Bölümler 88Şu an: Üçüncü Bölüm.
- 1 Öndeyiş.383 kelime
- 2 I. Kitap. — Bayan Brooke. — I. Bölüm.2.324 kelime
- 3 İkinci Bölüm.2.057 kelime
- 4 Üçüncü Bölüm.3.055 kelime · Okuduğun bölüm
- 5 Bölüm Iv.1.973 kelime
- 6 Bölüm V.2.425 kelime
- 7 Bölüm Vı.2.977 kelime
- 8 Bölüm Vıı.1.074 kelime
- 9 Bölüm Vııı.1.446 kelime
- 10 Bölüm Ix.2.892 kelime
- 11 Bölüm X.3.169 kelime
- 12 On Birinci Bölüm.2.549 kelime
- 13 Xıı. Bölüm4.752 kelime
- 14 İkinci Kitap. — Yaşlı ve Genç. — Xııı. Bölüm.2.583 kelime
- 15 Xıv. Bölüm2.416 kelime
- 16 Xv. Bölüm.3.834 kelime
- 17 Bölüm Xvı.3.654 kelime
- 18 Bölüm Xvıı.2.468 kelime
- 19 Bölüm Xvııı.3.147 kelime
- 20 Xıx. Bölüm1.055 kelime
- 21 Xx. Bölüm3.207 kelime
- 22 Bölüm Xxı.2.160 kelime
- 23 Xxıı. Bölüm.3.946 kelime
- 24 Üçüncü Kitap. — Ölümü Beklerken. — Yirmi Üçüncü Bölüm.3.376 kelime
- 25 Xxıv. Bölüm.3.159 kelime
- 26 Xxv. Bölüm1.800 kelime
- 27 Yirmi Altıncı Bölüm1.318 kelime
- 28 Yirmi Yedinci Bölüm2.407 kelime
- 29 Xxvııı. Bölüm.1.394 kelime
- 30 Xxıx. Bölüm.2.169 kelime
- 31 Xxx. Bölüm1.759 kelime
- 32 Xxxı. Bölüm.2.732 kelime
- 33 Xxxıı. Bölüm3.190 kelime
- 34 Otuz Üçüncü Bölüm.1.445 kelime
- 35 Dördüncü Kitap. — Üç Aşk Sorunu. — Otuz Dördüncü Bölüm.2.094 kelime
- 36 Xxxv. Bölüm3.115 kelime
- 37 Bölüm Xxxvı.4.085 kelime
- 38 Xxxvıı. Bölüm.5.794 kelime
- 39 Bölüm Xxxvııı.2.290 kelime
- 40 Xxxıx. Bölüm3.210 kelime
- 41 Bölüm Xl.3.617 kelime
- 42 Kırk Birinci Bölüm.1.387 kelime
- 43 Bölüm Xlıı.3.195 kelime
- 44 Beşinci Kitap. — Ölü El. — Xlııı. Bölüm.1.854 kelime
- 45 Bölüm Xlıv.834 kelime
- 46 Bölüm Xlv.4.740 kelime
- 47 Xlvı. Bölüm2.478 kelime
- 48 Bölüm Xlvıı.1.517 kelime
- 49 Bölüm Xlvııı.2.440 kelime
- 50 Bölüm Xlıx.1.001 kelime
- 51 Bölüm L.2.831 kelime
- 52 Bölüm Lı.3.497 kelime
- 53 Bölüm Lıı.2.573 kelime
- 54 Bölüm Lııı.3.541 kelime
- 55 Altıncı Kitap. — Dul Kadın ve Karısı. — Lıv. Bölüm.3.150 kelime
- 56 Elli Beşinci Bölüm.1.282 kelime
- 57 Elli Altıncı Bölüm.5.205 kelime
- 58 Bölüm Lvıı.2.681 kelime
- 59 Bölüm Lvııı.4.956 kelime
- 60 Bölüm Lıx.806 kelime
- 61 Bölüm Lx.2.882 kelime
- 62 Bölüm Lxı.3.799 kelime
- 63 Bölüm Lxıı.2.973 kelime
- 64 Yedinci Kitap. — İki Ayartı. — Lxııı. Bölüm.2.084 kelime
- 65 Lxıv. Bölüm.4.362 kelime
- 66 Lxv. Bölüm1.375 kelime
- 67 Lxvı. Bölüm2.589 kelime
- 68 67. Bölüm.1.999 kelime
- 69 68. Bölüm.2.039 kelime
- 70 69. Bölüm.2.593 kelime
- 71 Yetmişinci Bölüm3.299 kelime
- 72 Lxxı. Bölüm.4.493 kelime
- 73 Sekizinci Kitap. — Gün Batımı ve Gün Doğumu. — Yetmiş İkinci Bölüm.987 kelime
- 74 Bölüm Lxxııı.1.014 kelime
- 75 Bölüm Lxxıv.2.800 kelime
- 76 75. Bölüm2.044 kelime
- 77 76. Bölüm2.680 kelime
- 78 Bölüm Lxxvıı.1.911 kelime
- 79 Bölüm Lxxvııı.1.093 kelime
- 80 Bölüm Lxxıx.577 kelime
- 81 Bölüm Lxxx.1.677 kelime
- 82 Bölüm Lxxxı.2.617 kelime
- 83 Bölüm Lxxxıı.1.028 kelime
- 84 Bölüm Lxxxııı.2.021 kelime
- 85 Lxxxıv. Bölüm2.559 kelime
- 86 Seksen Beşinci Bölüm868 kelime
- 87 Seksen Altıncı Bölüm1.126 kelime
- 88 Son2.011 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM.
“Söyle, ey tanrıça, ne oldu, Rafael,
Sevimli başmelek . . .
Havva
Öyküyü dikkatle dinledi, hayranlıkla doldu,
Yüce ve tuhaf şeyleri duyunca derin düşüncelere daldı.”
—Kayıp Cennet, VII. Kitap.
Bay Casaubon, Bayan Brooke’u kendisine uygun bir eş olarak görmeyi gerçekten aklından geçirmişse, onun onu kabul etmesine yol açabilecek nedenler çoktan zihnine ekilmişti; ertesi günün akşamına gelindiğinde filizlenip çiçek açmışlardı. Çünkü sabah uzun uzun konuşmuşlardı. Bay Casaubon’un benlerini ve solgunluğunu sevmeyen Celia ise papaz evine kaçmış, papaz yardımcısının kötü ayakkabılar giyen ama neşeli çocuklarıyla oynamıştı.
Dorothea bu sırada Bay Casaubon’un ölçüsüz derinlikteki zihninin uçsuz bucaksız hazinesine bakmış, orada kendi taşıdığı her niteliğin belirsiz, labirentimsi bir genişlikte yansıdığını görmüştü. Kendi deneyiminin büyük bölümünü ona açmış, onun da başyapıtının kapsamını öğrenmişti; bu eser de çekici, labirentimsi bir genişliğe sahipti. Bay Casaubon, Milton’ın “sevimli başmeleği” gibi öğreticiydi; ona, başmeleğinkine benzer bir tavırla, dünyadaki bütün mitolojik sistemlerin ya da dağınık mitolojik kalıntıların aslında başlangıçta vahyedilmiş bir geleneğin bozulmuş biçimleri olduğunu göstermeye giriştiğini anlattı. Bu daha önce de denenmişti, ama Bay Casaubon’un hedeflediği karşılaştırma derinliği, hakkaniyet ve düzenleme başarısıyla değil. Doğru konumu bir kez kavrayıp orada sağlam bir yer edindikten sonra, uçsuz bucaksız mitolojik kurgu alanı anlaşılır, hatta benzerliklerin yansıyan ışığıyla aydınlık hâle geliyordu. Ne var ki bu büyük hakikat hasadını toplamak kolay ya da çabuk bir iş değildi. Notları şimdiden göz korkutucu sayıda cildi doldurmuştu; ama son görev, hacimli ve birikmeye devam eden bu sonuçları özetleyip, eski Hipokrat kitapları gibi küçük bir rafa sığdırmaktı. Bay Casaubon, Dorothea’ya bunları anlatırken neredeyse bir çalışma arkadaşına konuşur gibi konuştu; çünkü elinin altında iki ayrı konuşma üslubu yoktu. Yunanca ya da Latince bir söz kullandığında İngilizcesini her zaman özenle eklediği doğruydu, ama bunu her durumda yapardı herhâlde. Bilgili bir taşra papazı, tanıdıklarını “Latinceyi pek az bilen lordlar, şövalyeler ve sair soylu, değerli kişiler” olarak düşünmeye alışkındır.
Dorothea bu geniş kapsamlı düşünceye bütünüyle kapılmıştı. Hanımların okul kitaplarının sığlığını aşan bir şeydi bu: işte, eserinde eksiksiz bilgiyi adanmış dindarlıkla uzlaştıracak yaşayan bir Bossuet; işte, bilginin ve azizliğin görkemini birleştiren modern bir Augustinus.
Azizliği de bilgisi kadar belirgin görünüyordu. Dorothea, Tipton’da daha önce tanıdığı hiç kimseyle konuşamadığı kimi konularda içini dökmeye yönelince—özellikle kilise biçimlerinin ve inanç maddelerinin, farklı çağlardan en iyi Hristiyan kitaplarında ifade edildiğini düşündüğü o ruhsal dinin, Tanrısal yetkinlikle birleşme uğruna benliğin silinmesinin yanında ikincil kaldığından söz edince—Bay Casaubon’un onu hemen anlayan bir dinleyici olduğunu gördü. Bilgece uyumla dengelendiği takdirde bu görüşe kendisinin de katıldığını söyleyebiliyor, Dorothea’nın daha önce bilmediği tarihsel örnekler verebiliyordu.
“Benim gibi düşünüyor,” dedi Dorothea kendi kendine, “ya da benim düşüncemin ufacık, iki paralık bir aynadan ibaret kaldığı koca bir dünyayı düşünüyor. Duyguları da, bütün deneyimi de öyle—benim küçücük havuzumun yanında nasıl bir göl!”
Bayan Brooke, kendi yaşındaki başka genç hanımlar gibi, sözlerden ve davranışlardan hiç duraksamadan sonuç çıkarıyordu. İşaretler küçük, ölçülebilir şeylerdir; yorumlarınsa sınırı yoktur. Tatlı ve ateşli yaradılışlı kızlarda her işaret, gökyüzü kadar geniş bir hayreti, umudu, inancı harekete geçirebilir; bunlar, bilgi biçimindeki ufacık bir tutam maddenin her yana yayılmış rengiyle boyanır. Her zaman fena hâlde aldanmış olmazlar; Sinbad bile şans eseri doğru bir betimlemeye rastlamış olabilir. Yanlış akıl yürütme de bazen zavallı ölümlüleri doğru sonuçlara götürür: gerçek noktadan çok uzakta yola çıkar, dolambaçlar ve zikzaklar çizer, ama ara sıra varmamız gereken yere ulaşırız. Bayan Brooke güvenmekte acele etti diye Bay Casaubon’un bu güveni hak etmediği sonucu çıkmaz.
Bay Brooke’un hafifçe ısrar etmesi üzerine, Bay Casaubon kalmayı düşündüğünden biraz daha uzun kaldı. Ev sahibi, makine kırma ve saman damı yakma üzerine belgelerinden başka bir yem sunmuyordu. Bay Casaubon bunlara yığın hâlinde bakması için kütüphaneye çağrıldı. Ev sahibi, belgeleri sırayla eline alıp kesik kesik ve kararsızca yüksek sesle okuyordu; yarım kalmış bir parçadan ötekine “Evet, şimdi, ama burada!” diye atlıyor, sonunda hepsini yana itip gençliğinde Avrupa’da yaptığı gezileri anlattığı günlüğü açıyordu.
“Bakın, Yunanistan’la ilgili her şey burada. Rhamnus, Rhamnus kalıntıları—siz büyük bir Yunanistan uzmanısınız artık. Topografyası üzerine çok çalıştınız mı bilmem. Şunları çözmek için öyle çok zaman harcadım ki—mesela Helikon. İşte, bakın! ‘Ertesi sabah çift tepeli Parnassos’a doğru yola çıktık.’ Bu cildin tamamı Yunanistan hakkında, bilirsiniz.” Bay Brooke sözünü bitirirken kitabı öne uzatmış, yaprakların kenarlarında başparmağını enlemesine gezdiriyordu.
Bay Casaubon, ağırbaşlı ama biraz kederli bir dinleyici kesildi; yeri gelince başını eğiyor, ilgisizlik ya da sabırsızlık göstermeden, belgelerden olabildiğince kaçınıyordu. Bu başıboşluğun ülkenin kurumlarıyla bağlantılı olduğunu, onu böylesine yorucu bir zihinsel koşuya çıkaran adamın yalnızca sevimli bir ev sahibi değil, aynı zamanda toprak sahibi ve sulh kayıtlarının koruyucusu olduğunu unutmuyordu. Dorothea’nın dayısı olması, dayanma gücünü artırmış mıydı acaba?
Celia’nın kendi kendine fark ettiği gibi, Bay Casaubon Dorothea’yla konuşturmak, onu açılmaya teşvik etmek için giderek daha fazla çaba gösteriyordu; ona bakarken yüzü sık sık soluk kış güneşi gibi bir gülümsemeyle aydınlanıyordu. Ertesi sabah ayrılmadan önce, Bayan Brooke’la çakıllı terasta hoş bir yürüyüş yaparken, yalnızlığın getirdiği yoksunluktan, gençliğin varlığının olgunluğun ciddi uğraşlarını hafifletebileceği ya da renklendirebileceği o neşeli arkadaşlığa duyduğu ihtiyaçtan söz etti. Bunu, sözlerinin sonuç doğuracağını bilen bir elçiymişçesine dikkatle ve kesinlikle dile getirdi. Gerçekten de Bay Casaubon, pratik ya da kişisel konulardaki mesajlarını tekrarlaması veya gözden geçirmesi gerekeceğini beklemeye alışık değildi. 2 Ekim’de açıkça dile getirdiği isteklerine, o tarihten söz ederek gönderme yapmayı yeterli bulurdu; kendi belleğini ölçü alırdı: belleği, tekrar yerine “yukarıya bakınız” denebilecek bir cilt gibiydi, unutulmuş yazıları gösteren, uzun zamandır kullanılan sıradan bir kurutma kâğıdı değildi. Ama bu kez Bay Casaubon’un güveni boşa çıkmayacaktı; Dorothea, deneyimin her çeşitliliğini bir dönüm noktası gibi karşılayan taptaze genç bir yaradılışın hevesli ilgisiyle söylediklerini dinleyip aklında tutmuştu.
Güzel, esintili bir sonbahar günü saat üçte Bay Casaubon, Tipton’a yalnızca beş mil uzaklıktaki Lowick papaz evine doğru yola çıktı. Şapkasıyla şalını takmış Dorothea, çalılıkların içinden geçip parkı aşarak, Monk adında, yürüyüşlerinde genç hanımları kollayan iri Saint Bernard köpeğinden başka görünür bir yoldaşı olmadan, sınırdaki ormanda dolaşabilmek için acele ediyordu. Genç kızın zihninde, titrek bir umutla beklediği olası bir geleceğin hayali belirmişti; bu düşsel gelecekte kesintiye uğramadan dolaşmak istiyordu. Serin havada hızlı adımlarla yürüyordu; yanakları kızardı, hasır şapkası (çağdaşlarımız, artık kullanılmayan bir sepet biçimi görmüşçesine tahmine dayalı bir merakla bakabilirler) biraz geriye kaydı. Şunu da eklemeliyiz: Dorothea kahverengi saçlarını düzce örüp ensesinde toplardı; böylece başının çizgisi, kamusal beğeninin doğallığın cılızlığını yüksek, kabarık bukle ve kurdele siperleriyle gizlemeyi gerektirdiği bir dönemde, cesurca ortaya çıkardı. Bu bukle ve kurdele siperlerini Fiji halkı dışında hiçbir büyük ırk aşamamıştı. Bayan Brooke’un çileci yanının bir belirtisiydi bu. Ne var ki önüne bakarken, bilinçli olarak hiçbir şeyi görmeden, ikindi vaktinin ağırbaşlı görkemini ruh hâlinin yoğunluğunda içine çeken parlak, iri gözlerinde çileciye özgü hiçbir ifade yoktu. Uzaklardaki ıhlamur sıraları arasında uzun ışık şeritleri uzanıyor, ağaçların gölgeleri birbirine değiyordu.
Genç ya da yaşlı herkes—yani reform öncesi dönemde yaşayan herkes—gözlerindeki ve yanaklarındaki parıltıyı genç aşkın yeni uyanmış sıradan imgelerine bağlasaydı onu ilgi çekici bulurdu. Chloe’nin Strephon hakkındaki yanılsamaları şiirde yeterince kutsanmıştı; kendiliğinden doğan güvenin dokunaklı güzelliği de öyle kutsanmayı hak eder. Genç Pumpkin’e hayran Miss Pippin’in bitmeyen bir yolda yorulmaz arkadaşlık düşleri kurduğu küçük oyun, atalarımızı ve ninelerimizi hiç usandırmamış, her türlü kılığa bürünmüştü. Yeter ki Pumpkin’in bedeni, beli kısa frakın sakıncalarını taşıyabilecek biçimde olsun; herkes tatlı bir kızın onun erdemine, olağanüstü yeteneğine ve hepsinden önemlisi kusursuz içtenliğine inanmasını kadınlığın olgunlaşması için hem doğal hem de gerekli sayardı. Oysa o zamanlar yaşayanlardan belki hiç kimse—kesinlikle Tipton çevresinde yaşayanlardan hiçbiri—evlilik düşüncesinin rengini bütünüyle yaşamın yüce amaçlarına duyduğu coşkunluktan alan bir kızın düşlerini anlayışla karşılayamazdı. Başlıca kendi ateşiyle tutuşan bu coşkunluğun ne çeyiz ayrıntılarında, ne sofra takımının deseninde, ne de çiçeği burnunda bir ev kadınının onurlarında ve tatlı sevinçlerinde yeri vardı.
Bay Casaubon’un Dorothea’yı eşi yapmak isteyebileceği artık aklına düşmüştü; bu isteğin gerçekleşecek olması düşüncesi, onu bir tür saygılı minnettarlıkla doldurdu. Ne kadar iyi bir davranış—hayır, sanki kanatlı bir haberci birden yolunun yanında belirip elini ona uzatmış gibi! Yaşamını büyük bir amaca adama arzusunu kuşatan yoğun, yaz ortasına özgü bir pus gibi zihnine çöken belirsizlik uzun zamandır onu eziyordu. Ne yapabilirdi, ne yapmalıydı? Daha yeni kadınlığa adım atmıştı; ama etkin bir vicdanı ve geveze bir farenin kemirişlerine, yargılarına benzeyen kız çocuklarına özgü bir eğitimle doyurulamayacak büyük bir zihinsel ihtiyacı vardı. Biraz aptallık ve kendini beğenmişlik payı olsaydı, varlıklı bir Hristiyan genç hanım yaşam idealini köy hayır işlerinde, alt düzeydeki din adamlarına kol kanat germekte, Sara’nın Eski Ahit’teki ve Dorcas’ın Yeni Ahit’teki özel yaşamını anlatan “Kutsal Kitap’taki Kadın Karakterler”i okumakta, kendi özel odasında nakış işlerken ruhunu gözetmekte bulmalı sanabilirdi. Bütün bunların arka planında, kendisi kadar katı olmayan, dinsel bakımdan anlaşılması güç işlerle uğraşan bir adamla ileride yapacağı evlilik; bu adam için dua edilir, vakti gelince öğüt verilirdi. Zavallı Dorothea bu tür bir hoşnutluktan mahrumdu. Dinsel yaradılışının yoğunluğu, yaşamına uyguladığı baskı; bütünüyle ateşli, kuramsal ve düşünsel bakımdan tutarlı mizacının yalnızca bir yönüydü. Böylesi bir mizaç dar bir eğitimin bağları içinde çırpınırken, toplumsal yaşam da onu hiçbir yere varmayan küçük yolların duvarlarla çevrili bir labirenti gibi kuşatıyordu. Sonuç, başkalarına hem aşırılık hem tutarsızlık gibi görünmeye mahkûmdu. Ona en doğru görünen şeyi en kapsamlı bilgiyle gerekçelendirmek, gerçekte hiç uyulmayan kuralları sözde kabul ederek yaşamamak istiyordu. Gençlik tutkusunun tümü henüz bu ruh açlığına akıyordu. Onu çeken birliktelik, kendi bilgisizliğine kız çocuğu gibi boyun eğmekten kurtaracak ve onu en yüce yolda ilerletecek bir rehbere kendi isteğiyle bağlanma özgürlüğü verecekti.
“O zaman her şeyi öğrenirdim,” dedi kendi kendine; ormanın içinden geçen at yolunda hâlâ hızlı hızlı yürüyordu. “Büyük çalışmalarında ona daha iyi yardım edebilmek için öğrenmek görevim olurdu. Yaşamımızda önemsiz hiçbir şey kalmazdı. Bizim için gündelik şeyler en yüce şeyler demek olurdu. Pascal’la evlenmek gibi olurdu. Büyük adamların gerçeği gördüğü ışıkla ben de görmeyi öğrenirdim. Sonra yaşım ilerleyince ne yapacağımı bilirdim: burada, şimdi, İngiltere’de yüce bir yaşam sürmenin nasıl mümkün olduğunu görürdüm. Şimdiyse iyilik yapmanın hangi yolu olabileceğinden emin değilim; her şey, dilini bilmediğim bir halka elçilik görevine gitmek gibi geliyor. İyi kulübeler yapmak hariç—bundan kuşku duyulamaz. Ah, Lowick’teki insanları iyi evlere yerleştirebilmeyi umarım! Zamanım varken bol bol plan çizeceğim.”
Dorothea, belirsiz olayları olmuş bitmiş gibi hesapladığı için kendini azarlayıp birden durdu. Ama yolun virajından dörtnala gelen bir atlı, düşüncelerinin yönünü değiştirmek için içinden bir çaba göstermesine gerek bırakmadı. Bakımlı doru at ve iki güzel setter, binicinin Sir James Chettam olduğuna kuşku bırakmıyordu. Dorothea’yı görünce atından hemen indi, atı seyisine teslim etti ve kolunun altında beyaz bir şeyle ona doğru ilerledi. İki setter da heyecanla havlıyordu.
“Sizinle karşılaşmak ne güzel, Bayan Brooke,” dedi; şapkasını kaldırıp düzgünce dalgalanan sarı saçlarını gösterdi. “Dört gözle beklediğim mutluluğu öne çekti.”
Bayan Brooke bu kesintiye canı sıkılarak baktı. Celia için gerçekten uygun bir eş olan bu sevimli baronet, ablasına kendini beğendirme gereğini abartıyordu. Gelecekteki bir enişte bile insanla arasındaki uyumu durmadan varsayıyor ve insan ona karşı çıktığında bile hemfikir oluyorsa bunaltıcı olabilir. Sir James’in kendisine kur yaptığını düşünmek aklına bile gelemezdi; zihninin bütün etkinliği başka türden ikna çabalarına ayrılmıştı. Ama şu anda gerçekten burnunu sokuyordu; gamzeli elleri de hiç hoşuna gitmiyordu. Öfkesiyle yüzü kızardı; selamına biraz kibirle karşılık verdi.
Sir James, yüzündeki bu koyu kızıllığı kendisi açısından en hoş yoruma yordu; Bayan Brooke’u hiç bu kadar güzel görmediğini düşündü.
“Küçük bir dilekçecik getirdim,” dedi, “daha doğrusu, dileğini sunmadan önce beğenilip beğenilmeyeceğini görmeye getirdim.” Kolunun altındaki beyaz şeyi gösterdi: doğanın en safdil oyuncaklarından biri olan küçücük bir Malta köpeğiydi.
“Sırf ev hayvanı olsunlar diye yetiştirilen bu yaratıkları görmek beni üzüyor,” dedi Dorothea; sinirinin etkisiyle, tıpkı çoğu zaman olduğu gibi, fikri de o anda oluşuyordu.
“Ah, neden?” dedi Sir James; birlikte yürümeye koyuldular.
“Bence onlara gösterilen bütün şefkat onları mutlu etmiyor. Fazla çaresizler; yaşamları çok kırılgan. Kendi yiyeceğini bulan bir gelincik ya da fare daha ilginç. Çevremizdeki hayvanların bizimkine benzer ruhları olduğunu; ya kendi küçük işleriyle uğraştıklarını ya da buradaki Monk gibi bize arkadaş olabildiklerini düşünmeyi seviyorum. Bu yaratıklarsa asalaktır.”
“Onlardan hoşlanmadığınızı öğrendiğime çok sevindim,” dedi iyi yürekli Sir James. “Kendim için asla beslemezdim, ama hanımlar genellikle bu Malta köpeklerini sever. John, al şu köpeği, olur mu?”
Burnu da gözleri de kapkara ve ifade dolu olan bu sevimsiz yavrudan böylece kurtulundu; Bayan Brooke, hiç doğmamış olmasının daha iyi olacağına karar vermişti. Yine de bunu açıklaması gerektiğini hissetti.
“Celia’nın ne düşündüğünü benimkinden çıkarmamalısınız. Sanırım o bu küçük ev hayvanlarını seviyor. Bir zamanlar çok sevdiği minicik bir teriyeri vardı. Üzerine basmaktan korktuğum için bu beni mutsuz ediyordu. Gözlerim biraz bozuk.”
“Her konuda kendinize özgü bir fikriniz var, Bayan Brooke; üstelik hep iyi fikirler.”
Böylesine aptalca bir iltifata ne cevap verilebilirdi?
“Biliyor musunuz, bu özelliğinizi kıskanıyorum,” dedi Sir James; Dorothea’nın belirlediği oldukça hızlı tempoyla yürümeyi sürdürürlerken.
“Ne demek istediğinizi pek anlayamadım.”
“Fikir oluşturma yeteneğinizi. İnsanlar hakkında fikir edinebilirim. İnsanları ne zaman sevdiğimi bilirim. Ama başka konularda, bilirsiniz, karar vermekte sık sık zorlanırım. İki karşıt görüşü savunanların da çok akla yatkın şeyler söylediği olur.”
“Ya da öyle görünen şeyler. Belki de aklı saçmalıktan her zaman ayırt edemiyoruz.”
Dorothea biraz kabalık ettiğini hissetti.
“Aynen öyle,” dedi Sir James. “Ama siz ayırt etme yeteneğine sahip görünüyorsunuz.”
“Tam tersine, çoğu zaman karar veremem. Ama bu bilgisizliğimden kaynaklanıyor. Doğru sonuç yine de orada; ben göremesem de.”
“Sanırım onu sizden daha çabuk görebilecek pek az kişi vardır. Biliyor musunuz, Lovegood dün bana, kulübeler için dünyanın en iyi planının sizde olduğunu söyledi; genç bir hanım için gerçekten harikaymış, öyle düşündü. Kendi deyişiyle, gerçek bir dehaymışsınız. Bay Brooke’un yeni bir sıra kulübe inşa etmesini istediğinizi söyledi, ama amcanızın buna razı olmasını pek olası görmüyordu. Biliyor musunuz, benim de yapmak istediğim şeylerden biri bu; kendi arazimde, demek istiyorum. Planınızı bana gösterirseniz onu hayata geçirmek beni çok mutlu eder. Elbette para harcamak demek bu; insanların itirazı da bu yüzden. İşçiler kirayı ödeyemez, masrafı karşılamaz. Ama ne olursa olsun, yapmaya değer.”
“Yapmaya değer! Evet, hem de nasıl,” dedi Dorothea, önceki küçük can sıkıntılarını unutup coşkuyla. “Etrafımızda gördüğümüz şu ahırlarda kiracı oturtan hepimiz, güzel evlerimizden küçük bir ip kırbacıyla kovulmayı hak ediyoruz bence. İnsanlardan görev ve sevgi bekliyorsak, onlara insan gibi yaşayabilecekleri evler vermeliyiz; kulübelerdeki yaşam bizimkinden daha mutlu olabilir.”
“Planınızı bana gösterir misiniz?”
“Elbette. Herhalde pek çok kusuru vardır. Ama Loudon’ın kitabındaki bütün kulübe planlarını inceledim; en iyi görünen yanlarını seçtim. Ah, buralarda bu örneği uygulamak ne büyük mutluluk olurdu! Kapının önündeki Lazarus yerine, park kapısının dışına şu domuz ahırı gibi kulübeleri koymamız gerektiğini düşünüyorum.”
Dorothea’nın keyfi artık yerindeydi. Sir James’in, Dorothea’nın eniştesi olarak arazisine örnek kulübeler yaptırması, sonra belki Lowick’te de başkalarının yapılması, ardından başka yerlerde gitgide çoğalması; sanki Oberlin’in ruhu yoksulların yaşamını güzelleştirmek için bucaklara yayılmış gibi olacaktı!
Sir James planların hepsine baktı ve Lovegood’la görüşmek üzere birini yanına aldı. Ayrıca Bayan Brooke’un gözünde büyük ilerleme kaydettiğine dair hoşnut bir duyguyla ayrıldı. Malta köpeği Celia’ya sunulmadı; Dorothea sonradan bu ihmale şaşırdı, ama suçu kendinde buldu. Sir James’in bütün ilgisini üzerine çekmişti. Yine de üzerine basacak bir köpek yavrusu olmaması rahatlatıcıydı.
Planlar incelenirken Celia da oradaydı ve Sir James’in yanılgısını fark etti. “Dodo’nun kendisini önemsediğini sanıyor; oysa Dodo yalnızca planlarını önemsiyor. Ama her şeyi yönetmesine ve bütün düşüncelerini hayata geçirmesine izin vereceğini düşünse, onu reddeder miydi, emin değilim. Sir James için de ne kadar rahatsız edici olurdu! Ben bu fikirleri hiç çekemem.”
Celia’nın bu hoşnutsuzluğunu beslemek kendine sakladığı küçük bir zevkti. Bunu kız kardeşine açıkça itiraf etmeye cesaret edemezdi; böyle yapsa, bir şekilde bütün iyiliklere karşı savaş halinde olduğunu kanıtlayan bir gösteriye kendini açık etmiş olurdu. Ama güvenli fırsatlarda, dolaylı bir yolla bu olumsuz bilgeliğinin Dorothea’yı etkilemesini sağlıyor, insanların dinlemediğini, yalnızca baktığını hatırlatarak onu coşkulu havasından indiriyordu. Celia düşünmeden davranmazdı: söyleyecekleri bekleyebilirdi ve ağzından hep aynı sakin, kesik kesik düzenlilikle çıkardı. İnsanlar heyecan ve vurguyla konuşurken yalnızca yüzlerini, hatlarını izlerdi. İyi yetişmiş insanların şarkı söylemeye ve bu ses alıştırmasının gerektirdiği o gülünç biçimde ağızlarını açmaya nasıl razı olduklarını hiç anlayamazdı.
Çok geçmeden Bay Casaubon bir sabah ziyarete geldi; ardından gelecek hafta akşam yemeğine ve gece kalmaya yeniden davet edildi. Böylece Dorothea onunla üç kez daha konuştu ve ilk izlenimlerinin doğru olduğuna kanaat getirdi. Bay Casaubon, onun başta hayal ettiği gibiydi: söylediği hemen her şey, geçmiş çağların hazinelerine açılabilecek bir müzenin kapısındaki yazı ya da maden ocağından çıkarılmış bir örnek gibiydi. Zihinsel zenginliğine duyduğu bu güven, ziyaretlerinin artık onun için yapıldığı belli olduğundan, Dorothea’nın gönlünü daha da derinden ve etkili biçimde kazanıyordu. Bu kadar bilgili bir adam genç bir kıza tenezzül edip onunla konuşmaya zahmet ediyor; bunu saçma sapan iltifatlarla değil, anlayışına seslenerek, kimi zaman da öğretici bir düzeltmeyle yapıyordu. Ne hoş bir yoldaşlık! Bay Casaubon sanki önemsiz şeylerin varlığından bile habersiz görünüyordu; ağırbaşlı erkeklerin bayat gelin pastası gibi kiler kokusuyla ortaya çıkardıkları o havadan sudan sözleri hiç ortaya atmıyordu. İlgisini çeken şeylerden söz ediyor, yoksa susup hüzünlü bir nezaketle başını eğiyordu. Dorothea’ya bu, taklit çabalarıyla ruhu tüketen yapaylıktan uzak, hayranlık uyandıran bir içtenlik ve dindar bir sakınmaydı. Bay Casaubon’un dinî bakımdan kendisinden yüksek oluşuna, aklına ve bilgisine gösterdiği kadar saygıyla bakıyordu. Dindar duygularını dile getirdiğinde Bay Casaubon ona katılıyor, çoğu zaman uygun bir alıntı da yapıyordu; gençliğinde bazı ruhsal çatışmalardan geçtiğini söylemesine de izin veriyordu kendine. Kısacası Dorothea, onda anlayış, şefkat ve yol göstericilik bulabileceğini görüyordu. Sevdiği konulardan yalnızca birinde, hem de tek birinde, hayal kırıklığına uğradı. Bay Casaubon kulübe inşasıyla ilgilenmiyor gibiydi; sohbeti, çıtayı fazla yükseltmesini önlemek istercesine, eski Mısırlıların konutlarında bulunan son derece dar yaşam alanlarına çevirdi. Gittikten sonra Dorothea onun bu ilgisizliğini biraz tedirginlikle düşündü; iklim koşullarının değişmesinin insan ihtiyaçlarını nasıl farklılaştırdığına ve pagan despotların kötülüğünün bilindiğine dayanan savları zihninde evirip çevirdi. Bay Casaubon yeniden geldiğinde bu savları ona açmalı mıydı? Ama biraz daha düşününce böyle bir konuda ilgisini istemenin küstahlık olduğunu anladı; başka kadınların giysileri ve işlemeleriyle uğraşması gibi, boş zamanlarında bu konuyla ilgilenmesini yadırgamazdı; hatta ona engel olmazdı—Dorothea bu düşüncelerini yakalayınca biraz utandı. Ama amcası Lowick’e birkaç günlüğüne davet edilmişti: Bay Casaubon’un Bay Brooke’un sohbetinden, belgeler olsun ya da olmasın, kendi başına zevk aldığını varsaymak akla uygun muydu?
Bu küçük hayal kırıklığı, Sir James Chettam’ın arzulanan iyileştirmeleri başlatmaya hazır oluşundan aldığı mutluluğu daha da artırdı. Bay Casaubon’dan çok daha sık geliyordu; Dorothea da bu kadar içten olduğunu gördüğünden artık onu sevimsiz bulmuyordu. Çünkü Lovegood’un hesaplarına çoktan büyük bir pratik beceriyle eğilmiş, son derece uyumlu davranmıştı. Dorothea birkaç kulübe yaptırmayı ve iki aileyi eski barakalarından yeni evlere taşımayı önerdi; böylece eski barakalar yıkılıp yerlerine yenileri yapılabilecekti. Sir James “Aynen öyle,” dedi; Dorothea da bu sözü şaşırtıcı bir hoşgörüyle karşıladı.
Kendiliğinden pek az fikri olan bu adamlar, kadın kayın hısımlarını seçmekte talihli olurlarsa, iyi bir kadın yönetimi altında toplumun çok yararlı üyeleri olabilirlerdi! Dorothea’yla ilgili başka türden bir seçim söz konusu olabileceği ihtimaline gözlerini kapalı tutmasında az da olsa bir inat payı var mıydı, söylemek güç. Ama yaşamı şu sıralar umut ve eylemle doluydu: yalnızca planlarını düşünmüyor, Bay Casaubon’la konuşurken biraz daha az bilgisiz kalmak için kütüphaneden akademik kitaplar alıp aceleyle pek çok şey okuyordu. Bütün bunları yaparken, bu cılız çabaları ölçüsüzce yüceltip onlara, bilgisizliğin ve budalalığın son hükmü olan o kendini beğenmişlikle bakıp bakmadığı konusunda vicdanı onu sorguluyordu.
Bölüm etkileşimi
