Bölümler 39Şu an: Xxxıı. Bölüm
- 1 Önsöz651 kelime
- 2 I. Bölüm1.377 kelime
- 3 Iı. Bölüm1.998 kelime
- 4 Iıı. Bölüm2.281 kelime
- 5 Bölüm IV4.028 kelime
- 6 Beşinci Bölüm3.499 kelime
- 7 Bölüm VI2.002 kelime
- 8 Bölüm VII2.508 kelime
- 9 Bölüm VIII2.106 kelime
- 10 Bölüm IX2.229 kelime
- 11 Bölüm X2.980 kelime
- 12 On Birinci Bölüm4.501 kelime
- 13 Bölüm XII2.928 kelime
- 14 Xııı. Bölüm2.905 kelime
- 15 Bölüm XIV3.515 kelime
- 16 Bölüm XV3.487 kelime
- 17 Bölüm XVI2.704 kelime
- 18 Bölüm XVII5.614 kelime
- 19 On Sekizinci Bölüm4.205 kelime
- 20 Xıx. Bölüm2.549 kelime
- 21 Bölüm XX4.150 kelime
- 22 Xxı. Bölüm6.077 kelime
- 23 Xxıı. Bölüm1.976 kelime
- 24 Xxııı. Bölüm2.788 kelime
- 25 Bölüm XXIV4.874 kelime
- 26 Xxv. Bölüm3.482 kelime
- 27 Xxvı. Bölüm3.105 kelime
- 28 Xxvıı. Bölüm7.684 kelime
- 29 Bölüm XXVIII4.844 kelime
- 30 Xxıx. Bölüm3.186 kelime
- 31 Otuzuncu Bölüm2.680 kelime
- 32 Xxxı. Bölüm2.175 kelime
- 33 Xxxıı. Bölüm3.338 kelime · Okuduğun bölüm
- 34 Otuz Üçüncü Bölüm3.414 kelime
- 35 Bölüm XXXIV6.532 kelime
- 36 Xxxv. Bölüm3.023 kelime
- 37 Bölüm XXXVI2.722 kelime
- 38 Bölüm XXXVII5.243 kelime
- 39 Otuz Sekizinci Bölüm — Son1.249 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
XXXII. BÖLÜM
Köy okulundaki çalışmalarıma elimden geldiğince etkin ve özverili biçimde devam ettim. Başlangıçta iş gerçekten zordu. Bütün çabama rağmen öğrencilerimi ve yaradılışlarını anlayabilmem zaman aldı. Hiç eğitim görmemiş, yetileri iyice körelmiş olduklarından bana umutsuzca ağırkanlı görünüyorlardı; ilk bakışta hepsi de aynı ölçüde donuk gibiydi. Ama kısa sürede yanıldığımı anladım. Eğitimli kişiler arasında olduğu gibi onların arasında da farklılıklar vardı; onları, onlar da beni tanıdıkça bu farklar hızla belirginleşti. Bana, konuşma biçimime, kurallarıma ve yöntemlerime duydukları şaşkınlık yatışınca, ağırbaşlı, ağzı açık köylü kızlarından bazılarının uyanıp pek keskin zekâlı gençlere dönüştüğünü gördüm. Birçoğu yardımsever ve sevecen çıktı; aralarında hem iyi niyetimi hem hayranlığımı kazanan, doğuştan gelen nezaket ve özsaygı örneklerinin yanı sıra pek çok yetenekli kız da buldum. Bu kızlar kısa sürede işlerini iyi yapmaktan, üstlerini başlarını temiz tutmaktan, derslerini düzenli öğrenmekten, sakin ve tertipli davranışlar edinmekten zevk almaya başladılar. Bazılarının ilerleme hızı şaşırtıcıydı; bundan içten ve mutlu bir gurur duydum. Üstelik en iyi kızlardan bazılarını kişisel olarak sevmeye başlamıştım; onlar da beni seviyordu. Öğrencilerimin arasında çiftçi kızlarından birkaç genç kadın vardı; neredeyse yetişkin sayılırlardı. Okuyup yazabiliyor, dikiş dikebiliyorlardı; onlara dilbilgisinin, coğrafyanın ve tarihin temellerini, bir de ince el işlerini öğrettim. Aralarında öğrenmeye istekli, kendini geliştirmeye yatkın, takdire değer karakterler buldum; evlerinde onlarla birçok hoş akşam geçirdim. O zaman anne babaları, yani çiftçiyle karısı, beni ilgi ve inceliklere boğardı. Onların sade iyiliklerini kabul etmenin, karşılığında da belki her zaman alışık olmadıkları bir özen ve duygularına gösterilen titiz bir saygıyla davranmanın tadı başkaydı; bu hem onları büyülüyor hem de yararlarına oluyordu. Çünkü bu tutum bir yandan kendi gözlerinde değerlerini yükseltiyor, öte yandan gördükleri saygılı muameleyi hak etmek için çaba göstermelerini sağlıyordu.
Mahallede sevilen biri olduğumu hissediyordum. Dışarı çıktığımda her yandan içten selamlar işitiyor, dostça gülümsemelerle karşılanıyordum. İnsanların genel sevgisi içinde yaşamak—bu, çalışan insanların sevgisi olsa bile—“sakin, tatlı bir güneşte oturmak” gibidir; o ışıkta dingin iç duygular filizlenip çiçek açar. Hayatımın bu döneminde yüreğim kederle çökmekten çok daha sık şükranla kabarıyordu. Yine de okur, sana her şeyi anlatayım: Bu sakin, yararlı yaşamın ortasında, öğrencilerimle onurlu bir çabayla geçirdiğim bir günün, tek başıma huzur içinde resim yapıp kitap okuduğum bir akşamın ardından, geceleri kendimi tuhaf düşlerin içinde bulurdum. Renk renk, çalkantılı, hayal gücüyle dolu, heyecanlı, fırtınalı düşlerdi bunlar. Serüven, sarsıcı tehlike ve romantik rastlantılarla yüklü alışılmadık sahnelerin ortasında, Bay Rochester’la tekrar tekrar, her defasında heyecanlı bir dönemeçte karşılaşırdım. Sonra onun kollarında olma, sesini duyma, gözleriyle göz göze gelme, eline ve yanağına dokunma, onu sevme ve onun tarafından sevilme; ömrümü yanında geçirme umudu, ilk günkü gücü ve ateşiyle yeniden canlanırdı. Sonra uyanırdım. Nerede olduğumu, durumumun ne olduğunu hatırlardım. Perdesiz yatağımda titreyip sarsılarak doğrulurdum; sonra sessiz, karanlık gece umutsuzluğumun sarsıntılarına tanık olur, tutku patlamamı işitirdi. Ertesi sabah saat dokuzda okulu her zamanki gibi vaktinde açmış olurdum; dingin, kendime hâkim, günün düzenli görevlerine hazır.
Rosamond Oliver, beni ziyarete gelme sözünü tuttu. Okula genellikle sabah gezintisi sırasında uğrardı. Midillisiyle kapıya kadar dörtnala gelir, arkasından atlı bir uşak izlerdi. Uzun bukleleri yanağına değip omuzlarına dökülen, siyah kadife Amazon şapkası buklelerinin üzerine zarifçe yerleşmiş halde mor binici giysisi içindeki görünüşünden daha büyüleyici bir şey düşünülemezdi. Köylülerin sade okuluna işte böyle girer, köy çocuklarının gözleri kamaşmış sıraları arasından süzülürdü. Genellikle Bay Rivers’ın günlük ilmihal dersiyle meşgul olduğu saatte gelirdi. Ziyaretçi kızın bakışları, korkarım, genç papazın yüreğinin ta içine işliyordu. Onu görmese bile, içgüdüsü sanki kızın geldiğini haber verirdi; kapıdan epey uzakta duran genç adam, kız kapıda belirdiğinde bile kızarırdı. Mermeri andıran yüz hatları gevşemeyi reddetse de tarifsiz biçimde değişirdi; kımıldamadan duruşunda, çalışan bir kasın ya da fırlayan bir bakışın anlatabileceğinden daha güçlü, bastırılmış bir tutku belirirdi.
Elbette gücünün farkındaydı; zaten o, bunu ondan gizleyemezdi, gizleyemedi. Hristiyanlara özgü stoacılığına rağmen, kız yanına gelip onunla konuştuğunda, yüzüne neşeyle, cesaret vererek, hatta sevgiyle gülümsediğinde eli titrer, gözleri yanardı. Üzgün ama kararlı bakışıyla, dudaklarıyla söylemese bile, sanki şöyle diyordu: “Seni seviyorum ve senin de beni tercih ettiğini biliyorum. Beni susturan, başarılı olamayacağım korkusu değil. Sana kalbimi sunsam kabul edeceğine inanıyorum. Ama o kalp çoktan kutsal bir sunağa kondu; çevresinde ateş hazır. Çok geçmeden yanıp tükenmiş bir sunudan başka bir şey olmayacak.”
Sonra kız, düş kırıklığına uğramış bir çocuk gibi dudaklarını büzüştürürdü; dalgın bir gölge, ışıl ışıl neşesini yumuşatırdı. Elini aceleyle onunkinden çekip kahramanlığı ve şehitliği aynı anda andıran görünüşüne bir anlık huysuzlukla sırt çevirirdi. Böylece onu bırakıp gittiğinde St. John, kuşkusuz, peşinden gitmek, onu geri çağırmak ve yanında tutmak için dünyaları verirdi; ama onun sevgisinin cenneti uğruna gökteki tek bir şansından bile vazgeçmez, gerçek ve sonsuz Cennet’e ilişkin tek bir umudunu bile bırakmazdı. Üstelik doğasında taşıdığı her şeyi—gezgini, ülkü sahibini, şairi, papazı—tek bir tutkunun sınırlarına hapsedemezdi. Yabanıl misyonerlik mücadelesi alanını, Vale Hall’un salonlarına ve huzuruna terk edemezdi; etmek istemezdi. Bir keresinde, ketumluğuna rağmen, kendine güvenmesini sağlamak için cesaret edip ona sokulduğumda bunların çoğunu kendisinden öğrendim.
Bayan Oliver kulübeme sık sık uğrayarak beni onurlandırıyordu. Gizli ya da ikiyüzlü hiçbir yanı olmayan karakterini artık bütünüyle tanımıştım: cilveli ama duygusuz değildi; talepkârdı ama boş yere bencil değildi. Doğduğu günden beri el üstünde tutulmuştu, ama şımarıp bozulmamıştı. Çabuk öfkelenirdi, ama iyi huyluydu; kibirliydi (aynada gördüğü güzellik karşısında her bakışı onu böyle yapardı), ama yapmacık değildi. Eli açıktı; zenginliğin gururunu taşımazdı; samimi, yeterince zeki, neşeli, canlı ve düşüncesizdi. Kısacası, kendi cinsinden birine karşı soğukkanlı olabilen benim gibi bir gözlemciye bile çok çekiciydi; ama derin bir ilgi uyandırmıyor, güçlü bir etki bırakmıyordu. St. John’un kız kardeşlerininkinden, örneğin, çok farklı bir zihni vardı. Yine de onu öğrencim Adèle’i sevdiğim kadar seviyordum; yalnız, gözetip eğittiğimiz bir çocuğa duyduğumuz sevgi, eşit ölçüde çekici yetişkin bir tanışımıza duyabileceğimiz sevgiden daha derin olur.
Bana karşı sevecen bir heves besliyordu. Bay Rivers’a benzediğimi, ama tabii ki “onun yakışıklılığının onda biri bile olmadığımı; yine de sevimli, derli toplu bir küçük insan olduğumu, oysa onun bir melek olduğunu” söylüyordu. Yine de onun gibi iyi, zeki, sakin ve kararlı olduğumu ekliyordu. Bir köy öğretmeni olarak lusus naturæ, yani doğanın tuhaf bir oyunu olduğumu ileri sürüyordu; geçmişimin öğrenilmesi halinde hoş bir aşk romanı çıkacağına emindi.
Bir akşam, her zamanki çocukça hareketliliğiyle ve düşüncesiz ama rahatsız etmeyen merakıyla mutfağımın dolabını ve masa çekmecesini karıştırırken önce iki Fransızca kitap, Schiller’in bir cildi, bir Almanca dilbilgisi kitabı ve sözlüğü buldu; sonra çizim malzemelerimi ve birkaç taslağı keşfetti. Taslakların arasında öğrencilerimden, meleği andıran sevimli bir küçük kızın kurşun kalemle çizilmiş portresi ve Morton Vadisi’nden, çevredeki fundalıklardan alınmış birkaç doğa manzarası vardı. Önce şaşkınlıktan donakaldı, sonra sevinçten heyecanlandı.
“Bu resimleri sen mi yaptın? Fransızca ve Almanca biliyor musun? Ne kadar yetenekli, ne olağanüstü birisin! S——’deki en iyi okulun öğretmeninden daha iyi çiziyorum. Babama göstermek için portremi çizer misin?”
“Memnuniyetle,” diye karşılık verdim; bu kadar kusursuz ve ışıl ışıl bir modeli kopyalama düşüncesi sanatçı sevincimi titretti. Üzerinde koyu mavi ipek bir elbise vardı; kolları ve boynu açıktı. Tek süsü, omuzlarının üzerinde doğal buklelerin bütün başıboş zarafetiyle dalgalanan kestane rengi saçlarıydı. İnce bir resim kartonu alıp özenle ana hatları çizdim. Boyamaktan da zevk alacağımı düşünüyordum; ama vakit geç olmuştu, başka bir gün gelip oturması gerektiğini söyledim.
Babasına benden öyle söz etmişti ki, ertesi akşam Bay Oliver’ın kendisi de ona eşlik etti. Uzun boylu, yüz hatları iri, orta yaşlı, kır saçlı bir adamdı; yanında güzeller güzeli kızı, yaşlı bir kule dibindeki parlak bir çiçeği andırıyordu. Ağzı sıkı, belki de gururlu bir adam gibi görünüyordu; ama bana karşı çok nazikti. Rosamond’un portre taslağı onu çok memnun etti; resmi tamamlamam gerektiğini söyledi. Ertesi gün akşamı Vale Hall’da geçirmem için de ısrar etti.
Gittim. Sahibi olan kişinin zenginliğini her yanıyla sergileyen, büyük ve gösterişli bir konak buldum. Orada kaldığım süre boyunca Rosamond sevinç ve neşeyle dolup taştı. Babası cana yakındı; çaydan sonra benimle sohbete giriştiğinde Morton okulunda yaptıklarımı büyük övgüyle karşıladığını dile getirdi. Gördüklerine ve duyduklarına bakılırsa bu yerin bana küçük geldiğinden ve daha uygun bir iş bulunca yakında ayrılacağımdan korktuğunu söyledi.
“Doğrusu,” diye haykırdı Rosamond, “o, büyük bir ailenin mürebbiyesi olacak kadar zeki, babacığım.”
Ben bulunduğum yerde kalmayı, ülkedeki herhangi bir büyük aileye gitmeye yeğlerdim. Bay Oliver, Bay Rivers’tan, Rivers ailesinden, büyük saygıyla söz etti. Bu çevrede çok eski bir aile adı olduğunu, ailenin atalarının zengin olduğunu, bir zamanlar bütün Morton’un onlara ait bulunduğunu söyledi. Hatta bugün bile o ailenin temsilcisinin isterse en seçkin ailelerle evlilik bağı kurabileceğini düşünüyordu. Böylesine yetenekli ve değerli genç bir adamın misyoner olarak yurtdışına gitmeyi tasarlamasına yazık olduğunu, bunun değerli bir hayatı heba etmek anlamına geldiğini söyledi. Demek ki kızının St. John’la evlenmesine babası hiçbir engel çıkarmayacaktı. Bay Oliver, genç papazın iyi bir aileden gelmesini, eski bir soyadını taşımasını ve kutsal bir mesleğe sahip olmasını servet yoksunluğunu telafi etmeye yeterli görüyordu.
Beş Kasım’dı; tatil günüydü. Küçük hizmetçim, evimi temizlememe yardım ettikten sonra, emeğinin karşılığı olarak aldığı bir penilik ücretinden memnun, gitmişti. Etrafımdaki her şey lekesiz ve parlaktı: fırçalanmış döşeme, cilalanmış şömine ızgarası, iyice ovulmuş sandalyeler. Ben de üstümü başımı düzeltmiştim; öğleden sonrası dilediğim gibi geçirebilirdim.
Birkaç sayfa Almanca metni çevirmek bir saatimi aldı. Sonra paletimi ve kalemlerimi çıkarıp daha kolay, bu yüzden de daha dinlendirici olan Rosamond Oliver’ın minyatür portresini tamamlama işine koyuldum. Baş zaten bitmişti; yalnızca arka planı renklendirmek, giysinin tonlarını yumuşak geçişlerle vermek gerekiyordu. Dolgun dudaklara bir dokunuş karmin, saçlara şuraya buraya yumuşak bir bukle, masmavi göz kapaklarının altındaki kirpik gölgelerine biraz daha koyu bir ton ekleyecektim. Bu ince ayrıntıları işlerken kendimi bütünüyle kaptırmıştım. Kapıma bir kez hızlıca vuruldu; ardından kapı açıldı ve St. John Rivers içeri girdi.
“Tatil gününü nasıl geçirdiğinizi görmeye geldim,” dedi. “Umarım düşüncelere dalmamışsınızdır. Hayır, iyi: resim yaparken kendinizi yalnız hissetmezsiniz. Görüyorsunuz, şimdiye kadar çok iyi dayandınız ama size hâlâ güvenemiyorum. Akşam sizi avutacak bir kitap getirdim.” Masanın üzerine yeni yayımlanmış bir şiir kitabı koydu; o günlerde talihli okurların sık sık erişebildiği türden, sahici bir eserdi bu: modern edebiyatın altın çağından. Ne yazık ki çağımızın okurları aynı ölçüde talihli değil. Ama cesur olalım! Suçlamaya ya da yakınmaya ara vermeyeceğim. Şiirin ölmediğini, dehanın yitip gitmediğini biliyorum; Mammon ikisini de ele geçirip zincire vuramadı, öldüremedi. Bir gün ikisi de varlığını, gücünü, özgürlüğünü yeniden gösterecek. Güçlü melekler, gökte güvendesiniz! Aşağılık ruhlar zafer kazandığında gülümsüyor, zayıf ruhlar yıkımınıza ağlıyor. Şiir yok oldu mu? Deha sürgüne mi gönderildi? Hayır! Hayır, kıskançlığın seni böyle düşünmeye sürüklemesine izin verme. Hayır; yalnızca yaşamakla kalmıyor, hüküm sürüyor ve insanı kurtarıyorlar. İlahi etkileri her yere yayılmasaydı, kendi bayağılığının cehenneminde yaşardın.
“Marmion”un ışıl ışıl sayfalarına hevesle göz gezdirirken (kitabın adı gerçekten “Marmion”du), St. John resmime bakmak için eğildi. Uzun boyu birden doğrulurken irkildi; tek kelime etmedi. Başımı kaldırıp ona baktım; gözlerimden kaçındı. Aklından geçenleri iyi biliyor, yüreğini açıkça okuyabiliyordum. O an kendimi ondan daha sakin ve soğukkanlı hissettim; geçici olarak üstünlük bendeydi ve elimden gelirse ona bir iyilik etmeye karar verdim.
“Bunca kararlılığına ve özdenetimine rağmen kendini fazlasıyla zorluyor,” diye düşündüm. “Her duyguyu, her acıyı içine kilitliyor; hiçbir şeyini dışa vurmuyor, itiraf etmiyor, kimseyle paylaşmıyor. Evlenmemesi gerektiğini düşündüğü bu tatlı Rosamond hakkında biraz konuşması ona iyi gelir. Onu konuşturacağım.”
Önce, “Bir sandalyeye oturun, Bay Rivers,” dedim. Ama her zamanki gibi kalamayacağını söyledi. “Pekâlâ,” diye karşılık verdim içimden, “istersen ayakta dur; ama kararlıyım, şimdilik gitmene izin vermeyeceğim. Yalnızlık sana da en az bana olduğu kadar kötü geliyor. Bakalım güveninin saklı pınarını bulabilecek, mermer göğsünde bir aralık açıp içeri bir damla şefkat balsamı akıtabilecek miyim?”
“Bu portre benziyor mu?” diye pat diye sordum.
“Benziyor mu! Kime benziyor? Dikkatle bakmadım.”
“Baktınız, Bay Rivers.”
Ansızın ve alışılmadık ölçüde pat diye konuşmama neredeyse irkildi; şaşkınlıkla yüzüme baktı. “Bu daha bir şey değil,” diye mırıldandım içimden. “Biraz terslenmene aldırıp yılmayacağım; epey ileri gitmeye hazırım.” Sonra devam ettim: “Dikkatle, iyice incelediniz. Ama yeniden bakmanızda sakınca görmüyorum.” Ayağa kalkıp resmi eline verdim.
“İyi çalışılmış bir resim,” dedi. “Renkleri çok yumuşak ve berrak; çizgileri çok zarif ve doğru.”
“Evet, evet, hepsini biliyorum. Peki benzerliği nasıl? Kime benziyor?”
Bir an duraksadıktan sonra, “Herhalde Bayan Oliver’a,” diye karşılık verdi.
“Elbette. Şimdi, doğru tahmininizin ödülü olarak, bu resmin aynısını özenle ve aslına sadık kalarak sizin için yapacağıma söz veriyorum; tabii bu armağanın sizi memnun edeceğini kabul ederseniz. Değersiz göreceğiniz bir hediye için zamanımı ve emeğimi boşa harcamak istemem.”
Resme bakmayı sürdürdü; baktıkça onu daha sıkı tutuyor, ona daha çok sahip olmak istiyor gibiydi. “Benziyor!” diye mırıldandı. “Göz çok iyi işlenmiş; renk, ışık, ifade kusursuz. Gülümsüyor!”
“Benzer bir resme sahip olmak sizi teselli mi eder, yoksa yaralar mı? Bunu söyleyin. Madagaskar’da, Ümit Burnu’nda ya da Hindistan’da olduğunuzda bu hatıranın yanınızda bulunması size avuntu verir mi? Yoksa onu görmek, sizi güçten düşürüp kedere boğacak anıları mı canlandırır?”
Gözlerini gizlice kaldırdı; kararsız ve huzursuz bir bakışla bana baktı, sonra resmi yeniden inceledi.
“Ona sahip olmak isteyeceğim kesin; bunun akıllıca ve yerinde olup olmadığı ise başka mesele.”
Rosamond’un onu gerçekten tercih ettiğini, babasının da bu evliliğe karşı çıkmasının pek olası olmadığını öğrendiğimden beri, görüşleri St. John’unki kadar yüce olmayan ben, içimden onların evlenmesini güçlü biçimde destekliyordum. Bay Oliver’ın büyük servetinin sahibi olması halinde, St. John’un o servetle, tropik güneşin altında dehasını soldurup gücünü tüketmek üzere yola çıkması kadar iyilik yapabileceğini düşünüyordum. Bu inançla şimdi şöyle karşılık verdim:
“Görebildiğim kadarıyla, aslı hemen almanız daha akıllıca ve daha yerinde olur.”
Bu sırada oturmuş, resmi önündeki masaya koymuştu. İki eliyle alnını destekleyerek resme sevgiyle eğilmişti. Cüretkârlığım karşısında artık ne öfkeli ne de şaşkın olduğunu anladım. Yaklaşılmaz saydığı bir konu hakkında bu kadar açık konuşulmasının, konunun böylesine serbestçe ele alınmasının ona yeni bir haz, umulmadık bir rahatlama vermeye başladığını da gördüm. Ketum insanlar, duygu ve kederlerinin açıkça konuşulmasına, içini dökmeyi sevenlerden daha çok ihtiyaç duyar çoğu zaman. En sert görünümlü stoacı bile insandır; ruhlarının “sessiz denizi”ne cesaret ve iyi niyetle “dalmak”, çoğu zaman onlara karşı ilk minnet borcunu doğurmaktır.
“Senden hoşlandığına eminim,” dedim, sandalyesinin arkasında dururken. “Babası da sana saygı duyuyor. Üstelik tatlı bir kız, biraz düşüncesiz; ama hem kendine hem ona yetecek kadar düşünceli olursun. Onunla evlenmelisin.”
“Benden hoşlanıyor mu?” diye sordu.
“Elbette; herkesten daha çok. Sürekli senden söz ediyor. Hiçbir konudan bu kadar hoşlanmıyor, hiçbir konuyu bu kadar sık açmıyor.”
“Bunu duymak çok hoş,” dedi, “çok hoş; çeyrek saat daha anlat.” Gerçekten de saatini çıkarıp süreyi ölçmek için masanın üzerine koydu.
“Ama,” diye sordum, “muhtemelen demir gibi bir itiraz darbesi hazırlarken ya da yüreğini zincire vuracak yeni bir zincir döverken anlatmayı sürdürmenin ne yararı var?”
“Böylesine sert şeyler düşünme. Beni, şu anda yaptığım gibi, teslim olup yumuşarken hayal et: İnsan sevgisi zihnimde yeni açılmış bir pınar gibi yükseliyor, özenle ve büyük emekle hazırladığım, iyi niyet tohumlarıyla, kendini inkâr eden planlarla durmadan ektiğim bütün tarlayı tatlı bir taşkınla basıyor. Şimdi de nektar gibi bir selin altında kaldı; taze filizler boğuldu, o leziz zehir onları çürütüyor. Kendimi şimdi Vale Hall’de, gelinim Rosamond Oliver’ın ayaklarının dibindeki bir sedirde uzanmış görüyorum. Tatlı sesiyle benimle konuşuyor; hünerli elinin böylesine iyi kopyaladığı gözleriyle bana bakıyor, mercan dudaklarıyla gülümsüyor. O benim, ben de onun; şimdiki hayat ve geçip giden dünya bana yetiyor. Sus! Hiçbir şey söyleme; yüreğim sevinçle dolu, duyularım kendinden geçmiş; tuttuğum sürenin huzur içinde geçmesine izin ver.”
İsteğine uydum. Saat işlemeyi sürdürdü; o hızlı ve alçak sesle nefes alıyordu; ben sessizce ayakta duruyordum. Bu sessizlikte dörtlü ezgiyi çaldı; saati yeniden cebine koydu, resmi bıraktı, ayağa kalkıp şöminenin önünde durdu.
“İşte,” dedi, “o kısa süreyi hezeyana ve yanılsamaya ayırmıştım. Şakaklarımı ayartının göğsüne dayadım, boynumu kendi isteğimle onun çiçeklerden boyunduruğuna soktum; kadehini tattım. Yastık yakıyordu; çelenkte bir engerek var; şarabın tadı acı; vaatleri içi boş, teklifleri sahte. Bütün bunları görüyor ve biliyorum.”
Ona hayretle baktım.
“Tuhaf,” diye sürdürdü, “Rosamond Oliver’ı böylesine çılgınca, ilk aşkın bütün şiddetiyle sevdiğim hâlde; üstelik sevdiğim kişi olağanüstü güzel, zarif ve büyüleyiciyken, aynı zamanda sakin ve sarsılmaz bir bilinçle onun iyi bir eş olmayacağını, bana uygun bir hayat arkadaşı olmadığını, evlendikten sonraki bir yıl içinde bunu anlayacağımı ve on iki aylık mutluluğun ardından ömür boyu pişmanlık duyacağımı da biliyorum. Bunu biliyorum.”
“Gerçekten tuhaf!” diye haykırmaktan kendimi alamadım.
“İçimdeki bir yan onun çekiciliğine karşı böylesine duyarlıyken,” diye devam etti, “başka bir yanım kusurlarının da aynı ölçüde farkında. Öyle kusurları var ki özlem duyduğum hiçbir şeyde benimle aynı duyguları paylaşamaz, giriştiğim hiçbir işte bana destek olamaz. Rosamond acı çeken, emek veren bir kadın, kadın bir havari mi? Bir misyonerin karısı mı? Hayır!”
“Ama misyoner olmak zorunda değilsiniz. Bu plandan vazgeçebilirsiniz.”
“Vazgeçmek! Ne? Mesleğimden mi? Büyük görevimden mi? Gökteki bir konak için yeryüzünde attığım temelden mi? Bütün tutkularını insan soyunu yüceltme gibi görkemli bir amaçta birleştirenler arasına katılma; bilgisizliğin hüküm sürdüğü yerlere bilgi götürme; savaşın yerine barışı, köleliğin yerine özgürlüğü, batıl inancın yerine dini, cehennem korkusunun yerine cennet umudunu koyma hayallerimden mi? Bundan mı vazgeçeyim? Damarlarımdaki kandan daha değerli. Önümde duran, uğruna yaşadığım şey bu.”
Uzun bir sessizliğin ardından, “Peki ya Bayan Oliver?” dedim. “Onun hayal kırıklığı ve kederi sizin için hiç mi önemli değil?”
“Bayan Oliver’ın çevresi her zaman taliplerle ve dalkavuklarla dolu. Bir aydan kısa sürede suretim yüreğinden silinir. Beni unutur ve muhtemelen onu benim edeceğimden çok daha mutlu edecek biriyle evlenir.”
“Çok soğukkanlı konuşuyorsunuz; ama bu çatışmada acı çekiyorsunuz. Eriyip gidiyorsunuz.”
“Hayır. Biraz zayıfladıysam, henüz kesinleşmemiş geleceğim ve durmadan ertelenen gidişim yüzünden kaygılanıyorum. Daha bu sabah, uzun zamandır gelişini beklediğim halefimin yerime geçmek üzere üç ay daha hazır olamayacağı haberini aldım; belki bu üç ay altı aya uzar.”
“Bayan Oliver okul odasına her girdiğinde titriyor ve kızarıyorsunuz.”
Şaşkın ifade yüzünden bir kez daha geçti. Bir kadının bir erkeğe böyle konuşmaya cesaret edebileceğini düşünmemişti. Bense bu tür konuşmalara alışkındım. Güçlü, sağduyulu ve incelikli zihinlerle, ister erkek ister kadın olsunlar, geleneklerin mesafesini aşmadan, güven eşiğini geçmeden, yüreklerinin ocağının başında kendime bir yer edinmeden iletişim kurarken rahat edemezdim.
“Siz özgün ve korkusuzsunuz,” dedi. “Ruhunuzda cesur, bakışınızda da keskin bir yan var; ama duygularımı kısmen yanlış yorumladığınızı söylememe izin verin. Onları olduğundan daha derin ve güçlü sanıyorsunuz. Hak ettiğimden daha fazla anlayış gösteriyorsunuz. Bayan Oliver’ın yanında kızarıp titrediğimde kendime acımıyorum. Bu zayıflığı küçümsüyorum. Bunun alçaltıcı olduğunu biliyorum: bu, yalnızca bedenin bir ateş nöbeti; ruhun sarsılması değil, bunu açıkça söylüyorum. Ruhum, dalgalı bir denizin dibine sağlamca oturmuş kaya gibi sarsılmaz. Beni olduğum gibi bilin: soğuk ve katı bir adam.”
İnanmaz bir gülümsemeyle karşılık verdim.
“Güvenimi zorla ele geçirdiniz,” diye sürdürdü, “artık dilediğiniz gibi kullanabilirsiniz. Asıl hâlimle, Hristiyanlığın insanın biçimsizliğini örten, kanla ağartılmış giysisinden sıyrıldığımda, soğuk, katı ve hırslı bir adamım. Bütün duygular arasında yalnızca doğal bağlılık üzerimde kalıcı bir güce sahip. Yol göstericim duygu değil akıl; hırsım sınırsız, yükselme, başkalarından daha fazlasını yapma arzum doyumsuz. Dayanıklılığa, azme, çalışkanlığa ve yeteneğe değer veririm; çünkü insanlar büyük amaçlara bu araçlarla ulaşır, yüce mevkilere bunlarla çıkar. Hayatınızı ilgiyle izliyorum; çünkü sizi çalışkan, düzenli ve enerjik bir kadının örneği sayıyorum. Yaşadıklarınıza ya da hâlâ çektiğiniz acılara derinden üzüldüğüm için değil.”
“Kendinizi sıradan bir pagan filozof diye tanımlardınız,” dedim.
“Hayır. Benimle deist filozoflar arasındaki fark şu: İnanıyorum; İncil’e inanıyorum. Bulduğunuz sıfat yanlış. Pagan değilim, Hristiyan bir filozofum; İsa mezhebinin bir izleyicisiyim. Onun öğrencisi olarak saf, merhametli ve iyiliksever öğretilerini benimsiyorum. Onları savunuyor, yaymaya ant içmiş bulunuyorum. Genç yaşta dine kazanıldım; din de doğuştan gelen niteliklerimi şöyle geliştirdi: Doğal bağlılığın minicik filizinden, gölgesi her yeri örten hayırseverlik ağacını büyüttü. İnsan doğruluğunun yabanıl, lif lif kökünden, Tanrısal adaleti gerektiği gibi kavrama duygusunu yetiştirdi. Zavallı ben için güç ve ün kazanma hırsını, Efendimin krallığını yayma, haç sancağı altında zaferler kazanma hırsına dönüştürdü. Din benim için bu kadarını yaptı; doğuştan gelen özelliklerimi en iyi biçimde kullandı, yaradılışımı budayıp terbiye etti. Ama yaradılışımı kökünden söküp atamadı; ‘bu ölümlü ölümsüzlüğü giyinene dek’ de atamayacak.”
Bunları söyledikten sonra, paletimin yanında masada duran şapkasını aldı. Portreye bir kez daha baktı.
“Güzel,” diye mırıldandı. “Gerçekten de ona dünyanın gülü adı boşuna verilmemiş!”
“Sizin için de benzerini yapamaz mıyım?”
“Cui bono? Hayır.”
Resmin üzerine, boyama sırasında karton kirlenmesin diye elimi dayadığım ince kâğıdı örttü. Bu boş kâğıtta birden ne gördüğünü anlamam mümkün değildi; ama gözüne bir şey ilişmişti. Kâğıdı hızla kaptı, kenarına baktı, ardından bana öylesine tuhaf ve anlaşılmaz bir bakış fırlattı ki. Bakışları bedenimin, yüzümün ve giysimin her ayrıntısını tarayıp kayda alıyor gibiydi; hepsinin üzerinden yıldırım gibi hızlı ve keskin geçti. Konuşacakmış gibi dudaklarını araladı, ama söyleyeceği her neyse, cümlesini başlamadan kesti.
“Ne oldu?” diye sordum.
“Dünyada hiçbir şey,” diye karşılık verdi. Kâğıdı yeniden yerine koyarken kenarından dar bir şeridi ustalıkla kopardığını gördüm. Şeridi eldiveninin içine soktu; aceleyle başını sallayıp “İyi günler,” dedi ve gözden kayboldu.
“Yok artık!” diye haykırdım, yöreye özgü bir deyim kullanarak. “Bu da artık dünyanın son noktası!”
Ben de kâğıdı dikkatle inceledim, ama kalemimdeki rengi denerken bulaştırdığım birkaç kirli boya lekesinden başka bir şey göremedim. Gizemi bir iki dakika düşündüm; çözemeyeceğimi anlayınca ve pek önemli olamayacağına emin olunca üzerinde durmayı bıraktım, çok geçmeden de unuttum.
Bölüm etkileşimi
