Bölümler 39Şu an: Xxxı. Bölüm
- 1 Önsöz651 kelime
- 2 I. Bölüm1.377 kelime
- 3 Iı. Bölüm1.998 kelime
- 4 Iıı. Bölüm2.281 kelime
- 5 Bölüm IV4.028 kelime
- 6 Beşinci Bölüm3.499 kelime
- 7 Bölüm VI2.002 kelime
- 8 Bölüm VII2.508 kelime
- 9 Bölüm VIII2.106 kelime
- 10 Bölüm IX2.229 kelime
- 11 Bölüm X2.980 kelime
- 12 On Birinci Bölüm4.501 kelime
- 13 Bölüm XII2.928 kelime
- 14 Xııı. Bölüm2.905 kelime
- 15 Bölüm XIV3.515 kelime
- 16 Bölüm XV3.487 kelime
- 17 Bölüm XVI2.704 kelime
- 18 Bölüm XVII5.614 kelime
- 19 On Sekizinci Bölüm4.205 kelime
- 20 Xıx. Bölüm2.549 kelime
- 21 Bölüm XX4.150 kelime
- 22 Xxı. Bölüm6.077 kelime
- 23 Xxıı. Bölüm1.976 kelime
- 24 Xxııı. Bölüm2.788 kelime
- 25 Bölüm XXIV4.874 kelime
- 26 Xxv. Bölüm3.482 kelime
- 27 Xxvı. Bölüm3.105 kelime
- 28 Xxvıı. Bölüm7.684 kelime
- 29 Bölüm XXVIII4.844 kelime
- 30 Xxıx. Bölüm3.186 kelime
- 31 Otuzuncu Bölüm2.680 kelime
- 32 Xxxı. Bölüm2.175 kelime · Okuduğun bölüm
- 33 Xxxıı. Bölüm3.338 kelime
- 34 Otuz Üçüncü Bölüm3.414 kelime
- 35 Bölüm XXXIV6.532 kelime
- 36 Xxxv. Bölüm3.023 kelime
- 37 Bölüm XXXVI2.722 kelime
- 38 Bölüm XXXVII5.243 kelime
- 39 Otuz Sekizinci Bölüm — Son1.249 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
XXXI. BÖLÜM
Sonunda bir yuvam olduğunda—yuvam bir kulübeydi: badanalı duvarları, kum serpilmiş zemini olan küçük bir oda; içinde boyalı dört sandalye ve bir masa, bir saat, birkaç tabak ve kâseyle bir çay takımı bulunan bir dolap vardı. Üst kattaki oda mutfakla aynı boyuttaydı; çam ağacından bir karyolası ve çekmeceli bir dolabı vardı. Küçüktü, yine de yoksul gardırobumu dolduramayacak kadar büyüktü; nazik ve cömert dostlarımın iyiliği sayesinde gerekli şeylerden mütevazı miktarda edinmiştim.
Akşam oldu. Bana hizmetçilik eden küçük yetim kızcağızı bir portakal parası verip gönderdim. Ocak başında tek başıma oturuyorum. Bu sabah köy okulu açıldı. Yirmi öğrencim vardı. İçlerinden yalnız üçü okuyabiliyor; hiçbiri yazı yazamıyor ya da hesap yapamıyor. Birkaçı örgü örüyor, birkaç kişi de biraz dikiş dikiyor. Bölgenin en belirgin ağzıyla konuşuyorlar. Şimdilik birbirimizin dilini anlamakta zorlanıyoruz. Bazıları görgüsüz, kaba ve söz dinlemez; üstelik cahiller. Ama ötekiler uysal, öğrenmeye hevesli ve hoşuma giden bir eğilim gösteriyorlar. Bu kaba saba giysili küçük köylü çocuklarının, en soylu ailelerin evlatları kadar etten kemikten olduğunu unutmamalıyım; doğuştan gelen iyilik, incelik, zekâ ve şefkat tohumlarının onların yüreklerinde de en soylu doğumluların yüreklerindeki kadar bulunması muhtemeldir. Görevim bu tohumları geliştirmek olacak; bu işi yaparken mutlaka biraz mutluluk bulurum. Önümde açılan yaşamdan büyük bir haz beklemiyorum; yine de zihnimi denetler, gücümü gerektiği gibi kullanırsam, kuşkusuz her günü geçirmeye yetecek kadarını bana sunacaktır.
Bu sabah ve öğleden sonra şu çıplak, mütevazı okul odasında geçirdiğim saatler boyunca neşeli, huzura kavuşmuş, hoşnut muydum? Kendimi aldatmayacaksam, hayır, diye cevap vermeliyim. Kendimi son derece kimsesiz hissettim. Kendimi—evet, budala ben—küçük düşmüş hissettim. Toplumdaki yerimi yükseltmek yerine alçaltan bir adım attığımdan kuşkulandım. Çevremde duyup gördüğüm cehalet, yoksulluk ve kabalıktan güçsüzce yılgınlığa kapıldım. Ama bu duygular yüzünden kendimden fazla nefret edip kendimi küçümsemeyeyim; yanlış olduklarını biliyorum—bunu bilmek bile büyük bir ilerleme. Onların üstesinden gelmeye çalışacağım. Yarın, umarım, kısmen yenebilirim; birkaç hafta içinde belki tümüyle bastırılmış olurlar. Birkaç ay sonra da öğrencilerimin gelişimini, daha iyiye doğru değiştiklerini görmenin mutluluğu, tiksintimin yerini alabilir.
Bu arada kendime bir soru sorayım: Hangisi daha iyi? Baştan çıkarılmaya teslim olmak, tutkuya kulak vermek, acılı bir çabaya—hiçbir mücadeleye—girişmemek; ipekten tuzağa düşmek, üstünü örten çiçeklerin üzerinde uykuya dalmak, güneydeki bir iklimde, zevk için yapılmış bir villanın lüksleri arasında uyanmak; şimdi Fransa’da Bay Rochester’ın metresi olarak yaşamak, zamanımın yarısında onun aşkıyla kendimden geçmek mi? Çünkü—ah, evet, bir süre beni çok severdi. Beni sevdi; bir daha hiç kimse beni böyle sevmeyecek. Güzelliğe, gençliğe ve zarafete sunulan o tatlı hayranlığı bir daha hiç tatmayacağım; çünkü başka hiç kimse beni bu çekiciliklere sahip görmeyecek. Bana düşkündü ve benimle gurur duyuyordu; başka hiçbir erkek böyle olmayacak. Ama ne diye uzaklara daldım, ne söylüyorum, en önemlisi ne hissediyorum? Soruyorum: Marsilya’da budalanın cennetinde köle olmak mı daha iyi—bir saat aldatıcı mutluluğun ateşiyle yanıp, ertesi saat en acı pişmanlık ve utanç gözyaşlarıyla boğulmak mı; yoksa İngiltere’nin sağlıklı yüreğinde, havadar bir dağ köşesinde, özgür ve dürüst bir köy öğretmeni olmak mı?
Evet; şimdi ilkeye ve yasaya bağlı kalmakla, çılgınca bir anın akıl dışı dürtülerini küçümseyip bastırmakla doğru olanı yaptığımı hissediyorum. Tanrı beni doğru seçime yöneltti; yol gösterdiği için O’nun takdirine şükrediyorum!
Akşamüstü düşüncelerimi bu noktaya getirdikten sonra ayağa kalktım, kapıya gidip hasat gününün günbatımına ve kulübemin önündeki sessiz tarlalara baktım. Okulla birlikte kulübem de köye yarım mil uzaktaydı. Kuşlar son ezgilerini söylüyordu—
“Hava ılıktı, çiy merhemdi.”
Bakarken mutlu olduğumu düşündüm; az sonra ağladığımı görünce şaşırdım—neden? Beni efendime bağlı kalmaktan koparan yazgı yüzünden; onu bir daha göremeyeceğim için; ayrılışımın yol açtığı umutsuz keder ve yıkıcı öfke yüzünden—belki bunlar şimdi onu doğru yoldan öylesine uzaklaştırıyordu ki sonunda o yola dönmesi için umut kalmayacaktı. Bu düşünceyle yüzümü akşamın güzel göğünden ve Morton’ın ıssız vadisinden çevirdim. ‘Issız’ diyorum, çünkü görebildiğim kıvrımda kilise ile ağaçların arasına yarı gizlenmiş papaz evinden başka bina görünmüyordu; en uçta da zengin Bay Oliver ile kızının yaşadığı Vale Hall’un çatısı seçiliyordu. Gözlerimi kapatıp başımı kapının taş çerçevesine yasladım; ama kısa süre sonra küçük bahçemi ötedeki çayırdan ayıran kapıcığın yanında hafif bir ses duyunca başımı kaldırdım. Bir köpek—Bay Rivers’ın av köpeği yaşlı Carlo olduğunu hemen anladım—burnuyla kapıyı itiyordu; St. John da kollarını kavuşturmuş, kapıya yaslanmıştı. Kaşları çatık, bakışları neredeyse hoşnutsuzluğa varan bir ciddiyetle bana dikilmişti. İçeri gelmesini söyledim.
“Hayır, kalamam; yalnızca kız kardeşlerimin senin için bıraktığı küçük bir paketi getirdim. İçinde bir boya kutusu, kalemler ve kâğıt olduğunu sanıyorum.”
Paketi almak için yaklaştım; hoş bir armağandı. Yanına geldiğimde yüzümü sertçe incelediğini düşündüm; ağladığımın izleri kuşkusuz yüzümde apaçık görünüyordu.
“İlk iş gününü beklediğinden daha zor mu buldun?” diye sordu.
“Ah, hayır! Tam tersine, zamanla öğrencilerimle çok iyi anlaşacağımı düşünüyorum.”
“Ama belki de kaldığın yer—kulüben, eşyaların—beklentilerini karşılamamıştır? Gerçekten de eşyalar pek az; ama—” Sözünü kestim—
“Kulübem temiz ve yağmur geçirmez; eşyalarım yeterli ve kullanışlı. Gördüğüm her şey beni karamsarlığa değil, şükrana yöneltti. Halı, kanepe ve gümüş sofra takımı olmadığı için üzülecek kadar budala ve zevk düşkünü değilim; üstelik beş hafta önce hiçbir şeyim yoktu—dışlanmış, dilenci, serseriydim. Şimdi tanıdıklarım, bir yuvam, bir işim var. Tanrı’nın iyiliğine, dostlarımın cömertliğine, payıma düşen nimetlere hayret ediyorum. Yakınmıyorum.”
“Ama yalnızlık seni eziyor mu? Arkandaki küçük ev karanlık ve bomboş.”
“Huzurun tadını çıkarmaya daha fırsat bile bulamadım; hele yalnızlık duygusundan sıkılmaya hiç.”
“Güzel; umarım dile getirdiğin hoşnutluğu gerçekten hissediyorsundur. Her hâlükârda sağduyun, Lut’un karısının kararsız korkularına kapılmak için henüz çok erken olduğunu söyleyecektir. Beni görmeden önce geride neler bıraktığını elbette bilmiyorum; ama geriye dönüp bakmaya yöneltecek her ayartıya kararlılıkla direnmeni öğütlüyorum. En azından birkaç ay boyunca şu anki yolunda kararlılıkla ilerle.”
“Yapmayı düşündüğüm de bu,” diye yanıtladım. St. John devam etti—
“İnsanın içindeki eğilimleri denetlemek, doğasının yönünü değiştirmek zordur; ama bunun yapılabileceğini deneyimlerimden biliyorum. Tanrı, yazgımızı bir ölçüde biçimlendirme gücünü bize verdi. Gücümüzün, elde edemediği bir besin istediğini sandığımızda—irademiz izleyemeyeceğimiz bir yola yöneldiğinde—ne açlıktan bitkin düşmemiz ne de umutsuzca yerimizde saymamız gerekir. Zihne, tatmayı özlediği yasak yiyecek kadar güçlü, belki de daha saf başka bir besin aramalı; Macera arayan aya da Talih’in önümüze kapattığı yol kadar düz ve geniş, ondan daha engebeli olsa bile, bir yol açmalıyız.”
“Bir yıl önce, din adamlığına girmekle hata ettiğimi düşündüğüm için kendim de çok mutsuzdum; değişmeyen görevleri beni ölümüne bezdiriyordu. Dünyanın daha hareketli yaşamına, edebiyat uğruna verilen daha heyecanlı uğraşlara, sanatçı, yazar ya da hatip yazgısına yanıp tutuşuyordum; bir papazınkinden başka her şeye. Evet, papaz cüppemin altında bir siyasetçinin, askerin, şan uğruna yaşayanın, ün âşığının, iktidar peşinde koşanın yüreği çarpıyordu. Düşündüm: Hayatım öylesine sefil bir hâldeydi ki ya değişmeliydi ya da ölmeliydim. Bir süre karanlıkta çırpındıktan sonra ışık belirdi, ferahlık geldi. Kısıtlanmış hayatım birdenbire uçsuz bucaksız bir ovaya yayıldı; güçlerim gökten bir çağrı duydu: doğrulun, tüm gücünüzü toplayın, kanatlarınızı açın ve gözün erişemeyeceği yükseklere çıkın. Tanrı’nın bana bir görevi vardı; onu uzaklara götürüp hakkıyla yerine getirebilmem için askerin, devlet adamının ve hatibin en iyi nitelikleri olan beceri, güç, cesaret ve belagat gerekiyordu; çünkü bu niteliklerin hepsi iyi bir misyonerde birleşir.”
“Misyoner olmaya karar verdim. O andan itibaren ruh hâlim değişti; zincirler her yeteneğimden çözülüp düştü. Geriye yalnız esaretin acı veren sızısı kaldı; onu da ancak zaman iyileştirebilir. Kararı bana babam dayatmıştı; ama o öldüğünden beri karşıma dikilecek meşru bir engelim yok. Bazı işlerimi hallettim, Morton’a yerime geçecek birini buldum; duygularımdaki bir iki düğümü çözdüm, ya da kestim attım. İnsan zaaflarına karşı son bir mücadelem kaldı; kazanacağıma biliyorum, çünkü kazanacağıma yemin ettim. Avrupa’dan Doğu’ya doğru yola çıkıyorum.”
Bunu kendine özgü, yumuşak ama vurgulu sesiyle söyledi. Sözü bitince bana değil, ikimizin de baktığı günbatımına çevirdi gözlerini. İkimiz de tarladan kapıcığa çıkan patikaya sırtımızı dönmüştük. Çimenle kaplanmış yolda hiç ayak sesi duymamıştık; vadide akan su, o anın ve manzaranın tek yatıştırıcı sesiydi. Bu yüzden neşeli, gümüş çan gibi tatlı bir ses haykırınca ikimiz de irkildik—
“İyi akşamlar, Bay Rivers. İyi akşamlar, yaşlı Carlo. Köpeğiniz dostlarını sizden daha çabuk tanıyor, efendim; tarlanın aşağısındayken kulaklarını dikip kuyruğunu salladı, sizse şimdi arkanızı dönmüş duruyorsunuz.”
Doğruydu. Bay Rivers o ezgili seslerin ilkiyle, sanki başının üzerinde bir bulutu yıldırım yarmış gibi irkilmişti; ama konuşan kişi onu şaşırttığında durduğu hâlâ aynıydı—kolu kapıya dayanmış, yüzü batıya dönük. Sonunda ağır ağır döndü. Yanında bir hayalet belirmiş gibiydi. Ondan yaklaşık bir metre ötede bembeyaz giysilere bürünmüş bir siluet duruyordu: genç, zarif, hatları dolgun ama inceydi. Carlo’yu okşamak için eğildikten sonra başını kaldırıp uzun örtüsünü geriye atınca, bakışlarının önünde kusursuz güzellikte bir yüz açtı. ‘Kusursuz güzellik’ güçlü bir söz; ama geri almıyor, yumuşatmıyorum. Albion’ın ılıman ikliminin biçimlendirdiği en tatlı yüz çizgileri; nemli rüzgârlarının ve buğulu göklerinin meydana getirip koruduğu en duru gül ve zambak renkleri bu nitelemeyi burada haklı çıkarıyordu. Hiçbir güzellikten yoksun değildi, hiçbir kusuru seçilmiyordu. Genç kızın yüz hatları düzgün ve zarifti; güzel tablolarda gördüğümüz gibi biçimli ve renkli gözleri büyük, koyu ve canlıydı. İnce bir gözü yumuşak bir çekicilikle çevreleyen uzun, gölgeli kirpiklere; bakışlara açıklık veren kalemle çizilmiş gibi kaşlara; canlı renklerin ve ışığın güzelliğine dinginlik katan beyaz, pürüzsüz bir alna sahipti. Yanakları oval, taze ve pürüzsüz; dudakları da taze, al al, sağlıklı ve güzel biçimliydi. Dişleri düzgün, parlak ve kusursuz; çenesi küçük ve gamzeliydi. Bir de gür, bol bukleleri vardı. Kısacası güzellik idealini gerçekleştiren bütün üstünlükler onda eksiksizdi. Bu güzel yaratığa bakarken şaşırdım; bütün kalbimle hayran kaldım. Doğa onu belli ki cömert olduğu bir anda yaratmıştı; üvey annelerin alışıldık cimri armağanlarını dağıtmayı unutup bu sevgili çocuğuna bir büyükannenin bolluğuyla donatmıştı.
St. John Rivers bu yeryüzü meleği hakkında ne düşünüyordu? Ona dönüp baktığını görünce doğal olarak kendime bunu sordum; yanıtı da doğal olarak yüzünde aradım. Peri’den gözlerini çoktan çekmiş, kapıcığın yanında yetişen mütevazı bir papatya kümesine bakıyordu.
“Güzel bir akşam; ama tek başına dışarı çıkmak için geç oldu,” dedi, kapalı çiçeklerin bembeyaz başlarını ayağıyla ezerek.
“Ah, S——’den—” (yirmi mil kadar uzaktaki büyükçe bir kasabanın adını söyledi) “ancak bu öğleden sonra eve döndüm. Babam okulunuzu açtığınızı, yeni öğretmenin geldiğini söyledi; ben de çaydan sonra şapkamı takıp onu görmek için vadiye koştum. Bu o mu?” Beni gösterdi.
“Evet,” dedi St. John.
“Morton’u seveceğinizi düşünüyor musunuz?” diye sordu bana; sesindeki ve tavrındaki doğrudan, saf sadelik hoştu, çocukçaydı.
“Umarım severim. Sevmem için pek çok nedenim var.”
“Öğrencilerinizi beklediğiniz kadar dikkatli buldunuz mu?”
“Evet, öyle.”
“Evinizi beğendiniz mi?”
“Çok beğendim.”
“Güzelce döşedim mi?”
“Gerçekten çok güzel döşediniz.”
“Size Alice Wood’u yardımcı olarak seçmem de iyi olmuş mu?”
“Kesinlikle. Öğrenmeye açık ve becerikli.” (Demek Bayan Oliver, varis olan kişi bu, diye düşündüm; anlaşılan talihin armağanları bakımından da doğanınkiler kadar şanslı! Acaba doğumunda hangi mutlu gezegenler etkili olmuştu?)
“Ara sıra gelip öğretmenlik yapmanıza yardım edeceğim,” diye ekledi. “Şimdi arada bir sizi ziyarete gelmek benim için değişiklik olacak; değişikliği severim. Bay Rivers, S——’de kaldığım süre boyunca çok eğlendim. Dün gece, daha doğrusu bu sabah saat ikiye kadar dans ettim. Ayaklanmalardan beri ——’ıncı alay orada konuşlanmış; subaylar dünyanın en hoş erkekleri. Hepsi bizim genç bıçak bileyicilerimizi ve makas satıcılarımızı gölgede bırakıyor.”
Bay St. John’un alt dudağının öne çıktığını, üst dudağının da bir an kıvrıldığını sandım. Gülen genç kız ona bunları anlatırken ağzı iyice sıkılmış, yüzünün alt kısmı alışılmadık ölçüde sert ve köşeli görünmüştü. Bakışlarını papatyalardan kaldırıp ona çevirdi. Gülümsemeyen, sorgulayan, anlam yüklü bir bakıştı. O ise bir kahkahayla karşılık verdi; kahkaha gençliğine, gül yanaklarına, gamzelerine ve parlak gözlerine çok yakışıyordu.
O, sessiz ve ciddi dururken kız yeniden Carlo’yu okşamaya başladı. “Zavallı Carlo beni seviyor,” dedi. “Dostlarına karşı sert ve mesafeli değil; konuşabilseydi susmazdı.”
Köpeğin başını okşarken, genç ve sert efendisinin önünde doğal bir zarafetle eğildiğinde, o efendinin yüzüne bir kızıllık yayıldığını gördüm. Ciddi gözünün birden ateşle yumuşayıp karşı konulmaz bir duyguyla parıldadığını gördüm. Böyle kızarıp alevlenince, erkek olarak neredeyse onun bir kadın olarak güzel olduğu kadar güzel görünüyordu. Göğsü bir kez kabardı; sanki zorba bir sıkıştırmadan yorulmuş kocaman yüreği, iradesine karşı koyarak genişlemiş ve özgürlüğe kavuşmak için güçlü bir hamle yapmıştı. Ama bence, şahlanan bir atı dizginleyen kararlı bir binici gibi, duygularını dizginledi. Kendisine yöneltilen nazik yakınlaşmalara ne sözle ne de hareketle karşılık verdi.
“Babam, artık bizi hiç ziyarete gelmediğinizi söylüyor,” diye devam etti Bayan Oliver, başını kaldırarak. “Vale Hall’da neredeyse yabancı oldunuz. Bu akşam yalnız ve pek iyi değil. Benimle dönüp onu ziyaret eder misiniz?”
“Bay Oliver’ı ziyaret etmek için uygun bir saat değil,” diye karşılık verdi St. John.
“Uygun bir saat değilmiş! Ama tam da uygun saat olduğunu söylüyorum. Babamın en çok arkadaşlığa ihtiyaç duyduğu saat; işyerleri kapandı, onu meşgul edecek bir işi yok. Hadi, Bay Rivers, gelin. Neden bu kadar çekingen, bu kadar kasvetlisiniz?” Sessizliğinin bıraktığı boşluğu kendi yanıtıyla doldurdu.
“Unutmuşum!” diye haykırdı, kendine şaşmış gibi güzel, bukleli başını sallayarak. “Ne kadar sersem ve düşüncesizim! Kusuruma bakmayın. Sohbetlerime katılmak istememeniz için geçerli nedenleriniz olduğunu aklımdan çıkarmışım. Diana’yla Mary gitti, Moor House kapalı ve siz yapayalnızsınız. Size gerçekten acıyorum. Hadi, babamı görmeye gelin.”
“Bu akşam olmaz, Bayan Rosamond, bu akşam olmaz.”
Bay St. John neredeyse bir otomat gibi konuşuyordu; bu şekilde reddetmenin kendisine neye mal olduğunu yalnızca kendisi biliyordu.
“Pekâlâ, bu kadar inatçıysanız sizi bırakayım; daha fazla kalmaya cesaret edemem, çiy düşmeye başladı. İyi akşamlar!”
Elini uzattı. O da yalnızca hafifçe dokundu. “İyi akşamlar!” diye tekrarladı, yankı gibi boğuk ve kısık bir sesle. Kız döndü, ama hemen ardından geri geldi.
“İyi misiniz?” diye sordu. Bunu sormakta haklıydı: yüzü, elbisesi kadar solgundu.
“Gayet iyiyim,” dedi tane tane; sonra eğilerek kapıdan çıktı. Kız bir yana, o öte yana gitti. Kız, tarlada peri gibi süzülerek ilerlerken dönüp iki kez ona baktı; o ise kararlı adımlarla karşıya geçerken hiç dönüp bakmadı.
Bir başkasının acısı ve özverisi, düşüncelerimi yalnızca kendim üzerine yoğunlaşmaktan kopardı. Diana Rivers, kardeşini “ölüm kadar amansız” diye nitelemişti. Abartmamıştı.
Bölüm etkileşimi
