Bölümler 88Şu an: Bölüm Xxı.
- 1 Öndeyiş.383 kelime
- 2 I. Kitap. — Bayan Brooke. — I. Bölüm.2.324 kelime
- 3 İkinci Bölüm.2.057 kelime
- 4 Üçüncü Bölüm.3.055 kelime
- 5 Bölüm Iv.1.973 kelime
- 6 Bölüm V.2.425 kelime
- 7 Bölüm Vı.2.977 kelime
- 8 Bölüm Vıı.1.074 kelime
- 9 Bölüm Vııı.1.446 kelime
- 10 Bölüm Ix.2.892 kelime
- 11 Bölüm X.3.169 kelime
- 12 On Birinci Bölüm.2.549 kelime
- 13 Xıı. Bölüm4.752 kelime
- 14 İkinci Kitap. — Yaşlı ve Genç. — Xııı. Bölüm.2.583 kelime
- 15 Xıv. Bölüm2.416 kelime
- 16 Xv. Bölüm.3.834 kelime
- 17 Bölüm Xvı.3.654 kelime
- 18 Bölüm Xvıı.2.468 kelime
- 19 Bölüm Xvııı.3.147 kelime
- 20 Xıx. Bölüm1.055 kelime
- 21 Xx. Bölüm3.207 kelime
- 22 Bölüm Xxı.2.160 kelime · Okuduğun bölüm
- 23 Xxıı. Bölüm.3.946 kelime
- 24 Üçüncü Kitap. — Ölümü Beklerken. — Yirmi Üçüncü Bölüm.3.376 kelime
- 25 Xxıv. Bölüm.3.159 kelime
- 26 Xxv. Bölüm1.800 kelime
- 27 Yirmi Altıncı Bölüm1.318 kelime
- 28 Yirmi Yedinci Bölüm2.407 kelime
- 29 Xxvııı. Bölüm.1.394 kelime
- 30 Xxıx. Bölüm.2.169 kelime
- 31 Xxx. Bölüm1.759 kelime
- 32 Xxxı. Bölüm.2.732 kelime
- 33 Xxxıı. Bölüm3.190 kelime
- 34 Otuz Üçüncü Bölüm.1.445 kelime
- 35 Dördüncü Kitap. — Üç Aşk Sorunu. — Otuz Dördüncü Bölüm.2.094 kelime
- 36 Xxxv. Bölüm3.115 kelime
- 37 Bölüm Xxxvı.4.085 kelime
- 38 Xxxvıı. Bölüm.5.794 kelime
- 39 Bölüm Xxxvııı.2.290 kelime
- 40 Xxxıx. Bölüm3.210 kelime
- 41 Bölüm Xl.3.617 kelime
- 42 Kırk Birinci Bölüm.1.387 kelime
- 43 Bölüm Xlıı.3.195 kelime
- 44 Beşinci Kitap. — Ölü El. — Xlııı. Bölüm.1.854 kelime
- 45 Bölüm Xlıv.834 kelime
- 46 Bölüm Xlv.4.740 kelime
- 47 Xlvı. Bölüm2.478 kelime
- 48 Bölüm Xlvıı.1.517 kelime
- 49 Bölüm Xlvııı.2.440 kelime
- 50 Bölüm Xlıx.1.001 kelime
- 51 Bölüm L.2.831 kelime
- 52 Bölüm Lı.3.497 kelime
- 53 Bölüm Lıı.2.573 kelime
- 54 Bölüm Lııı.3.541 kelime
- 55 Altıncı Kitap. — Dul Kadın ve Karısı. — Lıv. Bölüm.3.150 kelime
- 56 Elli Beşinci Bölüm.1.282 kelime
- 57 Elli Altıncı Bölüm.5.205 kelime
- 58 Bölüm Lvıı.2.681 kelime
- 59 Bölüm Lvııı.4.956 kelime
- 60 Bölüm Lıx.806 kelime
- 61 Bölüm Lx.2.882 kelime
- 62 Bölüm Lxı.3.799 kelime
- 63 Bölüm Lxıı.2.973 kelime
- 64 Yedinci Kitap. — İki Ayartı. — Lxııı. Bölüm.2.084 kelime
- 65 Lxıv. Bölüm.4.362 kelime
- 66 Lxv. Bölüm1.375 kelime
- 67 Lxvı. Bölüm2.589 kelime
- 68 67. Bölüm.1.999 kelime
- 69 68. Bölüm.2.039 kelime
- 70 69. Bölüm.2.593 kelime
- 71 Yetmişinci Bölüm3.299 kelime
- 72 Lxxı. Bölüm.4.493 kelime
- 73 Sekizinci Kitap. — Gün Batımı ve Gün Doğumu. — Yetmiş İkinci Bölüm.987 kelime
- 74 Bölüm Lxxııı.1.014 kelime
- 75 Bölüm Lxxıv.2.800 kelime
- 76 75. Bölüm2.044 kelime
- 77 76. Bölüm2.680 kelime
- 78 Bölüm Lxxvıı.1.911 kelime
- 79 Bölüm Lxxvııı.1.093 kelime
- 80 Bölüm Lxxıx.577 kelime
- 81 Bölüm Lxxx.1.677 kelime
- 82 Bölüm Lxxxı.2.617 kelime
- 83 Bölüm Lxxxıı.1.028 kelime
- 84 Bölüm Lxxxııı.2.021 kelime
- 85 Lxxxıv. Bölüm2.559 kelime
- 86 Seksen Beşinci Bölüm868 kelime
- 87 Seksen Altıncı Bölüm1.126 kelime
- 88 Son2.011 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
BÖLÜM XXI.
“Dili açık, pek kadınsı ve duruydu,
Bilge görünmek için yapmacık sözler
Kullanmazdı.”
—CHAUCER.
Dorothea’nın güvenle yalnız kalır kalmaz hıçkırıklara boğulmasının nedeni buydu. Ama kapının çalınması onu hemen kendine getirdi; “Gelin,” demeden önce aceleyle gözlerini kuruladı. Tantripp ona bir kart getirmiş ve girişte bir beyin beklediğini söylemişti. Kurye, ona yalnızca Bayan Casaubon’un evde olduğunu bildirmişti; ama gelen bey, Bay Casaubon’un bir akrabası olduğunu söylemişti. Onu kabul eder miydi?
“Evet,” dedi Dorothea hiç duraksamadan; “salona alın.” Genç Ladislaw hakkında ilk aklına gelenler, onu Lowick’te gördüğünde Bay Casaubon’un ona karşı cömert davrandığını anlamış olması ve Ladislaw’ın kendi mesleği hakkındaki kararsızlığının ilgisini çekmesiydi. Etkin bir şefkat gösterebilme fırsatı sunan her şeye duyarlıydı. O anda bu ziyaret, kendi içine kapanık hoşnutsuzluğundan sıyrılmasına, kocasının iyiliğini hatırlamasına ve artık bütün iyi işlerinde ona yardımcı olma hakkına sahip olduğunu hissetmesine vesile olacak gibiydi. Bir iki dakika bekledi. Yan odaya geçtiğinde ağladığını belli eden izler, açık yüzünü alışılmıştan daha genç ve çekici gösteriyordu. Ladislaw’ı, kibirden arınmış o eşsiz iyi niyet gülümsemesiyle karşıladı ve ona elini uzattı. Ladislaw ondan birkaç yaş büyüktü; ama o anda çok daha genç görünüyordu. Berrak teni birden kızarmış, erkek arkadaşının yanındaki hazır kayıtsız tavrından çok farklı bir utangaçlıkla konuşmaya başlamıştı. Dorothea ise onu rahatlatmaya yönelik şaşkın bir istekle gittikçe daha sakinleşmişti.
“Bu sabaha kadar sizinle Bay Casaubon’un Roma’da olduğunuzu bilmiyordum; sizi Vatikan Müzesi’nde görünce öğrendim,” dedi. “Sizi hemen tanıdım ama… Demek istediğim, Bay Casaubon’un adresinin postrestantta bulunacağını düşündüm; size ve ona olabildiğince erken saygılarımı sunmak istedim.”
“Lütfen oturun. Kendisi şu anda burada değil; ama sizden haber almaktan memnun olacaktır, eminim,” dedi Dorothea. Farkında olmadan şömineyle yüksek pencerenin ışığı arasındaki yere oturdu ve karşısındaki sandalyeyi sakin, iyi kalpli bir hanımefendi edasıyla gösterdi. Yüzündeki genç kız hüznünün izleri daha da belirgindi. “Bay Casaubon’un işleri çok yoğun; ama adresinizi bırakacaksınız, değil mi? Size yazar.”
“Çok naziksiniz,” dedi Ladislaw. Dorothea’nın yüzünü değiştiren ağlama izlerine duyduğu ilgi, çekingenliğini dağıtmaya başlamıştı. “Adresim kartımda yazılı. Ama izin verirseniz yarın, Bay Casaubon’un evde olacağı bir saatte yeniden uğrarım.”
“Her gün Vatikan Kütüphanesi’nde okumaya gidiyor; randevunuz olmadan onu görmeniz pek mümkün değil. Hele şimdi hiç. Roma’dan ayrılmak üzereyiz ve çok meşgul. Kahvaltıdan akşam yemeğine kadar genellikle evde olmaz. Ama sizi bizimle akşam yemeğine davet etmek isteyeceğine eminim.”
Will Ladislaw birkaç an konuşamaz hâlde kaldı. Bay Casaubon’u hiç sevmezdi; borçluluk duygusu olmasa onu bilginlik yarasası diye alaya alırdı. Ama bu kupkuru bilgiç, bir satıcının arka odasında sakladığı sahte antikaların fazlalık stoğu kadar önemli ufak açıklamaların bu derleyicisi önce bu sevimli genç kadını kendisiyle evlenmeye ikna etmiş, sonra da balayını ondan ayrı geçirip küflü saçmalıklarının peşine düşmüştü (Will’in abartılı konuşmaya meyli vardı). Bu ani görüntü onda bir tür gülünç tiksinti uyandırdı: kahkahayı koyuvermekle zamansız bir küçümseyici hakaretler seline kapılmak arasında kalmıştı.
Bir an için bu iç mücadelenin hareketli yüz hatlarını tuhaf biçimde buruşturduğunu hissetti; ama çaba göstererek bunu, gücendirmekten öteye gitmeyen neşeli bir gülümsemeye dönüştürdü.
Dorothea şaşırdı; ama gülümseme karşı konulmazdı, onun yüzünde de parladı. Will Ladislaw’ın gülümsemesi, ona önceden kızgın değilseniz, insanın içini açardı: berrak tenini olduğu kadar gözlerini de aydınlatan bir iç ışık taşar; sanki bir Ariel onlara yeni bir çekicilik dokunduruyor, kasvetli ruh hâlinin izlerini sonsuza dek siliyormuş gibi yüzünün her kıvrımında ve çizgisinde oynardı. Bu gülümsemenin yansımasında da biraz neşe olmaması mümkün değildi; Dorothea’nın kirpikleri hâlâ koyu ve nemliyken merakla sorduğu “Bir şey mi eğlendirdi sizi?” sorusunda bile.
“Evet,” dedi Will, hemen bir karşılık bulup. “Sizi ilk gördüğümde nasıl göründüğümü düşünüyorum; eleştiriniz zavallı taslağımı yerle bir etmişti.”
“Benim eleştirim mi?” dedi Dorothea daha da şaşırarak. “Olacak şey değil. Resim konusunda kendimi hep özellikle bilgisiz hissederim.”
“O kadar çok şey bildiğinizden şüphelendim ki en çok incitecek şeyi tam da nasıl söyleyeceğinizi biliyordunuz. Şöyle demiştiniz… Benim kadar net hatırlamıyorsunuzdur herhâlde… Taslağımın doğayla ilişkisi sizin için bütünüyle belirsizmiş. En azından bunu ima etmiştiniz.” Will artık gülümsediği gibi gülebiliyordu.
“Bu gerçekten bilgisizliğimdendi,” dedi Dorothea, Will’in iyi huyluluğuna hayranlıkla. “Sanırım bunu yalnızca amcamın bütün eleştirmenlerin çok güzel bulduğunu söylediği resimlerde hiçbir güzellik göremediğim için söylemiştim. Roma’da da aynı bilgisizlikle dolaşıp durdum. Gerçekten zevk alabildiğim resim sayısı pek az. Duvarları fresklerle ya da ender tablolarla kaplı bir odaya ilk girdiğimde bir tür ürperti duyuyorum; gösterişli giysiler ve alaylar arasında büyük törenlere katılan bir çocuk gibi. Kendiminkinden daha yüce bir hayatın huzurunda olduğumu hissediyorum. Ama resimleri tek tek incelemeye başlayınca içlerindeki hayat kayboluyor ya da bana şiddetli, tuhaf bir şey gibi geliyor. Herhâlde benim algım körelmiş. Bir anda o kadar çok şey görüyor, yarısını bile anlamıyorum. Bu insanı hep aptal hissettiriyor. Bir şeyin çok güzel olduğunu işitip de güzelliğini hissedememek acı veriyor; insanların gökyüzünden söz ettiği sırada kör olmak gibi.”
“Sanat duygusunun büyük bir kısmı öğrenilerek kazanılmalı,” dedi Will. (Dorothea’nın içtenlikle itiraf ettiğinden artık kuşku duyulamazdı.) “Sanat, bir sürü yapay ve gösteriş meraklısı üslubu olan eski bir dil; bazen bu üslupları bilmenin insana verdiği başlıca zevk, yalnızca biliyor olma duygusu. Buradaki her tür sanattan çok zevk alıyorum; ama sanırım bu zevki parçalara ayırabilsem, birçok farklı iplikten örüldüğünü görürdüm. Biraz kendi elinizle boyama yapmanın, sürecini az çok anlamanın da payı var.”
“Belki ressam olmak istiyorsunuz?” dedi Dorothea, ilgisi yeni bir yöne kayarak. “Resmi meslek edinmeyi mi düşünüyorsunuz? Bay Casaubon bir meslek seçtiğinizi öğrenmekten memnun olur.”
“Hayır, hayır,” dedi Will biraz soğuk bir tavırla. “Bundan vazgeçmeye kesin karar verdim. Fazla tek yönlü bir hayat. Buradaki Alman ressamlarla epey vakit geçirdim; içlerinden biriyle Frankfurt’tan birlikte yolculuk ettim. Bazıları yetenekli, hatta parlak kişiler; ama dünyaya bütünüyle atölyenin penceresinden bakmaya başlamak istemem.”
“Bunu anlayabiliyorum,” dedi Dorothea içtenlikle. “Roma’da, dünyada resimlerden daha çok ihtiyaç duyulan o kadar çok şey varmış gibi geliyor. Ama resim yeteneğiniz varsa, ona yol gösterici olarak uymak doğru olmaz mı? Belki bunlardan daha iyi ya da farklı eserler ortaya koyabilirsiniz; böylece aynı yerde birbirine neredeyse tıpatıp benzeyen bu kadar çok resim bulunmaz.”
Bu sözlerdeki saflık tartışılmazdı; Will de bundan etkilenerek açık konuştu. “Böyle değişiklikler yapabilecek pek az insan çıkar. Benim yeteneğim, daha önce yapılmış bir şeyi iyi yapmaya bile yetmez sanırım; en azından bunu yapmaya değecek kadar iyi yapmaya. Zahmet ederek hiçbir şeyde başarılı olamam. Bir şey kolayca gelmiyorsa onu asla beceremem.”
“Bay Casaubon sabırsızlığınızdan yakındığını söylemişti,” dedi Dorothea yumuşakça. Hayatı bir tatil gibi görme biçimi onu biraz sarsmıştı.
“Evet, Bay Casaubon’un ne düşündüğünü biliyorum. Onunla aynı fikirde değilim.”
Bu aceleci yanıtta belli belirsiz bir küçümseme vardı; Dorothea’yı incitti. Sabah yaşadığı sıkıntı yüzünden Bay Casaubon konusundaki hassasiyeti daha da artmıştı.
“Elbette aynı fikirde değilsiniz,” dedi biraz gururla. “Sizi kıyaslamak aklımdan geçmedi; Bay Casaubon’ınki gibi sebatlı ve kendini işe adamış bir çalışma gücü pek az kişide bulunur.”
Will, Dorothea’nın gücendiğini gördü; ama bu, Bay Casaubon’a duyduğu gizli hoşnutsuzluğun yarattığı yeni öfkeyi daha da körükledi. Dorothea’nın bu kocaya tapınması katlanılmazdı: böyle bir zayıflık, söz konusu koca dışında hiçbir erkeğin hoşuna gitmez. Ölümlüler, komşularının vızıldayan görkeminin canını kolayca almaya kalkışır ve böyle bir öldürmenin cinayet olmadığını düşünürler.
“Kesinlikle,” diye hemen karşılık verdi. “Bu yüzden, dünyanın geri kalanında neler yapıldığını bilmediği için İngiliz bilginliğinin çoğunda olduğu gibi emeğin boşa gitmesi yazık. Bay Casaubon Almanca bilseydi kendini büyük bir zahmetten kurtarırdı.”
“Ne demek istediğinizi anlamıyorum,” dedi Dorothea, irkilip kaygılanarak.
“Yalnızca şunu demek istiyorum,” dedi Will gelişigüzel bir tavırla, “tarih araştırmalarında Almanlar öne geçti; onlar düzgün yollar yapmışken ormanda el pusulasıyla el yordamıyla ilerleyerek elde edilen sonuçlara gülüyorlar. Bay Casaubon’la birlikteyken onun bu yönde kendini sağır ettiğini gördüm; bir Alman’ın yazdığı Latince incelemeyi bile neredeyse istemeye istemeye okudu. Buna çok üzüldüm.”
Will’in aklında yalnızca, övünülen çalışkanlığı yerle bir edecek sert bir çimdik atmak vardı; Dorothea’yı nasıl inciteceğini hayal edememişti. Genç Bay Ladislaw Alman yazarları kendisi de pek derinlemesine bilmiyordu; ama başka birinin eksikliklerine acımak için pek az şey bilmek yeter.
Zavallı Dorothea, kocasının ömrünü verdiği emeğin boşa gitmiş olabileceği düşüncesiyle yüreğinde bir sızı hissetti. Bu duygu, kendisine bu kadar borçlu olan genç akrabasının böyle bir gözlemi dile getirmekten kaçınması gerekip gerekmediğini düşünmeye güç bırakmadı. Hiç konuşmadı; ellerine bakarak, bu acınası düşünceye dalmış hâlde oturdu.
Will o yıkıcı çimdikle işi bitirmişti; Dorothea’nın suskunluğundan onu daha da incittiğini sanarak biraz utandı. Bir de kendisine iyilik eden kişinin kuyruğundan tüy yolmuş olmanın vicdan azabını duyuyordu.
“Özellikle buna üzüldüm,” diye devam etti; kötülemeden içtenliksiz övgüye her zamanki geçişini yapıyordu. “Çünkü kuzenime minnet ve saygı duyuyorum. Bu, yetenekleri ve karakteri daha sıradan bir insanda o kadar önemli olmazdı.”
Dorothea gözlerini kaldırdı; coşkun duygularla her zamankinden daha parlaktılar. En hüzünlü ezgisiyle, “Lozan’dayken Almanca öğrenseydim keşke! Bir sürü Almanca öğretmeni vardı. Ama artık hiçbir işe yarayamam,” dedi.
Dorothea’nın son sözleri Will için yeni ama yine de gizemli bir ışık yakmıştı. Başta, onu ilk gördüğünde, görünüşüne rağmen itici olması gerektiğini söyleyerek geçiştirdiği “Bay Casaubon’la evlenmeyi nasıl kabul etmişti?” sorusuna artık bu kadar kısa ve kolay bir yoldan cevap bulunamazdı. Her ne olursa olsun, itici değildi. Soğuk zekâlı, dolaylı yoldan iğneleyici değildi; hayranlık uyandıracak kadar saf ve duyguluydu. Aldatılıp yoldan çıkarılmış bir melekti. Yüreğinin ve ruhunun bu kadar doğrudan, içtenlikle dışa vurulduğu ezgili parçaları bekleyip dinlemek eşsiz bir zevk olacaktı. Will’in aklına yine Aiol arpı geldi.
Bu evlilik üzerine kendine özgü bir aşk öyküsü kurmuş olmalıydı. Bay Casaubon onu pençeleriyle, yasal formalitelere bile gerek duymadan kapıp inine götüren bir ejderha olsaydı, Dorothea’yı kurtarıp ayaklarına kapanmak kaçınılmaz bir kahramanlık olurdu. Ama Bay Casaubon bir ejderhadan da baş edilmezdi: arkasında bütün toplumun desteği olan bir iyilikseverdi. Üstelik tam o sırada, davranışlarının kusursuz doğruluğu içinde odaya giriyordu; Dorothea yeni uyanmış bir kaygı ve pişmanlıkla canlanmış, Will ise onun duygularına hayranlıkla kafa yorarken canlanmıştı.
Bay Casaubon şaşkınlığını hiç memnuniyet duymadan yaşadı; yine de Will ayağa kalkıp orada bulunma nedenini açıklayınca her zamanki nazik selamından şaşmadı. Bay Casaubon her zamankinden daha keyifsizdi; belki de bu, onu daha da solgun ve silik gösteriyordu. Yoksa bu etki, genç kuzeninin görünüşüyle arasındaki karşıtlıktan kolayca doğabilirdi. Will’i ilk görüşte edinilen izlenim güneşli bir parlaklıktı; bu da sürekli değişen yüz ifadesindeki belirsizliği artırıyordu. Sanki yüz hatları bile değişiyor, çenesi bazen büyük, bazen küçük görünüyordu; burnundaki küçük kıvrım da bir başkalaşımın habercisiydi. Başını hızla çevirdiğinde saçları ışık saçıyormuş gibi oluyordu; bazıları bu parıltıda belirgin bir deha gördüğünü sanıyordu. Bay Casaubon ise ışık saçmıyordu.
Dorothea’nın gözleri kaygıyla kocasına çevrilmişken bu karşıtlığın farkında olmaması pek mümkün değildi; ama bu farkındalık, başka nedenlerle karışarak, onun adına duyduğu yeni kaygıyı daha belirgin hâle getiriyordu. Bu kaygı, kendi hayallerinden değil, kocasının gerçek yaşam koşullarından beslenen şefkatli bir merhametin ilk kıpırtısıydı. Yine de Will’in orada oluşu ona daha büyük bir özgürlük duygusu veriyordu; genç adamla eşit düzeyde konuşabilmek hoşuna gidiyor, belki de onun fikrini değiştirmeye açık oluşu da bunu pekiştiriyordu. Biriyle konuşmaya müthiş ihtiyaç duyuyordu ve daha önce her şeyi anlayacak kadar çabuk kavrayan, uyumlu görünen birine hiç rastlamamıştı.
Bay Casaubon, Will’in Roma’da hem hoşça hem de verimli vakit geçirmesini ciddi bir tavırla diledi; niyetinin Güney Almanya’da kalmak olduğunu sanmıştı. Sonra, daha uzun konuşabilecekleri ertesi gün yemeğe gelmesini rica etti; o sırada biraz yorgundu. Ladislaw bunu anlayışla karşıladı ve daveti hemen kabul ettikten sonra izin istedi.
Dorothea, kocasının yorgun argın divanın ucuna çöküşünü, dirseğine dayanarak başını tutup yere bakışını kaygıyla izledi. Hafifçe kızarmış, gözleri parlayarak yanına oturdu ve şöyle dedi—
“Bu sabah sana aceleyle konuştuğum için beni bağışla. Haksızdım. Seni incitip gününü daha da ağırlaştırdığımdan korkuyorum.”
“Bunu fark etmene sevindim, sevgilim,” dedi Bay Casaubon. Sakin konuşup başını hafifçe eğdi; ama ona bakarken gözlerinde hâlâ huzursuz bir ifade vardı.
“Ama beni bağışlıyorsun, değil mi?” dedi Dorothea, hıçkırarak. Duygularının açığa vurulmasına duyduğu ihtiyaç yüzünden kendi kusurunu abartmaya hazırdı. Sevgi, uzaktan dönen bir pişmanlık görüp onu kucaklayarak öpmez miydi?
“Sevgili Dorothea—‘Pişmanlıkla yetinmeyen, ne göktendir ne de yerden’:” dedi Bay Casaubon. “Bu ağır hükümle sürgüne gönderilmeyi hak ettiğimi düşünmüyorsun herhâlde.” Güçlü bir ifade kurmak için kendini zorladı; hafifçe gülümsemeye de çalıştı.
Dorothea sustu; ama hıçkırıkla gözlerine dolan bir damla yaş, ille de akmak istiyordu.
“Heyecanlısın, sevgilim. Ben de zihinsel çalkantının fazla olmasından kaynaklanan bazı hoş olmayan etkiler hissediyorum,” dedi Bay Casaubon. Aslında, genç Ladislaw’ı kendisi yokken kabul etmemesi gerektiğini ona söylemeyi düşünmüştü. Ama pişmanlığını dile getirdiği o anda yeni bir şikâyet ortaya atmanın kabalık olacağını düşündüğü için, konuşarak kendini daha fazla sarsmaktan kaçınmak istediği için ve nihayet, akademik rakiplerine duyduğu kıskançlık tükenmiş olmasa da başka yönlere yetecek kadar kaldığını açığa vuramayacak kadar gururlu olduğu için bundan vazgeçti. Ateş yakmak için pek az kıvılcıma ihtiyaç duyan bir tür kıskançlık vardır: pek tutku sayılmaz; huzursuz bencilliğin bulutlu, nemli kederinde yetişen bir küftür.
“Giyinme vaktimiz geldi sanırım,” diye ekledi, saatine bakarak. İkisi de ayağa kalktı ve o gün yaşananlardan bir daha hiç söz etmediler.
Ama Dorothea o günü, hepimizin yaşamımızda bir dönemin kapandığı ya da yeni bir güdünün doğduğu anları hatırladığı canlılıkla sonuna dek hatırladı. O gün, Bay Casaubon’dan duygularına karşılık beklerken büyük bir yanılgı içinde olduğunu görmeye başlamıştı; ayrıca onun yaşamında, kendi yaşamındaki kadar büyük bir ihtiyaç doğuran kederli bir farkındalık bulunabileceğine ilişkin bir önsezinin uyanışını hissetmişti.
Hepimiz ahlaki bir sersemlik içinde doğar, dünyayı yüce benliğimizi besleyen bir meme gibi görürüz. Dorothea bu sersemlikten erkenden sıyrılmaya başlamıştı; ama kendini Bay Casaubon’a adayıp onun bilgeliği ve gücüyle bilge ve güçlü olacağını hayal etmek, onda da kendisininkine denk bir benlik merkezi bulunduğunu açık seçik kavramaktan daha kolay gelmişti. Öyle bir kavrayış ki, artık düşünce olmaktan çıkıp duyguya dönüşür; nesnelerin katılığı gibi, duyuların dolaysızlığına yeniden işlenmiş bir fikirdir: o merkezden doğan ışık ve gölgeler her zaman belli bir farklılıkla düşecektir.
Bölüm etkileşimi
