Bölümler 88Şu an: Xlvı. Bölüm
- 1 Öndeyiş.383 kelime
- 2 I. Kitap. — Bayan Brooke. — I. Bölüm.2.324 kelime
- 3 İkinci Bölüm.2.057 kelime
- 4 Üçüncü Bölüm.3.055 kelime
- 5 Bölüm Iv.1.973 kelime
- 6 Bölüm V.2.425 kelime
- 7 Bölüm Vı.2.977 kelime
- 8 Bölüm Vıı.1.074 kelime
- 9 Bölüm Vııı.1.446 kelime
- 10 Bölüm Ix.2.892 kelime
- 11 Bölüm X.3.169 kelime
- 12 On Birinci Bölüm.2.549 kelime
- 13 Xıı. Bölüm4.752 kelime
- 14 İkinci Kitap. — Yaşlı ve Genç. — Xııı. Bölüm.2.583 kelime
- 15 Xıv. Bölüm2.416 kelime
- 16 Xv. Bölüm.3.834 kelime
- 17 Bölüm Xvı.3.654 kelime
- 18 Bölüm Xvıı.2.468 kelime
- 19 Bölüm Xvııı.3.147 kelime
- 20 Xıx. Bölüm1.055 kelime
- 21 Xx. Bölüm3.207 kelime
- 22 Bölüm Xxı.2.160 kelime
- 23 Xxıı. Bölüm.3.946 kelime
- 24 Üçüncü Kitap. — Ölümü Beklerken. — Yirmi Üçüncü Bölüm.3.376 kelime
- 25 Xxıv. Bölüm.3.159 kelime
- 26 Xxv. Bölüm1.800 kelime
- 27 Yirmi Altıncı Bölüm1.318 kelime
- 28 Yirmi Yedinci Bölüm2.407 kelime
- 29 Xxvııı. Bölüm.1.394 kelime
- 30 Xxıx. Bölüm.2.169 kelime
- 31 Xxx. Bölüm1.759 kelime
- 32 Xxxı. Bölüm.2.732 kelime
- 33 Xxxıı. Bölüm3.190 kelime
- 34 Otuz Üçüncü Bölüm.1.445 kelime
- 35 Dördüncü Kitap. — Üç Aşk Sorunu. — Otuz Dördüncü Bölüm.2.094 kelime
- 36 Xxxv. Bölüm3.115 kelime
- 37 Bölüm Xxxvı.4.085 kelime
- 38 Xxxvıı. Bölüm.5.794 kelime
- 39 Bölüm Xxxvııı.2.290 kelime
- 40 Xxxıx. Bölüm3.210 kelime
- 41 Bölüm Xl.3.617 kelime
- 42 Kırk Birinci Bölüm.1.387 kelime
- 43 Bölüm Xlıı.3.195 kelime
- 44 Beşinci Kitap. — Ölü El. — Xlııı. Bölüm.1.854 kelime
- 45 Bölüm Xlıv.834 kelime
- 46 Bölüm Xlv.4.740 kelime
- 47 Xlvı. Bölüm2.478 kelime · Okuduğun bölüm
- 48 Bölüm Xlvıı.1.517 kelime
- 49 Bölüm Xlvııı.2.440 kelime
- 50 Bölüm Xlıx.1.001 kelime
- 51 Bölüm L.2.831 kelime
- 52 Bölüm Lı.3.497 kelime
- 53 Bölüm Lıı.2.573 kelime
- 54 Bölüm Lııı.3.541 kelime
- 55 Altıncı Kitap. — Dul Kadın ve Karısı. — Lıv. Bölüm.3.150 kelime
- 56 Elli Beşinci Bölüm.1.282 kelime
- 57 Elli Altıncı Bölüm.5.205 kelime
- 58 Bölüm Lvıı.2.681 kelime
- 59 Bölüm Lvııı.4.956 kelime
- 60 Bölüm Lıx.806 kelime
- 61 Bölüm Lx.2.882 kelime
- 62 Bölüm Lxı.3.799 kelime
- 63 Bölüm Lxıı.2.973 kelime
- 64 Yedinci Kitap. — İki Ayartı. — Lxııı. Bölüm.2.084 kelime
- 65 Lxıv. Bölüm.4.362 kelime
- 66 Lxv. Bölüm1.375 kelime
- 67 Lxvı. Bölüm2.589 kelime
- 68 67. Bölüm.1.999 kelime
- 69 68. Bölüm.2.039 kelime
- 70 69. Bölüm.2.593 kelime
- 71 Yetmişinci Bölüm3.299 kelime
- 72 Lxxı. Bölüm.4.493 kelime
- 73 Sekizinci Kitap. — Gün Batımı ve Gün Doğumu. — Yetmiş İkinci Bölüm.987 kelime
- 74 Bölüm Lxxııı.1.014 kelime
- 75 Bölüm Lxxıv.2.800 kelime
- 76 75. Bölüm2.044 kelime
- 77 76. Bölüm2.680 kelime
- 78 Bölüm Lxxvıı.1.911 kelime
- 79 Bölüm Lxxvııı.1.093 kelime
- 80 Bölüm Lxxıx.577 kelime
- 81 Bölüm Lxxx.1.677 kelime
- 82 Bölüm Lxxxı.2.617 kelime
- 83 Bölüm Lxxxıı.1.028 kelime
- 84 Bölüm Lxxxııı.2.021 kelime
- 85 Lxxxıv. Bölüm2.559 kelime
- 86 Seksen Beşinci Bölüm868 kelime
- 87 Seksen Altıncı Bölüm1.126 kelime
- 88 Son2.011 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
XLVI. BÖLÜM
Madem istediğimizi elde edemiyoruz, elde edebileceğimizi isteyelim.
Sevdiğimizi elde edemiyorsak, elde edebileceğimizi sevelim.—İspanyol Atasözü.
Lydgate güven içinde evlenmiş, Hastane’nin yönetimini de eline almış olarak Middlemarch’a karşı Tıp Reformu mücadelesi verdiğini sanırken, Middlemarch başka türden bir Reform için yürütülen ulusal mücadelenin giderek daha çok farkına varıyordu.
Lord John Russell’ın tasarısı Avam Kamarası’nda tartışılmaya başlandığında, Middlemarch’ta yeni bir siyasi canlılık doğmuş, partiler yeni bir biçimde tanımlanmaya başlamıştı; yeni bir seçim yapılırsa güç dengesinin belirgin biçimde değişebileceği belliydi. Bazıları bu gelişmeyi şimdiden öngörüyor, mevcut Parlamento’nun bir Reform Tasarısı’nı asla kabul etmeyeceğini söylüyordu. Will Ladislaw, Bay Brooke’un seçim kürsüsünde gücünü henüz denememiş olmasını kutlamak için bir neden olarak işte bu konuyu öne sürüyordu.
“Her şey, sanki kuyrukluyıldız yılıymış gibi büyüyüp olgunlaşacak,” dedi Will. “Reform meselesi ortaya çıktığına göre halkın öfkesi yakında kuyrukluyıldız sıcaklığına ulaşacak. Çok geçmeden yeni bir seçim yapılması muhtemel; o zamana kadar Middlemarch’ın kafasına daha çok fikir girmiş olur. Şimdilik üzerinde çalışmamız gereken şey Pioneer ile siyasi toplantılar.”
“Çok doğru Ladislaw; burada kamuoyunu baştan yaratacağız,” dedi Bay Brooke. “Yalnız, Reform konusunda bağımsız kalmak istiyorum, biliyorsun; fazla ileri gitmek istemem. Wilberforce ile Romilly’nin izinden gitmek, Zencilerin özgürleşmesi ve Ceza Hukuku gibi işlerle uğraşmak istiyorum. Ama elbette Grey’i desteklerim.”
“Reform ilkesini savunuyorsanız, koşulların sunduğunu kabul etmeye hazır olmalısınız,” dedi Will. “Herkes kendi payı için başkalarına karşı çekişirse, bütün mesele paramparça olur.”
“Evet, evet, sana katılıyorum; bakış açını tümüyle anlıyorum. Ben de meseleyi o açıdan ele alırdım. Grey’i desteklerim, biliyorsun. Ama anayasanın güç dengesini değiştirmek istemiyorum; Grey’in de isteyeceğini sanmıyorum.”
“Ama ülkenin istediği bu,” dedi Will. “Yoksa siyasi birliklerin ya da ne yaptığını bilen başka herhangi bir hareketin anlamı kalmazdı. Ülke, Avam Kamarası’nın toprak sahibi sınıfın adaylarıyla doldurulup öteki çıkarların temsilcilerinden yoksun bırakılmamasını istiyor. Bunun gerisinde kalan bir reform için mücadele etmekse çoktan gürleyerek inmeye başlamış bir çığdan bir parça istemeye benzer.”
“Çok güzel Ladislaw, işte böyle söylemeli. Şunu hemen yaz. Ülkedeki havayı gösteren belgeler toplamaya başlamalıyız; makinelerin parçalanması ve genel sıkıntıyla ilgili olanları da.”
“Belgelere gelince,” dedi Will, “beş santimlik bir kartta epey yer vardır. Sefaleti çıkarsamak için birkaç sıra rakam yeter; birkaç sıra daha da halkın siyasi kararlılığının ne hızla büyüdüğünü gösterir.”
“Güzel; bunu biraz daha aç Ladislaw. İşte fikir dediğin budur: Pioneer’da yaz. Rakamları koyup sefaleti çıkar, biliyorsun; sonra öteki rakamları koyup sonucu çıkar, vesaire. Kendini ifade etmenin bir yolu var. Burke mesela: Burke’ü düşündükçe, keşke birileri sana bir cep seçim bölgesi verebilse diye içimden geçiriyorum Ladislaw. Seçilmen mümkün değil, biliyorsun. Oysa Parlamento’da her zaman yetenekli insanlara ihtiyacımız olacak; ne kadar reform yaparsak yapalım, yetenekli insanlara ihtiyacımız sürecek. Şu çığ ve gök gürültüsü benzetmen de gerçekten biraz Burke’ü andırıyordu. Ben böyle şeyler istiyorum; fikirleri değil, onları ifade etme biçimini.”
“Cep seçim bölgeleri harika olurdu,” dedi Ladislaw, “yeter ki hep doğru cebin içinde olsunlar ve el altında hep bir Burke bulunsun.”
Will bu övgü dolu benzetmeden, bunu yapan Bay Brooke olsa bile, hoşnut kalmıştı. Çünkü insanın kendini başkalarından daha iyi ifade ettiğinin farkında olup bunun hiç fark edilmemesi, insan doğasının dayanabileceğinden biraz fazlasıdır; doğru şeylere duyulan hayranlığın böylesine kıt olduğu dünyada, tam zamanında gelen rastgele bir alkış anırması bile insanın yüreğini sağlamlaştırır. Will, edebi inceliklerinin genellikle Middlemarchlıların kavrayış sınırlarını aştığını hissediyordu; yine de başlarken kendine biraz isteksizce, “Neden olmasın?” dediği bu işi artık gerçekten sevmeye başlamıştı. Siyasi durumu, şiir ölçüleriyle ya da Orta Çağ’la ilgilendiği kadar büyük bir tutkuyla inceliyordu. Dorothea’nın bulunduğu yerde olma arzusuyla, belki de başka ne yapacağını bilememesi olmasaydı, Will’in bu sıralar İngiliz halkının ihtiyaçları üzerine kafa yormayacağı, İngiliz devlet yönetimini eleştirmeyeceği inkâr edilemez. Büyük olasılıkla İtalya’da başıboş dolaşıp birkaç oyunun taslağını çıkaracak, düzyazıyı deneyip fazla kuru bulacak, şiiri deneyip fazla yapay bulacak, eski tablolardan “parçalar” kopyalamaya başlayıp “işe yaramıyor” diye bırakacak ve sonuçta özkültürün asıl mesele olduğunu söyleyecekti; siyasetteyse genel olarak özgürlüğe ve ilerlemeye candan destek verecekti. Görev duygumuz, amatörce uğraşların yerini alacak ve eylemlerimizin niteliğinin kayıtsız kalınacak bir mesele olmadığını hissettirecek bir iş bulana dek çoğu zaman beklemek zorunda kalır.
Ladislaw artık bir iş edinmişti; bu, bir zamanlar durmaksızın çaba göstermeye değecek tek şey diye düşlediği, sınırları belirsiz ve yüce ülkü değildi. Yaşamla ve eylemle açıkça iç içe konular karşısında doğası kolayca coşuyordu; içinde çabucak alevlenen isyan duygusu da kamu ruhunun ateşini körüklüyordu. Bay Casaubon’a ve Lowick’ten sürülmesine rağmen mutluydu; canlı bir biçimde, pratik amaçlara yönelik pek çok yeni şey öğreniyor, Pioneer’ı Brassing’e kadar ünlü ediyordu (bölgenin küçüklüğüne aldırmayın; yazdıkları, dünyanın dört bir yanına ulaşan pek çok şeyden daha kötü değildi).
Bay Brooke zaman zaman sinir bozucu oluyordu; ama Will, zamanını Grange’a yaptığı ziyaretlerle Middlemarch’taki pansiyonuna çekildiği anlar arasında bölüştürerek sabırsızlığını yatıştırıyor, böylece yaşamına çeşitlilik katıyordu.
“Kazıkları biraz kaydır,” diye düşündü kendi kendine, “Bay Brooke Bakanlar Kurulu’na girerken ben de müsteşar olabilirim. İşler genellikle böyle yürür: küçük dalgalar büyüklerini yaratır, biçimleri de aynıdır. Bay Casaubon’un beni yetiştireceği türden bir hayattan burada daha iyiyim; orada yapılacak her şey, tepki veremeyeceğim kadar katı bir emsalle önceden belirlenmiş olurdu. İtibara ya da yüksek maaşa önem vermiyorum.”
Lydgate’in dediği gibi, Will bir tür çingene gibiydi; hiçbir sınıfa ait olmama duygusundan hoşlanıyordu. Konumunda romantik bir yan, gittiği her yerde küçük bir şaşkınlık yaratmanın hoş bir bilinci vardı. Lydgate’lere yaptığı beklenmedik ziyarette Dorothea’yla arasında yeni bir mesafe hissettiğinde bu zevki kaçmış, öfkesi Will’in sınıfını kaybedeceğini önceden söylemiş olan Bay Casaubon’a yönelmişti. Bu kehanet kendisine söylenseydi, “Benim hiç sınıfım olmadı ki,” derdi; saydam teninin altındaki kan soluğu gibi hızla gelip giderdi. Ama meydan okumaktan hoşlanmak başka, sonuçlarından hoşlanmak başkadır.
Bu sırada kasabanın, Pioneer’ın yeni editörü hakkındaki kanaati Bay Casaubon’un görüşünü doğrulama eğilimindeydi. Will’in o seçkin aileyle akrabalığı, Lydgate’in yüksek bağlantıları gibi ona yararlı bir tanışıklık sağlamıyordu. Genç Ladislaw’ın Bay Casaubon’un yeğeni ya da kuzeni olduğu söylentisi dolaşıyorsa, “Bay Casaubon onunla hiçbir ilgisi olmasını istemiyor” söylentisi de dolaşıyordu.
“Brooke onu yanına aldı,” dedi Bay Hawley, “çünkü aklı başında hiç kimse bunu beklemezdi. Casaubon, yetiştirilme masraflarını üstlendiği gençten yüz çevirmek için şeytani derecede iyi nedenlere sahiptir, emin olabilirsin. Tam Brooke’luk iş: at satmak için kediyi övecek adamlardan biri.”
Will’in az çok şiirsel bazı tuhaflıkları, Trumpet’ın editörü Bay Keck’in, gerçek bilinse Ladislaw’ın yalnızca Polonyalı bir ajan değil, aynı zamanda aklını kaçırmış olduğunu ileri sürmesini destekler gibiydi. Keck’e göre kürsüye çıktığında konuşmasının doğaüstü hızı ve akıcılığı, genel olarak sağlam İngilizlere gölge düşürüyordu. Fırsat buldukça kürsüye çıkıp konuşurdu. Başının çevresinde açık renk bukleler olan çelimsiz bir delikanlının, “kendisi beşikteyken var olan” kurumlara saatlerce karşı çıkmasını görmek Keck’i tiksindiriyordu. Keck, Trumpet’ın başyazısında Ladislaw’ın Reform toplantısındaki konuşmasını şöyle nitelemişti: “Bir cin çarpmışın şiddeti; sorumsuz iddiaların cüretini ve en ucuz, en yeni türden bir bilgi yoksulluğunu havai fişeklerin göz kamaştırıcılığıyla gizlemeye çalışan zavallı bir çaba.”
“Dünkü yazı pek sertti Keck,” dedi Dr. Sprague alaycı bir tavırla. “Peki, ‘cin çarpmış’ ne demek?”
“Fransız Devrimi sırasında ortaya çıkmış bir terim,” dedi Keck.
Ladislaw’ın tehlikeli bu görünümü, hakkında konuşulan başka alışkanlıklarıyla tuhaf bir karşıtlık oluşturuyordu. Küçük çocuklara karşı hem sanatsal hem şefkatli bir düşkünlüğü vardı. Yürümeye yetecek kadar hareketli bacakları olanların en küçüğünü ve giysileri en komik olanları şaşırtıp sevindirmek Will’in daha çok hoşuna giderdi. Roma’dayken yoksulların arasında dolaşmaya meraklı olduğunu biliyoruz; bu alışkanlık Middlemarch’ta da sürmüştü.
Bir şekilde, şapkasız küçük oğlanlardan, pantolonları epey eskimiş ve gömlekleri pek cılız kalmış küçük kızlardan, onu görmek için saçlarını gözlerinden savuran çocuklardan ve daha yedi yaşında koruyuculuk taslayan erkek kardeşlerden oluşan bir sürü şakacı çocuk edinmişti. Fındık toplama mevsiminde bu grubu Halsell Ormanı’na çingene gezilerine götürmüş; havalar soğuyunca da açık bir günde, yamacın dibindeki çukurda yakacak odun toplamaya götürmüştü. Orada onlara azıcık zencefilli çörek ziyafeti çekmiş, evde kendi yaptığı kuklalarla doğaçlama bir Punch ve Judy oyunu sahnelemişti. İşte bir tuhaflığı buydu. Bir başka tuhaflığı da şuydu: samimi olduğu evlerde konuşurken kilimin üzerine boylu boyunca uzanır, ara sıra gelen ziyaretçiler onu bu hâlde bulurdu. Böyle bir düzensizlik, onun tehlikeli ölçüde karışık kanı ve genel gevşekliği hakkındaki kanaatleri pekiştirebilirdi.
Öte yandan Will’in yazıları ve konuşmaları, partilerin giderek katılaşan ayrımıyla Reform tarafında kalan ailelerde ona doğal olarak sempati kazandırıyordu. Bay Bulstrode’un evine davet edilmişti; ama orada kilime uzanamazdı. Bayan Bulstrode ise Katolik ülkelerden, sanki Deccal’le ateşkes yapılabilirmiş gibi söz etme biçiminin, aydınların zihinsel açıdan sağlıksız olma yönündeki bilindik eğilimini gösterdiğini düşünüyordu.
Oysa olayların ironisi Bay Farebrother’ı ulusal hareket konusunda Bulstrode’la aynı safa getirmişti. Will, onun evinde kadınların gözdesi olmuştu; özellikle de küçük Bayan Noble’ın. Will’in tuhaflıklarından biri, elinde küçük sepetiyle sokakta karşılaştığında ona eşlik etmesiydi. Kasabalıların gözü önünde koluna girer, kendi şekerleme payından gizlice aldığı ufak tefek şeyleri dağıtacağı bir ziyarete kadar ona eşlik etmekte ısrar ederdi.
En sık ziyaret ettiği ve kilimin üzerine en çok uzandığı ev Lydgate’lerin eviydi. İki adam birbirine hiç benzemiyordu ama bu, aralarının iyi olmasına engel değildi. Lydgate sert çıkışlıydı ama çabuk öfkelenmez, sağlıklı kişilerin kaprislerini pek önemsemezdi; Ladislaw da hassasiyetlerini genellikle onları umursamayanlara harcamazdı. Rosamond’a karşıysa dudak büker, kaprisli davranır, hatta sık sık iltifat etmeyerek onu içten içe şaşırtırdı. Yine de müzik çalışırken ona eşlik etmesi, çeşit çeşit sohbeti ve kocasının bütün şefkatine, hoşgörüsüne rağmen sık sık davranışlarını yetersiz bulmasına yol açan ağır kaygılarından uzak oluşu sayesinde, zamanla Rosamond’un eğlencesi için vazgeçilmez biri olmaya başlamıştı; bu da onun hekimlik mesleğine duyduğu hoşnutsuzluğu pekiştiriyordu.
Lydgate, kimsenin patolojinin kötü durumunu umursamadığı bir sırada halkın “hap”ın etkisine duyduğu batıl inancı alaya almaya meyilliydi; kimi zaman Will’i can sıkıcı sorularla sıkıştırırdı. Mart ayında bir akşam Rosamond, yakası kuğu tüyüyle süslenmiş kiraz rengi elbisesiyle çay masasındaydı. Dışarıdaki işlerinden yorgun dönen Lydgate, şöminenin yanındaki koltuğa yanlamasına oturmuş, bir bacağını kolçağa atmıştı. Pioneer’ın sütunlarında gözleri gezinirken kaşları hafifçe çatılmıştı. Rahatsız olduğunu fark eden Rosamond ise ona bakmıyor, kendisinin huysuz yaradılışlı olmamasına içinden şükrediyordu. Will Ladislaw kilimin üzerine uzanmış, dalgın dalgın perde çubuğunu seyrediyor, “Yüzünü ilk gördüğümde” şarkısının notalarını pek alçak sesle mırıldanıyordu. Evin spanieli de daracık yerde boylu boyunca yatmış, patilerinin arasından kilimi işgal edene sessiz ama güçlü bir itirazla bakıyordu.
Rosamond Lydgate’e çayını getirince, Lydgate gazeteyi bıraktı ve ayağa kalkıp masaya gelmiş olan Will’e şöyle dedi—
“Brooke’u reformcu bir toprak sahibi diye övmen boşuna Ladislaw; Trumpet’ta üstüne daha çok gidiyorlar.”
“Önemli değil; Pioneer’ı okuyanlar Trumpet’ı okumaz,” dedi Will, çayını yudumlayıp odada gezinerek. “Sence halk, ikna olmak amacıyla mı okur? Öyle olsa cadıların kazandığı ne varsa hepsini kaynatmamız gerekirdi: ‘Karıştır, karıştır, karıştır, karıştır; karıştırabilenler, siz de karıştırın’ der, sonra da kimsenin hangi tarafı tutacağı belli olmazdı.”
“Farebrother, fırsat çıksa Brooke’un seçilemeyeceğini düşünüyor. Onu destekliyormuş gibi yapanların ta kendisi, doğru an geldiğinde torbadan başka bir milletvekili çıkarırmış.”
“Denemenin zararı yok. Bölgesinde oturan milletvekillerinin olması iyidir.”
“Neden?” dedi Lydgate, o can sıkıcı sözcüğü kestirip atan bir sesle sık sık kullanırdı.
“Yerel ahmaklığı daha iyi temsil ederler,” dedi Will gülerek buklelerini sallayarak. “Üstelik çevrede en iyi hâllerini takınmak zorunda kalırlar. Brooke kötü biri değil; ama malikanesinde sırf Parlamentoya girme hevesi olmasaydı asla yapmayacağı bazı iyi işler yaptı.”
“Kamu görevi üstlenecek biri değil,” dedi Lydgate küçümseyen bir kesinlikle. “Ona güvenen herkesi hayal kırıklığına uğratır. Bunu Hastane’de görebiliyorum. Yalnız orada dizginleri Bulstrode tutup onu sürüyor.”
“Bu, kamu görevlileri için hangi ölçüyü kullandığına bağlı,” dedi Will. “Bu iş için yeterli. Halk şimdi olduğu gibi kararını verdiğinde, bir adam istemez; yalnızca bir oy ister.”
“Siz siyasi yazarların huyu böyledir Ladislaw: bir önlemi her derde deva gibi över, sonra da bizzat tedavi edilmesi gereken hastalığın parçası olan adamları göklere çıkarırsınız.”
“Neden olmasın? İnsanlar farkında olmadan kendilerini yeryüzünden silerek iyileşmeye katkıda bulunabilir,” dedi Will; önceden düşünmediği bir soru karşısında doğaçlama gerekçeler bulabilirdi.
“Bu, bu özel önlem hakkındaki umutları batıl inançla abartmayı; insanların onu bütünüyle yutması için yaygara koparıp sırf onu geçirmekten başka işe yaramayan oy kuklalarını seçtirmeyi mazur göstermez. Çürümüşlüğe karşı çıkıyorsun; oysa toplumun siyasi bir sihirbazlık numarasıyla iyileşebileceğine insanları inandırmaktan daha çürümüş bir şey yoktur.”
“Çok güzel sevgili dostum. Ama iyileşmenin bir yerden başlaması gerek. Nüfusu alçaltan binlerce şeyin, bu özel reformdan başlanmadan asla düzeltilemeyeceğini düşün. Stanley’nin geçen gün söylediğine bak: Parlamento, küçük rüşvet meseleleriyle yeterince uzun süre uğraşıp şu ya da bu seçmenin bir gine alıp almadığını soruşturmuş; oysa sandalyelerin toptan satıldığını herkes biliyor. Kamu görevlilerinde bilgelik ve vicdan beklemek mi? Hadi oradan! Güvenebileceğimiz tek vicdan, bir sınıfın uğradığı haksızlığa dair güçlü duygusudur; işe yarayacak en iyi bilgelik de çıkarlar arasındaki dengeyi gözeten bilgeliktir. Benim ölçütüm bu: hangi taraf haksızlığa uğruyor? İddialarını destekleyen adamı desteklerim; haksızlığı erdemli bir tavırla savunanı değil.”
“Özel bir durum hakkında böyle genellemeler yapmak, Ladislaw, soruyu baştan kendi lehine yanıtlamaktır. Ben iyileştiren dozu savunuyorum diye, belli bir gut vakasında afyonu savunacağım sonucu çıkmaz.”
“Tartıştığımız soruyu baştan yanıtlamıyorum: birlikte çalışacak kusursuz insanlar bulana kadar hiçbir şey denemeyecek miyiz? Bu yolu mu izlerdiniz? Biri tıp reformunu geçirecek, diğeri ona karşı çıkacak olsaydı, hangisinin niyetleri daha iyi, hatta hangisinin aklı daha keskin diye mi sorardınız?”
“Elbette,” dedi Lydgate, kendisinin de sık sık kullandığı bir hamleyle mat edildiğini görerek. “Eldeki insanlarla çalışılmazsa işler çıkmaza girer. Bulstrode hakkında kasabadaki en kötü kanaat doğru olsa bile, benim en iyi bildiğim ve en çok önemsediğim konularda yapılması gerektiğini düşündüğüm şeyi yapacak akla ve kararlılığa sahip olduğu da doğrudur; onunla birlikte hareket etmemin tek nedeni budur,” diye ekledi Lydgate, Bay Farebrother’ın sözlerini hatırlayarak, biraz gururla. “Bunun dışında benim için hiçbir şey ifade etmez; kişisel hiçbir nedenle onu övmem—bu tür kişisel gerekçelerden uzak dururum.”
“Brooke’u kişisel bir nedenle mi övüyorum demek istiyorsun?” dedi Will Ladislaw, gücenerek ve hızla dönüp ona bakarak. Lydgate’e ilk kez içerlemişti; belki de Bay Brooke’la ilişkisinin nasıl geliştiğinin yakından sorgulanmasını istemeyecek olmasından dolayı daha da fazla.
“Hiç de değil,” dedi Lydgate. “Yalnızca kendi davranışımı açıklıyordum. Bir insanın, kişisel bağımsızlığından bütünüyle eminse ve kendi çıkarı için—ne bir mevki ne de para uğruna—çalışmadığını biliyorsa, güdüleri ve genel tutumu kuşkulu olan kişilerle özel bir amaç için çalışabileceğini söylüyordum.”
“Öyleyse cömertliğini başkalarına neden göstermiyorsun?” dedi Will, hâlâ gücenmiş halde. “Benim kişisel bağımsızlığım da benim için seninki kadar önemli. Brooke’tan kişisel beklentilerim olduğunu düşünmen için, senin Bulstrode’dan kişisel beklentilerin olduğunu düşünmemden daha fazla neden yok. Güdüler sanırım bir onur meselesidir—kimse onları kanıtlayamaz. Ama paraya ve dünyadaki mevkiye gelince,” diye bitirdi Will, başını geriye atarak, “bu tür hesapların beni yönlendirmediği gayet açık bence.”
“Beni bütünüyle yanlış anladın, Ladislaw,” dedi şaşıran Lydgate. Kendi tutumunu savunmaya öylesine dalmıştı ki Ladislaw’ın bunu kendisi hakkında nasıl yorumlayabileceğini görememişti. “Seni istemeden gücendirdiğim için özür dilerim. Aslında, kendi dünyevi çıkarlarını romantik bir biçimde hiçe saydığını söylemem daha doğru olur. Siyasi meselede yalnızca düşünsel bir önyargıdan söz ediyordum.”
“Bu akşam ikiniz de ne kadar tatsızsınız!” dedi Rosamond. “Paradan neden söz edildiğini hiç anlayamıyorum. Siyasetle tıp, kavga etmek için zaten yeterince can sıkıcı konular. İkiniz de bu iki konuda bütün dünyayla ve birbirinizle kavga edip durabilirsiniz.”
Bunları söylerken Rosamond hafifçe tarafsız bir ifade takındı; ayağa kalkıp zili çaldı, ardından çalışma masasına geçti.
“Zavallı Rosy!” dedi Lydgate, yanından geçerken ona elini uzatarak. “Tartışmak küçük meleklerin hoşuna gitmez. Biraz müzik yapın. Ladislaw’dan seninle şarkı söylemesini iste.”
Will gittikten sonra Rosamond kocasına, “Bu akşam seni ne kızdırdı, Tertius?” diye sordu.
“Beni mi? Sinirlenen Ladislaw’dı. Kıvılcım bekleyen bir çıra benziyor.”
“Ama ben ondan önceki zamanı soruyorum. İçeri girmeden önce bir şeye canın sıkılmıştı; asık görünüyordun. Bay Ladislaw’la tartışmaya da bu yüzden başladın. Öyle göründüğünde beni çok incitiyorsun, Tertius.”
“Öyle mi yapıyorum? Öyleyse kabayım,” dedi Lydgate, pişmanlıkla onu okşayarak.
“Neye canın sıkıldı?”
“Ah, dışarıdaki işler—iş güç.” Aslında mobilya faturasının ödenmesini isteyen bir mektuptu. Fakat Rosamond bir bebek bekliyordu ve Lydgate onu herhangi bir sıkıntıdan korumak istiyordu.
Bölüm etkileşimi
