Jane Eyre kitap kapağı

7. bölüm / 39

Bölüm VI

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 39Şu an: Bölüm VI

BÖLÜM VI
Ertesi gün, önceki günkü gibi başladı: gaz lambasıyla kalkıp giyindik. Fakat bu sabah yıkanma işini atlamak zorunda kaldık; testilerdeki su donmuştu. Önceki akşam hava değişmiş, bütün gece yatak odalarımızın pencerelerindeki aralıklardan ıslık çalarak geçen keskin kuzeydoğu rüzgârı yataklarımızda titrememize ve ibriklerdeki suyu buza çevirmemize yol açmıştı.

Bir buçuk saat süren uzun dua ve İncil okuma saati bitmeden soğuktan ölecek gibi oldum. Sonunda kahvaltı vakti geldi. Bu sabah yulaf lapası yanmamıştı; tadı yenebilirdi ama miktarı azdı. Porsiyonum ne kadar da küçük görünüyordu! Keşke iki katı olsaydı.

Gün içinde dördüncü sınıfa kaydedildim; bana düzenli dersler ve görevler verildi. O güne dek Lowood’daki işleri yalnızca seyretmiştim; artık ben de bunların içinde rol alacaktım. Başlangıçta ezber yapmaya pek alışık olmadığımdan dersler bana hem uzun hem zor geldi. Bir dersten ötekine sık sık geçmek de aklımı karıştırıyordu. Öğleden sonra saat üçe doğru Bayan Smith elime iki yarda uzunluğunda bir muslin kumaş parçası, bir iğne, yüksük ve benzerlerini verip, kenarını kıvırmamı söyleyerek dersliğin sessiz bir köşesine oturttuğunda sevindim. O saatte diğerlerinin çoğu da dikiş dikiyordu; ama bir sınıf Bayan Scatcherd’ın sandalyesinin çevresinde hâlâ ayakta durup okuyordu. Ortalık sessiz olduğundan derslerinin konusunu, her kızın nasıl okuduğunu ve Bayan Scatcherd’ın performansları hakkındaki eleştiri ya da övgülerini duyabiliyordum. Ders İngiliz tarihiydi. Okuyanların arasında verandada tanıştığım kızı gördüm. Dersin başında sınıfın en üstündeydi; ama bir telaffuz hatası ya da noktalama işaretlerine dikkat etmemesi yüzünden birden en alt sıraya gönderildi. Bu belirsiz konumunda bile Bayan Scatcherd onu sürekli gözetlemeyi sürdürdü; durmadan ona şöyle şeyler söylüyordu:

“Burns” (anlaşılan adı buydu; buradaki kızlara başka yerlerde erkek çocuklara yapıldığı gibi soyadlarıyla sesleniliyordu), “Burns, ayakkabının kenarına basıyorsun; ayak uçlarını hemen dışa çevir.” “Burns, çeneni öyle rahatsız edici biçimde öne uzatıyorsun; geri çek.” “Burns, başını dik tutmanı istiyorum; karşımda böyle durmana izin vermem,” vesaire, vesaire.

Bir bölüm iki kez baştan sona okunduktan sonra kitaplar kapatıldı ve kızlara sorular soruldu. Ders, Kral I. Charles’ın saltanatının bir bölümünü kapsıyordu; tonaj ve poundaj vergileriyle gemi vergisi hakkında türlü sorular soruldu, ama kızların çoğu yanıtlayamadı. Yine de her küçük güçlük Burns’e sorulur sorulmaz çözüldü. Belleği bütün dersin özünü kavramış gibiydi; her konuda yanıt vermeye hazırdı. Bayan Scatcherd’ın dikkatini öveceğini umup durdum; ama o, bunun yerine birden bağırdı:

“Pis, sevimsiz kız! Bu sabah tırnaklarını hiç temizlememişsin!”

Burns yanıt vermedi; sessizliğine şaşırdım.

“Neden,” diye düşündüm, “su donmuş olduğuna göre tırnaklarını da yüzünü de yıkayamadığını açıklamıyor?”

Bayan Smith iplik çilesini tutmamı isteyince dikkatimi başka yöne çevirdim. İpliği sararken arada benimle konuşuyor; daha önce okula gidip gitmediğimi, kumaş işaretleyip işaretleyemediğimi, dikiş dikmeyi, örgü örmeyi bilip bilmediğimi ve benzerlerini soruyordu. O beni bırakana kadar Bayan Scatcherd’ın hareketlerini gözlemlemeyi sürdüremedim. Yerime döndüğümde kadın, anlamını kavrayamadığım bir emir veriyordu; ama Burns hemen sınıftan çıktı. Kitapların tutulduğu küçük iç odaya girdi ve yarım dakika içinde, bir ucundan bağlanmış bir demet ince dal taşıyarak geri döndü. Uğursuz aleti saygılı bir reveransla Bayan Scatcherd’a uzattı; sonra kimse söylemeden önlüğünün bağını sessizce çözdü. Öğretmen de hemen, sertçe, dal demetiyle ensesine bir düzine kez vurdu. Burns’ün gözünden tek damla yaş çıkmadı. Bu manzara karşısında parmaklarım öfkeden titrediği için dikişimi bırakmıştım; ama onun düşünceli yüzündeki hiçbir çizgi alışılmış ifadesini değiştirmedi.

“İnatçı kız!” diye haykırdı Bayan Scatcherd. “Tembel ve pasaklı alışkanlıklarından seni hiçbir şey vazgeçiremiyor; sopayı yerine götür.”

Burns emre uydu. Kitap dolabından çıkarken onu dikkatle izledim; mendilini cebine geri koyuyordu ve ince yanağında bir damla yaş parlıyordu.

Akşamki oyun saatini Lowood’da günün en hoş bölümü sayıyordum. Saat beşte yediğim ekmek parçası ve içtiğim kahve, açlığımı gidermese de yaşam gücümü geri getirmişti. Gün boyu üzerimizdeki uzun süreli kısıtlama gevşemişti. Derslik sabaha göre daha sıcaktı; henüz kullanılmaya başlanmamış mumların yerini bir ölçüde tutsun diye ateşlerin biraz daha harlı yanmasına izin veriliyordu. Kızıllı alacakaranlık, izin verilmiş gürültü ve birbirine karışan pek çok ses, insana hoş bir özgürlük duygusu veriyordu.

Öğrencisi Burns’ü Bayan Scatcherd’ın kırbaçladığını gördüğüm günün akşamında, her zamanki gibi arkadaşım olmadan sıraların ve masaların, kahkahalı grupların arasında dolaştım; yine de yalnız hissetmiyordum. Pencerelerin yanından geçerken ara sıra storu kaldırıp dışarı bakıyordum. Kar hızla yağıyor, alt camların önünde şimdiden bir kar yığını birikiyordu. Kulağımı cama yaklaştırınca içerideki neşeli gürültünün arasından dışarıdaki rüzgârın kederli uğultusunu ayırt edebildim.

Yakın zamanda iyi bir evden ve şefkatli anne babadan ayrılmış olsaydım, ayrılığa en çok içerleyeceğim saat belki de o an olurdu; rüzgâr o zaman yüreğimi hüzünle doldurur, bu kasvetli kargaşa huzurumu kaçırırdı! Oysa bunların ikisi de içimde tuhaf bir heyecan uyandırıyordu. Gözü kara ve ateşli bir hevesle, rüzgârın daha şiddetle uğuldamasını, karanlığın koyulaşıp geceye dönmesini, kargaşanın da çığlığa yükselmesini istiyordum.

Sıraların üzerinden atlayıp masaların altından sürünerek şöminelerden birine gittim. Orada, yüksek tel parmaklığın yanında diz çökmüş, bir kitabın arkadaşlığına dalmış; korların soluk ışığında okuyarak çevresindeki her şeyden kopmuş Burns’ü buldum.

“Hâlâ Rasselas mı?” diye sordum, arkasına geçerek.

“Evet,” dedi, “az önce bitirdim.”

Beş dakika kadar sonra kitabı kapattı. Buna sevindim.

“Şimdi,” diye düşündüm, “belki onunla konuşabilirim.” Yanına, yere oturdum.

“Burns dışında adın ne?”

“Helen.”

“Buralardan çok uzakta mı oturuyorsun?”

“Daha kuzeyde, İskoçya sınırlarının hemen yakınında bir yerden geliyorum.”

“Bir gün geri dönecek misin?”

“Umarım; ama kimse geleceğinden emin olamaz.”

“Lowood’dan ayrılmak istiyor olmalısın?”

“Hayır! Neden isteyeyim? Eğitim almak için Lowood’a gönderildim; bu amaca ulaşmadan ayrılmanın hiçbir yararı olmaz.”

“Ama şu öğretmen, Bayan Scatcherd sana çok zalim davranıyor!”

“Zalim mi? Hiç de değil! Sert biri; kusurlarımdan hoşlanmıyor.”

“Senin yerinde olsam ondan hoşlanmaz, ona karşı koyardım. O sopayla bana vursa, elinden alır, burnunun dibinde kırardım.”

“Muhtemelen öyle bir şey yapmazdın; yapsaydın da Bay Brocklehurst seni okuldan atardı. Bu, yakınların için büyük bir üzüntü olurdu. Yalnızca senin hissedeceğin bir acıya sabırla katlanmak, kötü sonuçları seninle bağlantılı herkese uzanacak düşüncesizce bir davranışta bulunmaktan çok daha iyidir. Üstelik İncil bize kötülüğe iyilikle karşılık vermemizi söyler.”

“Ama kırbaçlanmak ve insanlarla dolu bir odanın ortasında durmaya gönderilmek utanç verici görünüyor. Sen de çok büyük bir kızsın; ben senden çok daha küçüğüm, buna dayanamazdım.”

“Kaçamıyorsan buna dayanmak yine de görevin olurdu. Yazgının katlanmanı gerektirdiği şeye katlanamayacağını söylemek zayıfça ve akılsızca.”

Onu hayretle dinledim. Bu dayanma öğretisini kavrayamadım; kendisini cezalandıran kişiye gösterdiği hoşgörüyü anlamam, hatta paylaşmam daha da zordu. Yine de Helen Burns’ün, benim göremediğim bir ışıkla düşündüğünü hissediyordum. Belki o haklı, ben haksızdım diye geçirdim içimden; ama bu konuyu derinlemesine düşünmek istemedim. Felix gibi, daha uygun bir zamana erteledim.

“Kusurların olduğunu söylüyorsun, Helen. Neler? Bana çok iyi görünüyorsun.”

“Öyleyse görünüşe bakarak yargılamamayı benden öğren. Bayan Scatcherd’ın dediği gibi pasaklıyım; eşyalarımı nadiren düzenler, düzenli tutmayı ise hiç beceremem. Dikkatsizim, kuralları unuturum, ders çalışmam gerekirken kitap okurum, yöntemim yoktur. Bazen de senin gibi, düzenli kurallara uymaya katlanamayacağımı söylerim. Doğası gereği tertipli, dakik ve titiz olan Bayan Scatcherd’ı bütün bunlar çok kızdırıyor.”

“Bir de aksi ve zalim,” diye ekledim; ama Helen Burns bu eklememi kabul etmedi, sessiz kaldı.

“Bayan Temple da sana Bayan Scatcherd kadar sert davranıyor mu?”

Bayan Temple’ın adını duyunca ciddi yüzünde hafif bir gülümseme belirdi.

“Bayan Temple iyilik dolu biridir; okuldaki en kötü öğrenciye bile sert davranmak ona acı verir. Hatalarımı görür ve bana nazikçe söyler; övgüyü hak eden bir şey yaptığımda da payıma düşen övgüyü cömertçe verir. Zavallı, kusurlu doğamın en güçlü kanıtlarından biri şu: Onun böylesine yumuşak ve akılcı uyarıları bile kusurlarımı düzeltmiyor. Övgüsüne çok değer versem de beni sürekli dikkatli ve öngörülü olmaya yöneltemiyor.”

“Tuhaf,” dedim, “dikkatli olmak o kadar kolay ki.”

“Senin için öyle olduğuna hiç kuşkum yok. Bu sabah sınıfında seni gözlemledim; dikkatle dinlediğini gördüm. Bayan Miller dersi anlatıp sana sorular sorarken aklın hiç dağılmıyor gibiydi. Benimkiyse sürekli başka yerlere kayıyor. Bayan Scatcherd’ı dinleyip söylediklerini dikkatle aklımda tutmam gerekirken sık sık sesini bile duyamaz oluyorum; bir çeşit düşe dalıyorum. Bazen kendimi Northumberland’da sanıyorum; çevremde duyduğum sesler de evimizin yakınındaki Deepden’den akan küçük derenin şırıltısıymış gibi geliyor. Sonra sıra bana gelip yanıt vermem gerektiğinde kendime geliyorum. Hayalimdeki derenin sesini dinlerken okunanlardan hiçbir şey işitmediğim için verecek yanıtım olmuyor.”

“Ama bu öğleden sonra ne güzel yanıtlar verdin.”

“Tamamen rastlantıydı; okuduğumuz konu ilgimi çekmişti. Bu öğleden sonra Deepden’i düşlemek yerine, doğru olanı yapmak isteyen bir adamın I. Charles gibi bazen nasıl bu kadar haksız ve akılsızca davranabildiğini düşünüyordum. Dürüstlüğü ve vicdanlılığına rağmen krallık yetkilerinin ötesini görememesi ne yazık, diye geçirdim içimden. Keşke ileriyi görebilse, çağın ruhu dedikleri şeyin nereye yöneldiğini anlayabilseydi! Yine de Charles’ı seviyorum, ona saygı duyuyor, zavallı öldürülmüş krala acıyorum! Evet, en kötü olanlar düşmanlarıydı; dökmeye hakları olmayan kanı döktüler. Onu öldürmeye nasıl cüret ettiler!”

Helen artık kendi kendine konuşuyordu. Konuştuklarını pek anlayamayacağımı, ele aldığı konuyu hiç bilmediğimi ya da hemen hemen bilmediğimi unutmuştu. Onu yeniden kendi düzeyime çektim.

“Peki Bayan Temple sana ders verirken de aklın dağılıyor mu?”

“Hayır, kesinlikle; pek sık değil. Çünkü Bayan Temple’ın söyleyecekleri genellikle benim düşüncelerimden daha yeni oluyor. Dili bana olağanüstü hoş geliyor; verdiği bilgiler de çoğu zaman tam öğrenmek istediğim şeyler.”

“Öyleyse Bayan Temple’ın yanındayken uslu musun?”

“Evet, edilgen bir biçimde. Hiç çaba göstermiyorum; içimden nasıl geliyorsa öyle davranıyorum. Böyle bir iyiliğin erdemi yok.”

“Hem de çok erdemi var! Sana iyi davrananlara iyi davranıyorsun. Benim olmayı istediğim tek şey bu. İnsanlar zalim ve haksız olanlara karşı hep nazik ve itaatkâr olsaydı, kötüler her istediklerini yapardı; hiç korku duymaz, değişmez, gitgide daha kötü olurlardı. Bize sebepsiz yere vurulduğunda çok sert karşılık vermeliyiz; bundan eminim—bize vuran kişiye bir daha bunu yapmamayı öğretecek kadar sert.”

“Umarım büyüyünce fikrini değiştirirsin. Şimdilik daha pek bir şey öğrenmemiş küçük bir kızsın.”

“Ama böyle hissediyorum, Helen. Onları memnun etmek için ne yaparsam yapayım benden hoşlanmamayı sürdürenlerden nefret etmem gerekir; beni haksız yere cezalandıranlara karşı koymalıyım. Bunu yapmak, bana sevgi gösterenleri sevmem ya da hak ettiğime inandığım cezayı kabul etmem kadar doğal.”

“Bu düşünceyi putperestler ve vahşi kabileler benimser; Hristiyanlar ve uygar uluslar ise reddeder.”

“Nasıl yani? Anlamıyorum.”

“Nefreti en iyi şiddet yenmez; haksızlığı da en kesin biçimde öç alarak gideremezsin.”

“Peki neyle?”

“Yeni Ahit’i oku; İsa’nın ne dediğine ve nasıl davrandığına bak. Sözünü kendine kural, davranışlarını örnek edin.”

“Ne diyor?”

“Düşmanlarınızı sevin; size lanet edenlere iyilik dileyin; sizden nefret edenlere iyilik edin, size hakaret edip zulmedenler için dua edin.”

“Öyleyse Reed Teyze’yi sevmem gerekir; bunu yapamam. Oğlu John’a iyilik dilemem gerekir; bu da imkânsız.”

Bu kez Helen Burns benden açıklama istedi; ben de vakit kaybetmeden kendi tarzımla çektiğim acıları ve içimdeki öfkeyi dökmeye koyuldum. Öfkelendiğimde acı ve saldırgan bir hâl alırdım; ne hissediyorsam sakınmadan, yumuşatmadan anlattım.

Helen beni sabırla sonuna kadar dinledi. Ardından bir şey söylemesini bekledim, ama hiçbir şey demedi.

“Peki,” diye sabırsızca sordum, “Reed Teyze katı yürekli, kötü bir kadın değil mi?”

“Kuşkusuz sana kötü davrandı; çünkü görüyorsun, Bayan Scatcherd benim mizacımdan hoşlanmadığı gibi o da senin mizacından hoşlanmıyor. Ama sana yaptığı ve söylediği her şeyi ne kadar ince ince hatırlıyorsun! Haksızlığı yüreğinde ne derin bir iz bırakmış! Hiçbir kötü muamele duygularımda böyle bir iz bırakmaz. Sertliğini ve uyandırdığı o tutkulu duyguları unutmaya çalışsan daha mutlu olmaz mıydın? Bana kalırsa hayat, kin besleyerek ya da haksızlıkları kayda geçirerek geçirilemeyecek kadar kısa. Bu dünyada hepimiz kusurlarla yüklüyüz, öyle de olmak zorundayız; ama umarım çok yakında, çürüyüp gidecek bedenlerimizi üzerimizden çıkarırken kusurlarımızı da bırakacağımız zaman gelecek. Bu ağır et yığınıyla birlikte alçaklık ve günah da üzerimizden dökülecek; geriye yalnız ruhun kıvılcımı, ışığın ve düşüncenin elle tutulmaz özü kalacak; yaratıcıdan çıkıp yaratılana can vermek üzere yola koyulduğundaki kadar arı. Geldiği yere dönecek; belki insandan üstün bir varlığa yeniden aktarılacak, belki de solgun insan ruhundan başlayıp görkem basamaklarını aşarak bir serafı aydınlatacak! Tam tersine, insanlıktan iblise gerilemesine asla izin verilmeyecek, öyle değil mi? Hayır, buna inanamam. Ben başka bir inancı benimsiyorum; bunu bana hiç kimse öğretmedi ve bu inançtan pek söz etmem. Ama ondan mutluluk duyuyor, ona sıkı sıkı sarılıyorum; çünkü herkese umut veriyor. Sonsuzluğu bir dinlenme, engin bir yuva hâline getiriyor; dehşet ve uçurum olmaktan çıkarıyor. Üstelik bu inançla suçluyla suçu birbirinden öyle açıkça ayırabiliyorum ki ilkini içtenlikle bağışlarken ikincisinden tiksiniyorum. Bu inançla öç almak yüreğimi kemirmiyor, alçaklık beni derinden iğrendirmiyor, haksızlık beni yere sermiyor. Sonu düşünerek dinginlik içinde yaşıyorum.”

Helen cümlesini bitirirken hep öne eğik duran başı biraz daha öne düştü. Yüzünden, artık benimle konuşmak değil, kendi düşünceleriyle baş başa kalmak istediğini anladım. Ama düşünmeye pek vakit bulamadı: iri yarı, sert görünümlü bir gözetmen kız yanımıza geldi ve güçlü bir Cumberland şivesiyle seslendi—

“Helen Burns, çekmeceni hemen düzenleyip işini kaldırmazsan Bayan Scatcherd’a gelip bakmasını söyleyeceğim!”

Düşüncelere dalışı sona erince Helen iç çekti, ayağa kalktı ve gözetmene ne karşılık vererek ne de oyalanarak itaat etti.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…