Bölümler 88Şu an: Elli Altıncı Bölüm.
- 1 Öndeyiş.383 kelime
- 2 I. Kitap. — Bayan Brooke. — I. Bölüm.2.324 kelime
- 3 İkinci Bölüm.2.057 kelime
- 4 Üçüncü Bölüm.3.055 kelime
- 5 Bölüm Iv.1.973 kelime
- 6 Bölüm V.2.425 kelime
- 7 Bölüm Vı.2.977 kelime
- 8 Bölüm Vıı.1.074 kelime
- 9 Bölüm Vııı.1.446 kelime
- 10 Bölüm Ix.2.892 kelime
- 11 Bölüm X.3.169 kelime
- 12 On Birinci Bölüm.2.549 kelime
- 13 Xıı. Bölüm4.752 kelime
- 14 İkinci Kitap. — Yaşlı ve Genç. — Xııı. Bölüm.2.583 kelime
- 15 Xıv. Bölüm2.416 kelime
- 16 Xv. Bölüm.3.834 kelime
- 17 Bölüm Xvı.3.654 kelime
- 18 Bölüm Xvıı.2.468 kelime
- 19 Bölüm Xvııı.3.147 kelime
- 20 Xıx. Bölüm1.055 kelime
- 21 Xx. Bölüm3.207 kelime
- 22 Bölüm Xxı.2.160 kelime
- 23 Xxıı. Bölüm.3.946 kelime
- 24 Üçüncü Kitap. — Ölümü Beklerken. — Yirmi Üçüncü Bölüm.3.376 kelime
- 25 Xxıv. Bölüm.3.159 kelime
- 26 Xxv. Bölüm1.800 kelime
- 27 Yirmi Altıncı Bölüm1.318 kelime
- 28 Yirmi Yedinci Bölüm2.407 kelime
- 29 Xxvııı. Bölüm.1.394 kelime
- 30 Xxıx. Bölüm.2.169 kelime
- 31 Xxx. Bölüm1.759 kelime
- 32 Xxxı. Bölüm.2.732 kelime
- 33 Xxxıı. Bölüm3.190 kelime
- 34 Otuz Üçüncü Bölüm.1.445 kelime
- 35 Dördüncü Kitap. — Üç Aşk Sorunu. — Otuz Dördüncü Bölüm.2.094 kelime
- 36 Xxxv. Bölüm3.115 kelime
- 37 Bölüm Xxxvı.4.085 kelime
- 38 Xxxvıı. Bölüm.5.794 kelime
- 39 Bölüm Xxxvııı.2.290 kelime
- 40 Xxxıx. Bölüm3.210 kelime
- 41 Bölüm Xl.3.617 kelime
- 42 Kırk Birinci Bölüm.1.387 kelime
- 43 Bölüm Xlıı.3.195 kelime
- 44 Beşinci Kitap. — Ölü El. — Xlııı. Bölüm.1.854 kelime
- 45 Bölüm Xlıv.834 kelime
- 46 Bölüm Xlv.4.740 kelime
- 47 Xlvı. Bölüm2.478 kelime
- 48 Bölüm Xlvıı.1.517 kelime
- 49 Bölüm Xlvııı.2.440 kelime
- 50 Bölüm Xlıx.1.001 kelime
- 51 Bölüm L.2.831 kelime
- 52 Bölüm Lı.3.497 kelime
- 53 Bölüm Lıı.2.573 kelime
- 54 Bölüm Lııı.3.541 kelime
- 55 Altıncı Kitap. — Dul Kadın ve Karısı. — Lıv. Bölüm.3.150 kelime
- 56 Elli Beşinci Bölüm.1.282 kelime
- 57 Elli Altıncı Bölüm.5.205 kelime · Okuduğun bölüm
- 58 Bölüm Lvıı.2.681 kelime
- 59 Bölüm Lvııı.4.956 kelime
- 60 Bölüm Lıx.806 kelime
- 61 Bölüm Lx.2.882 kelime
- 62 Bölüm Lxı.3.799 kelime
- 63 Bölüm Lxıı.2.973 kelime
- 64 Yedinci Kitap. — İki Ayartı. — Lxııı. Bölüm.2.084 kelime
- 65 Lxıv. Bölüm.4.362 kelime
- 66 Lxv. Bölüm1.375 kelime
- 67 Lxvı. Bölüm2.589 kelime
- 68 67. Bölüm.1.999 kelime
- 69 68. Bölüm.2.039 kelime
- 70 69. Bölüm.2.593 kelime
- 71 Yetmişinci Bölüm3.299 kelime
- 72 Lxxı. Bölüm.4.493 kelime
- 73 Sekizinci Kitap. — Gün Batımı ve Gün Doğumu. — Yetmiş İkinci Bölüm.987 kelime
- 74 Bölüm Lxxııı.1.014 kelime
- 75 Bölüm Lxxıv.2.800 kelime
- 76 75. Bölüm2.044 kelime
- 77 76. Bölüm2.680 kelime
- 78 Bölüm Lxxvıı.1.911 kelime
- 79 Bölüm Lxxvııı.1.093 kelime
- 80 Bölüm Lxxıx.577 kelime
- 81 Bölüm Lxxx.1.677 kelime
- 82 Bölüm Lxxxı.2.617 kelime
- 83 Bölüm Lxxxıı.1.028 kelime
- 84 Bölüm Lxxxııı.2.021 kelime
- 85 Lxxxıv. Bölüm2.559 kelime
- 86 Seksen Beşinci Bölüm868 kelime
- 87 Seksen Altıncı Bölüm1.126 kelime
- 88 Son2.011 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
ELLİ ALTINCI BÖLÜM.
“Ne mutlu doğup iyi yetişmiş olana,
Bir başkasının buyruğuna uymayana;
Zırhı dürüst düşüncesi,
Tek becerisi yalın hakikat olana!
. . . . . . .
Bu adam kurtulmuştur kölece bağlardan,
Yükselme umudundan, düşme korkusundan;
Toprakların değilse de kendinin efendisi;
Hiçbir şeyi yokken her şeye sahip.”
—SIR HENRY WOTTON.
Dorothea’nın Caleb Garth’ın bilgisine duyduğu güven, Caleb’ın onun kulübelerini beğendiğini işitmesiyle başlamış, Freshitt’te kaldığı sırada hızla artmıştı. Sir James, onu Caleb’la birlikte iki arazide gezintiye çıkmaya ikna etmişti. Caleb da onun hayranlığını karşılıksız bırakmamış, karısına Bayan Casaubon’ın bir kadına göre olağanüstü bir iş kafası olduğunu söylemişti. Caleb’ın “iş” derken hiçbir zaman para işlerini değil, emeğin ustaca kullanılmasını kastettiğini unutmamak gerekir.
“Olağanüstü!” diye tekrarladı Caleb. “Delikanlıyken benim de sık sık düşündüğüm bir şeyi söyledi: ‘Bay Garth, yaşlanacak kadar yaşarsam, koca bir araziyi iyileştirmiş ve bir sürü güzel kulübe yaptırmış olduğumu bilmek isterim; çünkü iş yapılırken de sağlıklıdır, bittikten sonra da insanlar ondan yarar görür.’ Aynen böyle söyledi; olayları bu şekilde kavrıyor.”
“Ama umarım kadınsı bir yanı da vardır,” dedi Bayan Garth; Bayan Casaubon’ın itaat ilkesini benimsemiyor olabileceğinden biraz kuşkulanıyordu.
“Ah, bir bilsen!” dedi Caleb başını sallayarak. “Onu konuşurken duymak isterdin, Susan. Öyle yalın sözlerle konuşuyor, sesi de müzik gibi. Aman Tanrım! Bana ‘Mesih’ten parçalar’ı hatırlatıyor—‘ve hemen ardından, Tanrı’yı övüp şöyle diyen göksel ordudan büyük bir topluluk belirdi;’ sesinde insanın kulağını doyuran bir tını var.”
Caleb müziğe çok düşkündü. Parası elverdiğinde dinleyebileceği bir oratoryoya gider, bu güçlü ses örgüsüne derin bir hayranlıkla dönerdi. Sonra düşüncelere dalıp yere bakar, kollarını uzatarak söze dökülmez nice şeyi elleriyle anlatırdı.
Aralarındaki bu iyi anlaşma sayesinde Dorothea’nın Bay Garth’tan üç çiftlik ve Lowick Malikânesi’ne bağlı çok sayıdaki kiralık konutla ilgili her işi üstlenmesini istemesi doğaldı. Nitekim Caleb’ın iki kişiye yetecek kadar iş bulma umudu hızla gerçekleşiyordu. Onun dediği gibi, “İş iş doğurur.” Tam da o sıralarda iş doğurmaya başlayan alanlardan biri demiryolu yapımıydı. Tasarlanan bir hat, sığırların şimdiye dek şaşkınlıkla bölünmeyen bir huzur içinde otladığı Lowick bölgesinden geçecekti. Böylece demiryolu sisteminin ilk çalkantıları Caleb Garth’ın işlerine karıştı ve onun için değerli iki kişinin hayat çizgisini belirledi. Denizaltı demiryolunun güçlükleri olabilir; ama deniz yatağı, zarar tazminatı talepleri yalnızca ölçülebilir değil duygusal da olan çeşitli toprak sahipleri arasında bölünmüş değildir. Middlemarch’ın bulunduğu yörede demiryolları, Reform Tasarısı ya da yaklaşan Kolera felaketi kadar heyecanlı bir konuydu; bu konuda en kesin görüşlere sahip olanlarsa kadınlarla toprak sahipleriydi. Genç yaşlı bütün kadınlar buharlı trenle yolculuğu küstahça ve tehlikeli buluyor, hiçbir şeyin kendilerini bir demiryolu vagonuna bindiremeyeceğini söyleyerek buna karşı çıkıyordu. Görüşleri Bay Solomon Featherstone ile Lord Medlicote arasındaki kadar farklı olan toprak sahipleri ise, insanlığın Düşmanı’na da satın almak zorunda olan bir şirkete de toprak satarken, insanlığa zarar veren bu uğursuz girişimlerin izin karşılığında toprak sahiplerine çok yüksek bedel ödemesi gerektiğinde birleşiyordu.
Ama kendi toprakları olan Bay Solomon ve Bayan Waule gibi daha ağır kavrayanların bu sonuca varması uzun sürdü. Zihinleri, Büyük Çayır’ı ikiye kesip “hiçbir işe yaramayacak” üçgen parçalara ayırmanın canlı imgesinde takılıp kalıyor; geçit köprüleri ve yüksek ödemeler onlara uzak ve inanılmaz görünüyordu.
“Demiryolu Yakın Tarla’dan geçerse bütün inekler buzağılarını düşürür, erkek kardeşim,” dedi Bayan Waule derin bir kederle. “Kısrağın da gebe olması hâlinde ona şaşmam. Bir dulun malı kürekle kazılıp götürülecek, yasa da ses çıkarmayacak; olacak iş değil. Başladılar mı sağa sola kesip biçmelerine kim engel olabilir? Bilinir ki ben mücadele edemem.”
“En iyisi ses çıkarmayıp, casusluk edip ölçüm yapmaya geldiklerinde kulaklarının payını verecek birini başlarına salmak,” dedi Solomon. “Anladığım kadarıyla Brassing’de böyle yapmışlar. Doğru biliniyorsa, tek bir güzergâhtan gitmeye mecbur kaldıkları koca bir yalan. Başka bir bölgeden geçsinler. Bir sürü haydut gelip ekinlerini çiğneyecek diye şirkete tazminat ödetmeye de inanmıyorum. Şirketin cebinde para mı var?”
“Erkek kardeşim Peter bir şirketten para almıştı, Tanrı onu bağışlasın,” dedi Bayan Waule. “Ama o, manganez içindi. Demiryolları gelip insanı sağdan soldan paramparça etsin diye değildi.”
“Eh, Jane, şunu söyleyebilirim,” diye bitirdi Bay Solomon, ihtiyatlı bir tavırla sesini alçaltarak. “Tekerleklerine ne kadar çok çomak sokarsak, buraya gelmek zorunda olsalar da olmasalar da, yollarına devam etmelerine izin vermemiz için bize o kadar çok para verirler.”
Bay Solomon’ın bu akıl yürütmesi belki de sandığı kadar tutarlı değildi. Kurnazlığının demiryollarının gidişatıyla ilişkisi, bir diplomatın kurnazlığının güneş sistemindeki genel soğuk algınlığı ve nezleyle ilişkisine benziyordu. Yine de görüşlerini son derece diplomatik bir biçimde, kuşku uyandırarak uygulamaya koyuldu. Lowick’in onun tarafında kalan bölümü köyden en uzaktaydı. İşçi ailelerinin evleri ya tek başına duran kulübelerden ibaretti ya da bir su değirmeniyle birkaç taş ocağının yavaş, ağır işçiliğe küçük bir merkez oluşturduğu Frick adlı mezrada toplanmıştı.
Demiryollarının ne olduğuna ilişkin kesin bir fikir bulunmadığından Frick’te kamuoyu onlara karşıydı. Çimenlerle kaplı bu köşedeki insan zihni, bilinmeyene hayran olma eğilimindeki atasözünü izlemiyordu; daha çok, bilinmeyenin yoksulun aleyhine olacağını düşünüyor ve kuşkuyu tek akıllıca tavır sayıyordu. Reform söylentisi bile Frick’te henüz binyıllık bir umut uyandırmamıştı. Çünkü Hiram Ford’un domuzunu besiye çekecek bedava tahıl, “Ağırlıklar ve Teraziler” meyhanecisinin bedavaya bira yapması ya da komşu üç çiftçinin kışın ücretleri artırmayı önermesi gibi açık seçik bir vaat yoktu. Bu türden belirgin bir yarar vaat etmeyince Reform, satıcıların böbürlenmesine benziyordu; bu da aklı başında herkese kuşkulanması için bir işaretti. Frick’teki erkekler kötü beslenmiyordu; bağnazlıktan çok güçlü, kaslı bir kuşkuya yatkındılar. Kendilerini Tanrı’nın özellikle koruduğuna inanmak yerine, Tanrı’nın onları aldatmaya daha yatkın olduğunu düşünüyorlardı; havanın hâlinde de bu eğilim görülüyordu.
Frick’in zihni tam da Bay Solomon Featherstone’ın işleyebileceği türdendi; onun bu türden düşünceleri daha boldu, göğe ve yere duyduğu kuşku ise daha iyi beslenmiş ve tümüyle aylak bir zihnin ürünüydü. O sıralar yol denetçisiydi; ağır ağır giden küçük atına binerek sık sık Frick’ten geçer, oradaki işçilerin taş çıkarmasını seyrederdi. Gizemli bir ağırdan alışla duraklardı; insan, kımıldamaya heves etmemesinden başka bir nedenle orada kaldığını sanabilirdi. Sürüp giden herhangi bir işi uzun uzun seyrettikten sonra gözlerini biraz kaldırıp ufka bakar, sonunda dizginini sallar, atına kamçısıyla dokunur ve ağır ağır ilerlemesini sağlardı. Bay Solomon’ın yavaşlığıyla kıyaslandığında saatin akrebi bile hızlı kalırdı; oysa yavaş davranabilecek zamanı olduğunu bilmek hoşuna giderdi. Yol üstündeki her çitçi ya da hendek kazıcının yanında durup ihtiyatlı, niyeti belirsiz bir sohbete girişir; daha önce duyduğu haberleri bile büyük bir istekle dinlerdi. Anlatılanlara kısmen inanmamakla kendini bütün anlatıcılardan üstün görürdü. Ne var ki bir gün bir arabacı olan Hiram Ford’la sohbete tutuştu ve bu kez bilgiyi kendisi verdi. Hiram’a, ellerinde sırıklar ve ölçüm aletleriyle çevreyi kolaçan eden adamları görüp görmediğini sordu. Kendilerine demiryolcu diyorlardı ama ne oldukları, ne yapmaya niyetlendikleri belli değildi. İddialarına bakılırsa en azından Lowick bölgesini allak bullak edeceklerdi.
“Bir yerden ötekine kımıldayamayacağız demek,” dedi Hiram, arabasıyla atlarını düşünerek.
“Aynen öyle,” dedi Bay Solomon. “Hem böyle güzel toprakları kesip biçmek! Ben olsam Tipton’a gitsinler derdim. Ama işin altında ne var bilinmez. Öne sürdükleri şey ulaşım; ama uzun vadede toprağa da yoksul adama da zarar verecek.”
“Bunlar Londralı adamlar herhâlde,” dedi Hiram; Londra’nın taşraya düşmanlığın merkezi olduğuna dair bulanık bir fikri vardı.
“Öyledir elbet. Duyduğuma göre Brassing’in bazı yerlerinde de insanlar casusluk yaparken üstlerine yürümüş, yanlarında taşıdıkları gözetleme dürbünlerini kırıp onları kovmuş; bir daha gelmemeleri gerektiğini anlamışlar.”
“İyi eğlence olmuş olmalı,” dedi, koşullar yüzünden eğlencesi epey kısıtlı olan Hiram.
“Eh, ben kendim bulaşmam,” dedi Solomon. “Ama bu memleket en parlak günlerini geride bıraktı diyenler var. İşaret de bu adamların ülkeyi çiğneyip geçmesi, sağı solu ezip demiryollarına bölmek istemesi; hepsi de büyük trafiğin küçük trafiği yutması için, böylece ülkede ne bir atlı araba ne de şaklayacak bir kamçı kalsın.”
“Ama işler o hâle gelmeden kamçımı kulaklarının dibinde şaklatırım,” dedi Hiram. Bay Solomon da dizginini sallayıp yoluna devam etti.
Isırgan tohumu kazılmadan da yetişir. Bu kırsalın demiryolları yüzünden mahvolacağı, yalnızca “Ağırlıklar ve Teraziler”de değil, yılın başka zamanlarında pek rastlanmayan sohbet fırsatları sunan, işçilerin bir araya toplandığı saman tarlasında da konuşuluyordu.
Bay Farebrother ile Mary Garth arasında geçen ve Mary’nin Fred Vincy’ye duyduğu hisleri ona itiraf ettiği konuşmadan çok geçmeden, bir sabah babasının Frick yönündeki Yoddrell Çiftliği’ne gitmesini gerektiren bir işi çıktı. Lowick Malikânesi’ne ait, ana araziden uzaktaki bir toprak parçasını ölçüp değer biçecekti. Caleb bu parçayı Dorothea adına elverişli koşullarla elden çıkarmayı umuyordu (demiryolu şirketlerinden olabilecek en iyi koşulları elde etmeye meyilli olduğunu itiraf etmek gerekir). Faytonunu Yoddrell’lerde bıraktı; yardımcısı ve ölçüm zinciriyle işinin yapılacağı yere yürürken şirketin ölçüm aletlerini ayarlayan temsilcileriyle karşılaştı. Biraz sohbet ettikten sonra yanlarından ayrıldı; az sonra ölçüm yapacağı yerde yeniden karşılaşacaklarını söyledi. Hafif yağmurların ardından gelen, bulutların biraz aralanıp öğleye doğru vadileri ve çit kenarlarını tatlı bir toprak kokusunun doldurduğu o gri sabahlardan biriydi.
Şeritli kadife ceketinin içindeki Fred Vincy’nin zihni, başarısız denemelerle ne yapacağını bulmaya çalışırken kaygıyla dolu olmasaydı bu koku ona daha da güzel gelecekti. Bir yanda babası hemen din adamı olmasını bekliyor, öte yanda Mary olursa onu terk etmekle tehdit ediyordu; gündelik hayatın dünyasında ise sermayesi olmayan ve özel bir beceri edinmemiş genç bir beyefendiye en ufak bir talep görünmüyordu. Babası onun artık başkaldırmayacağına kanaat getirip iyi davranıyor, bu hoş gezintiye tazıların durumuna bakması için yolluyordu; bu da Fred’in mizacına işi daha zorlaştırıyordu. Ne yapacağına karar verince babasına bunu söyleme işi de bekliyordu. Ama önce gelmesi gereken kararın kendisinin daha zor olduğunu kabul etmek gerekir: Arkadaşlarının ona bir “makam” bulamadığı genç bir adam için, özel bilgi gerektirmeyen; hem beyefendiye yaraşır hem de kazançlı hangi dünyevi meslek vardı? Bu düşüncelerle Frick yakınındaki yollarda atını sürüyor, Mary’yi görmek için Lowick Papaz Evi’ne uğramaya cesaret edip edemeyeceğini tartarken yavaşlıyordu. Çitlerin üzerinden bir tarladan ötekini görebiliyordu. Ansızın bir ses dikkatini çekti. Solundaki tarlanın uzak ucunda, iş tulumları giymiş, ellerinde dirgenler bulunan altı yedi adamın, karşılarında duran demiryolu şirketinin dört temsilcisine tehditkâr biçimde yaklaştığını gördü. Caleb Garth’la yardımcısı da tehdit altındaki gruba yetişmek için tarlayı geçiyordu. Kapıyı bulması birkaç dakikasını aldığından Fred, samanı çevirme işleri öğle biralarını içtikten sonra pek acil görünmeyen iş tulumlu adamlardan önce olay yerine dörtnala varamadı. Adamlar dirgenleriyle ceketli temsilcileri önlerine katmış, sürüyordu; Caleb’ın emriyle su terazisini kapmış olan on yedi yaşındaki yardımcısı ise yere düşürülmüş, kıpırdayamaz hâlde yatıyor gibiydi. Ceketli adamlar koşuda üstündü. Fred, tulumlu adamların önüne geçip ansızın üzerlerine sürerek kovalamacayı karıştırdı ve kaçanların geri çekilmesini sağladı. “Sizi akılsız herifler, ne demeye getiriyorsunuz?” diye bağırdı Fred; dağılan grubun peşinden zikzak çizerek giderken kamçısıyla sağa sola vuruyordu. “Her birinizi yargıcın önünde teşhis edeceğim. Çocuğu yere serip öldürdünüz; bildiğim kadarıyla. Kendinize dikkat etmezseniz bir sonraki ağır ceza mahkemesinde hepiniz asılacaksınız,” dedi Fred. Sonradan kendi sözlerini hatırladıkça kahkahalarla gülecekti.
İşçiler kapıdan saman tarlalarına sürülmüş, Fred de atını durdurmuştu. Hiram Ford, güvenli bir meydan okuma mesafesinde olduğunu fark edince geri dönüp, Homeros destanlarındaki sözlerin yankısını taşıdığını bilmeden bağırdı.
“Sen korkağın tekisin! Atından in, genç efendi, seninle kapışayım da gör! Atınla kamçın olmadan üstüme gelemezsin. Bir vursam soluğunu keserim, keserim!”
“Bir dakika bekle. Az sonra dönüp gelirim; isterseniz hepinizle sırayla kapışırım,” dedi Fred. Sevgili kardeşleriyle boks yapacak gücü olduğundan emindi. Ama şimdi Caleb’la yerde yatan delikanlının yanına aceleyle dönmesi gerekiyordu.
Delikanlının bileği burkulmuştu ve çok canı yanıyordu ama başka bir yeri incinmemişti. Fred, Yoddrell Çiftliği’ne gidip orada tedavi görsün diye onu ata bindirdi.
“Atı ahıra götürsünler, ölçümcülere de aletlerini almaya geri gelebileceklerini söyle,” dedi Fred. “Artık ortalık sakin.”
“Yok, yok,” dedi Caleb. “Burada bir şey kırıldı. Bugünlük bırakmaları gerekecek; zaten böylesi daha iyi. Al, Tom, şu aletleri önüne koy, atla götür. Seni görünce geri dönerler.”
“Tam vaktinde burada bulunmama sevindim, Bay Garth,” dedi Tom atla uzaklaşırken Fred. “Süvari yetişmese neler olacağı belli olmazdı.”
“Evet, evet, şansımız varmış,” dedi Caleb, dalgınca konuşup işinin yarım kaldığı yere bakarak. “Ama kahretsin, insanların aptallığı yüzünden başıma bu geldi işte; günün işi aksadı. Ölçüm zincirini tutacak biri olmadan ilerleyemem. Neyse!” Fred’in orada olduğunu unutmuşçasına öfkeyle o tarafa yönelmişti; ama birden dönüp hızla sordu: “Bugün ne yapacaksın, delikanlı?”
“Hiçbir şey, Bay Garth. Memnuniyetle yardım ederim, olur mu?” dedi Fred. Mary’nin babasına yardım ederken aslında Mary’nin gönlünü kazanmaya çalıştığını düşünüyordu.
“Peki, eğilip kalkman, terlemen gerekecek; aldırmamalısın.”
“Hiçbir şeye aldırmam. Yalnız önce gidip beni kapışmaya çağıran o hantal herifle bir hesaplaşmak istiyorum. Ona iyi bir ders olur. Beş dakika sürmez.”
“Saçmalık!” dedi Caleb, en buyurgan sesiyle. “Gidip adamlarla kendim konuşacağım. Her şey bilgisizlikten. Biri onlara yalan söylemiş. Zavallı budalalar, başka türlüsünü bilmiyorlar.”
“Öyleyse ben de sizinle gelirim,” dedi Fred.
“Yok, yok; sen burada kal. Gençlik ateşine ihtiyacım yok. Kendime bakabilirim.”
Caleb güçlü kuvvetli bir adamdı; pek az şeyden korkardı. Başkalarına zarar vermekten ve nutuk çekmek zorunda kalmaktan korkardı yalnızca. Ama şimdi kısa bir konuşma yapmayı görevi sayıyordu. Kendisi de hep çok çalışmış olduğundan, işçilerle ilgili katı düşünceleriyle onlara karşı pratik hoşgörüsü içinde çarpıcı biçimde yan yana duruyordu. İyi bir gün çalışıp işi iyi yapmayı, kendi mutluluğunun başlıca kaynağı olduğu kadar işçilerin de iyiliğinin bir parçası sayardı; onlarla güçlü bir dayanışma duygusu da hissederdi. İşçilere doğru yürüdüğünde onlar yeniden işe koyulmamış, kırsalda insanların birbirlerine birkaç adım mesafede, omuzlarını öbür yana çevirerek durduğu o şekilde kümelenmişlerdi. Caleb’e somurtarak baktılar. Caleb bir elini cebine sokmuş, öbürünü yeleğinin düğmeleri arasına iliştirmiş, hızlı adımlarla yanlarına geldi; durduğunda da her zamanki yumuşak hâlindeydi.
“Yahu delikanlılar, bu ne hâl?” diye başladı. Her zamanki gibi kısa cümleler kuruyordu. Bunların altında yatan düşünceler ona öyle yoğun geliyordu ki, sözleri suyun üstüne zar zor baş veren bir bitkinin gür köklerini andırıyordu. “Nasıl oldu da böyle bir yanılgıya düştünüz? Biri size yalan söylemiş. Yukarıdaki adamların kötülük etmek istediğini sandınız.”
“Ee!” diye karşılık verdiler; her biri ne kadar hazırlıksızsa o ölçüde aralıklarla sesini çıkardı.
“Saçmalık! Öyle bir şey yok! Demiryolunun nereden geçeceğini araştırıyorlar. Bakın delikanlılar, demiryolunu engelleyemezsiniz; isteseniz de istemeseniz de yapılacak. Ona karşı kavga ederseniz başınızı derde sokarsınız. Yasa, o adamlara bu araziye gelme izni veriyor. Arazinin sahibi buna karşı çıkmıyor. Onlara karışırsanız polisle, Yargıç Blakesley’yle, kelepçelerle ve Middlemarch hapishanesiyle uğraşmak zorunda kalırsınız. Şimdiye dek de başınız derde girmiş olabilirdi; biri sizi ihbar etseydi.”
Caleb burada durakladı; belki de en büyük hatip bile bu duraklamayı ya da imgeleri o an için daha iyi seçemezdi.
“Ama hadi, kimseye kötülük etmek istemediniz. Biri demiryolunun kötü bir şey olduğunu söylemiş size. Yalan bu. Şurada burada, şuna buna biraz zararı dokunabilir; gökteki güneşin de öyle. Ama demiryolu iyi bir şey.”
“Evet! Büyüklerin para kazanmasına yarar,” dedi yaşlı Timothy Cooper. Ötekiler taşkınlık ederken o geride kalıp otunu çevirmişti. “Genç olduğumdan beri neler gördüm: savaşla barışı, kanalları, yaşlı Kral George’u, Naip’i, yeni Kral George’u, bir de yeni adı olan şimdiki yenisini... Ama yoksulun hâli hep aynı kaldı. Kanallar ona ne verdi? Ne eti, ne pastırması; biriktirmek için de ücret vermedi, kendi karnını sıka sıka parasını saklamadıysa. Genç olduğumdan beri onun hâli daha da kötüleşti. Demiryolları da böyle olacak. Yoksulu daha da geride bırakacaklar. Ama karışanlar aptal; buradaki adamlara da bunu söyledim. Burası büyüklerin dünyası. Ama sen büyüklerden yanasın, Bay Garth, öylesin.”
Timothy, o çağlarda hâlâ rastlanan türden, ince yapılı yaşlı bir işçiydi: birikimini çorabının içinde saklar, ıssız bir kulübede yaşardı. Hiçbir hatiplik onu etkileyemezdi. Feodal ruhtan pek az nasibini almış, Akıl Çağı’na ve İnsan Hakları’na da, onlara büsbütün yabancı olmadığı varsayılsa bile, pek az inanmıştı. Caleb’in karşısında, karanlık zamanlarda mucize yardımı olmadan köylülerle akıl yürütmeye çalışan herkesin bildiği türden bir güçlük vardı. Köylülerin duygularıyla ağır ağır edindikleri, inkâr edilemez bir gerçeği olur; o gerçeği, hissetmedikleri toplumsal yarara dair özenle kurulmuş bir savın üzerine dev bir gürz gibi indiriverirler. Caleb’in elinin altında kullanıma hazır ikiyüzlü bir söylem yoktu; olsa bile bunu kullanmayı seçebilirdi. Böyle güçlükleri aşmak için alıştığı tek yol, kendi “işini” sadakatle yapmaktı. Şöyle karşılık verdi—
“Benim hakkımda iyi düşünmüyorsan aldırma Tim; şimdi bunun ne önemi var? Yoksulun işi kötü olabilir; kötü, evet. Ama buradaki delikanlıların kendi durumlarını daha da kötüleştirecek bir şey yapmalarını istemiyorum. Hayvanların yükü ağır olabilir; ama yükün bir kısmı kendi yemleriyse, onu yol kenarındaki çukura atmak onlara yarar sağlamaz.”
“Biz azıcık eğlence olsun dedik,” dedi Hiram, sonuçları anlamaya başlamıştı. “Bütün derdimiz buydu.”
“Peki, bir daha karışmayacağınıza söz verin; kimsenin sizi ihbar etmesine izin vermeyeceğim.”
“Ben hiç karışmadım, söz vermem için de sebep yok,” dedi Timothy.
“Peki ama ötekiler. Hadi, bugün ben de hepiniz kadar çok çalışıyorum, fazla vaktim yok. Polise gerek kalmadan uslu duracağınızı söyleyin.”
“Evet, karışmayız; bizim için istediklerini yapsınlar,” diye söz verdiler Caleb’e. Bunun üzerine Caleb, onu izleyip kapı girişinde beklemiş olan Fred’in yanına aceleyle döndü.
İşe koyuldular; Fred de gayretle yardım etti. Keyfi yerine gelmişti. Çit dibindeki nemli toprağa basıp kaymaktan, kusursuz yaz pantolonunu kirletse de, içten içe zevk alıyordu. Onu böylesine neşelendiren, işçilere karşı başarılı hamlesi miydi, Mary’nin babasına yardım etmenin verdiği hoşnutluk mu? Başka bir şey daha vardı. Sabahki rastlantılar, onun için türlü çekici yanları olan bir iş tasarlamasına yardım etmişti. Bay Garth’ın zihnindeki bazı liflerin, şimdi Fred’e görünen o hedefe doğru eski titreşimlerine dönmüş olması da mümkündür. Çünkü etkili rastlantı, yağla kavın hazır olduğu yerde ateşin dokunuşundan ibarettir; Fred’e hep demiryolunun gereken kıvılcımı çaktığı gibi gelmişti. İşleri konuşmayı gerektirmedikçe sessizce çalıştılar. Sonunda işlerini bitirip oradan ayrılırken Bay Garth şöyle dedi—
“Bu işi yapmak için genç bir adamın lisans mezunu olması gerekmez, değil mi Fred?”
“Lisans okumayı düşünmeden önce bu işe başlasaydım keşke,” dedi Fred. Bir süre durdu, sonra daha çekingen bir sesle ekledi: “Sizin işinizi öğrenmek için çok mu yaşlıyım, Bay Garth?”
“Benim işim birçok türden, delikanlı,” dedi Bay Garth gülümseyerek. “Bildiklerimin epey bir kısmı ancak deneyimle öğrenilir; kitaptan öğrenir gibi okuyup öğrenemezsin. Ama henüz sağlam bir temel atacak kadar gençsin.” Caleb son cümleyi vurguyla söylemiş, ardından bir an kararsızlıkla durmuştu. Fred’in din adamı olmaya karar verdiğini sanıyordu son zamanlarda.
“Denesem bu işte bir hayrım dokunabileceğini gerçekten düşünüyor musunuz?” dedi Fred, daha da heveslenerek.
“O sana bağlı,” dedi Caleb. Başını yana eğip sesini alçalttı; derin bir dinî hakikati dile getirdiğini düşünen bir adam gibiydi. “Emin olman gereken iki şey var: İşini sevmeli, oyun saatin gelsin diye sürekli işinin bitmesini beklememelisin. İkincisi, yaptığın işten utanmamalı; başka bir şey yapmanın sana daha çok onur kazandıracağını düşünmemelisin. Kendi işinle ve onu iyi yapmayı öğrenmekle gurur duymalısın. Sürekli, ‘Şöyle bir iş, böyle bir iş var; şunu ya da bunu yapsam kendime bir gelecek kurabilirdim,’ deyip durmamalısın. İnsan kim olursa olsun—başbakan da olsa saman çatıcı da olsa—üstlendiği işi iyi yapmıyorsa, beş para etmez.” Caleb bunu söylerken ağzı acıyla gerildi, parmaklarını şaklattı.
“Din adamı olursam bunu yapacağımı hiç sanmıyorum,” dedi Fred; tartışmada bir adım atmak istemişti.
“Öyleyse vazgeç, delikanlı,” dedi Caleb birden. “Yoksa huzur bulamazsın. Huzurlu olursan da sünepenin teki olursun.”
“Mary de neredeyse aynısını düşünüyor,” dedi Fred, kızararak. “Mary’ye karşı ne hissettiğimi bildiğinizi sanıyorum, Bay Garth. Onu herkesten çok sevmiş olmamın ve onu sevdiğim gibi başka kimseyi asla sevemeyecek olmamın sizi rahatsız etmediğini umarım.”
Fred konuşurken Caleb’in yüzündeki ifade gözle görülür biçimde yumuşadı. Ama başını ağır ağır, ciddi bir tavırla sallayıp şöyle dedi—
“Mary’nin mutluluğunu korumayı üzerine almak istiyorsan, durum daha da ciddileşiyor Fred.”
“Biliyorum, Bay Garth,” dedi Fred heyecanla, “onun için her şeyi yaparım. Din adamı olursam beni asla kabul etmeyeceğini söylüyor; Mary’ye dair bütün umudumu yitirirsem dünyadaki en mutsuz herif olurum. Gerçekten, başka bir meslek, bir iş bulabilirsem—yapmaya az çok yatkın olduğum herhangi bir şey—çok çalışır, sizin takdirinizi hak ederdim. Açık havada işlerle uğraşmak isterim. Arazi ve hayvanlar konusunda şimdiden epey şey biliyorum. Bilirsiniz, eskiden kendi arazim olacağına inanırdım; bunun için bana biraz safça bulacaksınız. Bu tür bilgileri kolayca öğrenebileceğimden eminim, özellikle de bir şekilde sizin yanınızda çalışabilirsem.”
“Ağırdan al delikanlı,” dedi Caleb; gözünün önünde “Susan” vardı. “Bütün bunlarla ilgili babana ne söyledin?”
“Henüz hiçbir şey; ama söylemeliyim. Din adamı olmak yerine ne yapabileceğimi öğrenmeyi bekliyorum. Onu hayal kırıklığına uğratacağım için çok üzgünüm ama insan yirmi dört yaşına geldiğinde kendi kararını verebilmeli. On beş yaşındayken bugünkü durumda benim için neyin doğru olacağını nereden bilebilirdim? Aldığım eğitim hataydı.”
“Ama beni iyi dinle Fred,” dedi Caleb. “Mary’nin senden hoşlandığına, seninle evleneceğine emin misin?”
“Mary benim onunla konuşmamı yasaklamıştı; başka ne yapacağımı bilemedim. Onunla konuşması için Bay Farebrother’dan yardım istedim,” dedi Fred özür dilercesine. “Kendime onurlu bir yer edinebilirsem—yani din adamı olmazsam—umut etmek için her türlü nedenim olduğunu söylüyor. Mary’yle ilgili isteklerimi dile getirip sizi rahatsız etmemi, kendim için henüz hiçbir şey yapmamışken önünüze getirmemi yersiz buluyorsunuzdur, Bay Garth. Elbette hiçbir hakkım yok; üstelik size, parasını ödeyebilir hâle gelsem bile asla kapatamayacağım bir borcum var.”
“Evet delikanlı, hakkın var,” dedi Caleb, sesi duyguyla dolmuştu. “Gençlerin, yaşlılardan kendilerine yol açmaları için yardım istemeye hakları vardır. Ben de bir zamanlar gençtim ve pek yardım görmedim; ama sırf dayanışma duygusu için bile olsa yardım görmek isterdim. Yine de düşünmem gerek. Yarın saat dokuzda büroya gel. Büroya, aklında olsun.”
Bay Garth önemli bir adım atmadan Susan’a danışırdı ama eve varmadan kararını verdiğini itiraf etmek gerekir. Başkalarının kesin karara vardığı ya da inat ettiği pek çok konuda dünyanın en kolay yönlendirilen adamıydı. Hangi yemeği seçeceğini bile bilmezdi; Susan tasarruf etmek için dört odalı bir kulübede yaşamaları gerektiğini söylese, ayrıntıları sormadan “Gidelim,” derdi. Ama Caleb’in duygusu ve yargısı güçlü biçimde bir şeyden yanaysa, o konuda söz sahibiydi. Azarlarken yumuşak ve çekingen olsa da, çevresindeki herkes onun istisnai olarak karar verdiğinde mutlak otorite olduğunu bilirdi. Üstelik bunu kendisi için değil, ancak başkası adına yapardı. Bayan Garth yüz konuda karar verirdi; ama yüz birincisinde çoğu kez, kendi ilkesini hayata geçirmek ve kendini ikinci plana koymak gibi son derece güç bir işi üstlenmesi gerekeceğini anlardı.
Akşam baş başa oturduklarında Caleb, “Dediğim yere vardı iş, Susan,” dedi. Fred’in işine katılmasına yol açan macerayı çoktan anlatmış, bundan doğan daha önemli sonucuysa saklamıştı. “Çocuklar birbirlerini seviyor; yani Fred’le Mary.”
Bayan Garth elindeki işi dizlerine bıraktı, kaygıyla kocasına nüfuz edici gözlerini dikti.
“İşimizi bitirince Fred içini bana döktü. Din adamı olmak istemiyor, Mary de din adamı olursa onunla evlenmeyeceğini söylüyor. Delikanlı benim yanımda çalışıp aklını işine vermek istiyor. Ben de onu yanıma alıp adam etmeye karar verdim.”
“Caleb!” dedi Bayan Garth; tok kontralto sesi şaşkınlığını kabullenişle dile getiriyordu.
“Yapılacak güzel bir iş,” dedi Bay Garth, sandalyesinin arkalığına sağlamca yaslanıp kolçakları kavrayarak. “Onunla uğraşmam gerekecek ama bunu başaracağımı sanıyorum. Delikanlı Mary’yi seviyor; iyi bir kadına duyulan gerçek sevgi büyük şeydir Susan. Nice hoyrat adamı yola getirir.”
“Mary bu konuda sana bir şey söyledi mi?” diye sordu Bayan Garth. Bu konuda kendisine bilgi verilmesi gerektiği için içten içe biraz alınmıştı.
“Tek kelime etmedi. Bir kez Fred’i sordum, biraz uyardım. Ama tembel, kendini düşünen bir adamla asla evlenmeyeceğini söyledi; o zamandan beri de bir şey yok. Ama anlaşılan Fred, kendisiyle konuşmasını yasakladığı için Bay Farebrother’ı Mary’yle konuşmaya ikna etmiş. Bay Farebrother, Mary’nin Fred’den hoşlandığını ama onun din adamı olmaması gerektiğini öğrenmiş. Fred’in gönlü Mary’de; bunu görebiliyorum. Delikanlıya dair iyi düşünmemi sağlıyor; zaten onu hep severdik, Susan.”
“Mary için yazık, bence,” dedi Bayan Garth.
“Neden yazık olsun?”
“Çünkü Caleb, Mary Fred Vincy’nin yirmi katı değerinde bir adamla evlenebilirdi.”
“Öyle mi?” dedi Caleb şaşkınlıkla.
“Bay Farebrother’ın ona gönül verdiğine ve evlenme teklif etmeyi düşündüğüne kesinlikle inanıyorum; ama tabii Fred onu aracı olarak kullandığına göre artık o daha iyi ihtimal de kalmadı.” Bayan Garth sözlerini ölçülü ve keskin bir kesinlikle söylemişti. Canı sıkılmış, hayal kırıklığına uğramıştı ama boş yere konuşmamaya kararlıydı.
Caleb çelişen duygular içinde birkaç dakika sustu. Yere baktı; içinden yürüttüğü bir tartışmaya eşlik edercesine başını ve ellerini oynattı. Sonunda şöyle dedi—
“Bu beni çok gururlandırır, mutlu ederdi Susan; senin adına da sevinirdim. Senin çevrendeki erkeklerin hiçbirinin sana denk olmadığını hep düşünmüşümdür. Yine de beni seçtin; oysa ben sıradan bir adamdım.”
“Tanıdığım erkeklerin en iyisini, en zekisini seçtim,” dedi Bayan Garth. O ölçünün altında kalan hiç kimseyi sevemeyeceğine inanıyordu.
“Belki başkaları daha iyisini bulabileceğini düşünmüştür. Ama benim için daha kötüsü olurdu. Fred konusunda içime dokunan da bu. Delikanlının özü iyi; doğru yola girerse iş başaracak kadar da zeki. Kızımı her şeyden çok seviyor ve onurlandırıyor; Mary de nasıl biri olacağına göre ona bir bakıma söz verdi. Dediğim şu: Bu genç adamın ruhu ellerimde ve elimden gelenin en iyisini yapacağım, Tanrı yardımcım olsun! Bu benim görevim Susan.”
Bayan Garth ağlamaya yatkın değildi ama kocası sözünü bitirmeden yanağından iri bir damla süzüldü. Birbirine karışmış çeşitli duyguların baskısından doğmuştu; içlerinde sevgi de vardı, biraz da kızgınlık. Gözyaşını hızla silip şöyle dedi—
“Senden başka çok az erkek, kaygılarına bu şekilde yenilerini eklemeyi görev sayardı Caleb.”
“Bunun ne önemi var? Başka erkeklerin ne düşüneceğinin. İçimde apaçık bir his var; onun peşinden gideceğim. Umarım sen de, zavallı Mary için her şeyi olabildiğince kolaylaştırırken, yüreğinle bana katılırsın Susan.”
Caleb sandalyesine yaslandı, karısına kaygılı bir yakarışla baktı. Kadın ayağa kalkıp onu öptü ve, “Tanrı seni korusun Caleb! Çocuklarımızın iyi bir babası var,” dedi.
Ama söyleyemediklerini bastırmanın acısını çıkarmak için iyice ağladı. Kocasının davranışının yanlış anlaşılacağından emindi; Fred konusunda ise akılcıydı ve umut beslemiyordu. İleriyi daha iyi gören kim olacaktı: onun akılcılığı mı, Caleb’in coşkulu cömertliği mi?
Ertesi sabah Fred büroya gittiğinde, hazırlıklı olmadığı bir sınavla karşılaşacaktı.
“Şimdi Fred,” dedi Caleb, “biraz masa başı işi yapacaksın. Yazı işlerinin çoğunu şimdiye kadar kendim yaptım ama artık yardımsız yapamıyorum. Hesapları anlamanı ve değerleri öğrenmeni istediğim için başka bir kâtip tutmamaya karar verdim. Öyleyse işe koyulmalısın. Yazın ve hesabın nasıl?”
Fred’in yüreği tuhaf bir biçimde kıpırdadı; masa başı işini hiç düşünmemişti. Ama kararlı bir ruh hâlindeydi, geri adım atmayacaktı. “Hesaptan korkmam Bay Garth; hep kolay gelmiştir. Yazımı da bilirsiniz sanırım.”
“Bir görelim,” dedi Caleb. Bir kalem alıp dikkatle inceledi, iyice mürekkebe batırdıktan sonra çizgili bir kâğıtla birlikte Fred’e uzattı. “Şu değer biçme kaydından, sonundaki rakamlarla birlikte bir iki satır kopyala.”
O günlerde, okunaklı ya da bir kâtibin işine azıcık olsun yarayacak bir el yazısıyla yazmanın beyefendiye yakışmadığı düşünülürdü. Fred istenen satırları, dönemin herhangi bir vikontu ya da piskoposu kadar beyefendi işi bir yazıyla yazdı: ünlülerin hepsi birbirine benziyor, ünsüzlerse yalnız yukarı ya da aşağı kıvrılmalarından ayırt edilebiliyordu; kalın çizgiler mürekkep lekeleriyle doluydu, harfler satıra uymayı küçümsüyordu. Kısacası, yazarın ne demek istediğini önceden biliyorsanız çözmesi kolay, o saygıdeğer türden bir el yazısıydı.
Caleb bakarken yüzündeki ifade giderek karardı. Fred kâğıdı uzatınca bir hırıltı gibi ses çıkardı ve kâğıda elinin tersiyle öfkeyle vurdu. Böyle kötü bir iş, Caleb’in bütün yumuşaklığını silip süpürmüştü.
“Hay aksi!” diye hırladı. “Bir insanın eğitiminin yüzlerce, yüzlerce paraya mal olabildiği bir ülkede yaşayıp sonunda eline bunun geçmesi olacak iş mi!” Ardından, gözlüğünü yukarı itip talihsiz yazıcıya bakarak daha acıklı bir sesle ekledi: “Tanrı bize merhamet etsin, Fred; buna katlanamam!”
“Ne yapabilirim Bay Garth?” dedi Fred. Yalnızca yazısının böyle değerlendirilmesi değil, kendisinin büro kâtipleriyle bir tutulabileceği düşüncesi de hevesini iyice kırmıştı.
“Ne mi yapabilirsin? Harflerini düzgün biçimlendirmeyi ve satıra uymayı öğrenmelisin. Kimse anlayamayacaksa yazmanın ne yararı var?” diye sordu Caleb. Kötü işin niteliğine öylesine dalmıştı ki enerjisi sözlerine yansıyordu. “Dünyada iş mi kalmadı da ülkenin dört bir yanına bilmece gönderiyorsun? Ama insanları böyle yetiştiriyorlar işte. Susan bazı mektupları benim için çözmese, bana gelen yazılarla ne kadar zaman kaybederdim. İğrenç.” Caleb kâğıdı elinden fırlattı.
O anda büroya göz ucuyla bakan bir yabancı, öfkeli işadamıyla, dudaklarını utançla ısırırken sarışın teni yer yer kızaran yakışıklı delikanlının arasında ne tür bir dram yaşandığını merak edebilirdi. Fred’in aklından pek çok şey geçiyordu. Bay Garth görüşmelerinin başında ona öyle nazik davranıp cesaret vermişti ki minneti ve umudu doruğa çıkmış, hayal kırıklığı da o ölçüde büyük olmuştu. Masa başı işini hiç düşünmemişti; doğrusu, genç beyefendilerin çoğu gibi, tatsızlıklardan uzak bir meslek istiyordu. Kendine Mary’yi görmek ve babasının yanında çalışmaya başladığını ona anlatmak için Lowick’e gideceğine kesin olarak söz vermemiş olsaydı, neler olabileceğini bilemem. Orada kendini düş kırıklığına uğratmak istemedi.
“Çok üzgünüm,” diyebildi yalnızca. Ama Bay Garth’ın öfkesi şimdiden yatışmaya başlamıştı.
“Bu durumdan elimizden gelenin en iyisini çıkarmalıyız Fred,” diye başladı Caleb, her zamanki sakin sesine dönerek. “Her erkek yazmayı öğrenebilir. Ben kendi kendime öğrendim. Gönülden çalış; gündüz yetmezse geceleri de otur. Sabırlı olacağız delikanlı. Sen öğrenirken Callum bir süre daha defterleri tutar. Ama artık gitmeliyim,” dedi Caleb, ayağa kalkarken. “Anlaşmamızı babana bildirmelisin. Yazmayı öğrendiğinde Callum’un maaşından kurtulmuş olacağım; ilk yıl sana seksen sterlin verebilirim, sonrasında da daha fazlasını.”
Fred ailesine durumu açıklayınca, haberin anne babası üzerindeki farklı etkisi onu şaşırttı; bu şaşkınlık belleğine derinden kazındı. Bay Garth’ın bürosundan doğruca depoya gitti. Babasına karşı olabilecek en saygılı davranışın, can sıkıcı haberi olabildiğince ciddi ve resmî biçimde vermek olduğunu haklı olarak düşünüyordu. Üstelik görüşme babasının en ciddi olduğu saatlerde, yani depodaki özel odasında gerçekleşirse, kararının kesin olduğu daha iyi anlaşılacaktı.
Fred konuya doğrudan girdi; ne yaptığını ve ne yapmaya kararlı olduğunu kısaca anlattı. Sonunda, babasını hayal kırıklığına uğratmasının üzüntüsünü dile getirip suçu kendi yetersizliklerine yükledi. Üzüntüsü gerçekti ve Fred’e içten, yalın sözler ilham etti.
Bay Vincy derin bir şaşkınlıkla dinledi, tek bir ünlem bile çıkarmadı. Sabırsız mizacında bu sessizlik, alışılmadık bir duygu yoğunluğuna işaretti. O sabah ticaret işleri yüzünden keyfi zaten yerinde değildi; dinledikçe dudaklarındaki hafif acı ifade koyulaştı. Fred sözünü bitirince neredeyse bir dakika sessizlik oldu. Bay Vincy masasına bir kitabı geri koydu ve anahtarı kararlı bir hareketle çevirdi. Sonra oğluna gözünü dikerek şöyle dedi—
“Demek sonunda kararını vermişsin, öyle mi beyefendi?”
“Evet baba.”
“Pekâlâ; kararının arkasında dur. Söyleyecek başka sözüm yok. Sana yükselme olanağı verdiğim hâlde eğitimini boşa harcadın, hayatta bir basamak aşağı indin, hepsi bu.”
“Ayrı düştüğümüz için çok üzgünüm baba. Yardımcı din adamı olsaydım da, üstlendiğim işte de en az onun kadar beyefendi olabileceğimi düşünüyorum. Ama benim için en iyisini istemene minnettarım.”
“Pekâlâ; söyleyecek başka sözüm yok. Seninle ilişiğimi kesiyorum. Umarım kendi oğlun olduğunda, ona harcadığın emeğin karşılığını senden daha iyi verir.”
Bu, Fred’i çok yaraladı. Babası, acıklı bir durumdayken kendi geçmişimizi de sanki bu acının parçasıymış gibi gördüğümüzde hepimizin sahip olduğu haksız üstünlüğü kullanıyordu. Gerçekte Bay Vincy’nin oğlu için dileklerinde büyük bir gurur, düşüncesizlik ve bencilce bir budalalık payı vardı. Yine de hayal kırıklığına uğramış babanın elinde güçlü bir koz vardı; Fred kendini lanetlenerek sürgüne gönderiliyormuş gibi hissetti.
“Evde kalmama itiraz etmeyeceğinizi umuyorum efendim,” dedi gitmek üzere ayağa kalktıktan sonra. “Elbette yemek ve barınma masrafımı karşılamak isterim; maaşım buna yeter.”
“Masrafın canı cehenneme!” dedi Bay Vincy; Fred’in sofrasındaki yerinin eksileceği düşüncesinden duyduğu tiksintiyle kendine geldi. “Annen elbette kalmanı isteyecektir. Ama sana at tutmayacağım, bunu anla; terzinin parasını da kendin ödeyeceksin. Onları ödemek zorunda kalınca sanırım bir iki takım elbisenden vazgeçersin.”
Fred bir süre daha oyalandı; söylemesi gereken bir şey daha vardı. Sonunda söyledi.
“Baba, umarım benimle el sıkışır ve seni üzdüğüm için beni bağışlarsın.”
Bay Vincy sandalyesinden oğluna hızla bir göz attı; Fred yanına kadar gelmişti. Sonra elini uzatıp aceleyle, “Evet, evet, artık bundan söz etmeyelim,” dedi.
Fred annesine çok daha uzun uzun anlattı, ama kadın teselli kabul etmiyordu. Kocasının belki hiç aklına getirmediği şey gözünün önündeydi: Fred’in Mary Garth’la evleneceği, bundan böyle hayatına Garthlar ve onların alışkanlıklarının durmadan karışacağı kesindi. Middlemarch’ta “başka herkesin oğlundan daha güzel yüzlü, daha şık” olan biricik oğlunun da görünüşte o aileye benzeyeceği, giysilerine de onlar kadar özensiz davranacağı besbelliydi. Ona kalırsa Garthlar, gözde Fred’i ele geçirmek için işbirliği ediyordu; ama bu düşüncesini açmaya cesaret edemiyordu, çünkü ufak bir iması bile Fred’in daha önce hiç yapmadığı biçimde “parlamasına” yol açmıştı. Öfkelenemeyecek kadar yumuşak huyluydu; yine de mutluluğunun yara aldığını hissediyordu. Birkaç gün boyunca Fred’e bakması bile, sanki kötü bir kehanetin konusuymuş gibi, gözlerini biraz yaşartmaya yetti. Belki de her zamanki neşesine dönmesi daha uzun sürdü, çünkü Fred babasının kararını kabul edip onu bağışladığını annesine söylemiş ve bu hassas konuyu yeniden açmamasını istemişti. Kocası Fred’e öfkeyle karşı çıksaydı, kadın biricik oğlunu savunmaya heveslenirdi. Dördüncü günün sonunda Bay Vincy ona şöyle dedi—
“Hadi Lucyciğim, bu kadar kederlenme. Oğlanı hep şımarttın; şımartmaya da devam etmelisin.”
“Vincy, daha önce hiçbir şey beni bu kadar incitmemişti,” dedi karısı. Açık renkli boğazı ve çenesi yeniden titremeye koyuldu. “Yalnızca hastalığı.”
“Hadi canım, boş ver! Çocuklarımızla sorun yaşamayı beklemeliyiz. Senin keyifsiz olduğunu görmeme izin vererek işi daha da kötüleştirme.”
“Peki, göstermem,” dedi Bayan Vincy. Bu sözler onu harekete geçirmişti; tüylerini yatıştıran bir kuş gibi hafifçe silkelenip kendini toparladı.
“Bir çocuk için yaygara koparmaya başlamayalım,” dedi Bay Vincy; biraz söylenmeyi ev içi neşeyle bağdaştırmak istiyordu. “Rosamond da var, Fred de.”
“Evet, zavallı şey. Bebeğini kaybettiği için ne kadar üzüldüğünü biliyorum; ama bunu güzel atlattı.”
“Bebekmiş, hadi canım! Duyduklarıma bakılırsa Lydgate muayenehanesini batırıyor, üstelik borca da giriyor. Günün birinde Rosamond gelip bana dokunaklı bir hikâye anlatacak. Ama benden para alamazlar, orası kesin. Ailesi yardım etsin. O evliliği zaten hiç beğenmemiştim. Neyse, konuşmanın yararı yok. Limon getirilsin diye zili çal, artık suratını asma Lucy. Yarın seni Louisa’yla birlikte Riverston’a götüreceğim.”
Bölüm etkileşimi
