Ladislaw hakkında, ona dair fikrini daha da yükselteceğini düşündüğüm bir şey anlatacağım,” dedi Dorothea akşam kocasına. Bay Casaubon içeri girer girmez Will’in az önce gittiğini ve yeniden geleceğini söylemişti; ama Bay Casaubon, “Dışarıda karşılaştık, sanırım son vedamızı ettik,” demişti. Bunu, özel ya da kamusal hiçbir konunun ilgimizi bir söz daha etmeyi isteyecek kadar çekmediğini anlatan tavır ve ses tonuyla söylemişti. Dorothea da bu yüzden beklemişti.
“Nedir o, sevgilim?” dedi Bay Casaubon. (Tavrının en soğuk olduğu zamanlarda hep “sevgilim” derdi.)
“Artık dolaşıp durmaktan vazgeçmeye ve sizin cömertliğinize bel bağlamayı bırakmaya karar vermiş. Yakında İngiltere’ye dönüp kendi yolunu kendi açacak. Bunun iyiye işaret olduğunu düşüneceğini sanmıştım,” dedi Dorothea, kocasının ifadesiz yüzüne yalvaran bir bakışla.
“Kendini adayacağı işin kesin türünü söyledi mi?”
“Hayır. Ama sizin cömertliğinizin kendisi için taşıdığı tehlikeyi hissettiğini söyledi. Elbette bu konuda size yazacaktır. Bu kararı yüzünden onun hakkında daha iyi düşünmüyor musunuz?”
“Bu konudaki mektubunu bekleyeceğim,” dedi Bay Casaubon.
“Onun için yaptığınız her şeyde gözettiğinizin kendi iyiliği olduğundan emin olduğumu söyledim. Lowick’te onu ilk gördüğümde hakkında söylediklerinizdeki iyiliğinizi hatırladım,” dedi Dorothea, elini kocasının eline koyarak.
“Ona karşı bir görevim vardı,” dedi Bay Casaubon. Dorothea’nın okşayışını vicdan rahatlığıyla kabul edercesine öteki elini onun elinin üzerine koydu; ama bakışındaki huzursuzluğu gizleyemedi. “Genç adam, itiraf etmeliyim ki, bunun dışında ilgimi çeken biri değil. Gelecekte izleyeceği yolu da, yeterince belirttiğim sınırların ötesinde belirlemek bize düşmediğinden, sanırım tartışmamıza gerek yok.” Dorothea Will’den bir daha söz etmedi.
Bölüm etkileşimi
