Jane Eyre kitap kapağı

22. bölüm / 39

Xxı. Bölüm

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 39Şu an: Xxı. Bölüm

XXI. BÖLÜM
Önseziler tuhaf şeylerdir! Sezgiler de öyle; işaretler de. Üçü bir araya gelince insanlığın henüz anahtarını bulamadığı tek bir gizemi oluştururlar. Hayatım boyunca önsezilerle alay etmedim; çünkü benim de tuhaf önsezilerim oldu. Sezgilerin var olduğuna inanıyorum. Örneğin, birbirlerinden çok uzakta yaşayan, uzun süredir görüşmeyen, araları bütünüyle açılmış akrabalar arasında bile, yabancılaşmalarına rağmen her birinin kökenini dayandırdığı kaynağın birliğini ortaya koyan sezgiler vardır; bunların nasıl işlediği ölümlülerin aklını aşar. Bildiğimiz kadarıyla işaretler de Doğa’nın insana duyduğu sezgilerden ibaret olabilir.

Daha altı yaşında küçük bir kızken, bir gece Bessie Leaven’ın Martha Abbot’a, küçük bir çocukla ilgili rüya gördüğünü söylediğini duymuştum. Çocuk rüyası görmenin kişinin kendisi ya da yakınları için mutlaka bir sıkıntıya işaret ettiğini söylemişti. Hemen ardından yaşanan bir olay bu sözü belleğime öyle kazımasaydı, belki zamanla unutulup giderdi. Ertesi gün Bessie, küçük kız kardeşinin ölüm döşeğinde olduğu haberiyle eve çağrıldı.

Son zamanlarda bu sözü ve bu olayı sık sık hatırlıyordum; çünkü geçen hafta boyunca, yatağıma bir bebek rüyası getirmeyen neredeyse tek bir gece bile geçmemişti. Bazen onu kollarımda susturuyor, bazen dizimde hoplatıyor, kimi zaman çimenlikte papatyalarla oynarken seyrediyor, kimi zaman da ellerini akan suya daldırışını izliyordum. Bir gece ağlayan, ertesi gece gülen bir çocuktu; bazen yanıma sokuluyor, bazen benden kaçıyordu. Hayalet her defasında hangi hâlde, hangi görünüşte olursa olsun, uyku ülkesine girer girmez karşıma çıkıyor; yedi gece üst üste beni buluyordu.

Aynı düşüncenin bu tekdüze yinelenişi, aynı görüntünün tuhaf biçimde tekrar tekrar belirmesi hoşuma gitmiyordu. Yatma vakti yaklaşıp hayalin görüleceği saat de yaklaşırken tedirgin olmaya başladım. Ay ışıklı o gece çığlığı duyduğumda, bu hayalet bebekle birlikteyken uykumdan uyanmıştım; ertesi günün öğleden sonrasında da Bayan Fairfax’ın odasında birinin beni beklediğine dair haberle aşağı çağrılmıştım. Odasına gittiğimde, bir beyefendinin uşağına benzeyen bir adam buldum. Baştan ayağa siyahlar içindeydi; elinde tuttuğu şapkanın çevresine de siyah krepten bir bant sarılmıştı.

“Beni pek hatırlamazsınız sanırım hanımefendi,” dedi içeri girdiğimde ayağa kalkarak. “Ama adım Leaven. Siz Gateshead’deyken, sekiz dokuz yıl kadar önce, Bayan Reed’in arabacısıydım; hâlâ orada yaşıyorum.”

“Ah Robert! Nasılsın? Seni çok iyi hatırlıyorum; Bayan Georgiana’nın doru atıyla beni bazen gezdirirdin. Bessie nasıl? Bessie’yle evlisin, değil mi?”

“Evet hanımefendi; karım sapasağlam, teşekkür ederim. Yaklaşık iki ay önce bir çocuğumuz daha oldu; şimdi üç çocuk var, hem anne hem bebek iyi.”

“Evdekiler iyi mi Robert?”

“Size daha iyi haberler veremediğim için üzgünüm hanımefendi; şu sıralar durumları çok kötü, başları büyük dertte.”

“Umarım kimse ölmemiştir,” dedim siyah giysilerine bakarak. O da şapkasının çevresindeki krebe göz gezdirip şöyle karşılık verdi:

“Bay John geçen hafta dün, Londra’daki dairesinde öldü.”

“Bay John mu?”

“Evet.”

“Annesi bunu nasıl karşıladı?”

“Görüyorsunuz ya Bayan Eyre, bu sıradan bir felaket değil. Hayatı çok çılgın geçmişti; son üç yıldır kendini tuhaf işlere vermişti ve ölümü de korkunç oldu.”

“Bessie’den işlerinin yolunda gitmediğini duymuştum.”

“Yolunda mı! Daha kötü olamazdı. Sağlığını ve servetini dünyanın en kötü erkekleriyle kadınları arasında tüketti. Borca battı, hapse düştü. Annesi onu iki kez kurtardı; ama serbest kalır kalmaz eski arkadaşlarına ve alışkanlıklarına döndü. Aklı pek başında değildi; birlikte yaşadığı alçaklar onu, duyduğum hiçbir şeye benzemeyecek ölçüde kandırdılar. Yaklaşık üç hafta önce Gateshead’e geldi, hanımdan her şeyini ona vermesini istedi. Hanım reddetti; savurganlığı yüzünden imkânları uzun zamandır çok azalmıştı. Bunun üzerine geri döndü; aldığımız bir sonraki haber, öldüğüydü. Nasıl öldüğünü Tanrı bilir! Kendini öldürdüğünü söylüyorlar.”

Sessiz kaldım; haber dehşet vericiydi. Robert Leaven sözlerini sürdürdü:

“Hanımın da bir süredir sağlığı bozuktu. Çok kilo almıştı ama buna rağmen güçlü değildi; para kaybı ve yoksulluk korkusu onu iyice çökertiyordu. Bay John’un ölüm haberi ve ölüm biçimi öyle ansızın geldi ki felç geçirmesine yol açtı. Üç gün boyunca konuşamadı; ama geçen salı biraz daha iyi gibiydi. Bir şey söylemek ister gibi karıma işaretler yapıyor, mırıldanıyordu. Ancak dün sabah Bessie, sizin adınızı telaffuz ettiğini anladı; sonunda şu sözleri seçebildi: ‘Jane’i getirin—Jane Eyre’i çağırın, onunla konuşmak istiyorum.’ Bessie aklı başında mı, söyledikleri bir anlam taşıyor mu emin değil; ama Bayan Reed’le Bayan Georgiana’ya anlattı ve sizi çağırmalarını önerdi. Genç hanımlar önce işi ağırdan aldılar; ama anneleri öyle huzursuzlandı, o kadar çok ‘Jane, Jane’ dedi ki sonunda razı oldular. Dün Gateshead’den ayrıldım. Hazırlanabilirseniz hanımefendi, yarın sabah erkenden sizi benimle oraya götürmek isterim.”

“Evet Robert, hazır olurum; gitmem gerektiğini düşünüyorum.”

“Ben de öyle düşünüyorum hanımefendi. Bessie, geri çevirmeyeceğinizden emindi; ama yola çıkmadan önce izin istemeniz gerekir sanırım?”

“Evet; şimdi gidip isteyeceğim.” Onu hizmetkârların salonuna yönlendirip John’un karısının ilgisine ve John’un kendi yardımlarına emanet ettikten sonra Bay Rochester’ı aramaya çıktım.

Alt kattaki odaların hiçbirinde, avluda, ahırlarda ya da arazide yoktu. Bayan Fairfax’a onu görüp görmediğini sordum; evet, Bayan Ingram’la bilardo oynadığını sanıyordu. Bilardo salonuna koştum; topların tıkırtısı ve seslerin uğultusu oradan geliyordu. Bay Rochester, Bayan Ingram, iki Bayan Eshton ve hayranları oyunla meşguldü. Böylesine ilginç bir topluluğun huzurunu bozmak cesaret istiyordu; yine de erteleyemeyeceğim bir işim vardı. Bayan Ingram’ın yanında duran ev sahibine doğru ilerledim. Yaklaştığımı görünce dönüp bana kibirle baktı; gözleri, “Bu sürüngen şimdi ne istiyor?” diye soruyor gibiydi. Alçak sesle “Bay Rochester,” dediğimde, sanki beni kovmaya yelteniyormuş gibi bir hareket yaptı. O anki görünüşünü hatırlıyorum: son derece zarif ve çarpıcıydı. Gök mavisi krep kumaştan bir sabahlık giymiş, saçına incecik mavi bir eşarp dolamıştı. Oyundan heyecanlanmıştı; öfkeli gururu, kibirli yüz hatlarındaki ifadeyi bozmuyordu.

“Şu kişi sizi mi istiyor?” diye sordu Bay Rochester’a. Bay Rochester da “kişi”nin kim olduğunu görmek için döndü. Tuhaf, ne anlama geldiği belirsiz hareketlerinden biriyle yüzünü buruşturdu, ıstakasını yere fırlatıp odadan benimle çıktı.

“Evet Jane?” dedi, kapattığı okul odasının kapısına sırtını dayayarak.

“İzninizle efendim, bir iki haftalığına izin almak istiyorum.”

“Ne yapacaksın? Nereye gideceksin?”

“Beni çağırtan hasta bir hanımı görmeye.”

“Hangi hasta hanımı? Nerede yaşıyor?”

“Gateshead’de, ——shire’da.”

“——shire mı? Orası yüz mil uzakta! Seni o kadar uzaktan görmeye çağıran kim olabilir?”

“Adı Reed efendim; Bayan Reed.”

“Gateshead’li Reed mi? Orada bir yargıç Reed vardı.”

“Karısı, yani dul eşi efendim.”

“Onunla ne işin var? Onu nereden tanıyorsun?”

“Bay Reed dayımdı; annemin erkek kardeşiydi.”

“Yok artık! Bunu daha önce hiç söylememiştin; hep hiç akraban olmadığını söylerdin.”

“Beni ailesinden sayacak kimsem yoktu efendim. Bay Reed öldü, karısı da beni başından attı.”

“Neden?”

“Yoksul ve yük olduğum, bir de benden hoşlanmadığı için.”

“Ama Reed’in çocukları vardı, değil mi? Kuzenlerin olmalı. Sir George Lynn dün, Gateshead’li bir Reed’den söz ediyordu; kasabanın en rezil haydutlarından biri olduğunu söyledi. Ingram da aynı yerden Georgiana Reed’den bahsetti; bir iki sezon önce Londra’da güzelliğiyle pek beğenilmiş.”

“John Reed de öldü efendim. Kendini mahvetti, ailesini de neredeyse batırdı; intihar ettiği sanılıyor. Haber annesini öyle sarstı ki felç geçirmesine yol açtı.”

“Peki ona ne yararın dokunabilir? Saçmalık Jane! Belki sen varana kadar ölecek yaşlı bir hanımı görmek için yüz mil yol tepmeyi aklımdan bile geçirmezdim; üstelik seni başından attığını söylüyorsun.”

“Evet efendim, ama bu çok önceydi; koşulları da çok farklıydı. Şimdi dileğini görmezden gelirsem içim rahat etmez.”

“Ne kadar kalacaksın?”

“Mümkün olduğunca kısa efendim.”

“Yalnızca bir hafta kalacağına söz ver—”

“Söz vermesem daha iyi; bozmak zorunda kalabilirim.”

“Her hâlükârda geri döneceksin; hiçbir bahaneyle onun yanına temelli yerleşmeyeceksin, değil mi?”

“Hayır efendim! Her şey yolunda giderse kesinlikle döneceğim.”

“Peki seninle kim geliyor? Yüz mil yolu tek başına gitmezsin.”

“Hayır efendim, arabacısını gönderdi.”

“Güvenilir biri mi?”

“Evet efendim, on yıldır ailenin yanında çalışıyor.”

Bay Rochester düşündü. “Ne zaman gitmek istiyorsun?”

“Yarın sabah erkenden efendim.”

“Peki, biraz paran olmalı; parasız yolculuk edemezsin, hem sanırım pek paran yok: sana henüz hiç maaş vermedim. Dünyada ne kadar paran var Jane?” diye sordu gülümseyerek.

Cüzdanımı çıkardım; zavallı bir şeydi. “Beş şilin efendim.” Cüzdanı aldı, içindeki birikmiş parayı avucuna döktü ve azlığı eğlenceliymiş gibi kıkırdadı. Derken cüzdanını çıkardı. “Al,” dedi, bana bir banknot uzatarak; elli sterlindi bu, oysa bana yalnızca on beş sterlin borçluydu. Bozuk param olmadığını söyledim.

“Bozuk para istemiyorum; bunu biliyorsun. Ücretini al.”

Hakkım olandan fazlasını almayı reddettim. Önce kaşlarını çattı; sonra bir şey hatırlamış gibi, “—” dedi:

“Doğru, doğru! Hepsini şimdi vermesem iyi olur: elinde elli sterlin olsa belki üç ay dönmezdin. İşte on sterlin; yetmez mi?”

“Evet efendim, ama şimdi bana beş sterlin borçlusunuz.”

“Öyleyse dönünce alırsın; kırk sterlinin bankacısı benim.”

“Bay Rochester, fırsat bulmuşken sizinle başka bir iş meselesinden de söz edeyim.”

“İş meselesi mi? Merak ettim, dinleyeyim.”

“Efendim, yakında evleneceğinizi bana adeta bildirmiştiniz, değil mi?”

“Evet; ne olmuş?”

“Öyleyse efendim, Adèle’in okula gitmesi gerekir: bunun ne kadar gerekli olduğunu siz de anlayacaksınız.”

“Gelinimin önünden çekilsin diye mi, yoksa gelinim onu fazla sertçe ezip geçmesin diye mi? Önerinde akıl var; bundan hiç kuşkum yok. Dediğin gibi, Adèle okula gitmeli; sen de elbette doğru cehenneme—?”

“Umarım öyle olmaz efendim; ama başka bir yerde iş aramam gerekecek.”

“Elbette!” diye haykırdı; sesi de yüzünü buruşturması da aynı ölçüde tuhaf ve gülünçtü. Birkaç dakika bana baktı.

“Peki yaşlı Madam Reed’e ya da kızlarına gidip sana bir iş bulmalarını isteyeceksin herhâlde?”

“Hayır efendim; akrabalarımla aramdaki ilişki onlardan iyilik istememi haklı çıkaracak türden değil—ama ilan vereceğim.”

“Mısır piramitlerine tırmanırsın sen!” diye homurdandı. “İlan vermeye kalkarsan görürsün! Keşke sana on sterlin yerine yalnızca bir sovereign altını vermiş olsaydım. Dokuz sterlinimi geri ver Jane; ona ihtiyacım var.”

“Benim de ihtiyacım var efendim,” diye karşılık verdim; ellerimi ve cüzdanımı arkamda saklayarak. “Ne olursa olsun bu parayı veremem.”

“Ne cimrisin!” dedi. “Benden para isteyen birini geri çeviriyorsun! Beş sterlin ver Jane.”

“Beş şilin bile vermem efendim; beş peni de.”

“Parayı bir göreyim bari.”

“Hayır efendim; size güvenilmez.”

“Jane!”

“Efendim?”

“Bana bir şey için söz ver.”

“Yapabileceğimi düşündüğüm her şey için söz veririm efendim.”

“İlan vermeyeceğine ve iş arama işini bana bırakacağına. Zamanı gelince sana bir iş bulacağım.”

“Memnuniyetle efendim; siz de gelininiz eve girmeden önce Adèle’le ikimizin evden sağ salim ayrılmış olacağımıza söz verirseniz.”

“Pekâlâ, pekâlâ! Söz veriyorum. Öyleyse yarın mı gidiyorsun?”

“Evet efendim; erkenden.”

“Yemekten sonra oturma odasına inecek misin?”

“Hayır efendim, yolculuk için hazırlanmam gerek.”

“Öyleyse bir süreliğine vedalaşmamız mı gerekiyor?”

“Sanırım öyle efendim.”

“İnsanlar vedalaşma törenini nasıl yapar Jane? Bana öğret; bu işlerden pek anlamam.”

“‘Hoşça kal’ derler ya da tercih ettikleri başka bir şey.”

“Öyleyse söyle.”

“Şimdilik hoşça kalın Bay Rochester.”

“Ben ne demeliyim?”

“İsterseniz siz de aynısını söyleyin efendim.”

“Şimdilik hoşça kal Bayan Eyre; hepsi bu mu?”

“Evet.”

“Bana kalırsa bu pek cimrice, kuru ve soğuk. Başka bir şey isterdim; törene küçük bir ekleme. Mesela el sıkışsak; ama hayır—o da yetmezdi. Yani yalnızca ‘Hoşça kal Jane’ mi diyeceksin?”

“Bu yeter efendim; içten söylenmiş tek bir söz, birçok söz kadar iyi dilek taşıyabilir.”

“Olabilir; ama ‘Hoşça kal’ boş ve soğuk bir söz.”

“Kapıya sırtını dayayıp daha ne kadar duracak?” diye sordum kendi kendime. “Eşyalarımı toplamaya başlamak istiyorum.” Akşam yemeği zili çaldı; o da bir kelime etmeden ansızın çıkıp gitti. Gün boyunca onu bir daha görmedim; sabah kalkmadan önce yola çıkmıştım.

Mayısın birinde öğleden sonra saat beş sularında Gateshead’deki kapıcı kulübesine vardım; konağa çıkmadan önce içeri girdim. Her yer çok temiz ve derli topluydu: süslü pencerelerde küçük beyaz perdeler asılıydı; yerler pırıl pırıldı; şömine ızgarasıyla ateş takımı parlatılmış, ateş de canlı canlı yanıyordu. Bessie ocak başında son doğurduğu bebeği kucağında tutuyordu; Robert ile kız kardeşi köşelerden birinde sessizce oynuyorlardı.

“Çok şükür! Geleceğini biliyordum!” diye haykırdı Bayan Leaven, içeri girdiğimde.

Onu öptükten sonra, “Evet Bessie,” dedim. “Umarım çok geç kalmamışımdır. Reed Hanım nasıl? Hâlâ yaşıyor, değil mi?”

“Evet, yaşıyor; eskisinden daha aklı başında ve kendinde. Doktor bir iki hafta daha dayanabileceğini söylüyor ama sonunda iyileşeceğini pek sanmıyor.”

“Son zamanlarda benden söz etti mi?”

“Daha bu sabah senden söz etti, gelmeni istedi. Ama şimdi uyuyor; on dakika önce konağa çıktığımda da uyuyordu. Öğleden sonraları genellikle bir tür uyuşukluk içinde yatıyor, altı yedi gibi uyanıyor. Bir saat burada dinlenir misiniz Bayan? Sonra sizinle yukarı çıkarım.”

Tam o sırada Robert içeri girdi. Bessie uyuyan bebeğini beşiğe yatırıp onu karşılamaya gitti; ardından şapkamı çıkarmamı ve biraz çay içmemi ısrarla istedi, çünkü solgun ve yorgun göründüğümü söyledi. Konukseverliğini memnuniyetle kabul ettim; çocukken beni soymasına nasıl ses çıkarmadıysam, şimdi de yol giysilerimi çıkarmasına öylece izin verdim.

Bessie’nin telaşla oraya buraya koşturmasını izlerken eski günler birbiri ardına gözümde canlandı: en iyi porselenleriyle çay tepsisini hazırlıyor, ekmekle tereyağı kesiyor, bir çay keki kızartıyor, arada küçük Robert’a ya da Jane’e, eskiden bana yaptığı gibi, şöyle bir vurup iteliyordu. Bessie’nin çabuk öfkesi kadar hafif adımları ve güzelliği de yerindeydi.

Çay hazır olunca masaya yaklaşmak üzereydim; ama eski buyurgan sesiyle yerimde oturmamı söyledi. Şömine başında servis yapmalıymışım; önümde fincanımla kızarmış ekmek tabağının bulunduğu küçük, yuvarlak bir sehpa koydu. Tıpkı eskiden çocuk odasındaki sandalyeme oturttuğunda, gizlice aşırdığı bir tatlıyı önüme koyması gibi. Ben de eski günlerdeki gibi gülümseyip dediğini yaptım.

Thornfield Hall’da mutlu olup olmadığımı ve evin hanımının nasıl biri olduğunu öğrenmek istedi. Evde yalnızca bir beyefendinin bulunduğunu söylediğimde de onun iyi bir beyefendi olup olmadığını, ondan hoşlanıp hoşlanmadığımı sordu. Oldukça çirkin ama tam bir beyefendi olduğunu, bana nazik davrandığını ve hâlimden memnun olduğumu söyledim. Sonra da yakın zamanda evde kalan neşeli topluluğu anlatmaya koyuldum; Bessie bu ayrıntıları ilgiyle dinledi: tam da hoşuna gidecek türden şeylerdi bunlar.

Böyle sohbet ederken bir saat çabucak geçti. Bessie şapkamı ve öteki eşyalarımı geri verdi; onun eşliğinde kulübeden çıkıp konağa yöneldim. Yaklaşık dokuz yıl önce, şimdi çıktığım patikadan aşağı inerken de yanımda o vardı. Ocak ayının karanlık, sisli, ayazlı bir sabahında, düşmanca bir çatıdan çaresiz ve kırgın bir yürekle ayrılmıştım; kendimi yasa dışı, neredeyse lanetlenmiş hissediyor, çok uzak ve hiç bilmediğim Lowood’un soğuk sığınağına gidiyordum. Şimdi aynı düşmanca çatı yeniden karşıma çıkmıştı; geleceğim hâlâ belirsizdi, yüreğim yine sızlıyordu. Dünyanın yüzünde bir gezgin gibi hissediyordum kendimi; ama artık kendime ve gücüme daha çok güveniyor, ezilme korkusunu daha az duyuyordum. Uğradığım haksızlıkların açık yarası da tümüyle kapanmış, öfke alevi sönmüştü.

“Önce kahvaltı odasına gideceksiniz,” dedi Bessie, holde önümden yürürken. “Genç hanımlar orada olacak.”

Bir an sonra odanın içindeydim. Bay Brocklehurst’le ilk kez tanıştırıldığım sabah nasılsa, bütün mobilyalar yine öyle duruyordu; onun üzerinde durduğu halı bile hâlâ şöminenin önündeydi. Kitaplıklara göz atınca, Bewick’in Britanya Kuşları adlı eserinin iki cildini üçüncü raftaki eski yerlerinde, Gulliver’in Gezileri ile Binbir Gece Masalları’nı da hemen üstte seçebildiğimi sandım. Cansız eşyalar değişmemişti; ama canlılar tanınmayacak kadar değişmişti.

Karşıma iki genç hanım çıktı. Biri çok uzundu, neredeyse Bayan Ingram kadar; aynı zamanda çok zayıftı, yüzü solgun, ifadesi sertti. Görünüşünde çileci bir yan vardı; dümdüz etekli, sade siyah kumaş elbisesi, kolalı keten yakası, şakaklarından geriye taranmış saçları ve rahibe giysilerini andıran abanoz boncuk dizisiyle haçı bu izlenimi güçlendiriyordu. Bunun Eliza olduğundan emindim; ama uzamış, renksiz yüzünde eski hâlinden pek az iz bulabiliyordum.

Ötekinin Georgiana olduğundan da emindim; ama hatırladığım Georgiana, on bir yaşındaki ince, peri gibi kız değildi artık. Karşımda yetişkin, iyice tombullaşmış bir genç kadın duruyordu; balmumu heykel kadar açık tenliydi, yüz hatları düzgün ve güzeldi, mavi gözleri baygın bakıyor, sarı saçları bukle bukle dökülüyordu. Onun elbisesi de siyahtı; ama kesimi ablasınınkinden o kadar farklıydı ki çok daha dökümlüydü ve Georgiana’ya daha çok yakışıyordu; onunki şık görünürken ötekininki püritence duruyordu.

İki kız kardeşin her birinde annelerinden yalnızca bir özellik vardı: zayıf, solgun büyük kız annesinin Cairngorm taşını andıran gözlerini almıştı; gürbüz, canlı küçük kızsa çene ve çene hattını—belki biraz yumuşamıştı ama başka bakımdan böylesine dolgun ve şehvetli olan yüzüne yine de tarif edilemez bir sertlik katıyordu.

Yaklaştığımda iki hanım da beni karşılamak için ayağa kalktı ve ikisi de bana “Bayan Eyre” diye hitap etti. Eliza gülümsemeden, kısa ve kesik bir sesle selam verdi; sonra yeniden oturup gözlerini ateşe dikti ve beni unutmuş gibiydi. Georgiana “Nasılsınız?” sözüne yolculuğum, hava durumu ve benzeri şeyler hakkında birkaç sıradan söz ekledi; bunları ağır ağır konuştu. Bir yandan da beni tepeden tırnağa süzen yan bakışlar atıyordu: kaba yünlü pelerinimin kıvrımlarında geziniyor, sonra kır evlerine özgü şapkamın sade süslemesinde oyalanıyordu. Genç hanımlar, birine “tuhaf” bulduklarını o sözcüğü kullanmadan hissettirmekte pek ustadır. Biraz tepeden bakan bir ifade, soğuk tavırlar ve umursamaz bir ses tonu; sözle ya da davranışla açıkça kabalaşmadan, bu konudaki düşüncelerini bütünüyle anlatmaya yeter.

Gizli ya da açık bir küçümseme artık eskiden üzerimde kurduğu etkiye sahip değildi. Kuzenlerimin arasında otururken, birinin beni tümüyle görmezden gelmesi ve ötekinin yarı alaycı ilgisi karşısında ne kadar rahat olduğuma şaşırdım: Eliza beni incitmiyor, Georgiana sinirlerimi bozmuyordu. Çünkü aklımda başka şeyler vardı; son birkaç ayda içimde onların uyandırabileceği her şeyden çok daha güçlü duygular uyanmış, verebilecekleri ya da çektirebilecekleri her şeyden çok daha keskin ve ince acılarla hazlar yaşamıştım. Tavırları bu yüzden iyi ya da kötü yönde beni hiç ilgilendirmiyordu.

Kısa süre sonra Georgiana’ya sakince bakarak, “Reed Hanım nasıl?” diye sordum. Doğrudan ona seslenmemi beklenmedik bir cüret saymış gibi gerildi.

“Reed Hanım mı? Ah, annemi kastediyorsun; çok ağır hasta. Bu gece onu görebileceğinden şüpheliyim.”

“Yukarı çıkıp geldiğimi kendisine bildirirseniz,” dedim, “size çok minnettar olurum.”

Georgiana irkilir gibi oldu; mavi gözlerini fal taşı gibi açtı. “Beni özellikle görmek istediğini biliyorum,” diye ekledim. “İsteğini yerine getirmeyi gerekenden fazla ertelemek istemiyorum.”

“Annem akşamları rahatsız edilmekten hoşlanmaz,” dedi Eliza. Sessizce ayağa kalktım, davet beklemeden şapkamı ve eldivenlerimi çıkardım; herhâlde mutfakta olan Bessie’nin yanına gideceğimi, Reed Hanım’ın bu gece beni kabul edecek durumda olup olmadığını öğrenmesini isteyeceğimi söyledim. Gidip Bessie’yi buldum ve onu işim için gönderdikten sonra kendi hazırlıklarıma koyuldum. O zamana dek küstahlıktan hep kaçınmıştım; bugün gördüğüm muameleden sonra, bir yıl önce olsaydı ertesi sabah Gateshead’den ayrılmaya karar verirdim. Ama şimdi birden bunun akılsızca bir plan olacağı anlaşıldı. Teyzemi görmek için yüz mil yol gelmiştim; iyileşene ya da ölene kadar yanında kalmalıydım. Kızlarının gururunu ya da budalalığını bir kenara bırakmalı, bunlardan etkilenmemeliydim. Bu yüzden kahyaya seslendim, bana bir oda göstermesini istedim ve muhtemelen bir iki hafta misafir kalacağımı söyledim. Sandığımı odama taşıttım ve ardından kendim gittim; sahanlıkta Bessie’yle karşılaştım.

“Hanım uyandı,” dedi. “Burada olduğunuzu söyledim; gelin, sizi tanıyacak mı bakalım.”

Eskiden cezalandırılmak ya da azarlanmak için defalarca çağrıldığım, iyi bildiğim o odaya gitmek için yol gösterilmesine gerek yoktu. Bessie’nin önünden hızla yürüdüm ve kapıyı usulca açtım. Hava kararmaya başlamıştı; masanın üzerinde siperli bir lamba duruyordu. Eskisi gibi kehribar rengi perdeleriyle dört direkli büyük yatak oradaydı; tuvalet masası, koltuk ve ayak iskemlesi de. İşlemediğim suçlar için af dilemek üzere yüzlerce kez önünde diz çökmeye mahkûm edilmiştim. Yakındaki bir köşeye baktım; bir zamanlar korktuğum ince sopanın orada pusuda beklediğini, cin gibi fırlayıp titreyen avucuma ya da geri çekilen boynuma şaklayacağını yarı yarıya umuyordum. Yatağa yaklaştım, perdeleri açtım ve yığılmış yastıkların üzerine eğildim.

Bayan Reed’in yüzünü iyi hatırlıyordum; tanıdık yüzü hevesle aradım. Zamanın intikam arzusunu yatıştırması, öfke ve tiksinti dürtülerini susturması ne güzel. Bu kadından acı ve nefretle ayrılmıştım; şimdi yanına yalnızca büyük acıları için duyduğum bir tür merhametle ve bütün haksızlıkları unutup bağışlama, barışıp dostça el sıkışma arzusuyla dönmüştüm.

Tanıdık yüz oradaydı: her zamanki gibi sert, acımasız. Hiçbir şeyin yumuşatamadığı o kendine özgü göz ve hafifçe kalkık, buyurgan, despot kaş yerindeydi. Bana kaç kez tehdit ve nefretle bakmıştı! Şimdi o sert çizgiyi izlerken çocukluk korkularım ve kederlerim nasıl da canlandı! Yine de eğilip onu öptüm; bana baktı.

“Bu Jane Eyre mi?” dedi.

“Evet, Teyze Reed. Nasılsınız sevgili teyzeciğim?”

Bir zamanlar ona bir daha asla teyzem demeyeceğime ant içmiştim; şimdi bu yemini unutmayı ve bozmayı günah saymadım. Parmaklarım çarşafın dışında duran elini kavramıştı; elimi şefkatle sıksaydı o anda gerçek bir mutluluk duyacaktım. Ama etkilenmeyen yaradılışlar öyle kolay yumuşamaz; doğal antipati de öyle kolay silinmez. Bayan Reed elini çekti, yüzünü benden biraz öteye çevirip gecenin sıcak olduğunu söyledi. Bana yeniden öyle buz gibi baktı ki benim hakkımdaki görüşünün, bana karşı duygularının değişmediğini ve değişmeyeceğini hemen anladım. Taş gibi gözünden—şefkate kapalı, gözyaşına karşı katı—sonuna dek beni kötü saymaya kararlı olduğunu biliyordum; çünkü iyi olduğuma inanmak ona cömertçe bir sevinç vermeyecek, yalnızca gururunu incitecekti.

Önce acı duydum, sonra öfkelendim; ardından onu, yaradılışına ve iradesine rağmen, dize getirmeye karar verdim. Gözlerim çocukluğumdaki gibi dolmuştu; onları geri gönderdim. Yatağın başına bir sandalye çektim, oturup yastığa doğru eğildim.

“Beni çağırttınız,” dedim, “ben de geldim; durumunuzun nasıl geliştiğini görene kadar kalmaya niyetliyim.”

“Ah, elbette! Kızlarımı gördün mü?”

“Evet.”

“Peki, onlara aklımdaki bazı şeyleri seninle konuşana kadar kalmanı istediğimi söyleyebilirsin. Bu gece artık çok geç, bir de hatırlamakta zorlanıyorum. Ama sana söylemek istediğim bir şey vardı—dur bakayım—”

Dalgın bakışları ve değişmiş konuşması, bir zamanlar dinç olan bedeninin nasıl yıkıma uğradığını gösteriyordu. Huzursuzca dönüp yatak örtülerini çevresine çekti; yorganın köşesine dayalı dirseğim örtüyü tutuyordu. Buna hemen sinirlendi.

“Doğrul!” dedi. “Örtüyü tutup beni rahatsız etme. Sen Jane Eyre misin?”

“Ben Jane Eyre’im.”

“O çocuk yüzünden ne kadar sıkıntı çektiğime kimse inanmaz. Bana bırakılan ne büyük bir yüktü; anlaşılmaz mizacı, birden parlayan öfkesi, insanın hareketlerini durmadan ve tuhaf biçimde gözetlemesiyle her gün, her saat bana ne dert oldu! Bir keresinde benimle deli biri gibi, hatta şeytan gibi konuştu; yemin ederim. Hiçbir çocuk onun gibi konuşup bakmadı; onu evden gönderebildiğime sevindim. Lowood’da ona ne yaptılar? Orada ateşli hastalık salgını çıktı ve pek çok öğrenci öldü. Ama o ölmedi. Oysa öldüğünü söyledim—keşke ölseydi!”

“Ne tuhaf bir dilek Bayan Reed; ondan neden bu kadar nefret ediyorsunuz?”

“Annesinden hep hoşlanmazdım; çünkü kocamın tek kız kardeşiydi ve kocamın gözdesiydi. Aşağı tabakadan biriyle evlendiğinde ailesinin onu reddetmesine karşı çıkmıştı; ölüm haberi gelince de bir budala gibi ağladı. Bebeği yanına aldıracaktı; oysa ben ona, bebeği bir sütanneye vermesini ve bakım masraflarını ödemesini yalvararak söylemiştim. Onu ilk gördüğüm anda nefret ettim—sıska, mızmız, cılız bir şey! Beşiğinde bütün gece ağlayıp dururdu; başka çocuklar gibi avaz avaz bağırmaz, sızlanıp inlerdi. Reed ona acır, kendi çocuğuymuş gibi kucağına alıp onunla ilgilenirdi; hatta o yaştaki kendi çocuklarıyla ilgilendiğinden bile fazla. Benim çocuklarımı da küçük dilenciyle yakınlaştırmaya çalışırdı. Sevgili yavrularım ona katlanamazdı; hoşlanmadıklarını belli edince onlara kızardı. Son hastalığında onu durmadan başucuna getirtirdi; ölmeden bir saat önce de bu yaratığa bakacağıma dair benden söz aldı. Bir yoksullar yurdundan gelen zavallı bir piçi üstüme yıkmış olsalar da razı olurdum; ama o zayıftı, yaradılıştan zayıf. John babasına hiç benzemez, buna seviniyorum: Bana ve erkek kardeşlerime benziyor—tam bir Gibson. Ah, para isteyen mektuplarıyla bana eziyet etmeyi bıraksa keşke! Ona verecek param kalmadı; yoksullaşıyoruz. Hizmetçilerin yarısını göndermeli, evin bir bölümünü kapatmalı ya da kiraya vermeliyim. Buna asla razı olamam—ama nasıl geçineceğiz? Gelirimin üçte ikisi ipotek faizlerine gidiyor. John korkunç kumar oynuyor ve hep kaybediyor—zavallı çocuk! Dolandırıcıların eline düşmüş; John dibe vurdu, alçaldı—görünüşü korkunç—onu gördüğümde onun adına utanıyorum.”

Heyecanı gittikçe artıyordu. “Bence artık gitsem iyi olur,” dedim yatağın öte yanında duran Bessie’ye.

“Belki de öyle yapmalısınız, hanımefendi; ama akşama doğru sık sık böyle konuşur—sabahları daha sakin olur.”

Ayağa kalktım. “Dur!” diye seslendi Bayan Reed. “Söylemek istediğim başka bir şey daha var. Beni tehdit ediyor—durmadan kendi ölümüyle ya da benimkiyle tehdit ediyor; bazen onu boğazında kocaman bir yara açılmış ya da yüzü şişip kararmış hâlde yatarken gördüğümü düşlüyorum. Ne tuhaf bir duruma düştüm: ağır dertlerim var. Ne yapmalı? Para nereden bulunacak?”

Bessie şimdi onu yatıştırıcı bir ilaç içmeye ikna etmeye çalıştı; güçlükle başardı. Çok geçmeden Bayan Reed sakinleşti ve uyuklamaya başladı. Ben de yanından ayrıldım.

Onunla yeniden konuşmam için on günden fazla zaman geçti. Ya sayıklıyor ya da uyuşuk bir hâlde yatıyordu; doktor, onu acı verecek biçimde heyecanlandırabilecek her şeyi yasaklamıştı. Bu arada Georgiana ve Eliza’yla elimden geldiğince geçinmeye çalıştım. Başlangıçta ikisi de gerçekten çok soğuktu. Eliza günün yarısında dikiş diker, okur ya da yazar; benimle veya kız kardeşiyle neredeyse tek kelime konuşmazdı. Georgiana saatlerce kanaryasına saçma sapan şeyler anlatır, beni hiç fark etmezdi. Ama yapacak ya da oyalanacak bir şey bulamamış gibi görünmemeye kararlıydım: Yanımda getirdiğim resim malzemeleri her ikisini de sağlıyordu.

Bir kalem kutusu ve birkaç kâğıt yaprağıyla onlardan ayrı, pencerenin yanında bir yere oturur; hayal gücünün durmadan değişen kaleydoskopunda o an beliren sahneleri canlandıran düşsel küçük resimler çizerdim: iki kayanın arasından görünen bir deniz parçası; yükselen ay ve diskinin önünden geçen bir gemi; sazlar ve su kamışları arasında nilüfer çiçeklerinden bir taç takmış bir su perisinin başı; alıç çiçeklerinden bir çelenğin altında, çit kuşunun yuvasında oturan bir elf.

Bir sabah bir yüz çizmeye koyuldum: nasıl bir yüz olacağı umurumda değildi, hatta bilmiyordum da. Yumuşak, siyah bir kalem alıp ucunu genişçe açtım ve işe koyuldum. Kısa sürede kâğıda geniş, çıkık bir alınla yüzün alt kısmını belirleyen köşeli bir çizgi çizmiştim. Bu hat hoşuma gitti; parmaklarım yüz hatlarını büyük bir hevesle doldurmaya koyuldu. Alnın altına belirgin, yatay kaşlar çizilmeliydi; ardından doğal olarak düzgün biçimli, sırtı düz ve burun delikleri geniş bir burun; sonra dar olmayan, esnek görünümlü bir ağız; ardından ortasında belirgin bir çukur bulunan sert bir çene. Elbette siyah favoriler de gerekiyordu; şakaklarda tutam tutam, alnın üstünde dalgalanan simsiyah saçlar da. Sıra gözlere gelmişti: En dikkatli çalışmayı gerektirdikleri için onları sona bırakmıştım. Büyük çizdim, biçimlerini güzelce verdim: kirpikleri uzun ve koyu, irislerini parlak ve büyük yaptım. “Güzel! Ama tam da değil,” diye düşündüm çizimin etkisine bakarken; “daha güçlü, daha canlı olmalılar.” Işıklar daha parlak parlasın diye gölgeleri koyulaştırdım—bir iki başarılı dokunuşla oldu. İşte, gözlerimin önünde bir dostumun yüzü vardı; genç hanımların bana sırtlarını dönmüş olması ne fark ederdi? Yüze baktım; canlı benzerliğine gülümsedim: kendimden geçmiş, hoşnuttum.

“Bu, tanıdığınız birinin portresi mi?” diye sordu, fark ettirmeden yanıma yaklaşan Eliza. Bunun yalnızca hayal ürünü bir yüz olduğunu söyledim ve hemen öteki kâğıtların altına sakladım. Elbette yalan söyledim: Aslında Bay Rochester’ın son derece benzer bir tasviriydi. Ama bu onu ya da benden başka herhangi birini neden ilgilendirsindi? Georgiana da bakmak için yaklaştı. Öteki çizimler çok hoşuna gitti, ama bu çizime “çirkin bir adam” dedi. İkisi de becerime şaşırmış gibiydi. Portrelerini çizmeyi önerdim; sırayla oturup kalemle taslaklarını çıkardılar. Sonra Georgiana albümünü getirdi. Ona suluboya bir resim yapacağıma söz verdim; bu, keyfini hemen yerine getirdi. Bahçede yürüyüşe çıkmayı önerdi. Dışarı çıkalı iki saat olmadan, içten içe dertleşmeye başlamıştık: İki yıl önce Londra’da geçirdiği görkemli kış mevsimini, orada nasıl hayranlık uyandırdığını ve gördüğü ilgiyi anlattı; hatta unvanlı birini kendine âşık ettiğini de ima etti. Öğleden sonra ve akşam boyunca bu imaları açtı; türlü tatlı sohbetleri aktardı, duygusal sahneleri canlandırdı. Kısacası, o gün benim için moda hayatını anlatan bir romanın bir cildini doğaçlama yazdı. Anlattıkları günbegün sürdü ve hep aynı konuyu işledi: kendisini, aşklarını ve dertlerini. Annesinin hastalığından, erkek kardeşinin ölümünden ya da ailenin geleceğinin şu anki kasvetli hâlinden bir kez bile söz etmemesi tuhaftı. Zihni bütünüyle geçmişteki eğlenceli günlerin anılarıyla ve gelecekteki sefahat düşleriyle dolu gibiydi. Her gün annesinin hasta odasında beş dakika kadar kalır, daha fazla kalmazdı.

Eliza hâlâ pek konuşmuyordu: Belli ki sohbete ayıracak vakti yoktu. Onun kadar meşgul görünen birini hiç görmemiştim; ama ne yaptığını söylemek, daha doğrusu çalışkanlığının sonucunu bulmak zordu. Erken kalkmak için bir çalar saati vardı. Kahvaltıdan önce vaktini nasıl geçirdiğini bilmiyorum; ama o öğünden sonra zamanını düzenli dilimlere böler, her saate bir iş düşerdi. Günde üç kez küçük bir kitap okurdu; inceleyince bunun Ortak Dua Kitabı olduğunu gördüm. Bir keresinde o kitabın onu bu kadar çekmesinin nedenini sordum. “Rubrik,” dedi. Neredeyse bir halı büyüklüğündeki kare biçimli koyu kırmızı bir örtünün kenarını altın iplikle işlemeye üç saat ayırıyordu. Bu parçanın ne işe yaradığını sorunca, Gateshead yakınlarında yeni yapılmış bir kilisenin sunağına örtü olacağını söyledi. Günlüğüne iki saat ayırıyor, mutfak bahçesinde tek başına çalışarak iki saat geçiriyor, hesaplarını düzenlemeye de bir saat veriyordu. Arkadaşlığa ya da sohbete ihtiyacı yok gibiydi. Kendi tarzında mutlu olduğuna inanıyorum: Bu düzen ona yetiyordu; saat gibi işleyen düzenini değiştirmeye zorlayan herhangi bir olay kadar onu rahatsız eden bir şey yoktu.

Bir akşam, her zamankinden daha konuşkan olduğu sırada, John’un davranışlarının ve ailenin uğrayacağı yıkım tehdidinin kendisi için derin bir üzüntü kaynağı olduğunu söyledi. Ama artık, dedi, zihnini toparlamış ve kararını vermişti. Kendi servetini güvenceye almıştı; annesi ölünce—iyileşmesinin ya da uzun süre daha yaşamasının tümüyle olanaksız olduğunu sakince belirtti—uzun zamandır tasarladığı bir projeyi gerçekleştirecekti: düzenli alışkanlıklarının kalıcı olarak bozulmayacağı sakin bir yere çekilecek ve kendisiyle uçarı dünya arasına güvenli engeller koyacaktı. Georgiana’nın ona eşlik edip etmeyeceğini sordum.

“Elbette hayır. Georgiana’yla ortak hiçbir yanları yoktu; hiçbir zaman da olmamıştı. Ne pahasına olursa olsun onunla yaşamak zorunda kalmak istemezdi. Georgiana kendi yoluna gidecekti; o, Eliza da kendi yoluna.”

Georgiana, bana içini dökmediği zamanların çoğunu kanepede uzanıp evin sıkıcılığından yakınarak ve Gibson teyzesinin onu şehre davet etmesini tekrar tekrar dileyerek geçiriyordu. “Her şey sona erene kadar bir iki aylığına ortadan kaybolabilseydi ne iyi olurdu,” dedi. “Her şeyin sona ermesi” derken neyi kastettiğini sormadım; annesinin beklenen ölümünü ve ardından gelecek kasvetli cenaze törenlerini kastettiğini sanıyorum. Eliza, kız kardeşinin tembelliğine ve yakınmalarına, önünde böyle mırıldanıp pinekleyen biri yokmuşçasına çoğu zaman hiç aldırmıyordu. Ama bir gün hesap defterini kaldırıp nakışını açarken ansızın şöyle çıkıştı—

“Georgiana, senden daha kibirli ve akılsız bir yaratığın yeryüzüne yük olmasına herhâlde hiç izin verilmemiştir. Doğmaya hakkın yoktu, çünkü hayatını hiçbir işe yaramadan geçiriyorsun. Akla uygun bir insan gibi kendin için, kendinle ve kendin olarak yaşamak yerine, güçsüzlüğünü taşıması için başkalarının gücüne tutunmaya çalışıyorsun. Böyle şişman, güçsüz, şişkin ve işe yaramaz bir şeyi yüklenmek isteyen kimse bulunmayınca da kötü davranıldığını, ihmal edildiğini, mutsuz olduğunu söyleyip duruyorsun. Bir de senin için hayat sürekli değişim ve heyecanla dolu olmalı; yoksa dünya zindana dönüşüyor. Hayranlık uyandırılmalı, sana kur yapılmalı, iltifat edilmeli; müziğin, dansın ve arkadaşlığın olmalı—yoksa solup gidiyorsun. Kendi çabandan ve iradenden başka hiçbir şeye bağlı kalmadan yaşayacağın bir düzen kuracak aklın yok mu? Bir gününü al; bölümlere ayır, her bölüme bir iş düşür. Arada boşta kalmış bir çeyrek saat, on dakika, beş dakika bırakma—hepsini hesaba kat; her işi sırası gelince yöntemle, katı bir düzen içinde yap. Gün başladığını fark edemeden bitip gidecek; boş bir anını geçirmen için kimsenin yardımına ihtiyaç duymayacaksın. Kimsenin arkadaşlığını, sohbetini, anlayışını ya da hoşgörüsünü aramak zorunda kalmayacaksın; kısacası, bağımsız bir insan gibi yaşamış olacaksın. Bu öğüdü dinle: Sana vereceğim ilk ve son öğüt bu. Sonra ne olursa olsun bana ya da bir başkasına ihtiyacın kalmaz. Dinlemez, eskisi gibi özlem çekip mızmızlanarak aylaklık etmeyi sürdürürsen, aptallığının sonuçlarına katlanırsın; ne kadar kötü ve çekilmez olsalar da. Bunu açıkça söylüyorum; şimdi de dinle: Az sonra söyleyeceklerimi bir daha tekrarlamayacağım, ama söylediklerimin gereğini kararlılıkla yapacağım. Annem öldükten sonra seninle bütün bağımı koparıyorum: Tabutu Gateshead Kilisesi’ndeki mezarlığa götürüldüğü günden itibaren, birbirimizi hiç tanımamışız gibi ayrı olacağız. Aynı anne babadan doğmuş olmamızın, en ufak bir hak iddiasıyla bile beni kendine bağlamana izin vereceğini sanma. Şunu söyleyebilirim: Biz hariç bütün insanlık yeryüzünden silinip yalnız ikimiz kalsak bile, seni eski dünyada bırakır, yeni dünyaya kendim giderdim.”

Dudaklarını kapattı.

“Bu nutku çekmek için kendini yormasaydın da olurdu,” diye karşılık verdi Georgiana. “Herkes senin yaşayan en bencil, en duygusuz yaratık olduğunu bilir; bana karşı kindar nefretini de biliyorum. Lord Edwin Vere konusunda bana oynadığın oyundan bunu daha önce anlamıştım: Benden üstün olmana, unvan sahibi olmama, senin yüzünü göstermeye cesaret edemeyeceğin çevrelere kabul edilmeme dayanamadın; bu yüzden beni gözetleyip ihbar ettin ve geleceğimi sonsuza dek mahvettin.” Georgiana mendilini çıkarıp sonraki bir saat boyunca burnunu sümkürdü; Eliza ise soğuk, kımıldamaz ve büyük bir gayretle işine koyulmuş hâlde oturdu.

Bazıları içten ve cömert duygulara pek değer vermez; oysa burada bu duygudan yoksun iki yaradılış vardı: Biri dayanılmaz ölçüde sert, ötekiyse sefil denecek kadar tatsızdı. Yargıdan yoksun duygu gerçekten tatsız, sulu bir içecektir; ama duyguyla yumuşamamış yargı da insanın yutamayacağı kadar acı, boğazı tırmalayan bir lokmadır.

Yağmurlu, rüzgârlı bir öğleden sonraydı. Georgiana kanepede bir roman okurken uyuyakalmıştı; Eliza yeni kilisedeki aziz günü ayinine gitmişti—din konusunda katı bir biçimciydi: Görev bildiği ibadetleri vaktinde yerine getirmesine hiçbir hava engel olamazdı; hava ister güzel ister kötü olsun, her pazar üç kez, hafta içindeyse ne zaman dua ayini varsa kiliseye giderdi.

Üst kata çıkıp, neredeyse kimsenin aldırmadığı ölmek üzere olan kadının nasıl olduğunu görmeye karar verdim: Hizmetçiler bile onunla ancak ara sıra ilgileniyordu; ücretli bakıcı, pek denetlenmediği için fırsatını buldukça odadan sıvışıyordu. Bessie sadıktı; ama kendi ailesine bakması gerekiyordu ve konağa ancak arada bir gelebiliyordu. Beklediğim gibi hasta odasını gözetimsiz buldum: Bakıcı yoktu; hasta kımıldamadan, uyuşuk görünerek yatıyordu; solgun yüzü yastıklara gömülmüştü. Şöminedeki ateş sönmek üzereydi. Ateşe yakıt attım, yatak örtülerini düzelttim, artık bana bakamayacak olan kadına bir süre baktım; sonra pencereden yana çekildim.

Yağmur camlara şiddetle vuruyor, rüzgâr fırtına gibi esiyordu. “Orada yatan biri,” diye düşündüm, “yakında dünyanın fırtınalarından kurtulacak. Bedensel kabuğunu terk etmek için çırpınan o ruh, sonunda serbest kaldığında nereye uçacak?”

Büyük gizem üzerine düşünürken Helen Burns’ü hatırladım; ölürken söylediği sözleri, inancını, bedenden kurtulmuş ruhların eşitliği öğretisini anımsadım. Hâlâ zihnimde onun iyi bildiğim sesini dinliyor; solgun, ruhani görünüşünü, bitkin yüzünü ve yüce bakışlarını gözümde canlandırıyordum. Helen dingin ölüm döşeğinde yatarken ilahi Babasının kucağına dönme özlemini fısıldıyordu; tam o sırada arkamdaki sedirden cılız bir ses mırıldandı: “Kim o?”

Bayan Reed’in günlerdir konuşmadığını biliyordum: Kendine mi geliyordu? Yanına gittim.

“Benim, Teyze Reed.”

“Ben kim?” diye karşılık verdi. “Sen kimsin?” Şaşkınlıkla ve bir parça korkuyla, ama çılgınca olmayan bir hâlde bana bakıyordu. “Seni hiç tanımıyorum—Bessie nerede?”

“Kapıcı kulübesinde, teyze.”

“Teyze,” diye tekrarladı. “Kim bana teyze diyor? Gibsonlardan biri değilsin; ama seni tanıyorum—yüzün, gözlerin ve alnın çok tanıdık: Şuna benziyorsun—Jane Eyre’e benziyorsun!”

Bir şey söylemedim: Kim olduğumu açıklarsam onu sarsmaktan korkuyordum.

“Yine de,” dedi, “yanılıyor olmaktan korkuyorum: Düşüncelerim beni yanıltıyor. Jane Eyre’i görmek istedim; ortada benzerlik yokken varmış gibi geliyor: Üstelik sekiz yılda çok değişmiş olmalı.” Şimdi, onun sandığı ve görmek istediği kişinin ben olduğumu yumuşakça söyledim; beni anladığını ve zihninin bütünüyle açık olduğunu görünce, Bessie’nin beni Thornfield’dan getirmesi için kocasını nasıl gönderdiğini anlattım.

“Çok hasta olduğumu biliyorum,” dedi az sonra. “Birkaç dakika önce dönmeye çalıştım ve bir uzvumu bile oynatamadığımı fark ettim. Ölmeden önce içimi rahatlatmam iyi olur: Sağlıklıyken önemsemediğimiz şeyler, benim şu anki durumumda insanın içine dert oluyor. Bakıcı burada mı? Yoksa odada senden başka kimse yok mu?”

Ona odada yalnız olduğumuzu söyledim.

“Pekâlâ, sana iki kez haksızlık ettim; şimdi bundan pişmanım. Biri, seni kendi çocuğum gibi büyütmek için kocama verdiğim sözü tutmamaktı; diğeri—” Durdu. “Aslında belki de pek önemli değil,” diye kendi kendine mırıldandı. “Sonra iyileşebilirim; kendimi ona karşı bu kadar alçaltmak acı verici.”

Yerini değiştirmek için çabaladı ama başaramadı. Yüzü değişti; sanki içinde bir şey hissetmişti—belki de son acının habercisini.

“Pekâlâ, bunu aradan çıkarmalıyım. Önümde sonsuzluk var; ona söylemem daha iyi. Tuvalet çantamı bul, aç ve içindeki mektubu çıkar.”

Söylediklerini yaptım. “Mektubu oku,” dedi.

Kısaydı ve şöyle yazılmıştı:—

“HANIMEFENDİ,—

“Yeğenim Jane Eyre’in adresini bana göndermek ve nasıl olduğunu bildirmek lütfunda bulunur musunuz? Yakında ona yazıp Madeira’ya yanıma gelmesini istemeyi düşünüyorum. Geçimimi sağlayacak kadar bir servet edinme çabalarımı Tanrı’nın lütfu sayesinde başarıya ulaştırdım. Evlenmediğim ve çocuğum olmadığı için, onu sağlığımda evlat edinmek ve öldüğümde geride bırakabileceğim ne varsa ona miras bırakmak istiyorum.

Saygılarımla, Hanımefendi, vb., vb.,

“JOHN EYRE, Madeira.”

Mektup üç yıl önce tarihlenmişti.

“Bunu neden hiç duymadım?” diye sordum.

“Çünkü sana yardım edip refaha kavuşmanı sağlayacak kadar olsun el uzatamayacak ölçüde, kökünden ve bütünüyle senden hoşlanmıyordum. Bana yaptıklarını unutamadım, Jane—bir zamanlar öfkeyle üzerime atılışını; dünyada herkesten çok benden nefret ettiğini söylediğin o tonu; beni düşünmenin bile seni hasta ettiğini çocukça olmayan bir bakış ve sesle söyleyişini, sana sefil bir zulümle davrandığımı ileri sürüşünü. Böylece ayağa fırlayıp zihnindeki zehri döktüğünde kendi içimde duyduklarımı da unutamadım: Vurduğum ya da ittiğim bir hayvan, insan gözleriyle bana bakıp bir adam sesiyle lanet etmiş gibi korkmuştum.—Bana biraz su ver! Ah, çabuk ol!”

“Sevgili Reed Hanım,” dedim, istediği suyu uzatırken, “artık bunları düşünmeyin, zihninizden silin gitsin. Öfkeli sözlerim için beni bağışlayın: O zaman çocuktum; o günün üzerinden sekiz dokuz yıl geçti.”

Söylediklerime hiç kulak asmadı; suyu içip soluklandıktan sonra şöyle devam etti—

“Sana söylüyorum, bunu unutamadım; intikamımı da aldım: Dayının seni evlat edinmesi, rahat ve konforlu bir hayata kavuşturması katlanamayacağım bir şeydi. Ona mektup yazdım; hayal kırıklığına uğrattığım için üzgün olduğumu, ama Jane Eyre’in öldüğünü söyledim: Lowood’da tifüsten ölmüştü. Şimdi ne istersen yap: Yazıp iddiamı çürüt—yalanımı istediğin an ortaya çıkar. Sanırım benim başıma bela olmak için doğmuşsun: Son saatlerim, sen olmasaydın işlemeye hiç kalkışmayacağım bir eylemin anısıyla işkence içinde geçiyor.”

“Keşke artık bunu düşünmemeye ikna olsanız, teyze; bana şefkat ve bağışlayıcılıkla yaklaşsanız—”

“Çok kötü huylusun,” dedi, “bugün bile anlamamın imkânsız olduğunu düşündüğüm bir huy bu: Dokuz yıl boyunca her türlü muameleye nasıl sabırla ve ses çıkarmadan katlandın da onuncu yıl birdenbire ateş ve öfkeyle patladın, bunu asla anlayamayacağım.”

“Huyum düşündüğünüz kadar kötü değil: Öfkeliyim ama kinci değilim. Küçük bir çocukken, izin verseydiniz sizi sevmekten mutluluk duyardım; şimdi de sizinle barışmayı içtenlikle istiyorum: Beni öpün, teyze.”

Yanağımı dudaklarına yaklaştırdım; dokunmadı. Yatağın üzerine eğilerek onu ezdiğimi söyledi ve yine su istedi. Onu yatağa yatırırken—su içerken kolumla kaldırıp desteklemiştim—buz gibi, nemli elini elimle örttüm: güçsüz parmakları dokunuşumdan kaçtı, donuklaşmış gözleri bakışlarımdan sakındı.

“Öyleyse ister sevin ister benden nefret edin,” dedim sonunda, “sizi bütün kalbimle, hiçbir koşul koymadan bağışlıyorum: Şimdi Tanrı’dan bağışlanma dileyin ve huzura kavuşun.”

Zavallı, acı çeken kadın! Alışılmış düşünce biçimini değiştirmeye artık gücü yetmeyecek kadar geçti; yaşarken benden hep nefret etmişti—ölürken de nefret etmeyi sürdürmeliydi.

Hemşire içeri girdi, Bessie de ardından geldi. Dostça bir işaret görme umuduyla yarım saat daha kaldım; ama hiçbir şey göstermedi. Bilinci yeniden hızla bulanıklaşıyordu; zihni bir daha toparlanmadı: O gece saat on ikide öldü. Gözlerini kapatırken yanında değildim; kızlarından hiçbiri de yoktu. Ertesi sabah her şeyin bittiğini haber vermeye geldiler. O sırada naaşı yatırılmıştı. Eliza’yla ben onu görmeye gittik; yüksek sesle ağlamaya başlayan Georgiana gitmeye cesaret edemediğini söyledi. Orada, Sarah Reed’in bir zamanlar güçlü ve hareketli bedeni, katılaşmış ve hareketsiz yatıyordu: çakmaktaşını andıran gözünün üzerini soğuk kapağı örtmüştü; kaşıyla keskin yüz hatlarında amansız ruhunun izi hâlâ duruyordu. Bu ceset bana tuhaf ve ürkütücü bir görüntü verdi. Ona keder ve acıyla baktım: İçimde hiçbir yumuşaklık, tatlılık, merhamet, umut ya da yatıştırıcı duygu uyandırmadı; yalnızca onun dertlerine duyduğum yakıcı bir keder—benim kaybıma değil—ve ölümün böyle bir biçimdeki dehşeti karşısında karanlık, gözyaşsız bir ürperti.

Eliza annesini sakince süzdü. Birkaç dakika süren sessizliğin ardından şöyle dedi—

“Bünyesiyle çok ileri bir yaşa kadar yaşamalıydı: ömrünü keder kısalttı.” Ardından ağzını bir an kasılma buruşturdu; kasılma geçince dönüp odadan çıktı, ben de çıktım. İkimiz de gözyaşı dökmemiştik.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…