Bölümler 88Şu an: Xxıv. Bölüm.
- 1 Öndeyiş.383 kelime
- 2 I. Kitap. — Bayan Brooke. — I. Bölüm.2.324 kelime
- 3 İkinci Bölüm.2.057 kelime
- 4 Üçüncü Bölüm.3.055 kelime
- 5 Bölüm Iv.1.973 kelime
- 6 Bölüm V.2.425 kelime
- 7 Bölüm Vı.2.977 kelime
- 8 Bölüm Vıı.1.074 kelime
- 9 Bölüm Vııı.1.446 kelime
- 10 Bölüm Ix.2.892 kelime
- 11 Bölüm X.3.169 kelime
- 12 On Birinci Bölüm.2.549 kelime
- 13 Xıı. Bölüm4.752 kelime
- 14 İkinci Kitap. — Yaşlı ve Genç. — Xııı. Bölüm.2.583 kelime
- 15 Xıv. Bölüm2.416 kelime
- 16 Xv. Bölüm.3.834 kelime
- 17 Bölüm Xvı.3.654 kelime
- 18 Bölüm Xvıı.2.468 kelime
- 19 Bölüm Xvııı.3.147 kelime
- 20 Xıx. Bölüm1.055 kelime
- 21 Xx. Bölüm3.207 kelime
- 22 Bölüm Xxı.2.160 kelime
- 23 Xxıı. Bölüm.3.946 kelime
- 24 Üçüncü Kitap. — Ölümü Beklerken. — Yirmi Üçüncü Bölüm.3.376 kelime
- 25 Xxıv. Bölüm.3.159 kelime · Okuduğun bölüm
- 26 Xxv. Bölüm1.800 kelime
- 27 Yirmi Altıncı Bölüm1.318 kelime
- 28 Yirmi Yedinci Bölüm2.407 kelime
- 29 Xxvııı. Bölüm.1.394 kelime
- 30 Xxıx. Bölüm.2.169 kelime
- 31 Xxx. Bölüm1.759 kelime
- 32 Xxxı. Bölüm.2.732 kelime
- 33 Xxxıı. Bölüm3.190 kelime
- 34 Otuz Üçüncü Bölüm.1.445 kelime
- 35 Dördüncü Kitap. — Üç Aşk Sorunu. — Otuz Dördüncü Bölüm.2.094 kelime
- 36 Xxxv. Bölüm3.115 kelime
- 37 Bölüm Xxxvı.4.085 kelime
- 38 Xxxvıı. Bölüm.5.794 kelime
- 39 Bölüm Xxxvııı.2.290 kelime
- 40 Xxxıx. Bölüm3.210 kelime
- 41 Bölüm Xl.3.617 kelime
- 42 Kırk Birinci Bölüm.1.387 kelime
- 43 Bölüm Xlıı.3.195 kelime
- 44 Beşinci Kitap. — Ölü El. — Xlııı. Bölüm.1.854 kelime
- 45 Bölüm Xlıv.834 kelime
- 46 Bölüm Xlv.4.740 kelime
- 47 Xlvı. Bölüm2.478 kelime
- 48 Bölüm Xlvıı.1.517 kelime
- 49 Bölüm Xlvııı.2.440 kelime
- 50 Bölüm Xlıx.1.001 kelime
- 51 Bölüm L.2.831 kelime
- 52 Bölüm Lı.3.497 kelime
- 53 Bölüm Lıı.2.573 kelime
- 54 Bölüm Lııı.3.541 kelime
- 55 Altıncı Kitap. — Dul Kadın ve Karısı. — Lıv. Bölüm.3.150 kelime
- 56 Elli Beşinci Bölüm.1.282 kelime
- 57 Elli Altıncı Bölüm.5.205 kelime
- 58 Bölüm Lvıı.2.681 kelime
- 59 Bölüm Lvııı.4.956 kelime
- 60 Bölüm Lıx.806 kelime
- 61 Bölüm Lx.2.882 kelime
- 62 Bölüm Lxı.3.799 kelime
- 63 Bölüm Lxıı.2.973 kelime
- 64 Yedinci Kitap. — İki Ayartı. — Lxııı. Bölüm.2.084 kelime
- 65 Lxıv. Bölüm.4.362 kelime
- 66 Lxv. Bölüm1.375 kelime
- 67 Lxvı. Bölüm2.589 kelime
- 68 67. Bölüm.1.999 kelime
- 69 68. Bölüm.2.039 kelime
- 70 69. Bölüm.2.593 kelime
- 71 Yetmişinci Bölüm3.299 kelime
- 72 Lxxı. Bölüm.4.493 kelime
- 73 Sekizinci Kitap. — Gün Batımı ve Gün Doğumu. — Yetmiş İkinci Bölüm.987 kelime
- 74 Bölüm Lxxııı.1.014 kelime
- 75 Bölüm Lxxıv.2.800 kelime
- 76 75. Bölüm2.044 kelime
- 77 76. Bölüm2.680 kelime
- 78 Bölüm Lxxvıı.1.911 kelime
- 79 Bölüm Lxxvııı.1.093 kelime
- 80 Bölüm Lxxıx.577 kelime
- 81 Bölüm Lxxx.1.677 kelime
- 82 Bölüm Lxxxı.2.617 kelime
- 83 Bölüm Lxxxıı.1.028 kelime
- 84 Bölüm Lxxxııı.2.021 kelime
- 85 Lxxxıv. Bölüm2.559 kelime
- 86 Seksen Beşinci Bölüm868 kelime
- 87 Seksen Altıncı Bölüm1.126 kelime
- 88 Son2.011 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
XXIV. BÖLÜM.
“Suçlunun kederi pek az teselli verir
Ağır suçun yükünü taşıyana.”
—SHAKESPEARE: Sone’ler.
Üzülerek söylemeliyim ki Houndsley’deki uğurlu olayların üzerinden yalnızca üç gün geçmişti ki Fred Vincy, hayatında daha önce hiç olmadığı kadar kötü bir ruh hâline düştü. Atı için bulabileceği pazardan hayal kırıklığına uğramamıştı; ama Lord Medlicote’un seyisiyle anlaşma tamamlanmadan, seksen pound değerinde umut bağlanan Diamond, ahırda hiçbir uyarı vermeden korkunç bir tekmeleme hiddeti göstermiş, seyisi az kalsın öldürüyor, sonunda da ahır tahtasının üzerinden sarkan bir ipe bacağını kaptırıp kendini ağır biçimde sakatlıyordu. Bunun için, evlendikten sonra huyunun kötü olduğunu keşfetmekten daha fazla telafi yolu yoktu; oysa eski arkadaşları bunu elbette nikâhtan önce de bilirdi. Nedeni her neyse, Fred bu talihsizlik karşısında alışılmış direncini gösteremedi. Yalnızca elinde elli pound kaldığını, şimdilik daha fazlasını elde etme ihtimalinin bulunmadığını ve yüz altmış poundluk senedin beş gün içinde ödeneceğini biliyordu. Bay Garth’ı zarardan kurtarmak için babasına başvursa bile babasının, Fred’in savurganlığı ve hilesini teşvik etmek diye adlandıracağı şeyin sonuçlarından Bay Garth’ı kurtarmayı öfkeyle reddedeceğini acı acı hissediyordu. Öylesine yıkılmıştı ki, elli poundu da yanına alıp doğrudan Bay Garth’a gitmek, acı gerçeği anlatmak ve en azından bu parayı kendi elinden çıkarmak dışında bir tasarı kuramıyordu. Babası depoda olduğundan kazayı henüz bilmiyordu; öğrendiğinde ahıra o vahşi hayvanın getirilmesine öfkeyle çıkışacaktı. Fred daha küçük bir sıkıntıyla yüzleşmeden önce, daha büyük olanına karşı koyacak cesaretiyle oradan ayrılmak istiyordu. Babasının atını aldı; çünkü Bay Garth’a her şeyi anlattıktan sonra Stone Court’a gidip Mary’ye de itiraf etmeye karar vermişti. Gerçekten de Mary olmasa ve Fred onu sevmeseydi, vicdanı hem borcu daha önce düşüncesine dayatırken hem de olağan alışkanlığı üzere tatsız işi erteleyip kendini esirgememesi, elinden geldiğince doğrudan ve yalın davranması için onu dürterken çok daha az etkin olurdu. Fred Vincy’den çok daha güçlü insanlar bile doğruluklarının yarısını en çok sevdikleri kişinin zihninde taşır. En yakın dostu öldüğünde eski çağlardan bir kişi, “Bütün işlerimin sahnesi yıkıldı,” demişti. Seyircisinin kendilerinden elinden gelenin en iyisini beklediği bir sahneye kavuşanlar şanslıdır. Mary Garth’ın o sırada karakterde hayranlık uyandıran şeyler hakkında kesin düşünceleri olmasaydı, bu Fred için önemli ölçüde fark yaratırdı.
Bay Garth bürosunda yoktu; Fred de kasabanın biraz dışındaki evine doğru sürdü. Önünde meyve bahçesi bulunan, gösterişsiz, eski tarzda, ahşap karkaslı bu dağınık yapı, kasaba büyümeden önce bir çiftlik eviymiş; şimdi kasabalıların özel bahçeleriyle çevriliydi. Dostlarımızın kendilerine özgü bir çehresi olduğu gibi, evlerimizin de kendilerine özgü bir çehresi varsa onları daha çok severiz. Mary’nin dört erkek kardeşi ve bir kız kardeşi olduğundan kalabalık sayılabilecek Garth ailesi, en güzel mobilyalarının hepsini çoktan satmış oldukları eski evlerine büyük düşkünlük duyuyordu. Fred de evi severdi; tavan arasındaki elma ve ayva kokusuna varıncaya kadar her köşesini ezbere bilirdi. Bugüne kadar oraya her gelişinde içi hoş bir beklentiyle dolmuştu; oysa şimdi, muhtemelen Bay Garth’ın karısı Bayan Garth’ın önünde itirafta bulunmak zorunda kalacağı düşüncesiyle yüreği tedirgin atıyordu; ondan, kocasından biraz daha çok çekinirdi. Mary gibi iğneleyici ve düşünmeden çıkışan biri değildi Bayan Garth. En azından bugünkü olgun yaşında, aceleyle konuşup kendini zor durumda bırakmazdı; dediğine göre gençliğinde boyunduruğu taşımış, kendini tutmayı öğrenmişti. Değiştirilemeyecek olanı ayırt eden ve yakınmadan kabullenen o nadir sağduyuya sahipti. Kocasının erdemlerine hayrandı; onun kendi çıkarlarını kollayamadığını erkenden anlamış ve bunun sonuçlarını neşeyle karşılamıştı. Çaydanlıklar ya da çocukların fırfırları konusunda gurur duymaktan vazgeçecek kadar yüce gönüllüydü; Bay Garth’ın basiretsizliğinden ve başka erkekler gibi olsaydı kazanabileceği paralardan söz ederek kadın komşularına hiçbir zaman içli içli dert yanmamıştı. Bu yüzden zarif komşuları onu ya kibirli ya da tuhaf buluyor, bazen kocalarına ondan “şu sizin havalı Bayan Garth” diye söz ediyorlardı. O da onları eleştirmekten geri durmazdı; Middlemarch’taki annelerin çoğundan daha bilgiliydi ve—kusursuz kadın nerede görülmüş?—kendi cinsine karşı biraz sert olmaya yatkındı; ona göre kadınlar bütünüyle boyun eğmek üzere yaratılmıştı. Öte yandan erkeklerin kusurlarına ölçüsüzce hoşgörü gösterir, bunların doğal olduğunu sık sık söylerdi. Şunu da kabul etmek gerekir ki Bayan Garth, budalalık saydığı şeylere karşı koyarken biraz fazla vurguluydu: mürebbiyelikten ev kadınlığına geçiş bilincine fazlaca yerleşmişti; dilbilgisi ve aksanı kasabanın ölçüsünün üstünde olsa da sade bir başlık taktığını, aile yemeğini pişirdiğini ve bütün çorapları yamadığını hiç unutmazdı. Bazen öğrencilerini yanına alıp mutfakta dolaşarak ders verirdi; onlar da ellerinde kitapları ya da yazı tahtalarıyla peşinden gelirlerdi. O, “bakmadan” yanlışlarını düzeltirken ne güzel köpük yapabildiğini görmelerinin, dirseklerinin üstüne sıvadığı kollarıyla bir kadının dilek kipi ya da Sıcak Kuşak hakkında her şeyi bilebileceğini anlamalarının iyi olduğunu düşünürdü. Kısacası, bir kadın işe yaramaz bir süs bebeği olmadan da “eğitim”e ve “-lık”la biten, vurgulu söylenmeye değer başka güzel şeylere sahip olabilirdi. Bu öğretici düşünceleri dile getirirken alnını hafifçe kırıştırırdı; yine de bu, yüzünün iyiliksever görünmesine engel olmaz, ağzından bir geçit töreni gibi sıralanarak çıkan sözleri ateşli, hoş bir alto sesle söylerdi. Örnek Bayan Garth’ın gülünç yanları vardı elbette; ama karakteri, çok güzel bir şarabın buruk tadını taşıması gibi, onun tuhaflıklarını da taşıyordu.
Bayan Garth’ın Fred Vincy’ye karşı annelikten gelen bir şefkati vardı ve hatalarını bağışlamaya her zaman yatkın olmuştu. Buna karşılık, kızı Mary’nin onunla nişanlanmasını muhtemelen bağışlamazdı; çünkü kızı da kendi cinsine uyguladığı daha katı yargının kapsamına giriyordu. Ama ona gösterdiği bu olağanüstü hoşgörü, Fred’in gözünden düşecek olmasını şimdi daha da dayanılmaz kılıyordu. Ziyaretinin koşulları da beklediğinden tatsız çıktı; Caleb Garth erkenden, yakındaki birkaç onarımı görmeye gitmişti. Bayan Garth günün belli saatlerinde hep mutfakta olurdu; bu sabah da orada aynı anda birkaç işle uğraşıyordu: havadar odanın bir yanındaki iyice ovulmuş çam ağacından masada böreklerini hazırlıyor, açık kapıdan Sally’nin fırının ve hamur teknesinin başındaki hareketlerini izliyor, karşısında, masada kitapları ve yazı tahtaları önlerinde duran en küçük oğlu ile kızına ders veriyordu. Mutfağın öteki ucundaki bir tekneyle çamaşır askılığı da küçük çamaşırların aralıklarla yıkandığını gösteriyordu.
Kollarını dirseklerinin üstüne sıvamış Bayan Garth’ın hamur işlerini ustalıkla hazırlaması—merdanesini kullanıp süsleyici kıvrımlar verirken fiillerin ve zamirlerin “birlik ya da çokluk bildiren isimlerle” uyumu konusunda dilbilgisi coşkusuyla açıklamalar yapması—görmeye değer, hoş bir eğlenceydi. Mary’yle aynı kıvırcık saçlı, kare yüzlü tiptendi ama daha güzeldi; yüz hatları daha ince, teni soluk, yapısı dolgun ve anaç, bakışlarıysa dikkat çekici ölçüde kararlıydı. Kar gibi beyaz fırfırlı başlığıyla, hepimizin pazarda kolunda sepetle gördüğü o sevimli Fransız kadını hatırlatıyordu. Anneye bakınca kızının da ona benzeyeceğini umabilirdiniz; bu, çeyiz kadar ileriye dönük bir kazançtır—anne çoğu zaman kızının arkasında kötü niyetli bir kehanet gibi durur: “Ben nasılsam, o da yakında öyle olacak.”
“Şimdi, bunu bir kez daha baştan sona geçelim,” dedi Bayan Garth. Elmalı çörekten kopardığı bir parçayı, ağır kaşlı, enerjik bir delikanlı olan Ben’in derse gerektiği gibi dikkat etmesini engelleyen şeymiş gibi sıkıştırıyordu. “‘Sözcüğün tek ya da çoğul bir düşünceyi ifade etmesi göz ardı edilmeden’—Ben, bunun ne anlama geldiğini bir daha söyle.”
(Bayan Garth’ın da, daha ünlü eğitimciler gibi, gözde antik yolları vardı; toplumun genel bir çöküşünde “Lindley Murray”sini dalgaların üstünde tutmaya çalışırdı.)
“Şey—demek ki—ne demek istediğini düşünmelisin,” dedi Ben, biraz huysuzca. “Dilbilgisinden nefret ediyorum. Ne işe yarıyor ki?”
“Doğru konuşup yazmayı, böylece anlaşılabilmeyi öğretir,” dedi Bayan Garth, kesin ve sert bir tonla. “Yaşlı Job gibi konuşmak ister miydin?”
“Evet,” dedi Ben, kendinden emin bir tavırla. “Daha komik. ‘Sen gidiyon’ diyor; ‘sen gidiyorsun’ demek kadar iyi işte.”
“Ama ‘koyun’ diyeceğine ‘bahçede bir gemi var’ diyor,” dedi Letty, üstünlük taslayarak. “Denizde bir gemi var sanabilirsin.”
“Aptal değilsen sanmazsın,” dedi Ben. “Denizdeki bir gemi oraya nasıl gelsin?”
“Bunlar yalnızca telaffuzla ilgili; telaffuz, dilbilgisinin en önemsiz kısmıdır,” dedi Bayan Garth. “Şu elma kabuğu domuzlara verilecek, Ben; onu yersen senin börek payını onlara vermem gerekir. Job’un yalnızca çok basit şeylerden söz etmesi gerekiyor. Onun kadar dilbilgisi bilmeden daha zor bir şey hakkında nasıl yazacağını ya da konuşacağını sanıyorsun? Yanlış sözcükler kullanır, sözcükleri yanlış yerlere koyarsın; insanlar seni anlamak yerine sıkıcı biri deyip senden uzaklaşır. O zaman ne yaparsın?”
“Umurumda olmaz, susarım,” dedi Ben; dilbilgisi söz konusu olduğunda bunun hoş bir sonuç olduğunu düşünüyordu.
“Yorulup aptallaşmaya başladığını görüyorum, Ben,” dedi Bayan Garth; erkek çocuklarından gelen bu engelleyici itirazlara alışkındı. Böreklerini bitirince çamaşır askılığına doğru yürüdü ve “Gel de çarşamba günü sana anlattığım Cincinnatus hikâyesini anlat,” dedi.
“Biliyorum! Çiftçiydi,” dedi Ben.
“Ben, o bir Romalıydı—bırak ben anlatayım,” dedi Letty, dirseğiyle çekiştirerek.
“Aptal şey, Romalı bir çiftçiydi, tarlasını sürüyordu.”
“Evet, ama ondan önce—önce bu olmadı—insanlar onu istediler,” dedi Letty.
“Ama önce nasıl bir adam olduğunu söylemelisin,” diye üsteledi Ben. “Babam gibi bilge bir adamdı; insanlar da bu yüzden onun öğüdünü istediler. Cesur bir adamdı, dövüşebilirdi. Babam da dövüşebilir, değil mi anne?”
“Ben, annemizin anlattığı gibi, hikâyeyi baştan sona düzgünce anlatayım,” dedi Letty, kaşlarını çatarak. “Anneciğim, lütfen Ben’e konuşmamasını söyle.”
“Letty, senden utanıyorum,” dedi annesi, tekneden başlıkları sıkarak. “Kardeşin başladığında, hikâyeyi anlatıp anlatamayacağını görmek için beklemeliydin. Dirseklerinle yenmeye çalışıyormuş gibi itişip kaşlarını çatman ne kadar kaba! Eminim Cincinnatus, kızının böyle davrandığını görse üzülürdü.” (Bayan Garth bu korkunç cümleyi son derece vakur bir telaffuzla söyledi; Letty de bastırılmış konuşkanlık ve genel küçümsenmişlik arasında, Romalıların da kendisini küçümsemesiyle hayatın şimdiden acı bir mesele olduğunu düşündü.) “Haydi, Ben.”
“Ee—şey—çok kavga olmuş, hepsi aptalmış; ben tam senin anlattığın gibi anlatamıyorum ama bir adamı kaptan, kral, her şey yapmaları gerekiyormuş—”
“Diktatör, diyeceksin,” dedi Letty, gücenmiş bir ifadeyle; annesini pişman etmek de içinden geçmiyor değildi.
“Pekâlâ, diktatör!” dedi Ben küçümseyerek. “Ama iyi bir sözcük değil: onlara yazı tahtalarına yazın dememiş ki.”
“Hadi ama Ben, o kadar bilgisiz değilsin,” dedi Bayan Garth, dikkatle ciddi bir tavırla. “Bak, kapı çalıyor! Koş Letty, aç.”
Kapıyı çalan Fred’di. Letty babasının henüz gelmediğini, ama annesinin mutfakta olduğunu söyleyince Fred’in başka seçeneği kalmadı. Bayan Garth mutfakta çalışıyorsa onu mutfakta görmeye gitmek gibi alışılmış davranışından vazgeçemezdi. Letty’nin boynuna sessizce kolunu doladı, her zamanki şakalarını ve sevecen okşamalarını yapmadan onu mutfağa götürdü.
Bayan Garth, Fred’i bu saatte görünce şaşırdı; ama şaşkınlığını belli eden biri değildi. İşine sessizce devam edip yalnızca şöyle dedi:
“Fred, günün bu saatinde erkencisin. Bembeyaz olmuşsun. Bir şey mi oldu?”
“Bay Garth’la konuşmak istiyorum,” dedi Fred, henüz daha fazlasını söylemeye hazır değildi. “Sizinle de,” diye ekledi kısa bir aradan sonra; Bayan Garth’ın senetle ilgili her şeyi bildiğinden emindi ve sonunda bu konuyu yalnızca onunla konuşmasa bile onun önünde açması gerekecekti.
“Caleb birkaç dakikaya döner,” dedi Bayan Garth; Fred’le babası arasında bir sorun çıktığını sanıyordu. “Uzun kalmaz, çünkü bu sabah masasının başında bitirmesi gereken bir işi var. Ben buradaki işlerimi bitirirken benimle kalman sakıncalı mı?”
“Ama Cincinnatus’u anlatmaya devam etmemiz gerekmiyor, değil mi?” dedi Ben. Fred’in kırbacını elinden almış, kedi üzerindeki etkisini deniyordu.
“Hayır, şimdi dışarı çık. Ama o kırbacı bırak. Zavallı yaşlı Tortoise’u kırbaçlaman ne kadar çirkin! Fred, lütfen kırbacı elinden al.”
“Haydi yaşlı dostum, ver onu bana,” dedi Fred, elini uzatarak.
“Bugün atına binmeme izin verir misin?” dedi Ben, kırbacı uzatırken bunu yapmak zorunda değilmiş gibi davranıyordu.
“Bugün olmaz, başka zaman. Kendi atıma binmiyorum.”
“Bugün Mary’yi görecek misin?”
“Evet, sanırım,” dedi Fred, içini tatsız bir sıkıntı kaplayarak.
“Ona yakında eve gelsin, ceza oyunları oynayıp eğlenelim de.”
“Yeter, Ben, hadi git,” dedi Bayan Garth, Fred’in rahatsız edildiğini görerek.
Çocuklar gidince, vakit geçirmek için bir şey söylemesi gerektiğini düşünen Fred, “Bayan Garth, artık tek öğrencileriniz Letty’yle Ben mi?” dedi. Bay Garth’ı mı bekleyeceğinden, yoksa konuşma sırasında bulacağı uygun bir fırsatta Bayan Garth’a itirafta bulunup parayı vererek çekip gideceğinden henüz emin değildi.
“Bir öğrenci—yalnızca bir. Fanny Hackbutt on bir buçukta geliyor. Artık pek gelir elde etmiyorum,” dedi Bayan Garth gülümseyerek. “Öğrenci bakımından işlerim kesat. Ama Alfred’in çıraklık bedeli için küçük birikimimi sakladım: doksan iki poundum var. Artık Bay Hanmer’ın yanına gidebilir; tam yaşında.”
Bay Garth’ın doksan iki poundunu, hatta daha fazlasını kaybetmek üzere olduğu haberine geçiş için iyi bir konu değildi bu. Fred sustu. Bayan Garth başlığın kenarındaki şeridi sökerken safça konuşmayı sürdürdü: “Üniversiteye giden genç beylerin masrafı bundan biraz daha fazladır. Caleb, Alfred’in seçkin bir mühendis olacağını düşünüyor; oğlana iyi bir fırsat vermek istiyor. İşte geldi! Giriş yaptığını duyuyorum. Yanına salona gidelim mi?”
Salona girdiklerinde Caleb şapkasını bırakmış, masasının başına oturmuştu.
“Aaa, Fred, oğlum!” dedi, kalemini mürekkebe batırmadan tutarak, hafifçe şaşırmış bir sesle. “Erkencisin.” Fred’in yüzünde her zamanki neşeli selamı görmeyince hemen ekledi: “Evde bir şey mi oldu? Bir sorun mu var?”
“Evet, Bay Garth; size benden kötü düşünmenize yol açacağından korktuğum bir şey söylemeye geldim. Size ve Bayan Garth’a sözümü tutamayacağımı söylemeye geldim. Sonunda senedi ödeyecek parayı bulamıyorum. Talihim yaver gitmedi; yüz altmış poundun karşısında elimde yalnızca şu elli pound var.”
Fred konuşurken banknotları çıkarmış, Bay Garth’ın önündeki masaya koymuştu. Sözle kendini anlatacak gücü bulamayan, çocukça bir perişanlık içindeki Fred gerçeği hemen olduğu gibi söylemişti. Bayan Garth sessizce şaşkınlığa kapıldı ve açıklama bekleyerek kocasına baktı. Caleb kızardı; kısa bir duraklamadan sonra şöyle dedi:
“Ah, Susan, sana söylemedim: Fred için bir senede imza attım; yüz altmış poundluktu. Kendisi ödeyebileceğinden emindi.”
Bayan Garth’ın yüzündeki değişim apaçıktı; ama bu, yüzeyi sakin kalan suyun altında gerçekleşen bir değişim gibiydi. Gözlerini Fred’e dikerek şöyle dedi:
“Sanırım kalan parayı babandan istedin, o da vermedi.”
“Hayır,” dedi Fred, dudağını ısırıp daha güçlükle konuşarak. “Ama istemenin yararı olmayacağını biliyorum; yararı olmayacaksa Bay Garth’ın adını bu işe karıştırmak istemem.”
“Zamansız oldu,” dedi Caleb, tereddütlü tavrıyla banknotlara bakıp kâğıdı sinirle parmaklarının arasında evirirken. “Noel kapıda; şu sıralar param biraz dar. Görüyorsun ya, kısa kumaşla çalışan bir terzi gibi her şeyi kısmam gerek. Ne yapabiliriz, Susan? Bankada ne kadar paramız varsa her kuruşuna ihtiyacım olacak. Yüz on pound ediyor, kahretsin!”
“Alfred’in okul masrafı için biriktirdiğim doksan iki poundu sana vermeliyim,” dedi Bayan Garth ağırbaşlı ve kararlı bir sesle; dikkatli bir kulak bazı sözcüklerde hafif bir titreme sezebilirdi. “Mary’nin de şimdiye kadar maaşından yirmi pound biriktirdiğinden kuşkum yok. O borç verecektir.”
Bayan Garth Fred’e bir daha bakmadı; onu en etkili biçimde yaralayacak sözleri nasıl seçeceğini hiç hesaplamıyordu. Tuhaf bir kadın olarak, o anda yapılması gerekenleri düşünmeye dalmıştı; işin acı sözlerle ya da öfke patlamalarıyla daha iyi çözüleceğini sanmıyordu. Ama Fred’e ilk kez vicdan azabının dişini hissettirmişti. İşin ilginç yanı, Fred’in daha önce duyduğu acı hemen bütünüyle namussuz görüneceği ve Garthların gözündeki yerini yitireceği düşüncesinden ibaretti; yaptığı ihlalin onlara verebileceği zahmeti ve zararı aklına getirmemişti. Başkalarının ihtiyaçlarını hayal etmek umut dolu genç beylerde pek görülmez. Aslında çoğumuz, kötülük yapmamanın en yüce nedeninin, kötülükten zarar görecek insanlarla ilgisi olmayan bir şey olduğu düşüncesiyle yetiştiriliriz. Ama Fred o anda kendini, iki kadını birikimlerinden yoksun bırakan zavallı bir alçak olarak gördü.
“Hepsini mutlaka ödeyeceğim, Bayan Garth—eninde sonunda,” diye kekeledi.
“Evet, eninde sonunda,” dedi Bayan Garth; çirkin durumlarda süslü sözlerden özellikle hoşlanmadığı için şimdi bir nükte söylemekten kendini alamamıştı. “Ama oğlanlar eninde sonunda çıraklığa verilemez: on beş yaşında verilmeleri gerekir.” Fred’i mazur görmeye hiç bu kadar isteksiz olmamıştı.
“Asıl hata bende, Susan,” dedi Caleb. “Fred parayı bulacağından emindi. Ama senet işlerine karışmaya hakkım yoktu. Her yana bakıp dürüstçe denenebilecek her yolu denedin mi?” diye ekledi, merhametli gri gözlerini Fred’e dikerek. Caleb, Bay Featherstone’un adını anacak kadar incelikten yoksun değildi.
“Evet, her şeyi denedim, gerçekten denedim. Satmak üzere olduğum bir atla başıma gelen talihsizlik olmasaydı elimde yüz otuz pound hazır olurdu. Amcam bana seksen pound vermişti; başka bir at alabilmek için eski atımla birlikte otuz pound ödedim. Onu seksen pounda ya da daha fazlasına satacaktım—atımdan vazgeçmeyi düşünüyordum—ama şimdi huysuz çıktı ve kendini sakatladı. Bunu başınıza getirmeden önce keşke hem ben hem de atlar cehenneme gitseydik. Sizden daha çok değer verdiğim kimse yok; siz ve Bayan Garth bana hep çok iyi davrandınız. Ama bunları söylemenin yararı yok. Artık beni hep alçak biri sayacaksınız.”
Fred odanın içinde dönüp aceleyle dışarı çıktı; biraz kadınsılaştığının farkındaydı ve üzgün olmasının Garthlara pek faydası olmadığını karmakarışık bir biçimde hissediyordu. Garthlar onun ata binişini ve kapıdan hızla geçip gidişini gördüler.
“Fred Vincy beni hayal kırıklığına uğrattı,” dedi Bayan Garth. “Seni borçlarına ortak edeceğine önceden inanmazdım. Savurgan olduğunu biliyordum ama risklerini, kaybı en az kaldırabilecek eski dostuna yükleyecek kadar alçak davranacağını düşünmemiştim.”
“Aptallık ettim, Susan.”
“Öyleydin,” dedi karısı, başını sallayıp gülümseyerek. “Ama bunu gidip çarşı meydanında ilan etmemeliydim. Böyle şeyleri benden niye saklıyorsun? Düğmelerin de aynı: bana söylemeden pat diye kopmalarına izin veriyor, manşetin sarkmış hâlde dışarı çıkıyorsun. Bir bilseydim, belki daha iyi bir çözüm bulabilirdim.”
“Çok üzgün olduğunu biliyorum, Susan,” dedi Caleb, ona duygudaşlıkla bakarak. “Alfred için biriktirdiğin parayı kaybetmene dayanamıyorum.”
“İyi ki biriktirmişim; çünkü bunun sıkıntısını sen çekeceksin: oğlana dersleri kendin vermek zorunda kalacaksın. Kötü alışkanlıklarından vazgeçmelisin. Bazı erkekler içkiye düşer, sen de karşılıksız çalışmaya düşkün oldun. Bundan biraz daha az zevk almalısın. Bir de Mary’ye gidip çocuğun ne kadar parası olduğunu sormalısın.”
Caleb sandalyesini geriye itmiş, öne eğilmiş, başını yavaşça sallıyor ve parmak uçlarını büyük bir özenle birbirine değdiriyordu.
“Zavallı Mary!” dedi. Alçak sesle devam etti: “Fred’e gönül vermiş olmasından korkuyorum, Susan.”
“A, hayır! Onunla hep alay eder; Fred’in de ona kardeşçe duygulardan başka bir şey beslemesi pek olası değil.”
Caleb cevap vermedi; ama biraz sonra gözlüğünü indirip sandalyesini masaya yaklaştırdı ve şöyle dedi: “Lanet olsun şu senede—keşke Hanover’da olsaydı! Bu işler insanın işini gücünü ne fena aksatıyor!”
Bu sözlerin ilk bölümü, onun bildiği bütün beddua dağarcığını kapsıyordu ve hafif bir hırıltıyla söylenmişti; insan bunu kolayca gözünde canlandırabilirdi. Ama onu hiç “iş” derken duymamış olanlara, bu sözcüğü sarıp sarmaladığı o coşkulu saygı ve dinî hürmet tonunu anlatmak güç olurdu; kutsanmış bir simgenin altın püsküllü ketene sarılışı gibi.
Caleb Garth, toplumsal bedenin beslendiği, giyindiği ve barındığı o bin başlı, bin kollu emeğin değerini, vazgeçilmez gücünü düşünürken sık sık başını sallardı. Bu emek, daha çocukken hayal gücünü ele geçirmişti. Çatısı ya da gemi omurgası yapılan büyük çekicin yankıları, işçilerin işaret vermek için attığı haykırışlar, fırının uğultusu, makinenin gürültüsü ve şakırtısı ona yüce bir müzik gibi gelirdi; ağaçların kesilip yüklenmesi, ana yol boyunca uzakta yıldız gibi titreşen kocaman kütük, rıhtımda çalışan vinç, depolardaki yığılmış ürünler, kusursuz iş çıkarılması gereken her yerdeki kas gücünün titizliği ve çeşitliliği—gençliğinde gördüğü bütün bu manzaralar, şairlere ihtiyaç duymadan onda şiir duygusu uyandırmış, filozoflara ihtiyaç duymadan bir felsefe, ilahiyata ihtiyaç duymadan bir din yaratmıştı. Gençlik tutkusu, özel bir yücelikle “iş” adını verdiği bu yüce emeğe elinden geldiğince etkili biçimde katılmaktı; bir arazi ölçümcüsünün yanında kısa süre çalışmış ve çoğunlukla kendi kendini yetiştirmiş olmasına rağmen, ilçedeki uzmanların çoğundan arazi, yapı ve madencilik konusunda daha çok şey bilirdi.
İnsan uğraşlarını sınıflandırması oldukça kabaydı ve daha ünlü kişilerin sınıflandırmaları gibi, bu ilerlemiş çağlarda kabul görmezdi. Uğraşları “iş, siyaset, vaizlik, öğrenim ve eğlence” diye ayırırdı. Son dördüne karşı söyleyecek bir şeyi yoktu; ama kendi tanrısından başka tanrılara saygı duyan bir pagan gibi bakardı onlara. Bütün sınıflara da aynı şekilde değer verirdi; yine de kendisi, “iş”le öylesine yakın temas kuracağı bir sınıfta bulunmak isterdi ki sık sık toz ve harç izleriyle, makinenin nemiyle ya da ormanla tarlanın tatlı toprağıyla onurlandırılsın. Kendini hiçbir zaman ortodoks bir Hıristiyandan başka biri saymamış ve konu açıldığında önceleyici inayet üzerine tartışabilecek olsa da, sanırım onun fiilî tanrıları iyi iş planları, kusursuz çalışma ve üstlenilen işi sadakatle tamamlamaktı; karanlıkların prensi ise işini savsaklayan bir işçiydi. Ama Caleb inkârcı bir ruha sahip değildi; dünya ona öylesine harikulade görünürdü ki, en iyi arazi drenajına, sağlam yapıya, doğru ölçüme ve (kömür için) akıllıca sondaj yapmaya açıkça engel olmadıkları sürece, gökkubbe sayısı kadar çok sistemi benimsemeye hazırdı. Kısacası, güçlü bir pratik zekâyla birlikte hürmetkâr bir ruha sahipti. Ama mali işleri beceremezdi: değerleri iyi bilirdi, ne var ki kâr ve zarar biçimindeki parasal sonuçları hayal edecek keskinlikten yoksundu; bunun bedelini ödeyerek bunu anlayınca, sevdiği “iş”in bu yeteneği gerektiren bütün biçimlerinden vazgeçmeye karar verdi. Sermayeye el sürmeden yapabileceği pek çok iş türüne bütünüyle yöneldi; kendi yöresinde herkesin kendisi için çalışmasını isteyeceği o değerli adamlardan biriydi, çünkü işini iyi yapar, pek az ücret alır, çoğu zaman da hiç ücret istemezdi. Garthların yoksul olması ve “küçük yaşaması” bu yüzden şaşırtıcı değildi. Ama bunu dert etmezlerdi.
Bölüm etkileşimi
