Jane Eyre kitap kapağı

35. bölüm / 39

Bölüm XXXIV

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 39Şu an: Bölüm XXXIV

BÖLÜM XXXIV
Her şey karara bağlandığında Noel yaklaşmış, genel tatil mevsimi kapıya dayanmıştı. Morton okulunu kapattım; ayrılığın benim açımdan eli boş geçmemesine dikkat ettim. İyi talih insanın hem elini hem yüreğini hayret verici biçimde açar; çok şey aldığımızda bir şeyler vermek, duyguların alışılmadık kabarmasına bir çıkış yolu sağlamaktan ibarettir. Köylü öğrencilerimin çoğunun beni sevdiğini uzun zamandır sevinerek görüyordum; ayrılırken bu kanaatim doğrulandı: sevgilerini açıkça ve güçlü biçimde gösterdiler. Saf yüreklerinde gerçekten bir yerim olduğunu görmek beni çok mutlu etti. Bundan böyle hiçbir haftayı onları ziyaret etmeden, okullarında bir saat ders vermeden geçirmeyeceğime söz verdim.

Artık altmış kız öğrenciye ulaşan sınıflar önümden geçip çıktıktan ve ben kapıyı kilitleyip anahtarı elimde tutarak en iyi öğrencilerimden yarım düzinesiyle özel bir vedalaşma konuşması yaparken Bay Rivers yanıma geldi. Britanya köylülerinin arasından çıkabilecek en terbiyeli, saygın, ağırbaşlı ve bilgili genç kadınlardı. Bu, büyük bir övgü; çünkü sonuçta Britanya köylüleri Avrupa’nın en iyi eğitim görmüş, en iyi terbiyeli ve kendine en çok saygı duyan halkıdır. O günlerden beri Fransız ve Alman köylü kadınları gördüm; en iyileri bile Mortonlu kızlarımın yanında cahil, kaba ve sersem görünüyordu.

“Bir mevsim boyunca gösterdiğiniz çabanın karşılığını aldığınızı düşünüyor musunuz?” diye sordu Bay Rivers, öğrenciler gittikten sonra. “Yaşadığınız dönemde gerçekten bir iyilik yapmış olmanın bilinci size haz vermiyor mu?”

“Elbette.”

“Üstelik yalnızca birkaç ay çalıştınız! Kendinizi soydaşlarınızı yeniden canlandırma görevine adadığınız bir ömür iyi değerlendirilmiş olmaz mıydı?”

“Evet,” dedim, “ama sonsuza dek böyle devam edemezdim. Başkalarının yeteneklerini geliştirmek kadar kendi yeteneklerimin tadını çıkarmak da istiyorum. Artık onları yaşama zamanı; ne aklımı ne bedenimi yeniden okula çağırın. Okuldan ayrıldım, tam bir tatile hazırım.”

Ciddileşti. “Şimdi ne oldu? Bu ani heves de nereden çıktı? Ne yapacaksınız?”

“Hareketli olacağım; elimden geldiğince hareketli. Önce Hannah’yı serbest bırakmanızı, size hizmet etmesi için başka birini bulmanızı rica ediyorum.”

“Onu mu istiyorsunuz?”

“Evet, benimle Moor House’a gelsin diye. Diana ile Mary bir hafta içinde eve dönecek; gelişlerine kadar her şeyi düzene koymak istiyorum.”

“Anladım. Bir geziye çıkmak için can atıyorsunuz sanmıştım. Böylesi daha iyi; Hannah sizinle gelir.”

“Öyleyse yarına hazır olmasını söyleyin; okul odasının anahtarı da burada. Kır evimin anahtarını sabah size veririm.”

Anahtarı aldı. “Bırakırken pek neşelisiniz,” dedi. “Yerine ne yapmayı düşündüğünüzü bilmediğim için bu hafif yürekliliğinizi pek anlayamıyorum. Artık hayattaki hedefiniz, amacınız, tutkunuz ne?”

“İlk hedefim Moor House’u tepeden tırnağa temizlemek olacak (bu sözün tam anlamını kavrıyor musunuz?); ardından yeniden parlayana kadar balmumu, yağ ve sayısız bezle ovup cilalamak; üçüncü olarak da her sandalyeyi, masayı, yatağı ve halıyı matematiksel bir kesinlikle yerleştirmek. Sonra her odada güzel ateşler yanması için kömürle turbaya sizi neredeyse iflas ettirecek kadar para harcayacağım. Son olarak, kız kardeşlerinizin beklendiği günden önceki iki günü Hannah’yla birlikte yumurta çırpmaya, kuş üzümü ayıklamaya, baharat rendelemeye, Noel kekleri yapmaya, kıymalı börek harcı için malzeme doğramaya ve sizin gibi bu işlere yabancıların sözle ancak eksik anlatabileceği başka mutfak törenlerine ayıracağız. Kısacası amacım, gelecek perşembeden önce Diana ile Mary için her şeyi kusursuzca hazır etmek; tutkum da geldiklerinde onlara hayallerindeki gibi bir karşılama sunmak.”

St. John hafifçe gülümsedi; yine de hoşnut kalmamıştı.

“Şimdilik hepsi iyi hoş,” dedi, “ama ciddiyim: ilk coşkunuz geçince ev içi sevgi ve aile mutluluğundan biraz daha yüce şeylere bakacağınızı umuyorum.”

“Dünyanın en güzel şeyleri bunlar!” diye sözünü kestim.

“Hayır, Jane, hayır. Bu dünya nimetlere kavuşacağımız yer değil; onu öyle yapmaya çalışmayın. Dinlenme yeri de değil; tembelliğe kapılmayın.”

“Tam tersine, çalışmayı düşünüyorum.”

“Jane, şimdilik sizi mazur görüyorum. Yeni durumunuzun tadını çıkarmanız ve geç bulduğunuz bu akrabalık bağının sevincini yaşamanız için size iki ay süre tanıyorum. Ama sonra Moor House’un, Morton’un, kız kardeşlerinizin arkadaşlığının ve varlıklı bir hayatın bencilce huzuruyla bedensel rahatlığının ötesine bakmaya başlamanızı umuyorum. O zaman enerjinizin gücü sizi yeniden rahatsız etsin.”

Şaşkınlıkla ona baktım. “St. John,” dedim, “böyle konuşarak neredeyse günah işliyorsunuz. Bir kraliçe kadar huzurlu olmaya niyetliyim; sizse içime huzursuzluk salmaya çalışıyorsunuz! Ne uğruna?”

“Tanrı’nın emanet ettiği yetenekleri verimli kullanmanız uğruna; çünkü Tanrı bir gün bunların hesabını mutlaka soracak. Jane, sizi yakından ve kaygıyla gözleyeceğim; bunu bilin. Kendinizi sıradan ev sevinçlerine ölçüsüz bir tutkuyla kaptırmamaya çalışın. Bedensel bağlara böylesine sıkı sarılmayın; bağlılığınızı ve coşkunuzu hak eden bir amaç için saklayın, gelip geçici ve bayağı şeylere harcamayın. Duyuyor musunuz, Jane?”

“Evet; sanki Yunanca konuşuyordunuz. Mutlu olmak için yeterince haklı nedenim olduğunu hissediyorum ve mutlu olacağım. Hoşça kalın!”

Moor House’ta mutluydum ve çok çalıştım; Hannah da öyle. Altüst olmuş bir evin telaşı içinde ne kadar neşeli olabildiğimi, nasıl silip süpürdüğümü, toz aldığımı, temizlediğimi, yemek pişirdiğimi görmek onu büyüledi. Bir iki gün boyunca her şey büsbütün karıştıktan sonra, kendi yarattığımız kaosun içinden yavaş yavaş düzen çıkarmak gerçekten hoştu. Daha önce yeni mobilyalar almak için S——’ye gitmiştim; kuzenlerim dilediğim değişikliği yapmam için bana tam yetki vermiş, bu iş için de para ayırmışlardı. Sıradan oturma odasını ve yatak odalarını büyük ölçüde olduğu gibi bıraktım; çünkü Diana ile Mary’nin eski, sevimli masa, sandalye ve yatakları yeniden görmekten en gösterişli yenilikleri seyretmekten daha çok hoşlanacaklarını biliyordum. Yine de dönüşlerine istediğim canlılığı katmak için biraz yenilik gerekiyordu. Koyu renkli, gösterişli yeni halılar ve perdeler; özenle seçilmiş antika porselen ve bronz süslerin yerleştirilmesi; tuvalet masaları için yeni örtüler, aynalar ve tuvalet eşyası kutuları amacımı karşıladı: göz alıcı olmadan odaya taze bir görünüm verdiler. Kullanılmayan bir oturma odasını ve yatak odasını eski maun mobilyalarla ve koyu kırmızı döşemelerle baştan aşağı yeniledim; koridora kalın bez, merdivenlere halı serdim. Her şey bitince Moor House’un içeride aydınlık, gösterişsiz ve rahat bir evin kusursuz örneği olduğunu düşündüm; dışarıdaysa bu mevsimde kışın ıssızlığını ve kasvetini yansıtıyordu.

Sonunda o önemli perşembe geldi. Hava kararmaya doğru dönmeleri bekleniyordu; alacakaranlık çökmeden üst katta da alt katta da şömineler yakılmış, mutfak kusursuzca hazırlanmış, Hannah’yla ben giyinmiş, her şey yerli yerine konmuştu.

İlk St. John geldi. Her şey düzene girene kadar evden uzak durması için ona yalvarmıştım; zaten duvarların ardında olup biten o hem bayağı hem önemsiz telaşın düşüncesi bile onu uzaklaştırmaya yetmişti. Mutfakta, çayla birlikte sunulacak keklerin pişmesini beklerken beni buldu. Ocağa yaklaşarak sonunda hizmetçilik işinden memnun kalıp kalmadığımı sordu. Ona, emeğimin sonucunu birlikte gözden geçirmeyi önererek karşılık verdim. Biraz güçlükle evi dolaşmasını sağladım. Açtığım kapılardan içeri şöyle bir baktı; üst katla alt kat arasında dolaştıktan sonra, böylesine büyük değişiklikleri bu kadar kısa sürede yapabilmek için epey yorulmuş ve uğraşmış olmam gerektiğini söyledi. Ama evinin güzelleşmiş görünümünden hoşlandığını belirten tek bir söz bile etmedi.

Bu sessizliği hevesimi kırdı. Belki de yaptığı değişiklikler, değer verdiği eski anıları rahatsız etmişti. Durumun böyle olup olmadığını biraz da moralim bozulmuş bir sesle sordum.

“Hiç de değil; tam tersine, her anıya titizlikle saygı gösterdiğimi fark etmiş. Hatta bu konuya değerinden fazla kafa yormuş olmamdan kaygılanmış. Örneğin, tam da bu odanın düzenini incelemeye kaç dakikamı ayırmışım? Bu arada, böyle bir kitabın nerede olduğunu söyleyebilir miyim?”

Rafın üzerindeki kitabı gösterdim. Kitabı aldı, her zamanki pencere girintisine çekildi ve okumaya başladı.

Okur, bu hoşuma gitmedi. St. John iyi bir adamdı; ama kendisinin sert ve soğuk olduğunu söylerken doğruyu söylediğini düşünmeye başlamıştım. İnsancıllık ve yaşama incelikleri ona çekici gelmiyor, huzurlu zevklerin onun gözünde hiçbir değeri yoktu. Gerçekten de yalnızca yüce amaçların peşinden koşmak için yaşıyordu; bu amaçlar elbette iyi ve büyüktü, ama kendisi hiç dinlenmiyor, çevresindekilerin dinlenmesini de hoş görmüyordu. Yüksek ve beyaz bir taş gibi hareketsiz, solgun alnına; derin düşüncelere dalmışken donuklaşan ince yüz hatlarına bakınca, iyi bir eş olmayacağını, karısı olmanın insanı sınayacağını birden anladım. Bayan Oliver’a duyduğu sevginin niteliğini sanki içime doğmuşçasına kavradım; bunun yalnızca duyulara dayalı bir aşk olduğu konusunda ona katıldım. Üzerinde yarattığı ateşli etkinin kendisinden neden tiksindirdiğini; bu duyguyu neden bastırıp yok etmek istediğini; bunun onu ya da sevdiği kadını kalıcı bir mutluluğa götüreceğinden neden kuşku duyduğunu anladım. Onun, doğanın kahramanlarını—Hristiyan ya da pagan—; yasa koyucularını, devlet adamlarını, fatihlerini yoğurduğu maddeden yapıldığını gördüm: büyük davaların dayanacağı sağlam bir kale gibiydi; ama evin ocağının başında çoğu zaman soğuk, hantal, kasvetli ve yersiz bir sütuna dönüşürdü.

“Bu oturma odası onun yeri değil,” diye düşündüm. “Himalayalar’ın sırtları, Kaffir çalılıkları, hatta vebayla lanetlenmiş Gine Sahili’nin bataklıkları bile ona daha çok yakışır. Ev hayatının huzurundan kaçınması ne kadar doğal; orası onun unsuru değil. Orada yetenekleri körelir; gelişip kendini gösteremez. Mücadelenin ve tehlikenin olduğu, cesaretin sınandığı, enerjinin kullanıldığı, metanetin zorlandığı sahnelerde öne çıkacak, lider ve üstün kişi olarak konuşup davranacaktır. Bu şömine başında neşeli bir çocuk bile ondan daha becerikli olurdu. Misyonerlik mesleğini seçmekte haklı; artık anlıyorum.”

“Geliyorlar! Geliyorlar!” diye bağırdı Hannah, oturma odasının kapısını açarken. Tam o sırada yaşlı Carlo sevinçle havladı. Dışarı fırladım. Hava kararmıştı; ama tekerleklerin gürültüsü duyuluyordu. Hannah hemen bir fener yaktı. Araç bahçe kapısında durdu; arabacı kapıyı açtı. Önce tanıdık bir siluet, ardından bir başkası dışarı çıktı. Bir dakika geçmeden yüzümü şapkalarının altına sokmuş, önce Mary’nin yumuşak yanağına, sonra Diana’nın dalgalı saçlarına dokunmuştum. Gülüştük, öpüştük; ardından Hannah’yı öptüler. Sevinçten kendini kaybetmiş Carlo’yu okşadılar, her şeyin yolunda olup olmadığını heyecanla sordular. İyi olduğunuza dair güvence alınca hemen eve girdiler.

Whitcross’tan yaptıkları uzun ve sarsıntılı yolculukta her yanları tutulmuş, dondurucu gece havasında üşümüşlerdi; ama neşeli yüzleri şöminenin sıcak ışığında aydınlandı. Arabacıyla Hannah bavulları içeri taşırken St. John’u sordular. Tam o sırada oturma odasından çıktı. İkisi de birden kollarını boynuna doladı. Her birini sessizce öptü, alçak sesle birkaç hoş geldin sözü söyledi; bir süre yanlarında durup kendisiyle konuşmalarına izin verdi. Sonra kısa süre içinde oturma odasında yeniden buluşacaklarını düşündüğünü söyleyip sanki sığınacak bir yermiş gibi oraya çekildi.

Yukarı çıkmaları için mumlarını yakmıştım; ama Diana önce arabacıyla ilgilenilmesi için konukseverlikle gerekli talimatları verdi. Sonra ikisi de peşimden geldi. Odalarının yenilenmesini ve süslenmesini, yeni perdeleri, temiz halıları ve zengin renkli porselen vazoları görünce sevindiler; memnuniyetlerini hiç sakınmadan dile getirdiler. Yaptıklarımın isteklerini tam karşıladığını ve eve sevinçle dönüşlerine canlı bir güzellik kattığını hissetmek beni mutlu etti.

O akşam çok güzeldi. Coşku içindeki kuzenlerim öyle akıcı öyküler anlatıp yorumlar yaptılar ki söz bollukları St. John’un sessizliğini örttü. Kız kardeşlerini gördüğüne gerçekten sevinmişti; ama onların coşkusuna ve sevinç taşkınlığına ortak olamıyordu. Günün olayı, yani Diana ile Mary’nin dönüşü onu memnun etmişti; ama bu dönüşe eşlik eden neşeli kargaşa, karşılamanın gevezelik dolu sevinci onu rahatsız ediyordu. Daha sakin bir yarının gelmesini istediğini anladım. Gecenin keyfinin doruğa çıktığı sırada, çaydan yaklaşık bir saat sonra kapı çalındı. Hannah içeri girip, “Bu tuhaf saatte zavallı bir delikanlı gelmiş; annesi can çekişiyormuş, Bay Rivers’ı görmeye götürmek istiyor,” diye haber verdi.

“Hannah, nerede yaşıyormuş?”

“Whitcross Tepesi’nin ta öbür ucunda, neredeyse dört mil uzakta; yol boyunca fundalıkla bataklık var.”

“Gitmeye hazır olduğumu söyle.”

“Eminim gitmeseniz daha iyi olur, efendim. Karanlıkta gidilebilecek en kötü yol; bataklığın içinden geçen bir iz bile yok. Üstelik gece öyle soğuk ki… Hayatınızda böyle keskin bir rüzgâr görmemişsinizdir. Sabah orada olacağınızı haber gönderin, efendim.”

Ama pelerinini giyerek çoktan koridora çıkmıştı; tek bir itiraz ya da yakınma etmeden yola koyuldu. Saat dokuzdu; gece yarısına kadar dönmedi. Açlıktan ve yorgunluktan bitap düşmüştü; ama yola çıktığı zamankinden daha mutlu görünüyordu. Bir görevini yerine getirmiş, çaba göstermiş, yapmaya ve kendini tutmaya yetecek gücü olduğunu görmüş; kendisiyle barışmıştı.

Korkarım sonraki haftanın tamamı sabrını sınadı. Noel haftasıydı; belli bir işle uğraşmadık, neşeli bir ev eğlencesi içinde vakit geçirdik. Fundalıkların havası, evin özgürlüğü ve refahın ilk belirtileri Diana ile Mary’nin ruhuna yaşam veren bir iksir gibi geldi. Sabahtan öğlene, öğlenden geceye kadar neşeliydiler. Her zaman konuşacak bir şey bulurlardı; nükteli, özlü ve özgün sohbetleri beni öylesine büyülüyordu ki başka bir şey yapmaktansa onları dinlemeyi ve sohbete katılmayı yeğliyordum. St. John neşemizi azarlamadı, ama bizden kaçtı. Evde pek az bulunuyordu; cemaati geniş, nüfusu dağınıktı. Bölgenin farklı yerlerinde hastaları ve yoksulları ziyaret etmek ona her gün iş çıkarıyordu.

Bir sabah kahvaltıda Diana birkaç dakika düşünceli göründükten sonra ona, “Planları hâlâ aynı mı?” diye sordu.

“Aynı ve değişmez,” diye karşılık verdi. Ardından İngiltere’den ayrılacağı tarihin gelecek yıl için artık kesin olarak belirlendiğini söyledi.

“Peki ya Rosamond Oliver?” diye sordu Mary; sanki sözler istemeden ağzından kaçmıştı. Daha sözünü bitirir bitirmez onları geri almak istermişçesine bir hareket yaptı. St. John’un elinde bir kitap vardı; yemeklerde kitap okuması, insanlarla görüşmeyi sevmeyen alışkanlıklarından biriydi. Kitabı kapatıp başını kaldırdı.

“Rosamond Oliver,” dedi, “S——’nin en nüfuzlu ailelerinden biriyle bağı bulunan, en saygın sakinlerinden Bay Granby ile evlenmek üzere. Bay Granby, Sir Frederic Granby’nin torunu ve mirasçısı. Haberi dün babasından aldım.”

Kız kardeşleri birbirlerine, sonra bana baktılar; üçümüz de ona döndük. Yüzü cam gibi sakindi.

“Bu evlilik aceleye gelmiş olmalı,” dedi Diana. “Birbirlerini uzun zamandır tanıyor olamazlar.”

“Yalnızca iki aydır tanışıyorlar; ekim ayında S——’deki ilçe balosunda karşılaşmışlar. Ama bu durumda olduğu gibi evliliğin önünde engel yoksa ve bu bağ her bakımdan arzu edilir nitelikteyse, beklemenin anlamı yoktur. Sir Frederic’in onlara bıraktığı S—— Malikânesi kendilerini ağırlamaya hazır olur olmaz evlenecekler.”

Bu konuşmanın ardından St. John’la ilk kez yalnız kaldığımda, bu olayın onu üzüp üzmediğini sormak istedim; ama teselliye pek ihtiyaç duymaz görünüyordu. Ona daha fazlasını sunmaya kalkışmak şöyle dursun, daha önce göze alıp söylediklerimi hatırladığım için utanç duydum. Üstelik onunla konuşmaya alışık değildim artık: mesafeli tavrı yeniden buz tutmuş, benim açık sözlülüğüm de o buzun altında donmuştu. Bana kız kardeşleri gibi davranma sözünü tutmamıştı; aramıza sürekli, içtenlik kurmaya hiç yaramayan küçük soğukluklar koyuyordu. Kısacası, artık onun akrabası olduğum kabul edilmiş ve aynı çatı altında yaşıyor olsam da aramızdaki mesafenin, beni yalnızca köyün öğretmeni olarak tanıdığı zamankinden çok daha büyük olduğunu hissediyordum. Bir zamanlar bana güvenini ne ölçüde açtığını hatırlayınca, şimdiki soğukluğunu anlamakta güçlük çekiyordum.

Durum böyleyken, eğildiği yazı masasından başını birden kaldırıp şöyle demesi beni epey şaşırttı:

“Gördün mü Jane, savaş bitti, zafer kazanıldı.”

Bana böyle seslenmesiyle irkildim; hemen cevap veremedim. Bir an duraksadıktan sonra şöyle dedim:

“Ama zaferi kendilerine çok pahalıya mal olan fatihlerin durumuna düşmediğinizden emin misiniz? Böyle bir zafer sizi de yıkmaz mı?”

“Sanmıyorum; öyle olsa da pek önemi yok. Bir daha böyle bir mücadeleye girişmem gerekmeyecek. Çatışmanın sonucu kesin: artık önüm açık. Tanrı’ya şükür!” Bunu söyleyip evraklarına ve sessizliğine geri döndü.

Ortak mutluluğumuz (yani Diana’nın, Mary’nin ve benim mutluluğumuz) durulup daha sakin bir hâl alınca, her zamanki alışkanlıklarımıza ve düzenli çalışmalarımıza döndük; St. John da evde daha çok kalmaya başladı. Aynı odada, bazen saatlerce bizimle oturuyordu. Mary resim yaparken Diana, beni hayranlığa ve şaşkınlığa düşüren bir ansiklopedi okuma programına girişmişti; ben de Almanca çalışmak için didinip duruyordum. O ise kendine özgü, gizemli bir bilgiyle meşguldü: planları için öğrenmesinin gerekli olduğunu düşündüğü bir Doğu diliyle.

Kendine ayırdığı köşede sessizce ve dikkatle çalışıyor gibiydi; ama mavi gözünün, tuhaf görünümlü dilbilgisinden ayrılıp öğrenci arkadaşları olan bizlere kaymak, bazen de üzerimize dikilmek gibi bir huyu vardı. Bakışını yakaladığımızda gözünü hemen kaçırırdı; yine de ara sıra gözleri sorgularcasına masamıza dönerdi. Bunun ne anlama geldiğini merak ediyordum. Ayrıca, bana pek önemli görünmeyen haftalık Morton okuluna gidişimden her seferinde hiç şaşmadan duyduğu memnuniyete de şaşıyordum. Hava elverişsiz olduğunda, kar, yağmur ya da sert rüzgâr çıktığında ve kız kardeşleri gitmemem için beni ikna etmeye çalıştığında, onların kaygısını her defasında hafife alır, hava koşullarını umursamadan görevimi yerine getirmem için beni yüreklendirirdi.

“Jane sizin sandığınız kadar narin değil,” derdi. “Bir dağ fırtınasına, sağanağa ya da birkaç kar tanesine hepimiz kadar dayanabilir. Bünyesi sağlam ve dirençlidir; iklim değişikliklerine, daha güçlü görünen birçok kişiden daha iyi dayanır.”

Döndüğümde bazen epey yorulmuş, hava koşullarından hayli hırpalanmış olurdum; ama yakınmaya asla cesaret edemezdim, çünkü söylenmenin onu üzeceğini görüyordum. Her durumda metanet hoşuna gider, bunun tersi onu özellikle rahatsız ederdi.

Bir öğleden sonra gerçekten nezle olduğum için evde kalmama izin çıktı. Benim yerime kız kardeşleri Morton’a gitmişti. Schiller okuyordum; o da anlaşılması güç Doğu yazmalarını çözmeye çalışıyordu. Bir çeviriyi bırakıp alıştırmaya geçerken gözüm ona ilişti: o her şeyi gözetleyen mavi gözün bakışları altındaydım. Beni ne kadar zamandır baştan aşağı, tekrar tekrar süzdüğünü bilemiyorum. Bakışları öylesine keskin, öylesine soğuktu ki o an içime batıl bir korku düştü; odada tekinsiz bir şeyle oturuyor gibiydim.

“Jane, ne yapıyorsun?”

“Almanca öğreniyorum.”

“Almancayı bırakıp Hindustani öğrenmeni istiyorum.”

“Ciddi olamazsınız?”

“Öyle ciddiyim ki dediğim olacak. Nedenini anlatayım.”

Sonra Hindustani’nin şu sıralar kendisinin çalıştığı dil olduğunu açıkladı. İlerledikçe başlangıçta öğrendiklerini unutmaya yatkınmış; konuları tekrar tekrar gözden geçirip iyice aklına yerleştirebileceği bir öğrencinin olması ona çok yardımcı olacakmış. Üçümüz arasından kimi seçeceği bir süredir aklındaymış; sonunda beni seçmiş, çünkü üçümüz içinde bir işin başında en uzun süre oturabildiğimi görmüş. Bu iyiliği yapar mıymışım? Belki uzun süre fedakârlık etmem gerekmeyecekmiş; yola çıkmasına üç aydan az kalmış.

St. John öyle kolayca geri çevrilecek biri değildi; onda acı ya da sevinç uyandıran her şeyin derin iz bıraktığını, kalıcı olduğunu hissederdiniz. Kabul ettim. Diana ile Mary döndüğünde Diana, öğrencisinin kendisinden kardeşine geçtiğini gördü. Güldü; hem o hem Mary, St. John’un kendilerini böyle bir şeye asla ikna edemeyeceğini söyledi. O da sakince karşılık verdi:

“Biliyorum.”

Onun çok sabırlı, çok hoşgörülü ama yine de talepkâr bir öğretmen olduğunu gördüm. Benden çok şey bekliyordu; beklentilerini karşıladığımda da onayını kendi tarzıyla açıkça gösteriyordu. Zamanla üzerimde zihinsel özgürlüğümü elimden alan bir nüfuz kurdu. Övgüsü ve ilgisi, ilgisizliğinden daha çok kısıtlıyordu beni. Yanımdayken artık rahatça konuşup gülemiyordum; çünkü içimdeki usandırıcı, ısrarlı bir dürtü canlılığın (en azından bende) onun hoşuna gitmediğini hatırlatıyordu. Yalnızca ciddi ruh hâllerinin ve işlerin kabul gördüğünü öylesine iyi biliyordum ki, onun yanında başka bir şeyi sürdürmek ya da ona yönelmek için gösterdiğim her çaba boşa çıkıyordu: dondurucu bir büyünün etkisine giriyordum. “Git” dediğinde gidiyor, “gel” dediğinde geliyor, “şunu yap” dediğinde yapıyordum. Ama köleliğimden hoşlanmıyordum; çoğu kez keşke beni ihmal etmeyi sürdürseydi diye düşünüyordum.

Bir akşam yatma vakti geldiğinde, kız kardeşleriyle birlikte etrafında durup ona iyi geceler diledik. Her zamanki gibi ikisini de öptü; yine her zamanki gibi bana elini uzattı. O sırada şakacı bir ruh hâlinde olan Diana (iradesiyle baskı altında değildi; çünkü onun iradesi de başka bir biçimde en az St. John’unki kadar güçlüydü) haykırdı:

“St. John! Eskiden Jane’e üçüncü kız kardeşim derdin ama ona öyle davranmıyorsun. Onu da öpmelisin.”

Beni ona doğru itti. Diana’yı çok sinir bozucu buldum; içimi de rahatsız edici bir şaşkınlık kapladı. Ben böyle düşünüp hissederken St. John başını eğdi. Yunan yüz hatları taşıyan yüzü benimkiyle aynı hizaya geldi; gözleri delip geçercesine gözlerimi sorguladı ve beni öptü. Mermer öpücükler ya da buz öpücükleri diye bir şey yoktur; olsaydı, din adamı kuzenimin selamı bu türlerden birine girerdi derdim. Ama deneme öpücükleri olabilir; onunki de öyleydi. Öptükten sonra sonucu anlamak için yüzümü inceledi. Kayda değer bir şey olmadı: kızarmadığımdan eminim; belki biraz solmuşumdur, çünkü bu öpücük prangalarıma vurulmuş bir mühür gibi geldi. Sonrasında bu töreni hiç atlamadı. Benim bu öpücüğü ciddiyetle, kımıldamadan kabullenişim ona belli bir haz veriyor gibiydi.

Bana gelince, her geçen gün onu daha çok memnun etmek istiyordum; ama bunu yapabilmek için doğamın yarısını inkâr etmem, yeteneklerimin yarısını bastırmam, zevklerimi özlerindeki eğilimden koparmam, doğuştan yatkın olmadığım uğraşlara kendimi zorlamam gerektiğini her gün daha çok hissediyordum. Beni asla erişemeyeceğim bir yüceliğe hazırlamak istiyordu; yükselttiği ölçüye yetişmeye çalışmak her saat beni eziyordu. Bu, düzensiz yüz hatlarımı onun düzgün ve klasik kalıbına sokmak, değişken yeşil gözlerime onun gözlerindeki deniz mavisi rengi ve ağırbaşlı parıltıyı vermek kadar imkânsızdı.

Ama şu sıralar beni tutsak eden yalnızca onun üstünlüğü değildi. Son zamanlarda üzgün görünmek benim için hiç zor değildi: içimi kemiren bir kötülük yüreğime yerleşmiş, mutluluğumu kaynağından kurutuyordu; bu, belirsizliğin kötülüğüydü.

Belki de, okur, bunca yer ve talih değişikliğinin arasında Bay Rochester’ı unuttuğumu düşünüyorsun. Bir an bile değil. Onun düşüncesi hâlâ benimleydi; çünkü güneşin dağıtabileceği bir buğu ya da fırtınaların silip süpürebileceği kuma çizilmiş bir suret değildi. Üzerine kazındığı mermer kadar uzun ömürlü olması yazgısında olan bir levhaya kazınmış bir isimdi. Başına ne geldiğini öğrenme arzusu her yerde peşimden geliyordu. Morton’dayken her akşam kulübeme dönüp bunu düşünüyordum; şimdi de Moor House’ta her gece yatak odama çekilip bunun üzerine kafa yoruyordum.

Vasiyetle ilgili zorunlu yazışmalarım sırasında Bay Briggs’e Bay Rochester’ın şu an nerede yaşadığı ve sağlık durumu hakkında bir şey bilip bilmediğini sormuştum; ama St. John’un tahmin ettiği gibi, onunla ilgili hiçbir şeyden haberi yoktu. Bunun üzerine Bayan Fairfax’a, konu hakkında bilgi vermesini rica ettiğim bir mektup yazdım. Bu adımın amacına kesinlikle ulaşacağını hesaplamıştım; kısa sürede cevap alacağımdan emindim. İki hafta cevap gelmeden geçince şaşkına döndüm; ama iki ay geçtiğinde, postacı her gün gelip de bana hiçbir şey getirmeyince içimi en keskin kaygı kapladı.

İlk mektubumun kaybolmuş olabileceğini düşünerek yeniden yazdım. Yeni çabanın ardından umut da yenilendi; birkaç hafta boyunca önceki gibi parladı, sonra onun gibi solup titredi: elime tek satır, tek kelime ulaşmadı. Altı ay boş yere bekleyip durduktan sonra umudum tükendi; işte o zaman içim gerçekten karardı.

Çevremde güzel bir bahar hüküm sürüyordu ama ben tadını çıkaramıyordum. Yaz yaklaşıyordu; Diana beni neşelendirmeye çalıştı. İyi görünmediğimi söyleyip benimle deniz kıyısına gelmek istedi. St. John buna karşı çıktı. İhtiyacım olanın gezip eğlenmek değil, çalışmak olduğunu; hayatımın amaçsız kaldığını ve bir hedefe ihtiyacım bulunduğunu söyledi. Sanırım eksikleri gidermek için Hindustani derslerimi daha da uzattı ve onları tamamlamam için daha fazla üsteledi. Bense bir budala gibi ona karşı çıkmayı hiç düşünmedim; ona karşı koyamıyordum.

Bir gün çalışmaya her zamankinden daha keyifsiz geldim; bunun nedeni, içimi derinden sarsan bir hayal kırıklığıydı. Hannah sabah bana bir mektubum olduğunu söylemişti. Onu almaya aşağı indiğimde, uzun zamandır beklediğim haberlerin sonunda geldiğinden neredeyse emindim; ama bulduğum, Bay Briggs’ten gelen önemsiz bir iş mektubuydu. Bu acı düş kırıklığı gözlerimi yaşartmıştı. Şimdi bir Hint yazıcısının zor seçilen harflerine ve süslü anlatımına bakarken gözlerim yeniden doldu.

St. John okumam için beni yanına çağırdı; okumaya çalışırken sesim kesildi, sözcükler hıçkırıklarımın arasında kayboldu. Salonda ikimizden başka kimse yoktu: Diana oturma odasında müzik çalışıyor, Mary bahçeyle uğraşıyordu. Mayısın çok güzel bir günüydü; hava açık, güneşli ve esintiliydi. Yanımdaki kişi bu duygulanışı hiç şaşkınlıkla karşılamadı, nedenini de sormadı; yalnızca şöyle dedi:

“Biraz bekleyelim Jane, kendini toparlayana kadar.” Ben hıçkırık nöbetimi olabildiğince çabuk bastırırken, masasına yaslanmış, sakin ve sabırlı oturuyordu. Hastasının rahatsızlığında beklediği ve bütünüyle anladığı bir nöbeti bilimsel bir gözle izleyen hekim gibiydi. Hıçkırıklarımı bastırıp gözlerimi sildim, o sabah pek iyi olmadığımı mırıldandım; sonra işime döndüm ve bitirmeyi başardım. St. John benim kitaplarımı ve kendininkileri kaldırdı, masasını kilitledi ve şöyle dedi:

“Şimdi yürüyüşe çıkacaksın Jane; benimle birlikte.”

“Diana ile Mary’yi çağırayım.”

“Hayır; bu sabah yalnızca bir yol arkadaşı istiyorum, o da sen olacaksın. Üstünü giy; mutfak kapısından çıkıp Marsh Glen’in başına doğru yürü. Birazdan sana katılırım.”

Bir orta yol bilmem; kendi karakterime ters düşen, sert ve kararlı kişilerle ilişkilerimde hayatım boyunca mutlak boyun eğişle kararlı başkaldırı arasında bir orta yol bulamadım. Birinden ötekine, bazen patlamaya hazır bir volkanın şiddetiyle geçeceğim ana kadar ilkine hep sadakatle bağlı kaldım. Şimdiki koşullar isyanı haklı çıkarmadığı, ruh hâlim de beni başkaldırmaya itmediği için St. John’un talimatlarına dikkatle uydum. On dakika içinde onun yanında, vadinin yabanıl patikasında yürüyordum.

Rüzgâr batıdan esiyordu; tepelerin üzerinden gelip funda ve saz kokularıyla doluyordu. Gökyüzü lekesiz bir maviydi. İlkbahar yağmurlarıyla kabaran, vadiden inen dere bol ve berrak akıyordu; güneşten altın, gökten safir rengi yansımalar yakalıyordu. İlerleyip patikadan ayrılınca yumuşak bir çimenliğe bastık; ince yosunlarla kaplı, zümrüt yeşili çimenlik minicik beyaz bir çiçekle ince ince işlenmiş, yıldız gibi sarı bir çiçekle bezenmişti. Bu sırada tepeler bizi bütünüyle kuşatmıştı; çünkü vadi başlara doğru ilerledikçe tepelerin tam yüreğine sokuluyordu.

“Şurada dinlenelim,” dedi St. John; bir tür geçidi koruyan kayalıkların ilk dağınık çıkıntılarına vardığımızda. Öte yanında dere bir şelaleden aşağı dökülüyordu. Biraz daha ileride dağ, çimenle çiçeği üzerinden silkip atmış; örtüsü funda, mücevheri kayalık olmuştu. Orada yabanıllık vahşileşiyor, taze görünüm yerini kasvetli bir çehreye bırakıyor; dağ, yalnızlığın umutsuz son kalesini ve sessizliğin son sığınağını koruyordu.

Oturacak bir yer buldum; St. John yakınımda ayakta kaldı. Geçidin yukarısına, çukurun aşağısına baktı; gözleri dere boyunca uzaklaştı, sonra onun rengini veren bulutsuz göğü taradı. Şapkasını çıkarıp rüzgârın saçlarını dağıtmasına, alnını okşamasına izin verdi. Sanki bu yerin ruhuyla konuşuyordu; gözleriyle bir şeye veda etti.

“Onu yeniden göreceğim,” dedi yüksek sesle. “Ganj kıyısında uyuduğumda rüyalarımda; çok daha uzak bir vakitte, başka bir uyku beni sardığında, daha karanlık bir ırmağın kıyısında yine göreceğim!”

Tuhaf bir sevginin tuhaf sözleriydi bunlar! Katı bir yurtseverin vatanına duyduğu tutku! Oturdu. Yarım saat boyunca hiç konuşmadık; ne o benimle ne de ben onunla. Bu süre geçince yeniden söze başladı:

“Jane, altı hafta sonra yola çıkıyorum. 20 Haziran’da hareket edecek bir Doğu Hindistan gemisinde yerimi ayırttım.”

“Tanrı sizi koruyacaktır; çünkü O’nun işini üstlendiniz,” diye karşılık verdim.

“Evet,” dedi, “işte benim şanım ve sevincim bu. Yanılmaz bir Efendi’nin hizmetkârıyım. İnsanların rehberliğinde, güçsüz hemcinslerimin kusurlu yasalarına ve şaşan yönetimine bağlı olarak yola çıkmıyorum. Kralım, yasa koyucum, kaptanım kusursuz Olan’dır. Çevremdeki herkesin aynı sancak altında hizmet etmek, aynı girişime katılmak için yanıp tutuşmaması bana tuhaf geliyor.”

“Herkes sizin yeteneklerinize sahip değil; güçsüzlerin güçlülerle birlikte yürümeyi istemesi akılsızlık olur.”

“Güçsüzlerden söz etmiyor, onları düşünmüyorum. Yalnızca bu işe layık ve onu başarabilecek kişilere sesleniyorum.”

“Onların sayısı az, bulmak da zor.”

“Doğru söylüyorsun; ama bulunduklarında onları harekete geçirmek, çaba göstermeleri için yüreklendirip teşvik etmek gerekir. Yeteneklerinin ne olduğunu ve neden verildiğini göstermek, Cennet’in mesajını kulaklarına söylemek, Tanrı’dan doğrudan O’nun seçilmişlerinin saflarında bir yer sunmak gerekir.”

“Bu işe gerçekten uygunsalar, bunu onlara ilk söyleyecek olan kendi yürekleri olmaz mı?”

Korkunç bir büyü etrafımda kurulup üzerime çöküyormuş gibi hissettim. Büyüyü bir anda ilan edip mühürleyecek uğursuz bir sözün söylenmesinden korkarak titredim.

“Peki yüreğin ne diyor?” diye sordu St. John.

“Yüreğim susuyor, yüreğim susuyor,” diye karşılık verdim; sarsılmış ve ürpermiştim.

“Öyleyse onun yerine ben konuşmalıyım,” diye sürdürdü derin, amansız sesi. “Jane, benimle Hindistan’a gel; eşim ve çalışma arkadaşım olarak gel.”

Vadiyle gökyüzü çevremde dönmeye, tepeler yükselip alçalmaya başladı! Sanki Cennet’ten gelen bir çağrı duymuştum; sanki Makedonya’daki adam gibi düşsel bir haberci, “Karşıya geçip bize yardım edin!” diye seslenmişti. Ama ben bir havari değildim; habercisini göremiyor, çağrısını işitemiyordum.

“Ah, St. John!” diye haykırdım. “Biraz merhamet edin!”

Görevini yerine getirirken ne merhamet ne de pişmanlık bilen birine yalvarmıştım. Sözünü sürdürdü:

“Tanrı ve doğa seni bir misyonerin eşi olman için yaratmış. Sana kişisel değil, zihinsel yetenekler vermişler: sevgi için değil, çalışmak için yaratılmışsın. Bir misyonerin eşi olacaksın; olmak zorundasın. Benim olacaksın. Seni sahipleniyorum—kendi zevkim için değil, Efendim’in hizmeti için.”

“Buna uygun değilim; hiçbir çağrı hissetmiyorum,” dedim.

Bu ilk itirazları beklemişti; onlara öfkelenmedi. Hatta arkasındaki kayaya yaslanıp kollarını göğsünde kavuşturduğunda ve yüzünü ciddi bir ifadeye bürüdüğünde, uzun ve çetin bir direnişe hazır olduğunu, sonuna kadar dayanacak sabrı biriktirdiğini gördüm; ama o sonun kendisi için zaferle biteceğine kararlıydı.

“Alçakgönüllülük, Jane,” dedi, “Hristiyan erdemlerinin temelidir. Bu işe layık olmadığını söylemekte haklısın. Kim layıktır ki? Ya da gerçekten çağrılmış olanlardan hangisi, bu çağrıya layık olduğuna inanmıştır? Ben, örneğin, tozdan ve külden ibaretim. Aziz Pavlus’la birlikte kendimi günahkârların en büyüğü sayıyorum; ama kişisel değersizliğime dair bu düşüncenin beni yıldırmasına izin vermiyorum. Önderimi tanıyorum: O hem adildir hem kudretli. Büyük bir işi yerine getirmesi için güçsüz bir aracı seçmiş olsa da, takdirinin sınırsız hazinelerinden, aracın yetersizliğini amaca uygun biçimde giderecektir. Benim gibi düşün, Jane; benim gibi güven. Yaslanmanı istediğim, Çağların Kayası’dır: insani güçsüzlüğünün ağırlığını taşıyamayacağından kuşku duyma.”

“Misyonerlik hayatını bilmiyorum; misyonerlik çalışmalarını hiç incelemedim.”

“İşte, ben, ne kadar alçakgönüllü olsam da, ihtiyacın olan yardımı verebilirim: Her saat ne yapacağını belirleyebilirim; daima yanında olabilir, her an sana yardım edebilirim. Başlangıçta bunu yapabilirim; sonra—yeteneklerini bildiğim için—benim kadar güçlü ve becerikli olursun, yardımıma ihtiyaç duymazsın.”

“Ama bu iş için gereken yeteneklerim nerede? Onları hissetmiyorum. Sen konuşurken içimde hiçbir şey ses vermiyor, kıpırdamıyor. İçimde bir ışığın yandığını, hayatın canlandığını, yol gösteren ya da yüreklendiren bir sesin konuştuğunu hissetmiyorum. Ah, şu anda zihnimin nasıl ışık almayan bir zindana benzediğini sana bir anlatabilsem; derinlerinde, yapamayacağım bir işe kalkışmam için senin beni ikna etmenden korkan ürkek bir korku zincire vurulmuş!”

“Sana verecek bir yanıtım var; dinle. İlk tanıştığımız günden beri seni gözlemliyorum: on aydır seni inceliyorum. Bu süre içinde seni türlü sınavlardan geçirdim. Neler gördüm, neler öğrendim? Köy okulunda, huyuna ve eğilimlerine ters düşen bir işi iyi, düzenli ve dürüstçe yapabildiğini gördüm; bunu beceriyle ve ustalıkla başarabiliyordun: denetimi elinde tutarken gönüller kazanabiliyordun. Birdenbire zengin olduğunu öğrendiğinde gösterdiğin sakinlikte, Demas’ın kusurundan arınmış bir zihin gördüm: para hırsının üzerinde gereğinden fazla gücü yoktu. Servetini kararlılıkla dört eşit parçaya bölüp yalnızca birini kendine ayırmanda, öteki üçünü soyut adaletin gereğine bırakarak fedakârlığın ateşinden ve heyecanından coşan bir ruh tanıdım. İsteğim üzerine, ilgini çeken bir öğrenimden vazgeçip benim ilgimi çeken başka birine yönelmen; ardından o alanda hiç yorulmadan çalışmayı sürdürmen; güçlükleri karşılayışındaki tükenmez enerji ve sarsılmaz metanet—aradığım niteliklerin tamamlayıcısını bunlarda buluyorum. Jane, uysal, çalışkan, çıkar gözetmeyen, sadık, kararlı ve cesursun; hem çok yumuşak başlı hem de çok yiğitsin. Kendinden kuşkulanmayı bırak; sana bütünüyle güvenebilirim. Hindistan’daki okulların yöneticisi ve Hintli kadınların yardımcısı olarak bana paha biçilmez katkın olacak.”

Demirden kefenim çevremde daraldı; ikna, yavaş ama emin adımlarla ilerledi. Gözlerimi ne kadar kapatsam da son sözleri, önceleri kapalı görünen yolu epeyce açtı. O konuştukça, belirsiz ve umutsuzca dağınık görünen işim yoğunlaşıyor, onun biçim veren eliyle belirgin bir şekle bürünüyordu. Yanıt bekledi. Yeniden cevap vermeye kalkışmadan önce düşünmek için on beş dakika istedim.

“Elbette,” diye karşılık verdi; ayağa kalkıp geçidin biraz yukarısına yürüdü, funda kaplı bir tümseğe uzandı ve sessizce orada kaldı.

Funda kaplı bir tümseğe uzandı, sessizce orada kaldı.

“Benden yapmamı istediği şeyi yapabilirim; bunu görmek ve kabul etmek zorundayım,” diye düşündüm. “Yeter ki ömrüm vefa etsin. Ama Hint güneşi altında uzun yıllar yaşayacak biri değilim. Ne olmuş? Bunu umursamıyor; ölüm vaktim geldiğinde, beni tam bir huzur ve kutsallık içinde, beni yaratmış olan Tanrı’ya teslim eder. Önümdeki durum apaçık. İngiltere’den ayrılırsam, sevdiğim ama artık bomboş olan bir ülkeden ayrılacağım; Bay Rochester orada değil. Olsaydı bile, bu benim için ne ifade ederdi, edebilirdi ki? Artık onsuz yaşamam gerekiyor. Koşulların değişip bizi yeniden bir araya getirmesi gibi imkânsız bir şeyi bekliyormuşumcasına, günden güne yaşayıp gitmek kadar saçma, güçsüzce bir şey olamaz. Elbette, St. John’un bir zamanlar söylediği gibi, yitirdiğim ilginin yerini dolduracak başka bir yaşam amacı bulmalıyım. Bana şimdi sunduğu uğraş, insanın üstlenebileceği ya da Tanrı’nın verebileceği en yüce görev değil mi? Yüce kaygıları ve görkemli sonuçlarıyla, koparılmış sevgilerin ve yıkılmış umutların bıraktığı boşluğu doldurmaya en uygun görev bu değil mi? Evet demem gerektiğine inanıyorum; yine de ürperiyorum. Ah! St. John’a katılırsam kendimin yarısından vazgeçmiş olurum; Hindistan’a gidersem erken ölüme giderim. Peki İngiltere’den Hindistan’a, Hindistan’dan mezara uzanan bu süre nasıl geçecek? Ah, bunu çok iyi biliyorum! Bu da gözümün önünde apaçık. Kaslarım sızlayana dek St. John’u memnun etmek için çabalayarak, beklentilerinin en içteki özüne ve en dış sınırına kadar onu memnun edeceğim. Onunla gidersem, istediği fedakârlığı yaparsam, bunu tümüyle yapacağım: yüreğimi, canımı, bütün benliğimi sunağa koyacağım. Beni asla sevmeyecek ama benden hoşnut kalacak; henüz görmediği enerjimi, hiç kuşkulanmadığı gücümü göstereceğim. Evet, onun kadar çok çalışabilir, üstelik bundan onun kadar az yakınırım.”

“Öyleyse onun isteğini kabul etmem mümkün; tek bir şey dışında—korkunç bir şey. Benden karısı olmamı istiyor ve bana karşı, şu ilerideki vadide derenin köpürerek aktığı, çatık kaşlı dev kaya kadar bile koca yüreği taşımıyor. Beni iyi bir silahı değerli bulan bir asker gibi önemsiyor; hepsi bu. Onunla evli olmasam bu beni hiç üzmezdi; ama hesaplarını tamamlamasına, planlarını soğukkanlılıkla uygulamasına, nikâh törenini yapmasına izin verebilir miyim? Ondan gelin yüzüğünü alabilir, aşkın bütün törelerine—kuşkusuz hepsini titizlikle yerine getirirdi—katlanabilir ve ruhunun orada hiç bulunmadığını bilebilir miyim? Bana sunduğu her sevgi gösterisinin ilke uğruna yapılmış bir fedakârlık olduğunu bilmeye dayanabilir miyim? Hayır; böyle bir şehitlik korkunç olurdu. Buna asla katlanmam. Kız kardeşi olarak ona eşlik edebilirim; karısı olarak değil. Bunu ona söyleyeceğim.”

Tepeye baktım: yüzü bana dönük, devrilmiş bir sütun gibi kıpırtısız yatıyordu; gözleri dikkatle ve keskin bir bakışla üzerimdeydi. Birden ayağa kalkıp yanıma geldi.

“Özgür kalacaksam Hindistan’a gitmeye hazırım.”

“Yanıtın açıklama gerektiriyor,” dedi; “anlaşılır değil.”

“Şimdiye dek sen benim manevi ağabeyim, ben de senin manevi kız kardeşin oldum; böyle kalalım. Seninle evlenmesek daha iyi.”

Başını salladı. “Bu durumda manevi kardeşlik yetmez. Öz kız kardeşim olsaydın, durum başka olurdu: seni yanıma alır, eş aramazdım. Ama şimdi ya birliğimiz evlilikle kutsanıp mühürlenecek ya da hiç kurulamayacak; başka bir plana pratik engeller çıkıyor. Görmüyor musun, Jane? Biraz düşün; sağduyun sana yol gösterir.”

Düşündüm; ama sağduyum, ne kadarsa, bana yalnızca birbirimizi karı kocanın sevmesi gerektiği gibi sevmediğimizi söylüyordu; dolayısıyla evlenmememiz gerektiği sonucuna varıyordu. Bunu söyledim. “St. John,” diye karşılık verdim, “ben seni ağabeyim sayıyorum; sen de beni kız kardeşin. Öyleyse böyle kalalım.”

“Olmaz, olmaz,” diye kısa ve keskin bir kararlılıkla yanıtladı. “Böyle yürütülemez. Benimle Hindistan’a gideceğini söyledin; unutma, bunu söyledin.”

“Bir koşulla.”

“Peki, peki. Asıl meseleye gelelim: benimle İngiltere’den ayrılmaya, gelecekteki çalışmalarımda bana eşlik etmeye karşı çıkmıyorsun. Çoktan sabanı tutmuş gibisin; öyle tutarlı birisin ki elini çekmezsin. Aklında tutman gereken tek şey, üstlendiğin işi en iyi nasıl yapabileceğin. Karmaşık çıkarlarını, duygularını, düşüncelerini, dileklerini, amaçlarını sadeleştir; bütün kaygıları tek bir amaçta birleştir: Büyük Efendin’in görevini etkili ve güçlü biçimde yerine getirmekte. Bunun için bir yardımcıya ihtiyacın var: gevşek bir bağ olan erkek kardeşe değil, bir kocaya. Ben de kız kardeş istemiyorum; bir kız kardeş her an elimden alınabilir. Bir eş istiyorum: yaşamım boyunca etkili biçimde yönlendirebileceğim ve ölüm bizi ayırana dek tümüyle yanımda tutabileceğim tek yardımcımı.”

Konuşurken ürperdim; etkisini iliğimde, bedenim üzerindeki hâkimiyetini hissettim.

“Kendine başka bir yerde, benden başka bir eş bul, St. John; sana uygun birini ara.”

“Amacıma, yani görevime uygun birini demek istiyorsun. Sana yine söylüyorum: evlenmek istediğim kişi önemsiz, özel bir birey—bencil duyuları olan sıradan bir adam—değil; misyonerin kendisi.”

“Misyonere enerjimi veririm; istediği tek şey bu. Ama kendimi vermem; bu, çekirdeğe yalnızca kabuk eklemek olur. Onlara ihtiyacı yok; kendimi saklı tutuyorum.”

“Bunu yapamazsın, yapmamalısın. Tanrı’nın yarım bir adağı kabul edeceğini mi sanıyorsun? Parçalanmış bir kurbanı kabul eder mi? Ben Tanrı’nın davasını savunuyorum; seni O’nun sancağı altında göreve çağırıyorum. O’nun adına bölünmüş bir bağlılığı kabul edemem; bağlılığın eksiksiz olmalı.”

“Ah! Yüreğimi Tanrı’ya vereceğim,” dedim. “Senin ona ihtiyacın yok.”

Okuyucu, bu cümleyi söylerken sesimde de, ona eşlik eden duyguda da bastırılmış bir alay bulunmadığına yemin edemem. St. John’u şimdiye dek sessizce gözümde büyütmüştüm; çünkü onu anlayamamıştım. Beni kuşku içinde bıraktığı için ona hayranlıkla karışık bir korku duymuştum. Onun ne kadarı aziz, ne kadarı fani, şimdiye dek kestirememiştim; ama bu konuşmada bazı gerçekler açığa çıkıyordu: gözümün önünde onun doğası çözümleniyordu. Kusurlarını gördüm, anladım. Fundalık kıyısında otururken ve karşımda o yakışıklı adam dururken, benim gibi yanılabilen bir insanın ayakları dibinde oturduğumu fark ettim. Katılığının ve zorbalığının üzerindeki örtü kalktı. Bu özelliklerin onda varlığını hissetmiş, kusurlu olduğunu görmüş ve cesaret bulmuştum. Artık eşitimle, tartışabileceğim; uygun görürsem karşı koyabileceğim biriyle beraberdim.

Son cümlemi söyledikten sonra sustu; ben de biraz sonra yüzüne bakmaya cesaret ettim. Bana çevrili gözlerinde hem sert bir şaşkınlık hem de keskin bir sorgulama vardı. “Benimle alay mı ediyor, hem de bana mı?” der gibiydi. “Bunun anlamı ne?”

“Bunun ciddi bir mesele olduğunu unutmayalım,” dedi az sonra. “Günah işlemeden bu konuda hafifçe düşünüp konuşamayız. Jane, yüreğini Tanrı’ya adayacağını söylerken ciddi olduğuna inanıyorum; istediğim tek şey bu. Yüreğini insandan koparıp Yaratıcına yönelttiğinde, O’nun yeryüzündeki ruhani krallığının ilerlemesi senin başlıca mutluluğun ve çaban olacak; bu amaca hizmet eden her şeyi hemen yapmaya hazır olacaksın. Evlilikte bedenlerimizin ve zihinlerimizin birleşmesinin senin ve benim çabalarımıza nasıl bir ivme kazandıracağını göreceksin. İnsanların kader ve tasarımlarına kalıcı bir uyum kazandıran tek birliktelik budur. Bütün küçük kaprisleri, önemsiz güçlükleri ve duygusal hassasiyetleri, kişisel eğilimin derecesi, türü, gücü ya da yumuşaklığı konusundaki her türlü çekinceyi bir yana bırakıp bu birliğe hemen girmeye koşacaksın.”

“Öyle mi?” dedim kısaca; uyumlu güzellikteki ama durgun sertliğiyle tuhaf biçimde ürkütücü yüz hatlarına, buyurgan ama açık olmayan alnına, parlak, derin ve araştırıcı ama hiç yumuşamayan gözlerine, uzun ve etkileyici boyuna baktım; zihnimde kendimi onun karısı olarak canlandırdım. Ah, olmazdı! Papaz yardımcısı, yoldaşı olsaydım her şey yolunda giderdi: o sıfatla onunla okyanusları aşar, Doğu güneşleri altında, Asya çöllerinde emek verirdim; cesaretine, adanmışlığına ve enerjisine hayran kalır, onları örnek alırdım; efendiliğine sessizce boyun eğer, kök salmış hırsını huzurla gülümseyerek karşılardım; Hristiyan olanla insan olanı birbirinden ayırır, birine derin bir saygı duyar, ötekini gönül rahatlığıyla bağışlardım. Yalnızca bu sıfatla ona bağlı olsam sık sık acı çekerdim kuşkusuz; bedenim epey sıkı bir boyunduruk altına girerdi ama yüreğimle zihnim özgür kalırdı. Hâlâ yaralanmamış benliğime sığınabilirdim; yalnızlık anlarımda başvurabileceğim, doğal ve tutsak edilmemiş duygularım olurdu. Zihnimde yalnız bana ait, onun hiç girmediği köşeler; orada taze ve korunaklı büyüyen, onun sertliğinin solduramayacağı, ölçülü bir askerin yürüyüşünün çiğneyemeyeceği duygular bulunurdu. Ama karısı olarak—daima yanında, daima kısıtlanmış, daima engellenmiş; doğamın ateşini sürekli kısık tutmaya, alev içimde canımdan can götürse de onu içten içe yanmaya ve hiç feryat etmemeye zorlanmış olarak—bu dayanılmaz olurdu.”

“St. John!” diye seslendim, düşüncelerimde bu noktaya vardığımda.

“Ne var?” diye buz gibi yanıtladı.

“Seninle misyoner arkadaşın olarak gitmeyi seve seve kabul ettiğimi yineliyorum; ama karın olarak değil. Seninle evlenip senin bir parçan olamam.”

“Benim bir parçam olmak zorundasın,” diye kararlı bir sesle yanıtladı; “yoksa bütün anlaşma geçersiz olur. Henüz otuzuna bile basmamış bir erkek olarak, on dokuz yaşında bir kızı karım olmadan Hindistan’a nasıl götürebilirim? Issız yerlerde, bazen de vahşi kabilelerin arasında, ömür boyu birlikte olup evlenmemiş kalmamız nasıl mümkün?”

“Pekâlâ,” dedim kısa bir yanıtla; “bu koşullarda, öz kız kardeşin ya da senin gibi bir erkek ve din adamı olsaydım da durum aynı olurdu.”

“Kız kardeşim olmadığın biliniyor; seni öyle tanıtamam. Bunu yapmaya kalkışmak ikimizi de incitici kuşkulara açık hâle getirir. Ayrıca, zihnin bir erkek kadar güçlü olsa da yüreğin bir kadın yüreği; bu iş böyle olmaz.”

“Gayet de olur,” dedim biraz küçümseyerek. “Bir kadın yüreğim var, ama sana karşı değil; sana yalnızca bir yol arkadaşının bağlılığını, istersen bir silah arkadaşının içtenliğini, sadakatini ve kardeşliğini; bir mürit olarak öğretmenime duyduğum saygı ve itaati besliyorum. Daha fazlası yok, korkma.”

“İstediğim de bu,” diye kendi kendine konuşur gibi söyledi. “Tam da istediğim bu. Önümüzde engeller var; onları yıkıp geçmeliyiz. Jane, benimle evlendiğine pişman olmayacağından emin ol; evlenmeliyiz. Yine söylüyorum: başka yolu yok. Evlilikten sonra, bu birlikteliği senin gözünde bile doğru kılacak kadar sevgi doğacağına kuşku yok.”

“Senin aşk anlayışını küçümsüyorum,” diye ayağa kalkıp önünde dururken, sırtımı kayaya dayayarak kendimi tutamayıp söyledim. “Sunduğun sahte duyguyu küçümsüyorum; evet, St. John, bunu sunduğun için seni de küçümsüyorum.”

İnce biçimli dudaklarını sıkarak bana dik dik baktı. Öfkeli miydi, şaşırmış mıydı, yoksa başka bir şey mi hissediyordu, anlamak kolay değildi; yüz ifadesini bütünüyle denetleyebiliyordu.

“Senden böyle bir söz duymayı pek beklemiyordum,” dedi. “Küçümsenmeyi hak edecek hiçbir şey yaptığımı ya da söylediğimi sanmıyorum.”

Yumuşak sesi beni etkiledi, ağırbaşlı ve sakin duruşuysa beni ezdi.

“Bu sözler için beni bağışla, St. John; ama bu kadar sakınmasız konuşmama sen yol açtın. Doğalarımızın uyuşmadığı bir konuyu, hiç konuşmamamız gereken bir meseleyi açtın: aşkın adı bile aramızda nifak elması. İşin aslına gelmemiz gerekse ne yapardık? Ne hissederdik? Sevgili kuzenim, evlilik tasarından vazgeç; bunu unut.”

“Hayır,” dedi. “Uzun zamandır tasarladığım bu şey, büyük amacıma ulaşmamı sağlayabilecek tek yol; ama şimdilik seni daha fazla zorlamayacağım. Yarın Cambridge’e gitmek üzere evden ayrılıyorum; orada vedalaşmak istediğim birçok arkadaşım var. İki hafta yokum; teklifimi düşünmek için bu zamanı kullan. Reddedersen beni değil, Tanrı’yı reddedeceğini unutma. Benim aracılığımla O sana soylu bir yaşam yolu açıyor; bu yola ancak karım olarak girebilirsin. Karım olmayı reddedersen kendini sonsuza dek bencil bir rahatlık ve silik bir yaşam yoluna mahkûm edersin. Bu durumda inancı yadsıyanların arasına katılmaktan, inançsızlardan da beter sayılmaktan kork!”

Sözünü bitirdi. Benden dönerek bir kez daha

“Irmağa baktı, tepeye baktı.”

Ama bu kez duygularını yüreğine hapsetmişti; onları dile getirmeye layık değildim. Eve doğru yanında yürürken, demirden sessizliğinde bana karşı ne hissettiğini açıkça okuyabiliyordum: boyun eğmemi beklerken karşı koyan katı ve zorba bir doğanın hayal kırıklığını; bir başkasında, anlayış gösteremediği duygu ve düşünceleri fark eden serinkanlı, esnek olmayan bir yargının hoşnutsuzluğunu. Kısacası bir erkek olarak beni itaate zorlamak isterdi; inatçılığıma bu kadar sabırla katlanması ve düşünmemle tövbe etmem için bana bunca zaman tanıması, yalnızca samimi bir Hristiyan olmasındandı.

O gece kız kardeşlerini öptükten sonra benimle el sıkışmayı bile unuttu; sessizce odadan çıktı. Onu sevmiyordum ama çok yakınlık duyuyordum; bu yüzden o belirgin ihmali beni incitti, öyle incitti ki gözlerim yaşardı.

“Fundalıkta yürürken St. John’la tartıştığınızı görüyorum, Jane,” dedi Diana. “Ama peşinden git; şimdi koridorda seni bekliyor. Barışmak isteyecektir.”

Böyle durumlarda gururuma pek düşkün olmam; ağırbaşlı görünmektense mutlu olmayı her zaman yeğlerim. Peşinden koştum; merdivenlerin dibinde duruyordu.

“İyi geceler, St. John,” dedim.

“İyi geceler, Jane,” diye sakince karşılık verdi.

“Öyleyse elimi sık,” diye ekledim.

Parmaklarıma ne soğuk, ne gevşek bir dokunuş bıraktı! O gün yaşananlardan derin bir hoşnutsuzluk duyuyordu; ne içtenliğim onu ısıtabildi ne de gözyaşlarım yumuşatabildi. Onunla mutlu bir barışma, iç açıcı bir gülümseme ya da cömertçe söylenmiş bir söz beklenemezdi; yine de Hristiyan yüreği sabırlı ve sakindi. Beni bağışlayıp bağışlamadığını sorduğumda, gücenmişliği aklında tutmaya alışık olmadığını, gücenecek bir şey olmadığı için bağışlayacağı bir şey de bulunmadığını söyledi.

Bu yanıtın ardından yanımdan ayrıldı. Keşke beni yere sermiş olsaydı.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…