Bölümler 88Şu an: Bölüm Lı.
- 1 Öndeyiş.383 kelime
- 2 I. Kitap. — Bayan Brooke. — I. Bölüm.2.324 kelime
- 3 İkinci Bölüm.2.057 kelime
- 4 Üçüncü Bölüm.3.055 kelime
- 5 Bölüm Iv.1.973 kelime
- 6 Bölüm V.2.425 kelime
- 7 Bölüm Vı.2.977 kelime
- 8 Bölüm Vıı.1.074 kelime
- 9 Bölüm Vııı.1.446 kelime
- 10 Bölüm Ix.2.892 kelime
- 11 Bölüm X.3.169 kelime
- 12 On Birinci Bölüm.2.549 kelime
- 13 Xıı. Bölüm4.752 kelime
- 14 İkinci Kitap. — Yaşlı ve Genç. — Xııı. Bölüm.2.583 kelime
- 15 Xıv. Bölüm2.416 kelime
- 16 Xv. Bölüm.3.834 kelime
- 17 Bölüm Xvı.3.654 kelime
- 18 Bölüm Xvıı.2.468 kelime
- 19 Bölüm Xvııı.3.147 kelime
- 20 Xıx. Bölüm1.055 kelime
- 21 Xx. Bölüm3.207 kelime
- 22 Bölüm Xxı.2.160 kelime
- 23 Xxıı. Bölüm.3.946 kelime
- 24 Üçüncü Kitap. — Ölümü Beklerken. — Yirmi Üçüncü Bölüm.3.376 kelime
- 25 Xxıv. Bölüm.3.159 kelime
- 26 Xxv. Bölüm1.800 kelime
- 27 Yirmi Altıncı Bölüm1.318 kelime
- 28 Yirmi Yedinci Bölüm2.407 kelime
- 29 Xxvııı. Bölüm.1.394 kelime
- 30 Xxıx. Bölüm.2.169 kelime
- 31 Xxx. Bölüm1.759 kelime
- 32 Xxxı. Bölüm.2.732 kelime
- 33 Xxxıı. Bölüm3.190 kelime
- 34 Otuz Üçüncü Bölüm.1.445 kelime
- 35 Dördüncü Kitap. — Üç Aşk Sorunu. — Otuz Dördüncü Bölüm.2.094 kelime
- 36 Xxxv. Bölüm3.115 kelime
- 37 Bölüm Xxxvı.4.085 kelime
- 38 Xxxvıı. Bölüm.5.794 kelime
- 39 Bölüm Xxxvııı.2.290 kelime
- 40 Xxxıx. Bölüm3.210 kelime
- 41 Bölüm Xl.3.617 kelime
- 42 Kırk Birinci Bölüm.1.387 kelime
- 43 Bölüm Xlıı.3.195 kelime
- 44 Beşinci Kitap. — Ölü El. — Xlııı. Bölüm.1.854 kelime
- 45 Bölüm Xlıv.834 kelime
- 46 Bölüm Xlv.4.740 kelime
- 47 Xlvı. Bölüm2.478 kelime
- 48 Bölüm Xlvıı.1.517 kelime
- 49 Bölüm Xlvııı.2.440 kelime
- 50 Bölüm Xlıx.1.001 kelime
- 51 Bölüm L.2.831 kelime
- 52 Bölüm Lı.3.497 kelime · Okuduğun bölüm
- 53 Bölüm Lıı.2.573 kelime
- 54 Bölüm Lııı.3.541 kelime
- 55 Altıncı Kitap. — Dul Kadın ve Karısı. — Lıv. Bölüm.3.150 kelime
- 56 Elli Beşinci Bölüm.1.282 kelime
- 57 Elli Altıncı Bölüm.5.205 kelime
- 58 Bölüm Lvıı.2.681 kelime
- 59 Bölüm Lvııı.4.956 kelime
- 60 Bölüm Lıx.806 kelime
- 61 Bölüm Lx.2.882 kelime
- 62 Bölüm Lxı.3.799 kelime
- 63 Bölüm Lxıı.2.973 kelime
- 64 Yedinci Kitap. — İki Ayartı. — Lxııı. Bölüm.2.084 kelime
- 65 Lxıv. Bölüm.4.362 kelime
- 66 Lxv. Bölüm1.375 kelime
- 67 Lxvı. Bölüm2.589 kelime
- 68 67. Bölüm.1.999 kelime
- 69 68. Bölüm.2.039 kelime
- 70 69. Bölüm.2.593 kelime
- 71 Yetmişinci Bölüm3.299 kelime
- 72 Lxxı. Bölüm.4.493 kelime
- 73 Sekizinci Kitap. — Gün Batımı ve Gün Doğumu. — Yetmiş İkinci Bölüm.987 kelime
- 74 Bölüm Lxxııı.1.014 kelime
- 75 Bölüm Lxxıv.2.800 kelime
- 76 75. Bölüm2.044 kelime
- 77 76. Bölüm2.680 kelime
- 78 Bölüm Lxxvıı.1.911 kelime
- 79 Bölüm Lxxvııı.1.093 kelime
- 80 Bölüm Lxxıx.577 kelime
- 81 Bölüm Lxxx.1.677 kelime
- 82 Bölüm Lxxxı.2.617 kelime
- 83 Bölüm Lxxxıı.1.028 kelime
- 84 Bölüm Lxxxııı.2.021 kelime
- 85 Lxxxıv. Bölüm2.559 kelime
- 86 Seksen Beşinci Bölüm868 kelime
- 87 Seksen Altıncı Bölüm1.126 kelime
- 88 Son2.011 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
BÖLÜM LI.
Parti de Doğa’dır; göreceksiniz
Mantığın gücüyle ikisinin nasıl uzlaştığını:
Çokluk Bir’de, Bir çoklukta;
Bütün, Bazı değildir; Bazı da Herhangi’yle aynı değildir:
Cins türleri kapsar; ikisi de büyük ya da küçük olur;
Bir cins en üstte, biri hiç yüksek değildir;
Her türün kendine özgü ayrımları da vardır,
Bu Şu değildir; O da asla Sen olmadı,
Oysa bu ile şu EVET OYLARIDIR; sen ile o da
Birin bire, üçün üçe denk geldiği gibi birbirine benzer.
Bay Casaubon’un vasiyetiyle ilgili hiçbir dedikodu henüz Ladislaw’a ulaşmamıştı. Hava, Parlamento’nun dağılması ve yaklaşan seçimle doluydu; tıpkı eski panayır ve şenliklerin gezgin göstericilerin rekabet eden gürültüsüyle dolması gibi. Daha özel meselelerse pek fark edilmiyordu. İçkinin düşük taşkınlık çizgisinden kamuoyunun derinliğinin ölçülebildiği, ünlü “kuru seçim” yaklaşmıştı. Will Ladislaw o günlerde en yoğun çalışanlardan biriydi. Dorothea’nın dul kalması aklından hiç çıkmasa da bu konuda kendisiyle konuşulmasını hiç istemiyordu. Lydgate Lowick’teki makam hakkında olanları anlatmak için onu bulduğunda, tersçe karşılık verdi—
“Beni neden bu işe karıştırıyorsunuz? Bayan Casaubon’u hiç görmüyorum; Freshitt’te olduğuna göre görmem de olası değil. Oraya hiç gitmem. Tory’lerin toprağı orası; ben de Pioneer da bir kaçak avcıyla tüfeği kadar hoş karşılanmıyoruz.”
Gerçek şuydu: Bay Brooke, eskiden kendisinin pek hoşlanmayacağı kadar sık Grange’e gelmesini isterken şimdi Will’in oraya mümkün olduğunca az gitmesini sağlamaya çalışıyor gibiydi; bunu fark edince Will daha da alınganlaşmıştı. Bay Brooke’un bu kaçamak tavrı, Sir James Chettam’ın öfkeli itirazına boyun eğmesinden kaynaklanıyordu. Will, bu yöndeki en ufak imaya bile duyarlı olduğundan, Dorothea yüzünden Grange’den uzak tutulacağı sonucuna varmıştı. Demek dostları ondan biraz kuşkulanıyordu. Korkuları yersizdi: Zengin bir kadının gözüne girmeye çalışan, muhtaç bir servet avcısı gibi kendini öne atacağını sanıyorlarsa yanılıyorlardı.
Will, aralarındaki uçurumu şimdiye dek hiç tam olarak görmemişti; ta ki uçurumun kıyısına gelip Dorothea’yı öteki tarafta görene kadar. İçinde bir öfke de duyarak o yöreden ayrılmayı düşünmeye başladı. Dorothea’ya daha fazla ilgi göstermesi, kendisini tatsız suçlamalara açık hâle getirecekti; belki de başkalarının zehirlemeye çalışacağı Dorothea’nın zihninde bile.
“Sonsuza dek ayrıyız,” dedi Will. “Roma’da olsam da fark etmez; o benden daha uzakta olmazdı.” Ama umutsuzluk dediğimiz şey çoğu zaman, beslenmemiş umudun acı veren sabırsızlığından başka bir şey değildir. Gitmemesi için pek çok neden vardı: Tam da bu kritik dönemde, Bay Brooke’un seçim için “çalıştırılmaya” ihtiyaç duyduğu sırada onu yüzüstü bırakmamak gibi kamusal nedenler; üstelik doğrudan ve dolaylı pek çok seçim çalışması yürütülmesi gerekiyordu. Will, kendi taşlarını oyunun kızıştığı sırada satranç tahtasında bırakıp gitmek istemezdi; doğru taraftaki herhangi bir aday, beyinciğiyle iliği bir beyefendiye yaraşacak kadar yumuşak olsa bile, çoğunluğun oluşmasına yardım edebilirdi. Bay Brooke’u çalıştırmak ve tam zamanında geri çekilme bağımsızlığında diretmek yerine yürürlükteki Reform Yasa Tasarısı lehine oy kullanacağına söz vermesini sağlamak kolay bir iş değildi. Bay Farebrother’ın “cepte” dediği dördüncü aday kehaneti henüz gerçekleşmemişti. Parlamenter Adaylar Derneği ya da reformcu bir çoğunluk sağlamaya göz kulak olan başka bir güç de, kendi parasıyla seçilebilecek Bay Brooke gibi ikinci bir reformcu aday varken müdahale etmeye değer bir düğüm görmüyordu. Mücadele bütünüyle, eski Tory milletvekili Pinkerton, son seçimde seçilmiş yeni Whig milletvekili Bagster ve yalnızca bu seferlik kendini bağlayacak olan geleceğin bağımsız milletvekili Brooke arasındaydı. Bay Hawley ve taraftarları Pinkerton’ın seçilmesi için bütün güçlerini seferber edeceklerdi; Bay Brooke’un başarısı ya Bagster’ı geride bırakacak tek adaya verilen oylara ya da Tory oylarının yeniden biçimlendirilip reformcu oylara dönüştürülmesine bağlıydı. Elbette ikinci yol yeğlenirdi.
Oyları dönüştürme ihtimali Bay Brooke için tehlikeli bir dikkat dağıtıcıydı: kararsız seçmenlerin, kararsız ifadelerle kandırılabileceğini düşünmesi ve belleğinde karşıt görüşler belirince zihninin yeniden onlara takılma eğilimi, Will Ladislaw’ı çok uğraştırıyordu.
“Bu işlerde bazı taktikler vardır, bilirsiniz,” dedi Bay Brooke. “İnsanlara yarı yolda rastlamak, fikirlerinizi yumuşatmak, ‘Şimdi bakın, bunda da bir doğruluk payı var,’ falan demek. Bunun özel bir dönem olduğu konusunda size katılıyorum: Kendi iradesi olan bir ülke, siyasi birlikler, işte öyle şeyler… Ama bazen bıçağı biraz fazla keskin kullanıyoruz, Ladislaw. Şu on sterlinlik ev sahipleri mesela: Neden on? Bir yerde sınır çizilmeli, evet; ama neden tam onda? Üzerine düşünmeye kalkınca, yanıtı zor bir soru bu.”
“Elbette öyle,” dedi Will sabırsızca. “Ama mantıklı bir yasa tasarısı çıkana kadar beklerseniz, kendinizi devrimci olarak öne sürmeniz gerekir; o zaman da sanırım Middlemarch sizi seçmez. Lafı eğip bükmeye gelince, şimdi sırası değil.”
Bay Brooke, sonunda hep Ladislaw’la aynı fikirde olurdu; Ladislaw ona hâlâ içine biraz Shelley karışmış bir Burke gibi görünüyordu. Ama bir süre geçince kendi yöntemlerinin bilgeliği yeniden ağır basar, Bay Brooke da büyük bir umutla yine onları uygulamaya koyulurdu. İşlerin bu aşamasında keyfi yerindeydi; yüklü miktarda avans para vermiş olması bile neşesini bozmuyordu. Çünkü ikna ve inandırma becerileri, başka hatipleri tanıtan bir başkanlık konuşmasından ya da bir Middlemarch seçmeniyle yaptığı söyleşiden daha çetin bir sınavdan henüz geçmemişti. O söyleşiden, yaradılıştan bir taktikçi olduğu ve bu işe daha önce atılmamış olmasının yazık olduğu duygusuyla ayrılmıştı. Yine de Middlemarch’ın büyük toplumsal gücü olan perakendeci sınıfın başlıca temsilcilerinden ve ilçenin doğal olarak en kararsız seçmenlerinden Bay Mawmsey karşısında biraz yenilmiş hissediyordu. Bay Mawmsey, reformcuya da reforma karşı olana da aynı kalitede çay ve şeker vermeye, her iki tarafla da tarafsızca aynı fikirde olmaya hazırdı. Eski çağların kentlileri gibi, milletvekili seçme zorunluluğunun kent için büyük bir yük olduğunu düşünüyordu; çünkü önceden herkese umut vermenin bir sakıncası olmasa bile, sonunda defterine kayıtlı saygın kişileri hayal kırıklığına uğratmak gibi tatsız bir zorunluluk doğacaktı. Tipton’dan Bay Brooke’tan büyük siparişler almaya alışkındı; ama Pinkerton’ın komitesinde, görüşlerinin yanında büyük miktarda bakkaliye desteği bulunan birçok kişi vardı. Bay Mawmsey, Bay Brooke’un aklı pek “keskin” olmadığından, baskı altında aleyhte oy kullanan bir bakkalı daha kolay bağışlayacağını düşünerek arka salonunda onunla içli dışlı olmuştu.
“Reform konusunu aile açısından ele alalım, efendim,” dedi, cebindeki küçük gümüş paraları şıngırdatıp sevimli bir gülümsemeyle. “Reform, ben artık hayatta olmadığımda Bayan Mawmsey’nin geçimini sağlayıp altı çocuğu büyütmesine yardım edecek mi? Yanıtın ne olması gerektiğini bildiğim hâlde, soruyu varsayımsal olarak soruyorum. Pekâlâ, efendim. Bir koca ve baba olarak, beyefendiler bana gelip ‘Nasıl istersen öyle yap Mawmsey; ama bize karşı oy verirsen bakkaliye alışverişimi başka yerden yaparım. İçkimi şekerlerken doğru renkten esnafı ayakta tutarak ülkeye katkıda bulunduğumu hissetmek isterim,’ dediklerinde ne yapmam gerektiğini soruyorum. Efendim, bu sözler tam da şimdi oturduğunuz sandalyede, yüzüme karşı söylendi. Sizi kastetmiyorum, muhterem Bay Brooke.”
“Hayır, hayır, hayır; bu dar bir bakış, bilirsiniz. Uşağım mallarınızdan şikâyet etmediği sürece, Bay Mawmsey,” dedi Bay Brooke yatıştırıcı bir sesle, “kötü şeker, baharat falan sattığınızı duymadığım sürece ona başka yerden alışveriş etmesini asla söylemem.”
“Efendim, hizmetkârınızım; size çok teşekkür ederim,” dedi Bay Mawmsey, siyasetin biraz daha anlaşılır hâle geldiğini düşünerek. “Bu kadar şerefli konuşan bir beyefendiye oy vermenin keyfi başka olur.”
“Şimdi, Bay Mawmsey, bizim safta yer almanın doğru olacağını anlarsınız. Bu Reform, er ya da geç herkesi etkileyecek; son derece halkçı bir önlem. Önce gelmesi, ardından öteki şeylerin gelebilmesi için gereken bir tür alfabe, bilirsiniz. Meseleye aile açısından bakmanız gerektiğinde sizinle bütünüyle aynı fikirdeyim; ama şimdi bir de kamu yararını düşünün. Hepimiz tek bir aileyiz; dolabımız da ortak, bilirsiniz. Şu oy dediğimiz şey mesela: İnsanların Ümit Burnu’nda talihini bulmasına yardım edebilir. Bir oyun ne sonuç vereceğini kim bilebilir?” diye sözlerini bitirdi Bay Brooke; biraz açık denizde kalmış gibi hissediyordu ama bundan yine de keyif alıyordu. Bay Mawmsey ise kesin bir itiraz tonuyla karşılık verdi.
“Kusura bakmayın efendim ama bunu göze alamam. Oy verirken ne yaptığımı bilmeliyim; saygısızlık etmeden söyleyeyim, kasama ve defterime ne etkisi olacağına bakmalıyım. Fiyatların ne kadar makul olduğuna gelince, bunu kimse bilemez, kabul ederim. Aldığınız Frenk üzümlerinin ardından fiyatların ansızın düşmesi de cabası; bunlar dayanmayacak mallar. Doğrusunu söyleyeyim, bunun iç yüzünü ben hiç anlayamadım; insanın gururuna bir darbe. Ama şu tek aile meselesine gelince: Umarım aramızda borçlu da alacaklı da vardır; bunu ortadan kaldıracak değiller ya. Yoksa işlerin olduğu gibi kalmasına oy verirdim. Kişisel olarak, kendimin ve ailemin çıkarı bakımından, değişiklik diye feryat etmeye benden daha az ihtiyacı olan az kişi çıkar. Kaybedecek hiçbir şeyi olmayanlardan değilim; hem kilise cemaatinde hem özel işlerimdeki saygınlığımı kastediyorum. Muhterem zatınız ve alışverişinizle ilgili hiçbir kaygım yok; oy versem de vermesem de, gönderilen mal tatmin edici olduğu sürece benden alışverişi kesmeyeceğinizi söyleme nezaketinde bulundunuz.”
Bu konuşmanın ardından Bay Mawmsey yukarı çıkıp karısına, Tiptonlı Brooke’u fena hâlde alt ettiğini ve artık sandık başına gitme konusunda o kadar da kaygılanmadığını övünerek anlattı.
Bay Brooke bu kez taktikleriyle övünmedi; Ladislaw ise yalnızca tartışmaya dayalı seçim çalışmalarında payı olduğuna ve bilgiden daha alçak bir araca başvurmadığına kendini inandırmaktan memnundu. Bay Brooke’un, doğal olarak, Middlemarch seçmeninin yapısını ve yasa tasarısının lehine cehaletini harekete geçirmenin yollarını bilen adamları vardı; bu yollar, aynı cehaleti yasa tasarısına karşı harekete geçiren yöntemlere de şaşırtıcı ölçüde benziyordu. Will kulaklarını tıkadı. Hayatımızın geri kalanı gibi Parlamento da, hatta yeme içmemiz ve giyimimiz bile, süreçler üzerine hayal gücümüzü fazlasıyla çalıştırsak neredeyse yürümezdi. Dünyada kirli işleri yapacak eli kirli pek çok adam vardı; Will, Bay Brooke’un seçilmesine yardım etmedeki payının bütünüyle masum olacağını kendi kendine söylüyordu.
Ama doğru taraftaki çoğunluğa bu yolla katkıda bulunup bulunamayacağı ona çok kuşkulu görünüyordu. Çeşitli konuşmalar ve konuşma taslakları yazmıştı; ancak Bay Brooke’un zihninin, akılda tutulması gereken bir düşünce zincirinin yükünü taşıması hâlinde onu elinden bırakacağını, ardından peşinden koşup onu ararken kolay kolay geri dönemeyeceğini fark etmeye başlamıştı. Belgeleri toplamak ülkeye hizmet etmenin bir yoludur; bir belgenin içeriğini hatırlamaksa başka bir yol. Hayır! Bay Brooke’u doğru zamanda doğru görüşleri düşünmeye zorlamanın tek yolu, zihninde başka hiçbir şeye yer kalmayana dek bu görüşleri ona iyice belletmekti. Ne var ki önceden o kadar çok şey zihnine girmişti ki yer açmak zordu. Bay Brooke da konuşurken kendi fikirlerinin yoluna çıktığını söylüyordu.
Yine de Bay Ladislaw’ın verdiği eğitim hemen sınanacaktı. Çünkü aday gösterme gününden önce Bay Brooke, Middlemarch’ın saygın seçmenlerine White Hart’ın balkonundan seslenecekti. Balkon, pazar yerinin bir köşesine bakıyor; önündeki geniş alanı ve birleşen iki caddeyi iyi bir açıdan görüyordu. Güzel bir mayıs sabahıydı; her şey umut verici görünüyordu. Bagster’ın komitesiyle Brooke’un komitesi arasında bir uzlaşma ihtimali vardı. Bay Bulstrode, liberal avukat Bay Standish ve Bay Plymdale ile Bay Vincy gibi imalatçılar bu uzlaşmaya, Green Dragon’da Pinkerton için oturan Bay Hawley ve arkadaşlarının gücünü neredeyse dengeleyecek bir sağlamlık kazandırıyordu. Son altı aydaki toprak sahibi reformlarıyla “Trumpet”ın kendisine karşı üflediği borazan sesini zayıflattığını bilen ve kasabaya girerken biraz alkışlandığını duyan Bay Brooke, devetüyü yeleğinin altında yüreğini hayli hafiflemiş hissediyordu. Ama kritik anlarda, son ana kadar bütün zamanlar insana rahatça uzakmış gibi gelir.
“İyi görünüyor, değil mi?” dedi kalabalık toplanırken Bay Brooke. “Her hâlükârda iyi bir dinleyici kitlem olacak. Şunu seviyorum; insanın kendi komşularından oluşan böyle bir halk topluluğunu, bilirsiniz.”
Middlemarch’ın dokumacıları ve dericileri, Bay Mawmsey’nin aksine, Bay Brooke’u hiç komşuları saymamışlardı; Londra’dan bir kutunun içinde gönderilmiş olsa ona ne kadar bağlanacaklarsa ona da o kadar bağlıydılar. Ama adayı tanıtan konuşmacıları büyük bir taşkınlık göstermeden dinlediler. Aralarından Brassing’den gelen ve Middlemarch’a görevini anlatmaya koyulan siyasi bir şahsiyet o kadar uzun konuştu ki, adayın onun ardından söyleyecek söz bulup bulamayacağını düşünmek bile kaygı vericiydi. Bu arada kalabalık sıklaştı. Siyasi şahsiyet konuşmasının sonuna yaklaştığında Bay Brooke, hâlâ gözlüğünü elinde tutup önündeki belgelerle oyalanıyor, komite üyeleriyle konuşuyordu; sanki çağrılacağı an umurunda değilmiş gibi. Ama duyduğu heyecan birdenbire çarpıcı biçimde değişti.
“Bir kadeh daha şeri alayım, Ladislaw,” dedi, yanındaki Will’e rahat bir tavırla; az sonra da sözde güçlendirici içkiyi ona uzattı. Yanlış bir seçimdi. Bay Brooke içkiye düşkün biri değildi ve ilkinden çok geçmeden ikinci kadeh şeriyi hızla içmek, enerjisini toplamak yerine dağıtacak biçimde bedenini şaşırtmıştı. Ona acıyın: Pek çok İngiliz beyefendisi bütünüyle özel nedenlerle nutuk atıp kendini perişan eder! Oysa Bay Brooke, ülkesine hizmet etmek için Parlamento üyeliğine aday olmak istiyordu. Bu da özel nedenlerle yapılabilir elbette; ama bir kez girişilince insanı mutlaka konuşma yapmaya zorluyor.
Bay Brooke konuşmasının başlangıcı için hiç kaygılanmıyordu; bunun yolunda gideceğinden emindi. Başlangıç ağzına tam oturmuştu, Pope’un bir dizi beyiti gibi kusursuzca biçimlenmişti. Konuşmaya başlamak kolay olacaktı, ama ardından çıkabilecek açık deniz görüntüsü kaygı veriyordu. “Ya sorular?” diye fısıldadı, midesinde yeni uyanan şeytan. “Birisi çizelgeler hakkında soru sorabilir.” Sonra yüksek sesle ekledi: “Ladislaw, çizelgelerin olduğu notu uzatır mısın?”
Bay Brooke balkona çıktığında alkışlar; bağırışları, homurtuları, anırmaları ve diğer muhalif tepkileri fazlasıyla bastıracak kadar gürdü. Bu tepkiler öylesine hafifti ki —kesinlikle eski kurtlardan olan— Bay Standish yanındaki kişinin kulağına, “Bu tehlikeli görünüyor, Tanrı aşkına! Hawley’in bundan daha derin bir planı var,” diye fısıldadı. Yine de alkışlar coşku vericiydi. Yeleğinin göğüs cebinde notu, sol eli balkon korkuluğunda, sağ eli gözlüğüyle oynarken Bay Brooke kadar sevimli görünen başka bir aday olamazdı. Görünüşünün en çarpıcı yanları devetüyü yeleği, kısa kesilmiş sarı saçları ve ifadesiz yüzüydü. Konuşmasına biraz özgüvenle başladı.
“Beyefendiler, Middlemarch seçmenleri!”
Bu o kadar yerinde bir başlangıçtı ki ardından verilen kısa bir ara doğal göründü.
“Burada olmaktan olağanüstü mutluyum; hayatımda hiç bu kadar gururlu ve mutlu olmamıştım, hiç bu kadar mutlu olmamıştım, bilirsiniz.”
Bu, cesur bir söz sanatı örneğiydi ama tam da yerinde değildi; çünkü ne yazık ki ezberindeki kusursuz açılış uçup gitmişti. Korku yakamıza yapışınca, Pope’un beyitleri bile “bizden kopup giden, yitip kaybolan” şeyler olabilir; bir kadeh şeri de düşüncelerimizin arasında duman gibi dolaşırken. Konuşmacının arkasındaki pencerede duran Ladislaw, “Her şey bitti artık. En iyi şey her zaman işe yaramadığına göre, belki bu kez debelenmek işe yarar,” diye düşündü. Bay Brooke ise öteki ipuçlarını yitirince kendine ve niteliklerine döndü; bir aday için her zaman uygun ve zarif bir konuya.
“Ben sizin yakın komşunuzum, sevgili dostlarım; uzun zamandır beni kürsüde görüyorsunuz. Kamusal meselelerle hep yakından ilgilendim; makinelerle mesela, makine kırma olaylarıyla. Birçoğunuz makinelerle uğraşıyorsunuz; ben de son zamanlarda bu konuyu inceliyordum. Makineleri kırmak olmaz, bilirsiniz. Her şey sürmeli: ticaret, imalat, alışveriş, temel malların değiş tokuşu… Adam Smith’ten beri böyle sürüp gitmesi gerekiyor. Bütün dünyaya bakmalıyız: ‘Geniş bir görüşle gözlem’ yapmalı, her yere bakmalıyız; birinin dediği gibi, ‘Çin’den Peru’ya’… Johnson’dı sanırım, Gezgin, bilirsiniz. Ben de belli bir yere kadar böyle yaptım; Peru’ya kadar gitmedim ama hep evde oturmadım. Bunun işe yaramayacağını gördüm. Middlemarch mallarınızın bazılarının gittiği Levant’ı gördüm; sonra bir de Baltık’ı. Şu Baltık meselesi…”
Bay Brooke bu şekilde anılarını yoklayarak kendi açısından kolayca ilerleyebilir, en uzak denizlerden bile zahmetsizce geri dönebilirdi; ama düşman şeytani bir oyun kurmuştu. Tam o sırada, Bay Brooke’un hemen hemen karşısında, kalabalığın omuzlarının üzerinden ve on adımdan az bir mesafede, onun kukla sureti yükseldi: devetüyü rengi yeleği, gözlüğü, ifadesiz yüzü paçavraya boyanmıştı. Ardından, sanki havada belirmiş guguk kuşunun sesi gibi, papağanı andıran, Punch’ın sesine benzer bir yankı sözlerini tekrarladı. Herkes, birleşen caddelerin karşılıklı köşelerindeki evlerin açık pencerelerine baktı; ama pencereler ya boştu ya da gülerek seyredenlerle doluydu. En masum yankıda bile, ciddi ve ısrarcı bir konuşmacının sözlerini izleyince yaramazca bir alay vardır. Bu yankıysa hiç masum değildi. Doğal bir yankı kadar kusursuz olmasa da tekrarladığı sözleri sinsice seçiyordu. “Şu Baltık meselesi,” dediğinde, dinleyicilerin arasında dolaşan kahkaha genel bir haykırışa dönüştü. İşlerin düğümlenmesiyle “Tiptonlı Brooke”a bağlanan partizanlık ve o büyük kamu davasının yatıştırıcı etkisi olmasaydı, kahkaha komitesine de bulaşabilirdi. Bay Bulstrode, yeni polisin ne yaptığını ayıplayıcı bir tavırla sordu; ama bir sesin yakasına yapışmak kolay değildi. Üstelik adayın kuklasına saldırmak da fazla muğlak bir iş olurdu; çünkü Hawley muhtemelen taşlanmasını istiyordu.
Bay Brooke’un kendisi, içinde fikirlerin genel olarak kayıp gittiğini hissetmek dışında herhangi bir şeyi hemen fark edecek durumda değildi. Kulaklarında hafif bir çınlama da vardı; yankıyı henüz açık seçik ayırt edemeyen ve kendi suretini göremeyen tek kişi oydu. Ne söyleyeceğimiz konusundaki kaygı kadar algılarımızı tutsak eden pek az şey vardır. Bay Brooke kahkahaları duydu ama Tory’lerin bir karışıklık çıkarmaya çalışmasını bekliyordu. O sırada, yitirdiği giriş konuşmasının Baltık’tan onu almaya geldiğini duyumsatan gıdıklayıcı, batıcı bir heyecanla daha da coşmuştu.
“Bu bana bir şeyi hatırlattı,” diye sürdürdü, rahat bir tavırla elini yan cebine sokarak. “Bir emsal arıyor olsaydım, bilirsiniz… Ama doğru olan şey için emsale gerek yoktur. Yine de Chatham var mesela. Chatham’ı ya da genç Pitt’i desteklerdim diyemem; fikir adamı değildi, oysa bizim fikirlere ihtiyacımız var, bilirsiniz.”
“Lanet olsun fikirlerinize! Biz yasa tasarısını istiyoruz,” diye bağırdı aşağıdaki kalabalığın içinden gür, kaba bir ses.
O ana dek Bay Brooke’un sözlerini izleyen görünmez Punch hemen, “Lanet olsun fikirlerinize! Biz yasa tasarısını istiyoruz,” diye tekrarladı. Kahkahalar daha da yükseldi. Bay Brooke ilk kez sustuğunda alaycı yankıyı açık seçik duydu. Ama yankı, araya giren kişiyi tiye alıyor gibiydi; bu da yüreklendiriciydi. Bu yüzden yumuşak bir sesle karşılık verdi—
“Söylediğinizde doğruluk payı var, sevgili dostum. Aklımızdan geçeni söylemek için toplanmadık mı zaten? Düşünce özgürlüğü, basın özgürlüğü, hürriyet; işte öyle şeyler. Yasa tasarısına gelince: Onu alacaksınız.” Bay Brooke burada bir an durup gözlüğünü taktı ve göğüs cebinden kâğıdı çıkardı; somut meseleleri ele alıp işe yarar bir şey yapacağı duygusuna kapılmıştı. Görünmez Punch sözlerini tekrarladı:—
“Yasa tasarısını alacaksınız, Bay Brooke; seçim kampanyası karşılığında, Parlamento dışında bir koltuk da cabası: beş bin sterlin, yedi şilin, dört peni.”
Bay Brooke kahkaha tufanının ortasında kızardı, gözlüğünü düşürdü ve şaşkın şaşkın çevresine bakınırken kendisinin daha da yaklaşmış görüntüsünü gördü. Bir an sonra görüntünün yumurtalarla fena hâlde kirletildiğini fark etti. Yüreği biraz kabardı; sesi de öyle.
“Şaklabanlıklar, numaralar, alay; hakikatin ölçütü—bunların hepsi pekâlâ,” derken Bay Brooke’un omzunda tatsız bir yumurta kırıldı; yankı da, “Bunların hepsi pekâlâ,” dedi. Ardından yumurta yağmuru başladı; yumurtalar çoğunlukla görüntüyü hedef alıyor, arada sırada da sanki kazara aslına isabet ediyordu. Yeni adamlar kalabalığın arasına sokulup ilerliyordu; ıslıklar, çığlıklar, böğürtüler ve kaval sesleri, onları susturmak için bağrışılıp itişildiğinden ortalığı daha da karıştırıyordu. Hiçbir ses bu kargaşanın üzerine çıkamazdı. Üstü başı tatsız bir biçimde yumurtaya bulanmış Bay Brooke daha fazla direnemedi. Bu hüsran, oyunbaz ve çocuksu yanı daha az olsaydı o kadar sinir bozucu gelmezdi. Gazete muhabirinin “bu saldırının bilgin beyefendinin kaburgalarını tehlikeye soktuğunu doğrulayabileceği” ya da “beyefendinin çizmelerinin tabanlarının parmaklığın üzerinden göründüğüne saygıyla tanıklık edebileceği” ciddi bir saldırının belki de daha avutucu yanları vardır.
Bay Brooke komite odasına döndü ve elinden geldiğince umursamaz bir tavırla, “Bu biraz fazla oldu, doğrusu. Birazdan halkın kulağını kazanırdım ama bana fırsat vermediler. Birazdan yasa tasarısına da girerdim,” dedi; Ladislaw’a göz atıp ekledi: “Neyse, aday gösterme toplantısında işler yoluna girer.”
Ama işlerin yoluna gireceği konusunda oybirliğiyle karar verilmedi; tam tersine, komitenin yüzü asıktı. Brassing’den gelen siyasi nüfuz sahibi kişi de yeni düzenekler tasarlıyormuş gibi harıl harıl yazıyordu.
“Bunu yapan Bowyer’dı,” dedi Bay Standish kaçamak bir tavırla. “Bunu, sanki ilan edilmiş gibi iyi biliyorum. Ventriloklukta olağanüstü iyidir; bu işi de olağanüstü iyi yaptı, Tanrı aşkına! Hawley son zamanlarda onu yemeğe çağırıyordu; Bowyer’da büyük bir yetenek hazinesi var.”
“Doğrusu, Standish, ondan hiç söz etmedin; etseydin onu yemeğe çağırırdım,” dedi zavallı Bay Brooke. Ülkesi uğruna epeyce davet vermişti.
“Middlemarch’ta Bowyer’dan daha bayağı biri yok,” dedi Ladislaw öfkeyle, “ama terazinin kefesini hep bayağıların ağırlaştırdığı anlaşılıyor.”
Will hem kendine hem de “patronuna” fena hâlde kızgındı. Odasına kapanmaya giderken “Pioneer”ı ve Bay Brooke’u birlikte bırakmaya yarım yamalak karar vermişti. Neden kalsındı? Dorothea’yla arasındaki aşılmaz uçurum bir gün kapanacaksa, burada kalıp Brooke’un yardakçısı olarak hak ettiği küçümsemeye katlanmasıyla değil, gitmesi ve bambaşka bir konuma yükselmesiyle kapanabilirdi. Ardından, örneğin beş yıl içinde yapabileceği harika işlere dair gençlik hayali geldi aklına: siyaset üzerine yazmak, siyaset konuşmaları yapmak; kamu hayatı artık genişleyip daha ulusal bir nitelik kazanacağı için bunlar daha çok değer görecekti. Ona öyle bir saygınlık kazandırabilirlerdi ki Dorothea’dan kendisine doğru bir basamak inmesini istiyor gibi görünmezdi. Beş yıl: Yalnızca onun kendisini başkalarından daha çok sevdiğinden emin olabilseydi; yalnızca aşkını kendini küçültmeden anlatabileceği güne dek mesafesini koruduğunu ona gösterebilseydi… O zaman rahatça gidebilir, yirmi beş yaşında hayatın iç düzeninde yeterince mümkün görünen bir kariyere başlayabilirdi; yetenek şöhret, şöhret de insanı mutlu eden her şeyi getirirdi. Konuşabiliyor, yazabiliyordu; isterse her konuda uzmanlaşabilirdi ve bütün tutkusunu akla ve adalete adamak niyetindeydi. Bir gün kalabalığın omuzları üzerinde yükselip bu mevkiye hak ederek ulaştığını hissedemez miydi? Elbette Middlemarch’tan ayrılacak, kente gidecek ve “yemeklerini yiyerek” şöhrete layık biri olacaktı.
Ama hemen değil: Dorothea’yla aralarında bir işaret gidip gelene kadar değil. Dorothea, evlenmeyi seçeceği kişi kendisi olsa bile onunla neden evlenmeyeceğini öğrenmeden Will rahat edemezdi. Bu yüzden görevinde kalmalı ve Bay Brooke’a biraz daha katlanmalıydı.
Ama çok geçmeden Bay Brooke’un aralarındaki bağı koparma isteğinde kendisinden önce davrandığından kuşkulanmak için bir nedeni oldu. Dışarıdan gelen heyetler ve içeride yükselen sesler, bu hayırseveri insanlığın iyiliği için alışılmadık ölçüde sert bir adım atmaya ikna etmişti: başka bir aday lehine çekilmek ve kampanya örgütünün sağladığı avantajları ona bırakmak. Bay Brooke buna sert bir adım diyordu; ama sağlığının heyecana dayanma gücünün sandığından az olduğunu da fark etmişti.
“Göğsüm beni huzursuz ediyordu; bunu fazla zorlamamalıyım,” diye açıkladı Bay Ladislaw’a. “Kendimi frenlemeliyim. Zavallı Casaubon ibret oldu, bilirsin. Epey yatırım yaptım ama bir kanal açtım. Bu seçim kampanyası biraz kaba saba bir iş, değil mi Ladislaw? Sıkılmışsındır, sanırım. Neyse, ‘Pioneer’la bir kanal açtık; işleri bir düzene soktuk, vesaire. Artık senden daha sıradan biri bile sürdürebilir; daha sıradan biri, bilirsin.”
“Bırakmamı mı istiyorsunuz?” dedi Will. Yüzüne bir anda renk geldi; yazı masasından kalkıp elleri cebinde üç adımlık bir tur attı. “Ne zaman isterseniz bırakmaya hazırım.”
“İstemek meselesine gelince, sevgili Ladislaw, yeteneklerin hakkında çok yüksek fikirlerim var, bilirsin. Ama ‘Pioneer’ konusunda bizim taraftaki adamlardan bazılarına danıştım; gazetenin yönetimini ellerine almaya, belli ölçüde zararımı karşılamaya, kısacası gazeteyi sürdürmeye niyetliler. Bu koşullarda sen bırakmak isteyebilirsin; kendine daha iyi bir alan bulabilirsin. Bu kişiler seni benim hep gördüğüm gibi, öteki benliğim, sağ kolum olarak değerlendirmeyebilir; oysa senin başka bir şey yapmanı hep ummuştum. Fransa’ya kısa bir geziye çıkmayı düşünüyorum. Ama sana Althorpe’a ve o tür insanlara vereceğin mektupları yazarım, bilirsin. Althorpe’la tanıştım.”
“Size son derece minnettarım,” dedi Ladislaw gururla. “‘Pioneer’dan ayrılacağınıza göre, atacağım adımları sizinle konuşmama gerek yok. Şimdilik burada kalmayı seçebilirim.”
Bay Brooke gittikten sonra Will kendi kendine, “Ailenin geri kalanı ondan beni başından savmasını istemiş; artık gitmem umurlarında değil. İstediğim sürece kalacağım. Korktukları için değil, kendi isteğimle gideceğim,” dedi.
Bölüm etkileşimi
