Bölümler 88Şu an: Xxx. Bölüm
- 1 Öndeyiş.383 kelime
- 2 I. Kitap. — Bayan Brooke. — I. Bölüm.2.324 kelime
- 3 İkinci Bölüm.2.057 kelime
- 4 Üçüncü Bölüm.3.055 kelime
- 5 Bölüm Iv.1.973 kelime
- 6 Bölüm V.2.425 kelime
- 7 Bölüm Vı.2.977 kelime
- 8 Bölüm Vıı.1.074 kelime
- 9 Bölüm Vııı.1.446 kelime
- 10 Bölüm Ix.2.892 kelime
- 11 Bölüm X.3.169 kelime
- 12 On Birinci Bölüm.2.549 kelime
- 13 Xıı. Bölüm4.752 kelime
- 14 İkinci Kitap. — Yaşlı ve Genç. — Xııı. Bölüm.2.583 kelime
- 15 Xıv. Bölüm2.416 kelime
- 16 Xv. Bölüm.3.834 kelime
- 17 Bölüm Xvı.3.654 kelime
- 18 Bölüm Xvıı.2.468 kelime
- 19 Bölüm Xvııı.3.147 kelime
- 20 Xıx. Bölüm1.055 kelime
- 21 Xx. Bölüm3.207 kelime
- 22 Bölüm Xxı.2.160 kelime
- 23 Xxıı. Bölüm.3.946 kelime
- 24 Üçüncü Kitap. — Ölümü Beklerken. — Yirmi Üçüncü Bölüm.3.376 kelime
- 25 Xxıv. Bölüm.3.159 kelime
- 26 Xxv. Bölüm1.800 kelime
- 27 Yirmi Altıncı Bölüm1.318 kelime
- 28 Yirmi Yedinci Bölüm2.407 kelime
- 29 Xxvııı. Bölüm.1.394 kelime
- 30 Xxıx. Bölüm.2.169 kelime
- 31 Xxx. Bölüm1.759 kelime · Okuduğun bölüm
- 32 Xxxı. Bölüm.2.732 kelime
- 33 Xxxıı. Bölüm3.190 kelime
- 34 Otuz Üçüncü Bölüm.1.445 kelime
- 35 Dördüncü Kitap. — Üç Aşk Sorunu. — Otuz Dördüncü Bölüm.2.094 kelime
- 36 Xxxv. Bölüm3.115 kelime
- 37 Bölüm Xxxvı.4.085 kelime
- 38 Xxxvıı. Bölüm.5.794 kelime
- 39 Bölüm Xxxvııı.2.290 kelime
- 40 Xxxıx. Bölüm3.210 kelime
- 41 Bölüm Xl.3.617 kelime
- 42 Kırk Birinci Bölüm.1.387 kelime
- 43 Bölüm Xlıı.3.195 kelime
- 44 Beşinci Kitap. — Ölü El. — Xlııı. Bölüm.1.854 kelime
- 45 Bölüm Xlıv.834 kelime
- 46 Bölüm Xlv.4.740 kelime
- 47 Xlvı. Bölüm2.478 kelime
- 48 Bölüm Xlvıı.1.517 kelime
- 49 Bölüm Xlvııı.2.440 kelime
- 50 Bölüm Xlıx.1.001 kelime
- 51 Bölüm L.2.831 kelime
- 52 Bölüm Lı.3.497 kelime
- 53 Bölüm Lıı.2.573 kelime
- 54 Bölüm Lııı.3.541 kelime
- 55 Altıncı Kitap. — Dul Kadın ve Karısı. — Lıv. Bölüm.3.150 kelime
- 56 Elli Beşinci Bölüm.1.282 kelime
- 57 Elli Altıncı Bölüm.5.205 kelime
- 58 Bölüm Lvıı.2.681 kelime
- 59 Bölüm Lvııı.4.956 kelime
- 60 Bölüm Lıx.806 kelime
- 61 Bölüm Lx.2.882 kelime
- 62 Bölüm Lxı.3.799 kelime
- 63 Bölüm Lxıı.2.973 kelime
- 64 Yedinci Kitap. — İki Ayartı. — Lxııı. Bölüm.2.084 kelime
- 65 Lxıv. Bölüm.4.362 kelime
- 66 Lxv. Bölüm1.375 kelime
- 67 Lxvı. Bölüm2.589 kelime
- 68 67. Bölüm.1.999 kelime
- 69 68. Bölüm.2.039 kelime
- 70 69. Bölüm.2.593 kelime
- 71 Yetmişinci Bölüm3.299 kelime
- 72 Lxxı. Bölüm.4.493 kelime
- 73 Sekizinci Kitap. — Gün Batımı ve Gün Doğumu. — Yetmiş İkinci Bölüm.987 kelime
- 74 Bölüm Lxxııı.1.014 kelime
- 75 Bölüm Lxxıv.2.800 kelime
- 76 75. Bölüm2.044 kelime
- 77 76. Bölüm2.680 kelime
- 78 Bölüm Lxxvıı.1.911 kelime
- 79 Bölüm Lxxvııı.1.093 kelime
- 80 Bölüm Lxxıx.577 kelime
- 81 Bölüm Lxxx.1.677 kelime
- 82 Bölüm Lxxxı.2.617 kelime
- 83 Bölüm Lxxxıı.1.028 kelime
- 84 Bölüm Lxxxııı.2.021 kelime
- 85 Lxxxıv. Bölüm2.559 kelime
- 86 Seksen Beşinci Bölüm868 kelime
- 87 Seksen Altıncı Bölüm1.126 kelime
- 88 Son2.011 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
XXX. BÖLÜM
Vakti yersiz bir dinlenme de yorar.—PASCAL.
Bay Casaubon’un ilk nöbet kadar şiddetli ikinci bir nöbeti olmadı ve birkaç gün içinde alışılmış durumuna dönmeye başladı. Ama Lydgate bu vakaya epey dikkat göstermek gerektiğini düşünüyordu. O dönemde hekimlik uygulamalarında henüz olağanlaşmamış olan stetoskopu kullanmakla kalmadı; hastasının yanında sessizce oturup onu gözlemledi. Bay Casaubon’un kendi sağlığıyla ilgili sorularına, hastalığın kaynağının aydınların sık yaptığı bir hata olduğunu söyledi: aşırı hevesli ve tekdüze bir çalışma. Çaresi ölçülü çalışmaya razı olmak ve dinlenirken çeşitlilik aramaktı. Bir keresinde yanında oturan Bay Brooke, Bay Casaubon’un da Cadwallader gibi balığa çıkmasını, bir torna odası edinip oyuncak, masa ayağı filan yapmasını önerdi.
“Kısacası bana ikinci çocukluğumun gelişini karşılamamı öneriyorsunuz,” dedi zavallı Bay Casaubon biraz acıyla. “Bunlar,” diye ekledi Lydgate’e bakarak, “benim için ıslahevi mahkûmlarına yaptırılan kendir ayıklama işi kadar dinlendirici olurdu.”
“İtiraf etmeliyim ki,” dedi Lydgate gülümseyerek, “eğlence pek tatmin edici bir reçete değil. İnsanlara moralini yüksek tut demeye benziyor. Belki de çalışmayı sürdürmek yerine hafifçe sıkılmaya katlanmanız gerektiğini söylemeliyim.”
“Evet, evet,” dedi Bay Brooke. “Akşamları Dorothea’yla tavla oynayın. Bir de raketle tüytop—gündüzleri bundan iyi oyun bilmem. Bir zamanlar çok moda olduğunu hatırlıyorum. Gerçi gözleriniz buna dayanmaz, Casaubon. Ama biraz gevşemelisiniz, biliyorsunuz. Hafif bir çalışma da edinebilirsiniz: mesela deniz kabukları bilimi. Bana hep hafif bir uğraş gibi görünür. Ya da Dorothea size hafif şeyler okusun; Smollett’in Roderick Random’ı, Humphry Clinker’ı. Biraz açık saçıklar ama artık evli olduğuna göre her şeyi okuyabilir. Beni çok güldürdüklerini hatırlıyorum; bir seyis yamağının pantolonlarıyla ilgili komik bir bölüm var. Artık böyle mizah yok. Bunların hepsini okudum ama sizin için yeni sayılırlar.”
Bay Casaubon’un duygularını anlatmak gerekseydi, “Diken yemek kadar yeni,” derdi. Ama yalnızca boyun eğmişçesine eğildi; karısının amcasına gereken saygıyı göstererek, sözünü ettiği eserlerin kuşkusuz “belli bir zihin sınıfına kaynak olmuş” olduğunu belirtti.
Kapının dışına çıkınca yetenekli yargıç Lydgate’e şöyle dedi: “Görüyorsunuz, Casaubon biraz dar görüşlü; kendine özgü çalışmasını yasaklayınca ne yapacağını şaşırıyor. Sanırım araştırma alanında çok derin bir şey yapıyor. Ben olsam buna asla boyun eğmezdim; her işe yatkındım. Ama din adamı biraz sıkı bağlanmış oluyor. Onu piskopos yapsalar ya! Peel için çok iyi bir broşür yazmıştı. O zaman daha fazla hareket alanı ve gösteriş bulur; biraz da etine dolgunluk gelir. Ama size Bayan Casaubon’la konuşmanızı öneririm. Her işin altından kalkacak kadar zekidir, yeğenimdir. Kocasının canlılığa, eğlenceye ihtiyacı olduğunu söyleyin; onu eğlenceli yöntemlere yöneltin.”
Lydgate, Bay Brooke’un öğüdüne gerek kalmadan Dorothea’yla konuşmaya karar vermişti. Amcası Lowick’te yaşamı nasıl canlandırabileceklerine ilişkin keyifli önerilerini sıralarken Dorothea orada değildi. Ama Dorothea genellikle kocasının yanındaydı; kocasının zihnini ya da sağlığını ilgilendiren her şey karşısında yüzünde ve sesinde beliren içten, yoğun kaygı öylesine etkileyici bir sahne oluşturuyordu ki Lydgate bunu izlemeye meylediyordu. Kocasının muhtemel geleceği hakkında ona gerçeği söylemekle doğru davrandığını kendi kendine söylüyordu ama onunla baş başa konuşmanın ilginç olacağını da düşündüğü kesindi. Hekimler psikolojik gözlemler yapmayı sever; bu tür çalışmaların peşinde koşarken yaşamın ve ölümün kolayca boşa çıkarabileceği önemli kehanetlerde bulunmaya bazen fazla çabuk kapılırlar. Lydgate böyle temelsiz öngörülerle sık sık alay etmişti; şimdi ise temkinli davranmaya niyetliydi.
Bayan Casaubon’u sordu. Yürüyüşe çıktığını öğrenince ayrılmak üzereydi ki Dorothea ile Celia göründü; ikisi de mart rüzgârıyla mücadele etmekten yanakları kızarmış haldeydi. Lydgate Dorothea’yla yalnız konuşmak isteyince Dorothea, o sırada aklında Bay Casaubon hakkında ne söyleyeceğinden başka bir şey olmadan, en yakınındaki kapı olan kütüphanenin kapısını açtı. Kocası hastalandığından beri ilk kez bu odaya giriyordu; hizmetkâr panjurları açmamıştı. Yine de pencerelerin üstteki dar bölmelerinden, okumaya yetecek kadar ışık geliyordu.
“Bu loş ışık sizi rahatsız etmez, değil mi?” dedi Dorothea odanın ortasında durarak. “Kitapları yasakladığınızdan beri kütüphaneyi kullanamaz olduk. Ama Bay Casaubon yakında yeniden buraya gelecek, umarım. İyileşmesi iyi gidiyor mu?”
“Evet, başlangıçta beklediğimden çok daha hızlı ilerliyor. Hatta sağlığı neredeyse alışılmış durumuna döndü bile.”
“Hastalığın tekrarlamasından korkmuyor musunuz?” diye sordu Dorothea; dikkatli kulağı Lydgate’in ses tonunda bir anlam sezinlemişti.
“Bu tür vakalar hakkında kesin bir şey söylemek özellikle güçtür,” dedi Lydgate. “Emin olabildiğim tek nokta, Bay Casaubon’un sinir gücünü hiçbir biçimde zorlamaması için onun durumunu yakından gözetmenin iyi olacağı.”
“Lütfen açık açık konuşun,” dedi Dorothea yalvarırcasına. “Bilmediğim bir şey olabileceğini, bilseydim başka türlü davranacağımı düşünmeye dayanamıyorum.” Sözleri bir çığlık gibi döküldü; yakın geçmişte yaşadığı zihinsel bir deneyimin sesi olduğu belliydi.
“Oturun,” diye ekledi; en yakın sandalyeye yerleşirken, yazgıya ilişkin büyük bir mesele söz konusu olduğunda resmiyeti içgüdüsel olarak bir kenara bırakıp şapkasını ve eldivenlerini çıkardı.
“Şimdi söyledikleriniz benim bakış açımı doğruluyor,” dedi Lydgate. “Bir hekim olarak görevimin, bu tür pişmanlıkları olabildiğince önlemek olduğunu düşünüyorum. Ama Bay Casaubon’un vakasının sonucunu kestirmenin özellikle güç olduğu türden bir vaka olduğunu anlamanızı rica ederim. Sağlığı şimdiye dek olduğundan çok daha kötüleşmeden on beş yıl ya da daha fazla yaşayabilir.”
Dorothea’nın yüzü büsbütün soldu. Lydgate duraklayınca alçak sesle, “Çok dikkatli olursak, öyle mi?” dedi.
“Evet; her tür zihinsel çalkantıdan ve aşırı çalışmaktan sakınarak.”
“Çalışmasını bırakmak zorunda kalsa perişan olur,” dedi Dorothea, bu mutsuzluğu bir anda gözünde canlandırarak.
“Bunun farkındayım. Yapılacak tek şey, doğrudan ya da dolaylı her yola başvurarak uğraşlarını hafifletmeye ve çeşitlendirmeye çalışmak. Koşullar elverirse, son nöbetine neden olduğuna inandığım kalp rahatsızlığı yüzünden yakın bir tehlike yok. Öte yandan hastalık daha hızlı ilerleyebilir; bu, ölümün bazen ansızın geldiği vakalardan biri. Böyle bir sonuca etki edebilecek hiçbir önlem ihmal edilmemeli.”
Dorothea birkaç dakika sessiz kaldı; sanki taşa kesilmişti. Oysa içindeki yaşam öylesine yoğundu ki zihni daha önce hiçbir zaman böylesine kısa bir sürede bu kadar geniş bir sahne ve güdü yelpazesini taramamıştı.
“Lütfen bana yardım edin,” dedi sonunda, yine aynı alçak sesle. “Ne yapabileceğimi söyleyin.”
“Yurt dışına çıkmayı nasıl buluyorsunuz? Sanırım yakınlarda Roma’daydınız.”
Bu seçeneği tümüyle umutsuz kılan anılar, yeni bir akıntı gibi Dorothea’yı sarsıp o solgun hareketsizliğinden çıkardı.
“Ah, olmaz; her şeyden beter olur,” dedi gözyaşları yanaklarından süzülürken, çocukça bir umutsuzlukla. “Hoşlanmayacağı hiçbir şeyin faydası olmaz.”
“Bu acıyı size yaşatmamış olmayı dilerdim,” dedi Lydgate, derinden etkilenmiş ama evliliklerini de merak ederek. Dorothea gibi kadınlara pek alışık değildi.
“Bana söylemekle doğru olanı yaptınız. Gerçeği anlattığınız için teşekkür ederim.”
“Bay Casaubon’u bilgilendirecek hiçbir şey söylemeyeceğimi anlamanızı istiyorum. Yalnızca kendini fazla yormaması ve bazı kurallara uyması gerektiğini bilmesi onun için daha iyi olur. Her türlü kaygı, onun için en elverişsiz durum olur.”
Lydgate ayağa kalktı; Dorothea da aynı anda, pelerininin bağını çözüp onu kendisini boğuyormuş gibi üzerinden atarak mekanik bir biçimde ayağa kalktı. Lydgate ona selam verip ayrılmak üzereydi ki yalnız olsaydı duaya dönüşecek bir dürtü, Dorothea’ya hıçkırıklı bir sesle şunları söyletti—
“Ah, bilge birisiniz, değil mi? Yaşamla ölüm hakkında her şeyi biliyorsunuz. Bana öğüt verin. Ne yapabileceğimi düşünün. Ömrü boyunca çalışıp durmuş, hep geleceğe bakmış. Başka hiçbir şeyi umursamıyor. Ben de başka hiçbir şeyi umursamıyorum—”
Lydgate, yıllar sonra bile bu istemsiz yakarışın onda bıraktığı izlenimi hatırladı: aynı karmaşık ortamda, aynı çalkantılı ve ara sıra aydınlanan yaşamda, birbirine yakın yaradılışların hareketinden başka hiçbir bilincin araya girmediği, ruhtan ruha bir çığlık. Ama şimdi, Bay Casaubon’u ertesi gün yeniden göreceğini söylemekten başka ne diyebilirdi?
Lydgate gidince Dorothea’nın gözyaşları boşandı; bu, içini boğan sıkıntıyı hafifletti. Sonra gözlerini kuruladı; üzüntüsünü kocasına belli etmemesi gerektiğini hatırladı. Bay Casaubon her an içeri girmek isteyebilirdi; bu yüzden odanın çevresine bakıp hizmetçiye her zamanki gibi odayla ilgilenmesini söylemesi gerektiğini düşündü. Yazı masasının üzerinde, Bay Casaubon’un hastalandığı sabahtan beri el sürülmemiş mektuplar duruyordu. Dorothea’nın iyi hatırladığı üzere, aralarında genç Ladislaw’ın mektupları da vardı; kendisine hitaben yazılan hâlâ açılmamıştı. Bu mektupların çağrıştırdıkları, Dorothea’nın öfkesinin yol açtığı çalkantının bu ani hastalık nöbetini tetiklemiş olabileceğini düşünmesiyle daha da acı verici hâle gelmişti. Mektupları yeniden önüne konduklarında okumak için vakti olurdu; gidip kütüphaneden almaya hiç heves etmemişti. Ama şimdi kocasının gözünün önünden kaldırılması gerektiği aklına geldi. Onlarla ilgili rahatsızlığının kaynağı ne olursa olsun, mümkünse yeniden canı sıkılmamalıydı. Rahatsız edici ziyareti önlemek için mektup yazmanın gerekip gerekmediğini anlamak üzere önce kocasına hitaben yazılmış mektubu gözden geçirdi.
Will Roma’dan yazmış, mektubuna Bay Casaubon’a duyduğu minnetin öylesine derin olduğunu, teşekkürlerini dile getirmesinin bile küstahlık gibi görüneceğini söyleyerek başlamıştı. Minnettar değilse, cömert bir dost bulmuş en zavallı alçak olması gerektiği açıktı. Uzun uzun teşekkür etmek, “Dürüst biriyim,” demeye benzerdi. Ama Will, kusurlarının—Bay Casaubon’un da sık sık işaret ettiği kusurların—düzelmesi için, akrabasının cömertliğinin şimdiye dek kaçınılmaz olmaktan çıkardığı o daha sıkı koşullara ihtiyaç duyduğunu anlamaya başlamıştı. Mümkünse, aldığı eğitimin işe yaradığını göstererek ve bundan böyle başkalarının daha çok hak sahibi olabileceği kaynaklardan kendisine pay ayrılmasına gerek bırakmayarak en iyi karşılığı vereceğini umuyordu. Başkaları gibi, tek sermayeleri akılları olan gençlerin çoğu kez yapmak zorunda kaldığı üzere, talihini denemek için İngiltere’ye geliyordu. Dostu Naumann, Bay Casaubon için yapılmış “Tartışma” tablosunu üstlenmesini istemişti; Bay Casaubon’un ve Bayan Casaubon’un izniyle Will tabloyu Lowick’e bizzat götürecekti. Paris’te Poste Restante adresine iki hafta içinde gönderilecek bir mektup, gerekirse onun uygun olmayan bir anda gelmesini önleyebilirdi. Bayan Casaubon’a yazdığı bir mektubu da eklemişti; bu mektupta Roma’da onunla başladığı sanat tartışmasını sürdürüyordu.
Dorothea kendi mektubunu açınca, onun bağnazca duyduğu sempatiyi ve şeyleri oldukları gibi görüp sağlam, tarafsız bir haz duymayışını eleştiren sözlerinin canlı bir devamını gördü. Bu, Will’in gençlik enerjisinin taşkın bir ifadesiydi; tam da şimdi okunması imkânsızdı. Öteki mektup konusunda ne yapacağını hemen düşünmesi gerekiyordu: belki Will’in Lowick’e gelmesini hâlâ önleyebilirdi. Sonunda mektubu hâlâ evde bulunan amcasına verdi ve Will’e Bay Casaubon’un hastalandığını, sağlığının ziyaretçi kabul etmesine elvermediğini bildirmesini rica etti.
Bay Brooke mektup yazmaya herkesten daha yatkındı; tek güçlüğü kısa yazmaktı. Bu kez düşünceleri üç büyük sayfaya ve içe kıvrılan kenarlara yayıldı. Dorothea’ya yalnızca şunu söylemişti—
“Elbette yazarım canım. Çok zeki bir delikanlı—şu genç Ladislaw—ileride önemli biri olacak sanırım. Mektubu iyi; olayları kavrayışını gösteriyor, bilirsin. Her neyse, Casaubon’dan söz ederim ona.”
Ama Bay Brooke’un kaleminin ucu, cümleler kuran bir düşünce organıydı; özellikle iyi niyetli cümleleri, zihninin geri kalanı onlara yetişemeden ortaya çıkarıyordu. Kalem pişmanlıklarını dile getirip çözüm önerileri sundu. Bay Brooke bunları okuyunca, sözlerin ne kadar yerinde ve ustaca yazılmış olduğunu düşündü; şaşırtıcı biçimde tam da söylenmesi gerekenlerdi ve daha önce aklına gelmemiş bir devamın yolunu açıyorlardı. Bu kez kalem, genç Ladislaw’ın tam o sırada mahalleye gelememiş olmasına öyle hayıflandı ki Bay Brooke onu daha yakından tanıyabilir, uzun zamandır ihmal edilen İtalyan desenlerine birlikte bakabilirlerdi. Bir de fikirlerle donanmış olarak hayata atılan genç bir adamla öyle ilgilendi ki, ikinci sayfanın sonuna gelindiğinde Bay Brooke’u, Lowick’te konuk edilemeyeceğine göre genç Ladislaw’ı Tipton Grange’a davet etmeye ikna etmişti. Neden olmasındı? Birlikte yapacak pek çok şey bulabilirlerdi; üstelik bu, değişimin özellikle hızlandığı bir dönemdi: siyasal ufuk genişliyordu ve—kısacası Bay Brooke’un kalemi, kusurlu biçimde düzenlenmiş “Middlemarch Pioneer” için yakınlarda kaleme aldığı küçük bir konuşmaya daldı. Bay Brooke mektubu mühürlerken belirsiz tasarıların akınıyla kendini coşmuş hissetti: fikirleri biçime dökebilen genç bir adam, yeni bir adayın önünü açmak için satın alınacak “Pioneer”, değerlendirilecek belgeler—kim bilir bütün bunlardan neler çıkardı? Celia yakında evleneceğine göre, en azından bir süre sofrada yanında genç bir delikanlının bulunması çok hoş olacaktı.
Ama Dorothea’ya mektuba neler yazdığını söylemeden gitti; çünkü Dorothea kocasıyla ilgileniyordu ve—gerçi bunlar onun için önemli değildi.
Bölüm etkileşimi
