Middlemarch kitap kapağı

72. bölüm / 88

Lxxı. Bölüm.

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 88Şu an: Lxxı. Bölüm.
  1. 1 Öndeyiş.383 kelime
  2. 2 I. Kitap. — Bayan Brooke. — I. Bölüm.2.324 kelime
  3. 3 İkinci Bölüm.2.057 kelime
  4. 4 Üçüncü Bölüm.3.055 kelime
  5. 5 Bölüm Iv.1.973 kelime
  6. 6 Bölüm V.2.425 kelime
  7. 7 Bölüm Vı.2.977 kelime
  8. 8 Bölüm Vıı.1.074 kelime
  9. 9 Bölüm Vııı.1.446 kelime
  10. 10 Bölüm Ix.2.892 kelime
  11. 11 Bölüm X.3.169 kelime
  12. 12 On Birinci Bölüm.2.549 kelime
  13. 13 Xıı. Bölüm4.752 kelime
  14. 14 İkinci Kitap. — Yaşlı ve Genç. — Xııı. Bölüm.2.583 kelime
  15. 15 Xıv. Bölüm2.416 kelime
  16. 16 Xv. Bölüm.3.834 kelime
  17. 17 Bölüm Xvı.3.654 kelime
  18. 18 Bölüm Xvıı.2.468 kelime
  19. 19 Bölüm Xvııı.3.147 kelime
  20. 20 Xıx. Bölüm1.055 kelime
  21. 21 Xx. Bölüm3.207 kelime
  22. 22 Bölüm Xxı.2.160 kelime
  23. 23 Xxıı. Bölüm.3.946 kelime
  24. 24 Üçüncü Kitap. — Ölümü Beklerken. — Yirmi Üçüncü Bölüm.3.376 kelime
  25. 25 Xxıv. Bölüm.3.159 kelime
  26. 26 Xxv. Bölüm1.800 kelime
  27. 27 Yirmi Altıncı Bölüm1.318 kelime
  28. 28 Yirmi Yedinci Bölüm2.407 kelime
  29. 29 Xxvııı. Bölüm.1.394 kelime
  30. 30 Xxıx. Bölüm.2.169 kelime
  31. 31 Xxx. Bölüm1.759 kelime
  32. 32 Xxxı. Bölüm.2.732 kelime
  33. 33 Xxxıı. Bölüm3.190 kelime
  34. 34 Otuz Üçüncü Bölüm.1.445 kelime
  35. 35 Dördüncü Kitap. — Üç Aşk Sorunu. — Otuz Dördüncü Bölüm.2.094 kelime
  36. 36 Xxxv. Bölüm3.115 kelime
  37. 37 Bölüm Xxxvı.4.085 kelime
  38. 38 Xxxvıı. Bölüm.5.794 kelime
  39. 39 Bölüm Xxxvııı.2.290 kelime
  40. 40 Xxxıx. Bölüm3.210 kelime
  41. 41 Bölüm Xl.3.617 kelime
  42. 42 Kırk Birinci Bölüm.1.387 kelime
  43. 43 Bölüm Xlıı.3.195 kelime
  44. 44 Beşinci Kitap. — Ölü El. — Xlııı. Bölüm.1.854 kelime
  45. 45 Bölüm Xlıv.834 kelime
  46. 46 Bölüm Xlv.4.740 kelime
  47. 47 Xlvı. Bölüm2.478 kelime
  48. 48 Bölüm Xlvıı.1.517 kelime
  49. 49 Bölüm Xlvııı.2.440 kelime
  50. 50 Bölüm Xlıx.1.001 kelime
  51. 51 Bölüm L.2.831 kelime
  52. 52 Bölüm Lı.3.497 kelime
  53. 53 Bölüm Lıı.2.573 kelime
  54. 54 Bölüm Lııı.3.541 kelime
  55. 55 Altıncı Kitap. — Dul Kadın ve Karısı. — Lıv. Bölüm.3.150 kelime
  56. 56 Elli Beşinci Bölüm.1.282 kelime
  57. 57 Elli Altıncı Bölüm.5.205 kelime
  58. 58 Bölüm Lvıı.2.681 kelime
  59. 59 Bölüm Lvııı.4.956 kelime
  60. 60 Bölüm Lıx.806 kelime
  61. 61 Bölüm Lx.2.882 kelime
  62. 62 Bölüm Lxı.3.799 kelime
  63. 63 Bölüm Lxıı.2.973 kelime
  64. 64 Yedinci Kitap. — İki Ayartı. — Lxııı. Bölüm.2.084 kelime
  65. 65 Lxıv. Bölüm.4.362 kelime
  66. 66 Lxv. Bölüm1.375 kelime
  67. 67 Lxvı. Bölüm2.589 kelime
  68. 68 67. Bölüm.1.999 kelime
  69. 69 68. Bölüm.2.039 kelime
  70. 70 69. Bölüm.2.593 kelime
  71. 71 Yetmişinci Bölüm3.299 kelime
  72. 72 Lxxı. Bölüm.4.493 kelime · Okuduğun bölüm
  73. 73 Sekizinci Kitap. — Gün Batımı ve Gün Doğumu. — Yetmiş İkinci Bölüm.987 kelime
  74. 74 Bölüm Lxxııı.1.014 kelime
  75. 75 Bölüm Lxxıv.2.800 kelime
  76. 76 75. Bölüm2.044 kelime
  77. 77 76. Bölüm2.680 kelime
  78. 78 Bölüm Lxxvıı.1.911 kelime
  79. 79 Bölüm Lxxvııı.1.093 kelime
  80. 80 Bölüm Lxxıx.577 kelime
  81. 81 Bölüm Lxxx.1.677 kelime
  82. 82 Bölüm Lxxxı.2.617 kelime
  83. 83 Bölüm Lxxxıı.1.028 kelime
  84. 84 Bölüm Lxxxııı.2.021 kelime
  85. 85 Lxxxıv. Bölüm2.559 kelime
  86. 86 Seksen Beşinci Bölüm868 kelime
  87. 87 Seksen Altıncı Bölüm1.126 kelime
  88. 88 Son2.011 kelime

LXXI. BÖLÜM.
Palyaço. . . . Üzüm Salkımı denen yerdeydi; orada oturmaktan

pek hoşlanırsınız, değil mi?

Froth. Öyle; açık bir salon ve kışın da iyi oluyor.

Pal. Pekâlâ öyleyse: Umarım burada doğrular vardır.

—Measure for Measure.

Raffles’ın ölümünden beş gün sonra Bay Bambridge, Green Dragon’un avlusuna açılan büyük kemerli girişin altında aylak aylak duruyordu. Tek başına düşüncelere dalmayı sevmezdi; ama evden daha yeni çıkmıştı ve öğleden sonra erken saatlerde kemerin altında rahatça duran herhangi bir insan, gagalayacak bir şey bulmuş güvercin gibi, çevresine yoldaş çekeceği kesindi. Bu kez gagalanacak maddi bir şey yoktu; ama akıl gözü, dedikodu kılığında zihinsel bir ziyafet ihtimali görüyordu. Karşıdaki uysal tavırlı manifaturacı Bay Hopkins, bu içgörüyü eyleme döken ilk kişi oldu; müşterilerinin çoğu kadın olduğundan, erkek erkeğe sohbet etmeye daha hevesliydi. Bay Bambridge manifaturacıya epey kısa davrandı; Hopkins’in elbette onunla konuşmaktan memnun olduğunu düşünüyor, ama lafının çoğunu Hopkins’e harcamaya niyeti olmadığını belli ediyordu. Çok geçmeden, yoldan geçenlerin içinden süzülüp gelen ya da Green Dragon’da bir şey olup olmadığını görmek için özellikle oraya yönelen, daha nüfuzlu birkaç dinleyiciden oluşan küçük bir küme belirdi. Bay Bambridge de, gördüğü güzel damızlık atlar ve kuzey yolculuğundan yeni dönmüşken yaptığı alışverişler hakkında etkileyici sözler söylemenin karşılığını alıyordu. Oradaki beyler, Doncaster’da gidip görmek isterlerse görebilecekleri, dört yaşına basmak üzere olan doru bir safkan kısrağı geçebilecek herhangi bir at gösterebilirlerse, Bay Bambridge’in “buradan Hereford’a kadar” vurulmayı göze alacağına emin kılındılar. Ayrıca faytona koşmayı düşündüğü bir çift siyah at, 1819’da Faulkner’a yüz gineye sattığı, Faulkner’ın da iki ay sonra yüz altmış gineye elden çıkardığı bir çifti aklına getirmişti. Bu sözü çürütebilecek herhangi bir beyefendiye, Bay Bambridge’e boğazı kuruyana dek çok çirkin bir adla hitap etme ayrıcalığı tanınıyordu.

Sohbet böylece hararetlenmişken Bay Frank Hawley çıkageldi. Green Dragon’da aylaklık ederek saygınlığını zedeleyecek biri değildi; ama High Street’ten geçerken karşı kaldırımda Bambridge’i görünce, uzun adımlarla karşıya geçip at tüccarına aramasını istediği birinci sınıf fayton atını bulup bulmadığını sordu. Bay Hawley’den, Bilkley’de seçtiği boz atı görene kadar beklemesi istendi. At onun isteklerine en ince ayrıntısına kadar uymazsa Bambridge atlardan hiç anlamıyordu; bu da akla gelebilecek en büyük olanaksızlık gibi sunuluyordu. Bay Hawley, atı görüp denemek için zaman ayarlarken sokağa sırtını dönmüştü ki bir atlı yavaşça yanlarından geçti.

“Bulstrode!” diye iki üç ses alçak tonda birden fısıldadı. İçlerinden manifaturacınınki saygıyla başına “Bay” unvanını eklemişti; ama bu adı araya sıkıştıranların hiçbiri, uzakta görünen Riverston arabasını görünce “Riverston arabası” demekten daha fazla bir amaç taşımıyordu. Bay Hawley, Bulstrode’un arkasına kayıtsızca bir göz attı; Bambridge de onun bakışını izleyince alaycı bir yüz ifadesi takındı.

“Yahu, bu bana bir şeyi hatırlattı,” diye başladı, sesini biraz alçaltarak. “Bilkley’de sizin fayton atınızdan başka bir şey daha öğrendim Bay Hawley. Bulstrode hakkında şahane bir hikâye duydum. Servetini nasıl yaptığını biliyor musunuz? Meraklı bir bilgi isteyen beyefendiye bedavadan anlatırım. Herkes hak ettiğini bulsaydı Bulstrode dualarını Botany Bay’de etmek zorunda kalabilirdi.”

“Ne demek istiyorsun?” dedi Bay Hawley; ellerini ceplerine sokup kemerli girişin altına doğru biraz ilerledi. Bulstrode’un bir alçak olduğu ortaya çıkarsa Frank Hawley’in bunu önceden sezecek bir ruhu vardı.

“Bunu Bulstrode’un eski bir ahbabı olan birinden duydum. Onunla ilk nerede karşılaştığımı anlatayım,” dedi Bambridge, işaret parmağını birden kaldırarak. “Larcher’ın müzayedesindeydi ama o zaman onu tanımıyordum; elimden kaçtı—herhâlde Bulstrode’un peşindeydi. Bana, Bulstrode’dan istediği kadar para koparabildiğini, bütün sırlarını bildiğini söyledi. Neyse, Bilkley’de ağzından kaçırdı; sert içer. Lanet olsun, savcılık tanığı olmayı düşündüğünü sanmıyorum ama öyle böbürlenen bir adam ki, övünmesi çitleri, hendekleri aşıp taşıyor; topallayan bir atı bile para eder diye övünecek. İnsan nerede duracağını bilmeli.” Bay Bambridge bu sözü, kendi övünmesinin pazarlıkta işe yarayacak inceliği gösterdiğinden emin bir tiksinti havasıyla söyledi.

“Adamın adı ne? Nerede bulabiliriz?” dedi Bay Hawley.

“Nerede olduğunu sorarsanız, onu Saracen’s Head’de kendi hâline bıraktım; ama adı Raffles.”

“Raffles!” diye haykırdı Bay Hopkins. “Dün cenazesini ben düzenledim. Lowick’te gömüldü. Bay Bulstrode da cenazesine katıldı. Gayet düzgün bir cenazeydi.” Dinleyenler arasında büyük bir heyecan dalgası yayıldı. Bay Bambridge, en hafif sözcüğü “kükürt” olan bir ünlem savurdu. Bay Hawley kaşlarını çatarak başını öne eğdi ve, “Ne? Adam nerede öldü?” diye sordu.

“Stone Court’ta,” dedi manifaturacı. “Kahya, ev sahibinin akrabası olduğunu söyledi. Cuma günü oraya hasta gelmiş.”

“Yahu, onunla çarşamba günü bir kadeh içmiştim,” diye araya girdi Bambridge.

“Ona bir doktor baktı mı?” dedi Bay Hawley.

“Evet, Bay Lydgate. Bay Bulstrode bir gece başında kaldı. Üçüncü sabah öldü.”

“Devam et Bambridge,” dedi Bay Hawley ısrarla. “Bu adam Bulstrode hakkında ne söyledi?”

Kasaba kâtibinin orada bulunması, dinlemeye değer bir şeyler olup bittiğinin güvencesi sayıldığından, kalabalık çoktan büyümüştü. Bay Bambridge hikâyesini yedi kişinin işiteceği biçimde anlattı. Anlattıkları, Will Ladislaw hakkındaki bilgi de dahil olmak üzere, bizim bildiklerimizdi; yalnızca biraz yerel renk ve ayrıntı eklenmişti. Bulstrode’un ihanete uğramasından korktuğu, Raffles’ın cesediyle birlikte sonsuza dek gömülmesini umduğu şey buydu: Green Dragon’un kemerli girişinin önünden atıyla geçerken Tanrı’nın kendisini kurtardığına güvendiği, önceki hayatından kalma o musallat hayalet. Evet, Tanrı’nın takdiri. Bulstrode, bu sonuca ulaşmak için herhangi bir düzen kurmuş olduğunu henüz kendine itiraf etmemişti; sanki önüne konmuş olanı kabul etmişti. O adamın ruhunun ayrılışını hızlandıracak bir şey yaptığı kanıtlanamazdı.

Bulstrode hakkındaki bu dedikodu, yangın kokusu gibi Middlemarch’a yayıldı. Bay Frank Hawley, güvenebileceği bir kâtibi saman hakkında bilgi alma bahanesiyle Stone Court’a gönderdi; asıl amacı, Bayan Abel’den Raffles ve hastalığı hakkında öğrenilebilecek her şeyi toplamaktı. Böylece Bay Garth’ın adamı faytonuyla Stone Court’a götürdüğünü öğrendi. Bunun üzerine Bay Hawley, Caleb’i görmeye fırsat kolladı; tahkim gerekirse bunu üstlenmeye vakti olup olmadığını sormak için bürosuna uğradı, ardından laf arasında Raffles’ı sordu. Caleb, Bulstrode’a zarar verecek tek bir söz bile etmedi; yalnızca, kabul etmek zorunda kaldığı şu gerçeği söyledi: Geçen hafta içinde onun adına çalışmayı bırakmıştı. Bay Hawley bundan kendi çıkarımlarını yaptı; Raffles’ın hikâyesini Garth’a anlattığına, Garth’ın da bu yüzden Bulstrode’un işlerini bırakmış olduğuna kanaat getirerek birkaç saat sonra bunu Bay Toller’a söyledi. Söz, bir çıkarım olduğuna dair izini tümüyle yitirene dek elden ele dolaştı ve doğrudan Garth’tan alınmış bilgi diye kabul edildi. Öyle ki, dikkatli bir tarihçi bile Bulstrode’un kabahatlerini asıl yayan kişinin Caleb olduğu sonucuna varabilirdi.

Bay Hawley, Raffles’ın anlattıklarında da ölümünün koşullarında da yasayı harekete geçirecek bir dayanak bulunmadığını hemen anladı. Kayıt defterine bakmak ve bütün meseleyi Bay Farebrother’la konuşmak için Lowick köyüne bizzat gitmişti. Bulstrode hakkında çirkin bir sırrın ortaya çıkmasına hukukçu kadar o da şaşırmıştı; ancak içindeki adalet duygusu, antipatisinin kesin yargılara dönüşmesini her zaman engellemişti. Ne var ki konuşurlarken Bay Farebrother’ın zihninde sessizce başka düşünceler birbirine bağlanıyordu. Bu düşünceler, Middlemarch’ta yakında yüksek sesle söylenecek olan, ikiyle ikiyi toplayıp bir araya getirme zorunluluğunu önceden haber veriyordu. Bulstrode’un Raffles’tan korkmasına yol açan nedenlerle birlikte, bu korkunun doktoruna gösterdiği cömertlikle bir ilgisi olabileceği düşüncesi aklına çaktı. Bunun bilerek kabul edilmiş bir rüşvet olduğu fikrine karşı koyduysa da bu işlerin iç içe geçmesinin Lydgate’in itibarı üzerinde kötü sonuçlar doğuracağını seziyordu. Bay Hawley’nin şimdilik borçların birdenbire hafiflemesinden haberi olmadığını fark etti; kendisi de konuya yaklaşan her konuşmadan dikkatle uzaklaştı.

“Pekâlâ,” dedi, yasal olarak hiçbir şey kanıtlanamasa da neler olmuş olabileceğine dair sonu gelmez tartışmayı bitirmek istercesine derin bir soluk alarak. “Tuhaf bir hikâye. Demek bizim değişken Ladislaw’ın soyu sopu da tuhafmış! Ateşli ruhlu genç bir hanımla müzisyen Polonyalı bir yurtsever, onun türeyebileceği pekâlâ uygun bir karışım; ama Yahudi tefecinin de bu soya aşılandığını asla tahmin etmezdim. Ne var ki karışımın nasıl bir sonuç vereceği baştan bilinmez. Bazı kirler arıtmaya yarar.”

“Tam da bekleyeceğim şey,” dedi Bay Hawley atına binerken. “Lanet olası herhangi bir yabancı kan işte: Yahudi, Korsikalı ya da Çingene.”

“Hawley, onun senin kara koyunlarından biri olduğunu biliyorum. Ama aslında çıkar gözetmeyen, dünyevi kaygılardan uzak bir adam,” dedi Bay Farebrother gülümseyerek.

“Evet, evet, senin Whig eğilimli yorumun bu,” dedi Bay Hawley. Farebrother için özür dilercesine, “O kadar lanet olası derecede hoş ve iyi yürekli ki onu Tory sanabilirsiniz,” demeyi âdet edinmişti.

Bay Hawley eve dönerken Lydgate’in Raffles’a baktığını, Bulstrode’un lehine bir kanıt olmaktan başka bir açıdan düşünmedi. Oysa Lydgate’in birdenbire yalnızca evindeki haczi kaldıracak değil, Middlemarch’taki bütün borçlarını ödeyecek duruma geldiği haberi hızla yayılıyordu. Çevresinde yeni tahminler ve yorumlar birikiyor, habere yeni bir ağırlık ve ivme kazandırıyordu. Çok geçmeden Bay Hawley dışındaki kişiler de bu ani para bolluğuyla Bulstrode’un Raffles skandalını bastırma arzusu arasında anlamlı bir bağ olduğunu fark etti. Doğrudan kanıt olmasa bile paranın Bulstrode’dan geldiği kesinlikle tahmin edilirdi; çünkü Lydgate’in işleri hakkında, ne kayınpederinin ne de kendi ailesinin ona yardım edeceği dedikodusu önceden yayılmıştı. Üstelik yalnızca Banka’daki bir kâtip değil, saf Bayan Bulstrode’un kendisi de doğrudan kanıt sunmuştu: Bayan Plymdale’e borçtan söz etmiş, Bayan Plymdale de bunu Toller ailesinden gelinine, o da başkalarına anlatmıştı. Mesele o kadar kamuya mal olmuş ve önemli görülüyordu ki beslenmesi için akşam yemekleri gerekiyordu. Tam da o günlerde Bulstrode ve Lydgate skandalı sayesinde pek çok davet verildi ve kabul edildi; eşler, dullar ve bekâr hanımlar işlerini yanlarına alıp her zamankinden sık çaya çıkmaya başladılar. Green Dragon’dan Dollop’un meyhanesine kadar bütün toplu eğlenceler, Lordlar Kamarası’nın Reform Yasası’nı reddedip reddetmeyeceği sorusundan alınamayacak bir tat kazanmıştı.

Bulstrode’un Lydgate’e cömert davranmasının altında mutlaka skandala yol açacak bir neden bulunduğundan neredeyse hiç kimse kuşku duymuyordu. Bay Hawley, ilk olarak iki hekimi, Bay Toller’ı ve Bay Wrench’i de içeren seçkin bir grubu, Raffles’ın hastalığının olasılıklarını kapalı kapılar ardında tartışmaya özellikle davet etti. Onlara Bayan Abel’den öğrenilen bütün ayrıntıları, Lydgate’in ölümün delirium tremens’ten kaynaklandığını belirten raporuyla birlikte anlattı. Bu hastalık konusunda eski yoldan şaşmayan hekimler, bu ayrıntılarda kesin bir kuşku gerekçesine dönüştürülebilecek hiçbir şey göremediklerini söylediler. Ancak ahlaki kuşku nedenleri ortadaydı: Bulstrode’un Raffles’tan kurtulmak için açıkça güçlü nedenleri vardı; tam da bu kritik anda, bir süredir ihtiyaç duyacağını biliyor olması gereken yardımı Lydgate’e vermişti. Üstelik Bulstrode’un vicdansız davranabileceğine inanma eğilimi ve kendini beğenmiş başka adamlar para sıkıntısına düştüğünde nasıl kolayca rüşvet alıyorsa Lydgate’in de öyle yapmış olabileceğine inanmayı engelleyen bir şey yoktu. Para, yalnızca Bulstrode’un geçmişindeki skandal hakkında susmasını sağlamak için verilmiş olsa bile bu gerçek Lydgate’in üzerine çirkin bir ışık düşürüyordu. Uzun zamandır, üstünlük kazanmak ve mesleğinin yaşlı üyelerini gözden düşürmek uğruna kendini bankacıya boyun eğer hâle getirdiği için alaya alınıyordu. Bu yüzden, Stone Court’taki ölümle ilgili doğrudan bir suçluluk belirtisi olmadığı sonucuna varmalarına rağmen, Bay Hawley’nin seçkin grubu mesele “çirkin görünüyor” duygusuyla dağıldı.

Belirlenemeyen bir suçluluğa dair bu belirsiz kanaat, saygın ve kıdemli meslek sahipleri arasında bile baş sallamalara ve iğneleyici imalara yol açmaya yetiyordu; genel kamuoyu üzerindeki etkisi ise gizemin, gerçek karşısındaki üstün gücüydü. İnsanlar meselenin ne olduğunu bilmektense nasıl olmuş olabileceğini tahmin etmeyi daha çok seviyordu; çünkü tahmin kısa sürede bilgiden daha kendinden emin bir hâl alıyor ve birbiriyle bağdaşmayan şeylere daha geniş bir hoşgörü gösteriyordu. Bulstrode’un geçmişine ilişkin daha belirgin skandal bile kimi zihinlerde gizem yığınına karışmıştı; konuşmalarda dökülüp saçılan canlı bir metal gibi, göklerin dilediği türlü tuhaf biçimlere bürünüyordu.

Tankard’ın Slaughter Lane’deki hayat dolu işletmecisi Bayan Dollop’un desteklediği düşünce tarzı başlıca buydu. Dükkân müşterilerinin dış dünyadan getirdikleri haberleri, onun zihninde “beliren” şeylerle eşit güçte sanmalarına yol açan sığ akılcılığa sık sık karşı koyması gerekirdi. Bu bilginin ona nasıl ulaştığını bilmiyordu ama gözünün önünde, sanki “baca tahtasına tebeşirle yazılmış” gibi duruyordu. Bulstrode’un da diyeceği üzere, “İçi öyle karaydı ki, başındaki kıllar yüreğindeki düşünceleri bilseydi, onları kökünden yolardı.”

“Tuhaf,” dedi, düşünceli bir ayakkabıcı olan Bay Limp; gözleri zayıf, sesi incecikti. “Ben Trumpet’te, ceketini değiştirip Romalılara katılırken Wellington Dükü’nün söylediği sözün bu olduğunu okudum.”

“Olabilir,” dedi Bayan Dollop. “Bir alçak söylediyse, bir başkasının da söylemesi için daha çok neden var. Ama ikiyüzlülük edip her şeye o buyurgan tavırla hükmetti; ülkede kendisine layık papaz yokmuş gibi davranınca, Eski Harry’yi sırdaşı yapmak zorunda kaldı. Eski Harry de onu alt etti.”

“Evet, evet, ülkeden gönderemeyeceğiniz bir suç ortağı,” dedi çok haber toplayan ama aralarında yolunu pek seçemeyen camcı Bay Crabbe. “Anlayabildiğim kadarıyla, bazıları Bulstrode’un yakalanmaktan korktuğu için daha önceden kaçmaya niyetlendiğini söylüyor.”

“İstesin istemesin, onu kovacaklar,” dedi az önce içeri girmiş olan berber Bay Dill. “Bu sabah Hawley’nin kâtibi Fletcher’ı tıraş ettim; parmağı kötüymüş. Bulstrode’dan kurtulma konusunda herkesin aynı fikirde olduğunu söylüyor. Bay Thesiger ona sırt çevirmiş, cemaatinden gitmesini istiyormuş. Bu kasabada, bir mahkûmla yemek yemeyi yeğleyeceklerini söyleyen beyler varmış. ‘Ben mahkûmla yemek yemeyi çok daha yeğlerim,’ demiş Fletcher; ‘çünkü midenizi bir adamın gelip dinini başınıza kakmasından, On Emir ona yetmezmiş gibi davranmasından ve bütün bunları yaparken kendisinin hapishane çarkını çeviren mahkûmların yarısından beter olmasından daha çok ne kaldırabilir?’ Fletcher bunu kendi söylemiş.”

“Bulstrode’un parası kasabadan çıkarsa bu kasaba için kötü olur yine de,” dedi Bay Limp titrek bir sesle.

“Ah, parasını daha kötü yerlere harcayan daha iyi insanlar var,” dedi, kırmızı elleri iyi huylu yüzüyle tezat oluşturan, tok sesli bir boyacı.

“Anlayabildiğim kadarıyla parasını elinde tutamayacak,” dedi camcı. “Onu parasından edebilecek biri varmış, öyle demiyorlar mı? Anladığım kadarıyla, dava açsalar son kuruşuna kadar alabilirler.”

“Hiç de öyle bir şey yok!” dedi, Dollop’un meyhanesindekilerden kendini biraz üstün gören ama burayı yine de seven berber. “Fletcher öyle bir şey olmadığını söylüyor. Genç Ladislaw’ın kimin çocuğu olduğunu defalarca kanıtlasalar bile, benim Fens bölgesinden geldiğimi kanıtlamaktan öteye geçemezler, diyor; adam bir kuruşa bile dokunamazmış.”

“Bak sen şu işe!” dedi Bayan Dollop öfkeyle. “Annesiz çocuklar için yasanın yapabileceği tek şey buysa, çocuklarımı Tanrı’nın yanına aldığı için şükrediyorum. Demek babanın ve annenin kim olduğunun hiçbir önemi yok. Ama bir avukatın dediğini başkasına sormadan dinlemek de ne demek? Senin gibi akıllı bir adama şaşıyorum, Bay Dill. Her zaman iki taraf vardır, daha fazla değilse bile; yoksa kim dava açardı, merak ediyorum. Dört bir yandaki bütün bu yasalarla, kimin çocuğu olduğunu kanıtlamanın yararı yoksa, ne acınası bir durum bu. Fletcher isterse öyle söylesin ama bana Fletcher’ın sözlerini tekrarlamasın!”

Bay Dill, avukatlardan daha üstün bir kadınmış gibi Bayan Dollop’u iltifat edercesine gülmeye çalıştı. Kendisine karşı uzun bir hesap defteri tutan meyhanecinin iğnelemelerine katlanmaya hazır görünüyordu.

“Dava açılırsa ve insanların dediği doğruysa, bakılacak daha önemli şeyler var, para dışında,” dedi camcı. “Şu zavallı, ölüp gitmiş adam mesela; anladığım kadarıyla Bulstrode’dan çok daha görkemli bir beyefendi olduğu günleri görmüş.”

“Görkemli beyefendiymiş! Eminim öyledir,” dedi Bayan Dollop. “Duyduğuma göre çok daha yakışıklı bir adam da. Vergi tahsildarı Bay Baldwin, tam senin oturduğun yerde durup ‘Bulstrode bu kasabaya getirdiği bütün parasını hırsızlık ve dolandırıcılıkla kazandı,’ dediğinde, ben de ‘Bay Baldwin, beni daha bilge kılmıyorsunuz; buraya gelip Slaughter Lane’de başımın üstündeki evi satın almak istediğinden beri ona bakınca içim ürperiyor. İnsan sebepsiz yere hamur teknesinin rengine bürünüp sana, omurganın içini görmeye çalışır gibi bakmaz,’ dedim. Söylediğim buydu; Bay Baldwin de buna tanıklık edebilir.”

“İşin aslı da bu,” dedi Bay Crabbe. “Anlayabildiğim kadarıyla, Raffles dedikleri bu adam diri, yüzü canlı renkli, görmek isteyeceğiniz türden bir adammış; arkadaşlığı da pek hoşmuş. Gerçi Lowick kilise avlusunda yattığı kesin; ama anladığım kadarıyla oraya nasıl geldiği hakkında bilmesi gerekenden fazlasını bilenler var.”

“Sana inanırım!” dedi Bayan Dollop, Bay Crabbe’in görünürdeki kavrayışsızlığını küçümseyerek. “Bir adam tenha bir eve götürülmüş, oradakiler çevrenin yarısına hastane ve hemşire tutacak kadar zenginmiş; gece gündüz başında oturmuşlar, yanına da hiçbir şeye çekinmeyeceği bilinen ve zar zor geçinen bir doktordan başkası yaklaşmamış. Ardından adam öyle paraya boğulmuş ki geçen yılki Michaelmas’tan beri en iyi et parçalarının hesabını kabartan kasap Bay Byles’a borcunu kapatabilmiş. Sonra da bana, Prayer-book’ta ayini bile olmayan daha başka şeyler döndüğünü söylemelerini istemem; gözümü kırpıp durup düşünmek de istemem.”

Bayan Dollop, topluluğuna hükmetmeye alışkın bir meyhaneci havasıyla çevresine baktı. Daha cesur olanlardan hep birlikte onay sesleri yükseldi. Ama Bay Limp bir yudum aldıktan sonra iki düz elini birleştirip dizlerinin arasında iyice sıktı; gözleri bulanık bir dalgınlıkla ellerine baktı. Bayan Dollop’un sözlerinin kavurucu gücü, sanki yeniden nemlenene dek aklını kurutup işlemez hâle getirmişti.

“Adamı neden çıkarıp adli tabibi çağırmıyorlar?” dedi boyacı. “Bu kaç kere yapıldı. Bir cinayet varsa ortaya çıkarabilirler.”

“Yapmazlar, Bay Jonas!” dedi Bayan Dollop kesin bir tavırla. “Doktorların nasıl olduğunu bilirim. Yakalanmayacak kadar kurnazlar. Herkes daha canı bedeninden çıkmadan onu kesip biçmeye girişen şu Doktor Lydgate’in, saygın insanların içini incelemekle ne yapmayı amaçladığı apaçık. Ne koklayabileceğiniz ne de görebileceğiniz ilaçları bilir; yutulmadan önce de sonra da. Neden, Yardımlaşma Kulübü’nün doktoru olan ve iyi bir üne sahip Doktor Gambit’in yazdığı damlaları gözlerimle gördüm; Middlemarch’ta başka herkesten daha fazla canlı çocuk doğurmuştur. Kendi gözlerimle, bardakta olsun olmasın hiçbir fark yaratmıyor gibi görünen, ama ertesi gün insanın karnını buran damlalar gördüm. Gerisini aklınıza bırakıyorum. Bana anlatmayın! Tek dediğim, şu Doktor Lydgate’i kulübümüze almamış olmamızın ne büyük nimet olduğu. Nice annenin çocuğu bunun için pişman olabilirdi.”

Dollop’un meyhanesindeki tartışmanın başlıca konuları kasabadaki bütün sınıflar arasında konuşulmuş; bir yandan Lowick Papaz Evi’ne, öte yandan Tipton Grange’e taşınmış; Vincy ailesinin kulağına bütünüyle ulaşmıştı. Bayan Bulstrode’un bütün dostları, “zavallı Harriet”ten üzüntüyle söz ederek bu konuları tartışmıştı. Bunların hepsi, Lydgate insanların kendisine neden tuhaf tuhaf baktığını açıkça anlamadan ve Bulstrode sırlarının açığa vurulduğundan kuşkulanmadan önce olmuştu. Bulstrode komşularıyla pek içli dışlı olmaya alışkın değildi; bu nedenle aralarındaki samimiyet belirtilerini gözden kaçıramazdı. Üstelik türlü işler için yolculuklara çıkıyordu. Artık Middlemarch’tan ayrılmasına gerek olmadığına karar vermiş, bu yüzden daha önce askıda bıraktığı meseleler hakkında karar verebilecek duruma gelmişti.

“Bir iki ay içinde Cheltenham’a yolculuk edeceğiz,” demişti karısına. “O kasabada havayla ve sularla birlikte büyük manevi faydalar da var; orada geçireceğimiz altı hafta bizi fazlasıyla dinçleştirecek.”

Manevi faydalara gerçekten inanıyordu. Bundan böyle hayatının, kendisine varsayımsal diye sunduğu o sonraki günahlar yüzünden daha adanmış olması gerektiğini düşünüyor, bağışlanmaları için varsayımsal bir dille dua ediyordu: “Eğer bu konuda günah işlediysem.”

Hastane konusunda Lydgate’e bir daha bir şey söylemekten kaçındı; Raffles’ın ölümünün hemen ardından planlarını ansızın değiştirmiş görünmekten korkuyordu. İçten içe, Lydgate’in emirlerinin bilerek yerine getirilmediğinden kuşkulandığına inanıyordu; bunu seziyorsa bir nedeni de olabileceğini düşünmeliydi. Ancak Raffles’ın geçmişiyle ilgili hiçbir şey ona açıklanmamıştı ve Bulstrode, belirsiz kuşkularını keskinleştirecek herhangi bir şey yapmaktan kaygılanıyordu. Belirli bir tedavi yönteminin hastayı kesinlikle kurtaracağı ya da öldüreceği konusunda ise Lydgate’in kendisi de sürekli böyle kesin hükümleri çürütüyordu. Konuşmaya hakkı yoktu; üstelik susmak için her türlü nedeni vardı. Bu yüzden Bulstrode, takdirin kendisini güvence altına aldığına inanıyordu. En çok huzursuz olduğu tek olay, Caleb Garth’la ara sıra karşılaşmasıydı; ancak Caleb şapkasını hafifçe ve ciddi bir tavırla kaldırmıştı.

Bu sırada, kasabanın ileri gelenleri arasında ona karşı güçlü bir kararlılık büyüyordu.

Kasabada görülen bir kolera vakası yüzünden acil önem kazanan sağlık meselesi hakkında Belediye Sarayı’nda bir toplantı yapılacaktı. Sağlık önlemleri için vergi konmasına izin veren ve aceleyle çıkarılmış Parlamento Yasası’ndan beri, Middlemarch’ta bu önlemleri denetleyecek bir kurul atanmıştı. Whiglerle Toryler, kapsamlı temizlik ve hazırlık çalışmalarını birlikte yürütmüştü. Şimdiki mesele, kasaba dışında bir arazi parçasının vergi yoluyla mı, yoksa özel bağışlarla mı mezarlık olarak güvenceye alınacağıydı. Toplantı herkese açık olacaktı ve kasabadaki önemli kişilerin neredeyse hepsinin orada bulunması bekleniyordu.

Bay Bulstrode kurulun üyesiydi. Saat on ikiye birkaç dakika kala, özel bağış planını destekletmek niyetiyle bankadan çıktı. Tasarıları konusunda kararsız kaldığından bir süredir geri planda durmuştu; bu sabah, günlerini tamamlamayı umduğu kasabanın kamu işlerinde eylem ve nüfuz sahibi eski konumuna yeniden dönmesi gerektiğini hissediyordu. Aynı yöne gidenler arasında Lydgate’i gördü; yan yana gelip toplantının amacını konuştular ve birlikte içeri girdiler.

Önemli kişilerin hepsi onlardan önce gelmiş gibiydi. Yine de büyük orta masanın baş tarafında hâlâ boş yerler vardı; oraya doğru ilerlediler. Bay Farebrother karşılarında, Bay Hawley’den pek uzakta olmayan bir yerde oturuyordu; doktorların hepsi oradaydı. Başkanlık koltuğunda Bay Thesiger vardı, sağında da Tipton’dan Bay Brooke.

Lydgate, Bulstrode’la yerlerine otururlarken bakışların tuhaf biçimde değiş tokuş edildiğini fark etti.

Başkan, sonunda genel mezarlık olarak kullanılabilecek büyüklükte bir araziyi bağışlarla satın almanın yararlarını anlatarak konuyu bütünüyle açtıktan sonra, bu tür toplantılarda kasabanın alışkın olduğu, tizce ama ölçülü ve akıcı bir sesle konuşan Bay Bulstrode ayağa kalkıp görüşünü bildirmek için izin istedi. Lydgate, Bay Hawley ayağa fırlamadan önce bakışların yine o tuhaf biçimde değiş tokuş edildiğini gördü. Bay Hawley, tok ve kararlı sesiyle şöyle dedi: “Sayın Başkan, bu konuda herhangi biri görüşünü bildirmeden önce, yalnız benim değil, burada bulunan birçok beyefendinin de ön mesele saydığı kamuoyunun hissiyatı üzerine konuşmama izin verilmesini rica ediyorum.”

Bay Hawley’nin konuşma tarzı, kamusal görgü kuralları onun “korkunç dilini” bastırdığında bile, kısalığı ve kendinden emin tavrıyla ürkütücüydü. Bay Thesiger isteği kabul etti, Bay Bulstrode oturdu ve Bay Hawley devam etti.

“Sayın Başkan, söyleyeceklerimi yalnız kendi adıma konuşmuyorum: Tam çevremizde bulunan en az sekiz kasabalı hemşerimle birlikte ve onların açık isteği üzerine konuşuyorum. Ortak kanaatimiz şudur: Bay Bulstrode, yalnız vergi mükellefi sıfatıyla değil, beyefendiler arasında bir beyefendi olarak üstlendiği kamu görevlerinden istifa etmeye çağrılmalıdır; ben de şimdi kendisini buna çağırıyorum. Öyle uygulamalar ve eylemler vardır ki koşullar yüzünden yasa bunları cezalandıramaz; oysa bunlar, yasal olarak cezalandırılabilen pek çok şeyden daha kötü olabilir. Bu tür eylemleri yapanlarla bir arada bulunmak istemeyen dürüst beyefendiler, kendilerini ellerinden geldiğince savunmak zorundadır. Ben ve bu meselede müvekkillerim diyebileceğim dostlarım da bunu yapmaya kararlıyız. Bay Bulstrode’un utanç verici eylemlerde bulunduğunu söylemiyorum; ama ya artık hayatta olmayan ve kendi evinde ölen bir adamın kendisi hakkında ortaya attığı skandal niteliğindeki iddiaları kamuoyu önünde reddedip çürütmesini ya da yalnız beyefendiler arasında bir beyefendi olarak görülmesi sayesinde kendisine verilmiş olabilecek görevlerinden çekilmesini istiyorum. İddialar, uzun yıllar boyunca alçakça işlere karıştığı ve servetini dürüst olmayan yollarla edindiği yönündedir.”

Odadaki herkes gözlerini Bay Bulstrode’a çevirmişti. Adı ilk kez anıldığından beri, narin bedeninin taşıyamayacağı kadar şiddetli bir duygu buhranı yaşıyordu. Lydgate de belli belirsiz bir kehanetin korkunç, somut biçimde gerçekleşmesiyle sarsılmıştı; yine de Bulstrode’un morarmış yüzündeki çökmüş sefalete bakınca, öfkeli nefreti içindeki kıpırtının, önce acı çekene yardım etmeyi ya da onu rahatlatmayı düşünen şifacı içgüdüsüyle durdurulduğunu hissetti.

Hayatının sonunda başarısızlıktan ibaret olduğunu, onurunu yitirmiş biri olduğunu ve sürekli azarlayan bir tavır takındığı insanların bakışları karşısında korkup sinmesi gerektiğini bir anda gördü. Tanrı onu insanların önünde reddetmiş, nefretlerinin haklı çıkmasına sevinenlerin zafer dolu küçümsemesine karşı savunmasız bırakmıştı. Suç ortağının hayatını ilgilendiren konuda vicdanıyla yaptığı o kaçamak uzlaşmanın bütünüyle boşuna olduğu duygusu da içini kapladı; şimdi keşfedilmiş bir yalanın olgunlaşmış dişi gibi zehirle üzerine dönüyordu. Bütün bunlar, öldürmeyen ama kulakları lanet dalgasının dönüşüne açık bırakan dehşetli bir ıstırap gibi içinden geçti. Güvende olduğuna yeniden inandıktan sonra birden açığa düşme duygusu, kaba saba bir suçlunun yapısına değil, hayat koşullarının biçim verdiği hâliyle en derin benliği üstünlük ve egemenlikte yatan bir adamın hassas sinirlerine dokunmuştu.

Ama o derin benlik, tepki gücünü de barındırıyordu. Bedenindeki bütün güçsüzlüğe rağmen, hırslı ve kendini korumaya dönük iradesinin inatçı bir damarı vardı; durmadan alev gibi fırlayıp bütün öğreti kaynaklı korkuları dağıtmıştı. Şimdi de merhametlilerin gözünde acınacak durumda otururken, kül rengi solgunluğunun altında kıpırdanmaya ve parlamaya başlıyordu. Bay Hawley son sözlerini daha bitirmeden Bulstrode cevap vermesi gerektiğini ve cevabının bir karşılık olacağını hissetti. Ayağa kalkıp “Suçsuzum, bütün anlatılanlar yalan,” demeye cesaret edemedi. Cesaret etse bile, ihanete uğradığını şimdi keskin biçimde hissederken, çıplaklığını örtmek için incecik bir paçavrayı çekiştirmek kadar boşuna gelirdi bu; en küçük bir zorlamada yırtılacak bir paçavra.

Odadaki herkes Bulstrode’a bakarken birkaç an boyunca tam bir sessizlik oldu. Sandalyesinin arkalığına iyice yaslanmış, kımıldamadan oturuyordu. Ayağa kalkmaya cesaret edemedi; konuşmaya başladığında da iki yanında ellerini oturağa bastırdı. Sesi her zamankinden daha kısık ve pürüzlü olsa da rahatça duyuluyor, cümleler arasında nefesi yetmiyormuş gibi duraklasa da sözcükleri açıkça söylüyordu. Önce Bay Thesiger’e dönüp sonra Bay Hawley’ye bakarak şöyle dedi:

“Efendim, bir Hristiyan din adamı olarak, bana karşı şiddetli bir kinin yön verdiği bu davranışların onaylanmasını protesto ediyorum. Bana düşman olanlar, dilini tutamayan birinin hakkımda attığı her iftiraya inanmaktan memnun. Vicdanları da bana karşı son derece katılaşıyor. Kurbanı olacağım bu kötüleyici sözlerin beni uygunsuz davranışlarla suçladığını varsayalım—” Burada Bulstrode’un sesi yükseldi ve daha keskin bir tona büründü; sonunda alçak bir çığlığa benzer oldu. “Beni kim suçlayacak? Kendi hayatları Hristiyanlığa aykırı, hatta skandal niteliğinde olanlar mı? Amaçlarına ulaşmak için kendileri alçak araçlara başvuranlar mı? Meslekleri hilekârlıktan örülmüş olanlar mı? Ben kendi gelirimi bu hayatın ve ötekinin en iyi amaçlarını ilerletmeye adarken, gelirlerini kendi duyusal zevklerine harcayanlar mı?”

“Hilekârlık” sözcüğünün ardından, mırıltılarla ıslıkların karıştığı bir uğultu yükseldi; Bay Hawley, Bay Toller, Bay Chichely ve Bay Hackbutt aynı anda ayağa fırladı. Fakat Bay Hawley’nin çıkışı anında geldi ve ötekileri sessizliğe gömdü.

“Beni kastediyorsanız, efendim, meslek hayatımın incelenmesi için sizi ve herkesi davet ediyorum. Hristiyan ya da Hristiyanlığa aykırı olmaya gelince, sizin ikiyüzlü, boş laf kalabalığından ibaret Hristiyanlığınızı reddediyorum. Gelirimi nasıl harcadığıma gelince, dine destek olmak ve kendimi aziz gibi göstermek uğruna hırsızları beslemek, çocukları hakları olan mirastan yoksun bırakmak ilkem değildir. Vicdan inceliği taslamam; şimdiye dek eylemlerinizi ölçmek için ince ölçütlere ihtiyaç duymadım, efendim. Hakkınızdaki skandallarla ilgili tatmin edici açıklamalar yapmanızı bir kez daha istiyorum; yoksa görevlerinizden çekilin. Biz en azından sizi meslektaşımız olarak kabul etmiyoruz. Yalnız söylentilerin değil, son dönemdeki eylemlerin de üzerine düşürdüğü rezil gölgelerden karakteri aklanmamış biriyle iş birliği yapmayı reddediyoruz.”

“İzin verin, Bay Hawley,” dedi başkan. Öfkesi hâlâ dinmeyen Bay Hawley sabırsızca eğildi ve ellerini ceplerinin derinliklerine sokarak oturdu.

“Bay Bulstrode, sanırım bu tartışmayı uzatmak doğru olmaz,” dedi Bay Thesiger, yüzü solmuş, titreyen adama dönerek. “Genel bir kanaatin ifadesi olarak Bay Hawley’nin söylediklerine bir ölçüde katılmalıyım: Mümkünse bu talihsiz suçlamalara karşı kendinizi aklamanız, Hristiyanlık mesleğinizin gereğidir. Ben size bütün fırsatı tanımaya ve sizi dinlemeye hazırım. Ancak şimdiki tutumunuzun, kendinizi özdeşleştirmeye çalıştığınız ve onurunu gözetmekle yükümlü olduğum ilkelerle acı verici ölçüde tutarsız olduğunu söylemeliyim. Şimdilik, din adamınız ve saygınlığınızı yeniden kazanmanızı dileyen biri olarak, odadan çıkmanızı ve işlerin sürmesini daha fazla engellememenizi tavsiye ediyorum.”

Bulstrode kısa bir tereddütten sonra yerdeki şapkasını aldı ve yavaşça ayağa kalktı; ama sandalyenin köşesine öylesine sendeleyerek tutundu ki Lydgate, destek olmadan yürüyüp gidecek gücü bulunmadığından emin oldu. Ne yapabilirdi? Yanı başında yardım görmediği için yığılıp kalan birini seyredemezdi. Ayağa kalkıp Bulstrode’a kolunu verdi ve onu böylece odadan çıkardı. Şefkatli bir görev ve içten bir merhamet olabilecek bu davranış, o anda ona tarif edilemez ölçüde acı veriyordu. Sanki Bulstrode’la ilişkisine kendi imzasını atıyordu; bu ilişkinin başkalarının gözünde taşıdığı anlamı artık bütünüyle görüyordu. Koluna titreyerek yaslanan bu adamın kendisine bin sterlini rüşvet olarak verdiğinden ve Raffles’a uygulanan tedavinin de kötü bir amaçla bir şekilde değiştirildiğinden artık emindi. Bu çıkarımlar birbiriyle yeterince yakından bağlantılıydı: Kasaba borçtan haberdardı, bunun rüşvet olduğuna ve Lydgate’in de rüşvet olarak kabul ettiğine inanıyordu.

Zavallı Lydgate, bu ifşanın korkunç pençesi altında zihni mücadele ederken, vicdanı onu Bay Bulstrode’u bankaya götürmeye, arabasını getirmesi için birini göndermeye ve eve kadar kendisine eşlik etmek üzere beklemeye zorluyordu.

Bu sırada toplantının işi bitmiş, Bulstrode ve Lydgate meselesi üzerine çeşitli gruplar arasında hararetli tartışmalar başlamıştı.

Daha önce konuyla ilgili yalnızca eksik ipuçları duymuş olan Bay Brooke, Bulstrode’a arka çıkarak “biraz ileri gitmiş” olmasından çok rahatsızdı. Şimdi olan biteni bütünüyle öğrenmiş, Bay Farebrother’la Lydgate’in nasıl çirkin bir ışık altında görülmeye başladığı hakkında konuşurken iyi niyetli bir hüzün hissetmişti. Bay Farebrother, Lowick’e yürüyerek dönmek üzereydi.

“Arabamla gelin,” dedi Bay Brooke. “Bayan Casaubon’u görmeye uğrayacağım. Dün gece Yorkshire’dan dönmesi gerekiyordu. Beni görmek hoşuna gider, bilirsiniz.”

Yola çıktılar. Bay Brooke, Sir Godwin adındaki amcasından bir mektup getirdiğinde sıradan insanlardan epey üstün olduğunu gördüğü genç Lydgate’in davranışlarında gerçekten kötü bir şey bulunmadığını iyi niyetle umut ederek konuşuyordu. Bay Farebrother pek az şey söyledi; derin bir keder içindeydi. İnsan zayıflığını keskin biçimde kavradığından, aşağılayıcı ihtiyaçların baskısı altında Lydgate’in kendi düzeyinin altına düşmediğinden emin olamıyordu.

Araba Malikâne’nin kapısına geldiğinde Dorothea çakıllı yoldaydı; onları karşılamak için yanlarına geldi.

“Ee, canım,” dedi Bay Brooke, “az önce bir toplantıdan geliyoruz; sağlıkla ilgili bir toplantı, bilirsin.”

“Bay Lydgate de orada mıydı?” dedi Dorothea. Sağlıklı ve canlı görünüyordu; parlayan nisan ışıkları altında başı açık duruyordu. “Onu görmek ve Hastane hakkında uzun uzun görüşmek istiyorum. Bay Bulstrode’la bu konuda konuşacağıma söz verdim.”

“Ah, canım,” dedi Bay Brooke, “kötü haberler duyduk; kötü haberler, bilirsin.”

Bay Farebrother papaz evine gitmek istediği için bahçeden kilise mezarlığının kapısına doğru yürüdüler; Dorothea da bütün üzücü hikâyeyi dinledi.

Büyük bir ilgiyle dinledi ve Lydgate hakkındaki olguları ve izlenimleri iki kez anlatmalarını rica etti. Kısa bir sessizliğin ardından kilise mezarlığının kapısında durup Bay Farebrother’a dönerek enerjik biçimde şöyle dedi:

“Bay Lydgate’in alçakça bir şey yaptığını düşünmüyorsunuz, değil mi? Buna inanmayacağım. Gerçeği öğrenelim ve onu aklayalım!”

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…